Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus : seu bibliotheca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque ecclesiasticorum, sive Latinorum, sive Graecorum, qui ab aevo apostolico ad aetatem Innocentii III (ann. 1216) pro occidentalibus, et ad Photii tempora (ann. 863) pro orientalibus, floruerunt ..."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


} 


nnj 


i      r  1*-*»  t 


PATROLOGIiE 

CURSUS   COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COBIHODA,  OEGONOinGA, 

OHNIIIM  ^.  PlTiUIH,  DOCTOiUIH  SCRIPTORIIMIHIB  tmSSMSTItlMiiH. 

BITB  LATINORUM,   8ITK  ORJICORUM, 

qai  AB  JEYO  APOSTOLICO  AD  TBMPORA  iNNOCBNTii  iii  {ANNO  itl6)  PRO  LATiNiS 
BT  CONCILii  FLORBNTiNi  (ANN.  1439)  PRO  GRMCiS  FLORUBRUNT  : 

REGUSIO    CnnONOLOGIGA 

OMNIOM  QUiB  EXSTITBRB  MONUMBNTORUM  GATHOUG^  TRADITIONIS  PBR  QUINOBGIM  PRIM4 

BGGLBSIiB  S^GULA, 

n*ZTA  SDITI0NK8  ▲GCURATI88I1IA8,  INTBR  88  GUMQUB  N0NNULLI8  C0DICIBU8  IUNU8GRIPTI8  GOLLATAS,  rBBQOAM  DIUOBII» 

TSR  CASTIGATA;   DISSERTATI0NIBU8,  C0MMBNTARII8,   TARnSQUB    LBCTI0NIBU8   CONTINBNTBR    ILLUBTRATa;  OMMIBUB 

0PBRIBU8  P08T  AMPLISSIICAS  BDITI0NB8  QUiB  TRIBU8  NOTIBBIMIS  8JICULI8  DBBB.TTUR  AB80LUTA8  DBTBGTI8,  AUCTA; 

INDIGIBUS  PARTIGULARIBU8  ANALTTIGI8, 8INGUL0S  8ITB  T0M08  8IYB  AUGT0RB8  AUGUJU8  MOMBNTI BUBSBQUBNTI- 

BUSjDONATA;  GAPITULIS  INTRA IP8UM  TBZTUM  RITB  DI8P08ITI8,  NBGNON  BT  TITUU8  8INOULARUM  PAOniA- 

rum  maroinbm  8uperi0rbm  distin0ubntibu8  8umbgtamqub  matbriam  bionincantibus»  adobna- 
ta;  opbribus  gum  dubiib,  tum    apocrtphib,    auqua  ykro  augtoritatb  in  obdinb 
ad  traditionbm  bgclbs1a8tigam  p0llbntibu8,  ampufigata  ; 

r>ugbntis  bt  ampliu8  locuplbtata  indigibu8  auctorum  8igut  bt  opbbum,  ▲lphabbncib,  ghbon0l0oigi8»  8tav»> 
&ticis,  stnthbtigi8,  analttigib,  analooicib,  in  quodqub  rbuoionis  pungtum,  doomatigum,  mobalit  litub« 

OICUM,    GANONIGUM,    DISCIPUNABX,    MnTORICUM,    BT   QUNCTA    AUA    8INB  ULLA  BZGBPTIONB;  8ID  ^ftJindlTIM 

DU0BU8    INDIGIBU8    IMMBN8I8    BT    OBNBBAUBU8,    ALTBRO    8GIUCBT   RERUM,  QOO   OOlfSdLTO,  QUIDQUID 

NON  80LUM  TAU8   TAUSTB  PATBR,    YBRUM    BTIAM  UNU8QUI8QUB    PATRUM,   NB   UNO    QUIDBM    0MI8S0, 

IN     QUODUBBT     THBMA      8GRIP8BRIT,     UNO      INTUITU      CONSPICIATUR ;     ALTBBO     8GRIPTURA 

SAGRiE,   BZ  QUO  LBGTORI   GOMPBRIRB   8IT   OBTIUM    QUINAM   PATBB8  BT  IN  QUIBU8    OPBRUM 

8U0BUM    L0GI8    8INOUL08    BINQULORUM     UBRORUM     8.    BCRIPTUBJt    TBBBUB,     A    PBIMO 

OBNB8B08  U8QUB  AD  NOYISSIMUM  AP0GALTP8I8,  GOMMBNTATI  BIMT: 

BDinO  AGCUBATI88IMA,   GATBRISQUB   OMNIBUS    PAGILB   ANTBPONBNDA,    81   PBBPBNIIAIITUB    OHABAGTBRUM    MITIDITASt 

CHARTiB     QUAUTAS,     INTB0RITA8     TBZTU8,      PBRPBGTIO     G0RRBGTI0NI8»     OPBRUM     RBGU80BUM      TUM     TABIBTAB, 

TUM  NUMERUS,  FORMA   TOLUMINUM    PBRQUAM    COMMODA   8IBIQUB  IN  TOTO  PATROLOOIJI  DBCUB8U    C0N8TANTBB 

8IMILI9,     PRBTn     BZIOUITA8,     PRiBSBRTlMQUB     I8TA     GOLLBGTIO,     UNA,     MBTHODIGA     BT     GHBONOLOOIGA, 

8BZCBNT0RUM   FRAOMBNTORUM    0PU8GUL0RUMQUB    HAGTBNU8   HIG    ILLIG    8PAR80RUM,    PBIMUM  AUTBM 

IN  N08TRA  BIBUOTHBGA,  BZ  0PBRIBU8  BT  BS8.  AD  0MNB8  ATATB8,  L0C08,  LIN0UA8  PORMABQUB 

PERTINBNTIBU8,  GOADUNATORUM. 

SERIES  LATINA    PRIOR, 

IN  QDA  PRODEDNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESQDB  ECCLESIA  LktOHM 

A  TBRTDLLLkNO  AD  INNOCENnOM  m. 

AGGURANTE   J.-P.   MIGNE, 

Blbllotheeie  Oerl  ■■IverMB, 

Snns    GURSUUM    COMPLETORUM    11«    SINGULOS   8GIENTLB   ECCLBSIASTIGA    RAM08    EDITOnB. 


"*j      *  ^ .   •      •     •      «     ..... 


PATKOLOGIiE..TOMUS  CLJII. 


•  •    •     II 


S.  BHUNO  CARTHUSIENSIIJM  INStrriJTiUiR.  GUIGO I,  GOlGO  II,  PRIORES  CARTHLSIiE 

MAJORIS.  S.  HUGO  LINCOLNIENSIS  EPISCOPUS. 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATHES,     EDITORES   ET   J.-P.    MIGNE    SUCGESSORES, 
IN  VU  DICTA:  AVENUE  UV  MAINE,  189,  OLIM  CIIAUSSEE  DU  MAINE,  127. 

4  880 


^ 

** 


4'  ■' 


i.  I<3 


ft  Jl^i  soeUutis  dleUB  Soeietas  snonyma  ImpressloiUs  et  librsri»  sdministrstionom  fismmqos  ferrstsrom. 
FAUirO  DUPONT,  Direetore.—  Psrisiis,  in  Tis  dieu  iesn-Jseqaes-Roossesa,  41.  (Cl.)  45.4.80. 


••    • 

•  •  • 

•  •  •  • 

•  •  • 


•  •  •    • 

•  •  •    » 
•••   ••• 


•    • 


•••••«    *• 


•     • 


•• 


SiECULUM  xn 


S.  BRUNONIS 


CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS 


NEGNON  BJOSDEM  SiEGULl 


PRiECIPUORUM  CARTHUSIENSIUM  PATRUM 


OPERA  OMNIA 


EX  VARUS  ET  MEUORIS  NOTiE  EDITIONIBUS  NUNC  PRIMUM IN  UNUM  COLLECTA 


ACCURANTE  J-P.  MIGNE, 

BlBLilOTHECiC:    CLiERI    UlilWERSi» 

SIVE 
CURtUUM    COMPLETORUM     IN     SINQULOS    8CIENTI>E    ECCLESIA8TIOE    RAM08     EDITORE. 


«  *  *  %•  • 


S.  BRUNONIS  TOM(JS=S£!iC!lM)Ud;  CifltEKORtJM  DNICUS 


K^^^^m^— 5 -i 

» 


«.»•'■ 


',    .  ,         .• 


PARISIIS 

APUD    GARNIER    FRATRES,    EDITORES    ET    J.-P.    MIGNE    SUGGESSORES, 

IN  VU  DICTA  :  AVENUE  DU MAINE,  189,  OUM  CHAUSSEE  DU  MAINE,  127 

1880 


ELENCHUS 


AUCTPRUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CLIII  CONTINENTUR 


•  • 


•  •••.••  ••••         ••  •  •••••• 

••         •••*•  •  •••         ••  •••••« 

••       ••••*••  •        •••         •       ••  •••••*«« 


•  ••        •••       •       •••••••  •        ••••••,•••            ••,• 

•         •••••••  ••         •        ••/•••         ••• 

i  ii  !  •••    r ••      ••  •  ••• 

•  •••••_/•.  •    •  ••,•••  ••  •  • 

•••  •••  •  •  •••  •»•  •    ••••••  •  •• 


57i 

593 
601 


S.  BRUNO  CARTHUSIANORUM  INSTItUTOR. 

Sxposilio  in  omnes  Epistolas  Pauli coL      9 

Spistolae  duae 569 

ienno  de  contemptu  divitiarum 569 

lonfessio 

GUIGO  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIOR  GENERALIS  V, 

Spistojs 

feditationes 

Sonsuetndines  Carthusienses 631 

rita  S.  Hugonis  episcopi  Gratianopolit.ini 759 

GUICa  U  GARTHUSIiE  MAJORIS  PRIOR  GENERALIS. 

lcala  paradisi 785 

•iber  de  quadripertito  exercilio  cellae 787 

BERNARDUS  CARTHUSI^  PORTARUM  PRIOR. 
Ipistote 

JOANNES  CARTHUSIiE  PORTARUM  MONACHUS. 
Hpistolae 

STEPHANUS  DE  CHALMETO  CARTHUSIANUS. 
Spistola  de  perseverantia  ordinis 931 

S.  HUGO  EPISCOPUS  LINCOLNIENSIS  IN  ANGLIA  ORDINIS  CARTHUSIENSIS . 

^ita  S.  Hugonis 937 

Oiplomata  S.  Hngonis 1     1 

MAGISTER  LAMBERTUS  CARTHUSIENSIS  DOMUS  SQUUXACENSIS  PRIOR. 
SUtuU 1249 


885 


899 


■*I- 


Diyi   BRUNONIS 

CARTflUSIANORUM  INSTITUTORIS 

OPERUM  TOMUS  SEU  PARS  11 

CONTINENS 

EXPOSITIONES  IN  ONNES  EPimLAS  PillLI 

RECENSITUS  ET  EMENDATUS 

Studio  aclaboreP.  Theodori  PETRiEi,  Campensis,   Coloniensis  Carthusise  alumni;  idque  de 

voluntate  reverendissimi  Patris  generalis,  totius  ordinis  ministri. 

Ego  autem  skut  oliva  fructifera  in  domo  Dei. 
(Psal.  Li,  vers.  10.) 


VENERABIU  IN  CHRISTO  PATRI 

DOMINO 

HECTORI  HOENIO,  VITENSI, 

Carthustos  Trevirensis  Prioriy  acprovincice  Rheni  Visitatori  prudentissimo, 


Alphonsus,  Aragoniae  rex,  ut  vir  erat  litteris  et  earum  cultoribus  apprime  deditus,  cum  aliquando  de 
pretiosarum  rerum  jactura  sermo  haberetur,  admodum  reverende  in  Christo  Pater,  persancte  affirmavit 
malle  se  gemmas,  uniones  ac  margaritas,  quas  quidem  possidebat  in  omnem  terrarum  orbem  diffamatissi- 
mas,  quam  libros  qualescunque  amittere :  nimirum  judicabat  libros  esse  scientiarum  scnnia^animorumpas- 
cua,  divonim  oracula;  nec  damnosius  hominem  ab  ulia  re  quam  hisce  conchis  et  canaUbussapientiae  abesse 
posse.  Quod  si  ille  nec  immensis  opibus  aestimavit  quoscunque  libros,  nullum  quippe  rebatur  adeo  insul- 
sum  reperiri  quin  micam  aliquam  san»  doctrinae  saperet;  quanto  pretio  pcndant  oportet  Carthusiani  clien- 
tes  sanctissimi  patriarchae  sui  volumina,  quibus  religiosae  perfectionis  medulla  et  incognita  illa  filiis  sseculi 
dulcitudo  concluditur?  Haec  profecto  spirilualis  penaria  sunt,  ad  omnium  alumnorum  vestrorum  necessita- 
tem  sic  inslructa,  et  sacrse  Carthusianorum  familiae  propria,  alieno  ut  commeatu  nihil  egeat,  iis  vero  defi- 
cientibus,  mox  exterorum  ordinum  implorare  abundantiam  cogeretur.  Haec  domestica  viridaria,  quae  salu- 
berrimas  aegris  sanisque  animis  herbas  ac  radices  suppeditant.  Haec  vestigia  angelicae  doctrinae,  quam  ut 
haeredes  sui  sequerentur,  beatissimus  Bruno  tribus  post  se  monumentis  consignatam  reliquit. 

Ulterioribus  supersedeo;  jam  enim  conspicaris,  venerabilis  in  Christo  Pater,  quem  in  scopum  hujus- 
modi  a  me  commemorari  cocpta  sint,  videlicet  ut  satis  tibi  factum  judices  semestri  industria  mea,  qui  curas 
et  facultaies  eo  contuli,  quo  haereditaria  illa  suppellex  operum  divi  patriarchae  vestri  a  pulvere  ac  squalore 
errorom  tandcm  detergeretur,  et  vestigia,  quae  dixi,  coelestis  doctrinae,  usu  et  temporis  diuturnitate  prope- 
modum  deleta,  reformarem.  Atque  haec  omniazelo  excitatus  R.  P.  V.,  quae  apraesenti  interitu  vindicavit 
in  Lolharingia  Carthusiam  Rutiianam ;  Trcvirensem  vero  ea  vigilantia  hucusque  tuetur,  citius  ut  Argum 
lailas,  quam  in  illam  vitii  iacies,  excubante  Hectore  Hoenio ;  irrepat. 

Quaecum  ita  sint,  sicut  dubitare  nolim  quinclarissimis  utilissimisque  passim  facinoribus  ipsius  omnes  booi 

Patrol.  GLIU.  i 


^lfU 


11  S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II.  12 

nimiopere  afficianlur,  ita  el  secundum  hunc  lomum  praefati  D.  Brunonis,  qucm  ad  universi  S.  ordinis  veslri 
emolumenlum  recudi,  et  R.  P.  V.  singulatim  nuncuparc  visum  est,  gralum  optatumque  ipsi  obventurum 
confido.  Yalcat. 
Coloniae  Agripp.,  prib.4dileiid.vOtt4b.H6il. 

Venerabilis  in  Christo     R.  P.  V. 
obsenrantiss. 

Bernardus  Gualtbri,  civis  et  bibliopola 
Goloniensis. 


DIVI  BRUNONIS 

EXPOSITIO  m  EPISTOLAS  PAULI 

S.  HIERONYMI 

1  PR^FATIO  IN  EPISTOLAS  PAULI. 


Primum  quaeritur  quare  post  Evangelia,  quje  sup-  A 
plementum  legis  sunt,  et  in  quibus  nobis  exempla 
et  prajcepta  vivendi  plenissime  digesta  sunt,  volue- 
rit  Apostolus  has  Epistolasad  singulas  Ecclesiasdesti- 
nare.  Hac  aulem  causa  factuiyi  videtur,  ut  scilicet 
initia  nascentis  Ecclesise,  novis  causis  existentibus, 
praeveniret,  et  ut  praesenlia  atque  orientia  resecaret 
vitia;  et  post  fuluras  excluderet  qua^stiones,  exemplo 
prophetarum,  qui  post  editam  legem  Moysi,  in  qua 
omnia  Dei  mandata  legebantur,  nihilominus  tamen 
doctrina  sua  rediviva  semper  populi  compressere 
peccata;  et  propter  exemplum  vivendi,  libros  ad 
nostram  etiam  memoriam  transmiserunt.  Deinde 
quaeritur  cur  non  amplius  quam  decem  Epistolas  ad 
Ecclesias  scripserit.  Decem  sunt  enim,  cum  ea  quae 
dicitur  ad  Hebraeos;  nam  reliquae  quatuor  ad  disci-  ^ 
pulos  specialiter  sunl  porrectae.  Ut  ostenderet  No- 
vum  non  discrepare  a  Veteri  Testamento,  et  se 
contra  legem  non  facere  Moysi,  ad  numerum  pri- 
morum  Decalogi  mandatorum  suas  Epistolas  desti- 
navit;  ct  quot  ille  praeceptis  a  Pharaone  instituit  li- 
beratos,  totidem  hic  Epistolis  a  diaboli  ct  idololatriae 
servitute  edocet  acquisitos.  Nam  et  duas  tabulas 
lapideas,  duorum  testamentorum  figuram  habuisse 
viri  eruditissimi  tradiderunt.  Epistolam  sane 
quae  ad  Hebraeos  scribitur,  quidam  Pauli  non  esse 
affirmant,  eo  quod  non  sit  ejus  nomine  titulata, 
et  propter  sermonis  stylique  distantiam:  sed  aut 
Barnabae,  juxta  Tertulliahum  ;  aut  Lucae,  juxla  quos- 
dam;  vel  certe  Clementis,  discipuli  apostolorum, 
et  episcopi  Romanae  Ecclesiae  post  apostolos  ordinati. 
Quibus  respondendum  est :  Si  propterea  Paull  non  ^ 
erit,  quia  ejus  non  habet  nomen,  ergo  nec 
alicujus  erit,  quia  nullius  nomine  titulatur  ;  quod 
si  inconveniens  absurdumque  est,  ipsius  magis 
esse  concedenda  est,  quae  tanto  doctrinae  suae  fulget 
eloquio.  Sed  quoniam  apud  Hebraeorum  Ecclesias 


quasi  destructor  legis  falsa  suspicione  habebatur, 
voluit  tacilo  nomine  de  figuris  legis  et  veritate 
Christi  redderc  ralionem,  ne  odium  nominis  in  fronte 
praetitulati,  utililatem  excluderet  lectionis.  Non  est 
sane  mirum  si  eloquentior  videatur  in  proprio,  id 
est  Hebrseo  quam  in  pcregrino,  id  est  in  Graeco, 
quo  caeterse  Epistolae  sunt  scriptae,  sermone.  Movet 
etiam  quosdam  quare  Romanorum  Epistola  in  primo 
sit  posita,  cum  eam  non  primo  scriptam  ratio 
manifcstet.  Nam  hanc  se  proficiscentem  Hicrosoly- 
mam  scripsisse  testatur,  cum  Corinthios  et  alios  jam 
ante,  ut  ministerium  quod  secum  portaturus  erat, 
coUigerent,  litteris  adhortatus  sit.  Sed  inde  intelligi 
quidam  volunt  ita  omnes  Epistolas  ordinatas,  ut 
prima  poneretur,  quamvis  posterior  fuerit  destinata, 
ut  per  singulas  Epistolas  gradibus  ad  perfectiora 
veniretur.  Romanorum  namque  plprique  9  tam 
rudes  erant,  ut  non  intelligerent  Dei  se  gratia  et 
non  suis  meritis  esse  salvatos,  el  ob  hoc  duo  inter 
se  populi  conflictarent.  Idcirco  illos  indigere  asserit 
corrigi,  vitia  gentilitatis  priora  commemorans. 
CorinihiU  autem  jam  dicit  scientiae  gratiam  esse 
concessam;  et  non  tam  omnes  increpat,  quam  cur 
peccantes  non  increpaverunt  reprehendit;  sicut  ait : 
Auditur  inter  vos  fomicatio,  Et  iterum  :  Congre- 
gatis  vobis  cum  meo  spiritu^  tradere  hujusmodi 
Satance.  In  secunda  vero  Corinthii  laudantur,  et  ut 
magis  ac  magis  proficiant  commonentur,  Galatoe 
vero  jam  nullius  criminis  arguuntur,  nisi  hoc  tan- 
tum,  quod  callidissimis  pseudoapostolis  crediderunt. 
Ephesii  sane  nulla  reprehensione,  sed  multa  laude 
sunt  digni;  quia  fidem  apostolicam  servaverunt. 
Philippenses  etiam  multo  magis  coUaudantur,  qui 
nec  audire  quidem  falsos  apostolos  voluerunt.  Thes- 
salonicenses  nihilominus  in  duabus  Epistolis  omni 
laude  prosequitur,  eo  qHod  non  solum  fidem  incon- 
cussam  aervaverint  veritatis.   sed   etiam  in  per- 


13  EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI. 

secutione  civium  fuerint  constantes  inventi.  Colos-  A 
senses  autem  talcs  erant,  ut,  cum  ab  Apostolo  visi 
corporaliter  non  fuissent ,  hac  laude  digni  habcren- 
tur.  Etsi  corpore,  inquit,  absens  sum,  sed  spiritu  vo- 
hiscum  sum,  gaudens,  et  videns  ordinem  vestrum 
{Colos,  II,  5).  De  Hehrasis  vero  quid  dicendum  est, 
quorum  Tkessalonicenses,  qui  plurimum  laudati 
sunt,  imitatores  facti  esse  dicuntur.  Sicut  ipse  ait  : 


—  PROLOG.  IN  EPIST.  AD  ROM. 


14 


Et  vosfratres  imitatores  facti  estis  EcclesiarumDei 
quce  sunt  in  Judcea :  eadem  enim  passi  estis  et  vos  a 
contrihullhus  vesiriSy  qiueetillia  Judans?  (/  Thes. 
II;  1 .)  Apud  ipsos  quoque  Hebraeos  eadam  conmie- 
morat,  dicens :  Nam  et  vinctis  campassiestis,  etra- 
pinam  honorum  vestrorum  cum  gaudio  suscepistis, 
eognoscentes  vos  hahere  meliorem  et  manentem 
std>stantiam  (Hehr,  %,  34). 


PROLOGUS  SPECIALIS  IN  EPISTOLAM  AD  ROMANOS. 


Romani  sunt  qui  ex  Judaeis  et  gentibus  credide-  B  semper  in  deserto  contra  Dominum  murmurastis  : 


runt.  Hi  superba  contentione  volebant  se  alterutrum 
supponere.  Nam  Judaei  dicebant :  Nos  sumus  popu- 
lus  Dei,  quos  ab  initio  dilexit  et  fovit,  nos  circum- 
cisi  ez  genere  Abraham,  sancta  descendimus  ex 
stirpe,  et  notus  retro  apud  Judaeam  tantum  Deus. 
Nos  de  iEgypto  signis  Dei  et  virtutibus  liberati,  mare 
sicco  pertransivimus  pede,  cum  .inimicos  nostros 
gravissimi  fluctus  involverent.  Nobis  pluit  manna 
Dominus  in  deserto,  et  quasi  filiis  suis  coeleste  pa- 
bulum  ministravit.  Nos  die  noctuque  in  columna 
nubis  ignisque  praecessit,  ut  nobis  in  invio  iter 
ostenderet.  Atque,  ut  caetera  ejus  circa  nos  immensa 
beneficia  taceamus,  nos  soli  digni  fuimus  Dei  legem 
accipere,  et  vocem  Dei  loquentis  audire,   ejusque 


ad  ^gyptum,  unde  vos  manuvalida  ejecerat,  redire 
cupientes.  Quid  plura  ?  Ita  patres  vestri  crebra  pro- 
vocatione  Dominum  irritaverunt ,  ut  omnes  in 
eremo  morerentur,  nec  plus  ex  senioribus  eorum 
quam  [duo  homines  terram  repromissionis  intra- 
rent.  Sed  quid  antiqua  replicamus,  cum,  etiamsi 
illa  minime  fecissetis;  de  hoc  solo  nemo  vos  dignos 
venia  judicaret  quod  Dominum  Ghristum,  propheta- 
rum  semper  vobis  vocibus  repromissum,  non  solum 
suscipere  noluistis,  sed  etiam  morte  pessima  per- 
emistis?  Quem  ut  nos  cognovimus,  statim  credidimus, 
cum  nobis  de  eo  antea  non  fuerit  praedicatum.  Unde 
probatur  quod,  si  idolis  servivimus,  non  obstinationi 
mentis,  sed  ignorantiae  deputandum.  Qui  enim  co- 


cognoscere  voluntatem.  In  qua  lege  nobis  promissus  rj  gnitum  illico   sequimur,  olim  utique  sequeremur 


est  ChristuS;  ad  quos  etiam  ipse  se  venisse  testatus 
est,  dicens  :  Non  veni  nisi  ad  oves  gtuB  perierant 
domus  Israel  {Matth.)Tiyf  24) ;  cum  vos  canes  potius 
quam  homines  appellaverit.  iEquumne  ergo  est  ut 
idola  hodie  deserentes,  quibus  ab  initio  deservistis, 
nobis  comparemini  ;  et  non  potius  in  proselytorum 
locum  ex  legis  auctorilate  et  consuetudine  depute- 
mini  ?  Et  hoc  ipsum  non  merebamini,  nisi  quia 
larga  semper  Dei  clementia  voluit  vos  ad  nostram 
imitationem  admittere.  Gentes  etiam  econtrario 
respondebant :  Quanto  enim  majora  erga  vos  Dei 
beneficia  narraveritis,  tanto  majoris  vos  criminis 
reos  esse  monstrabitis.  Semper  enim  his  omnibus 
exstitistis  ingrati.  Nam  ipsis  pedibus  quibus  aridum 
mare  transistis,  ludebatis  ante  idola  quae  fecistis ;  et 


si  antea  cognovissemus.  Sic  autem  vos  de  generis 
nobilitate  jactatis,  quasi  non  morum  imitatio  magis 
quam  camalis  nativitas  filios  vos  faciatesse  sancto- 
rum.  Denique  Esau  et  Ismael  cum  de  stirpe  sint 
Abrahae ,  minime  tamen  in  filiis  reputantur.  His 
taliter  altercantibus,  Apostolus  se  medium  interpo- 
nens,  ita  partium  dirimit  quaestiones,  ut  neutrum 
eoriun  sua  justitia  salutem  meruisse  confirmet,  am- 
bos  vero  populos  et  scienter  et  graviter  deliquisse  : 
Judaeos  quidem  quod  per  praevaricationem  legis 
Deum  inhonoraverint ;  gentes  vero  quod,  cum  cogni- 
tum  de  creatura  Creatorem  ut  Deum  debuerinl  vene- 
ratiy  gloriam  ejus  in  manu  facta  mutaverint  simu- 
lacra  :  utrosque  etiam,  similiter  veniam  consecutos, 
aequales  esse  veracissima  ratione  deroonstrat,  prae* 


ipso  ore  quo  paulo  ante  ob   necem  adversariorum  ^  sertim  cum  in  eadem  lege  praedictum  et  Judaeos  el 
Domino  cantaveratis,  simulacra  vobis  fieri  3  po-     gentes  ad  Christi  fidem  vocandos  esse  ostendat ; 
poscistis.  Illis  oculis  quibus  venerando  Deum  in     quamobrem  vicissim  eos  humilians,  ad  pacem  et 
nube  vel  igne  conspicere  solebatisi  simulacra  in-     concordiam  cohortatur. 
tuebamini.   Manna  quoque  vobis  fastidio  fuit,  et 

ARGUMENTUM. 

Romani  sunt  partis  Italiae.  Hi  praeventi  sunt  a  falsis  apostolis ,  et  sub  nomine  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  in  legem  et  prophetas  erant  inducti,  Hos  revocat  Apostolus  ad  veram  et  evangelicam  fidem ,  scribens 
eis  a  Corintho,  per  Phoeben,  ministram  Ecclesiae  Cencnrensis. 


PROLOGUS  B.   BRUNONIS. 


Paulus  nondum  Romam  venerat,  sed  per  quosdam 
discipulos  ibi  praedicantes,  fidem  susceperant  aliquot 
Romani,  partim  gentiles,  partim  Judaei ,  inter  quos 


erat  inconveniens  altercatio.  Certabant  enim  iudaei 
se  debere  praeferri  gentilibus,  et  gentiles  econtrario 
digniores  Judaeis  debere  se  fieri  asserebant.   Causa 


15 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


16 


Judasorum  haec  erat,  quia  repromissio  hujus  salva-  A 
tionis  facta  erat  patribus  eorum,  ut  Abraham,  David 
et  caeteris  ;  quia  etiam  et  Deus  illis  dederat  legem 
et  prophetas,  quse  omuia  pnesiguabant  salvationero 
per  Ghristum  futuram,  gentium  autem  innullo  ho- 
rum  meminerat ;  ideoque  eos  digne  praeferendos  esse 
genlibus  in  hac  salvatione.  Econtrario  gentiles  op- 
ponebant,  ideo  Judaeos  debere  judicari  indigniores, 
quia  si  Deus  tantam  eorum  diligentiam  habuerat,  ut 
quae  pracmissa  sunt  iilis  tribueret,  ipsi  in  omnibus 
abusi  fuerant  bonis  Dei :  praevaricando  legem  quam 
dederat  :  contemnendo  prophetas  quos  miserat :  ad 
ultimum  Salvatorem  sibi  missum  damnantes  cru- 
cis  patibulo  ;  quare  potius  in  his  deprimi  quam  exal- 
tari  deberent;  sed  ipsi  gentiles  merito  praeferri 
deberent,  qui,  ut  primum  audierunt  verbum  Dei,  «^ 
fidem  A  susceperunt,  et  si  ante  non  credideranl,  quia 
nec  legem  nec  prophetas  habuerant,  excusabiles  sese 
asserebant.  Quam  seditionem  quia  discipuli,  quorum 
praedicatione  conversi  fuerant,  sedare  non  sufficie- 
bant«  miserunt  ad  Paulum ,  ut  per  magistrum  [id] 
efficerent,  ad  quod  auctoritas  eorum  insufficienserat. 
Hac  autem  Paulus  accepta  occasione,  scribit  ad  illos 
hanc  epistolam,  in  qua  materiam  habes  Romanos, 


seu  gentiles,  ad  fidem  conversos;  de  quibus  in  hunc 
modum  agit :  comprimcndo  primum  gentiles,  ne  ef- 
ferendo  se,  seu  de  sapientia,  seu  de  libertate  arbi- 
trii,  sicque  detrahendo  gratiae  Christi,  arbitrentur  se 
digniores  in  fide  quibuslibet  qui  fidem  susceperint, 
cum  per  gratiam  Dei  solam  fides  et  salvatio  tribua- 
tur.  Si  enim  de  libcro  arbitrio  se  efferunt,  in  eo 
utique  plurimum  rci  sunt,  cum  habuerint  naturalem 
scientiam,  qua  cognoscere  possent  creatorem  suum 
sine  omni  docenle,  negligentes  Greatorem,  creaturas 
adoraverunt,  et  caetera  multa,  ad  deprimendam  cla- 
tionem  gentilfum  ponit.  In  depressione  autem  Ju- 
daeoriun,  quia  eos  magis  obstinatos  sensit,  quasi  qui 
plures  causas  obtenderent,  diulius  immoratur,  pro- 
bans  non  esse  superbiendum  eissi  legem  etprophe- 
tas  habuerunt,  cum,  in  quibus  placare  Dominum 
debuissent,  pnevaricando  semper  offenderint  Deum. 
Haec  et  alia  multa  ad  compescendos  Judaeos  addu- 
cit,  et  eo  fme  sic  agit  ut  ntrosque,  Judaeos  et  gen- 
tiles,  subjiciat  gratiae  Dei,  credenles  nihil  provenire 
Judaeis  ex  genere,  lege  vel  prophetis ;  neque  gentili- 
bus  ex  ignorantia  quam  obtendunt,  seu  ex  libero  ar- 
bitrio. 


EPISTOLA  AD  ROMANOS. 


GAPUT  PRIMUM.  0 « 

1  Paulus  servus  Jesu  Ghristi,  vocatus  apostolus, 
segregatus  in  Evangelium  Dei,  quod  ante  promi- 
serat  per  prophetas  suos  in  Scripturis  sanctis  de 
Filio  suo,  qui  factus  est  ei  ex  semine  David  se- 
cundum  carnem ,  qui  praedestinatus  est  Filius  Dei 
in  virtute,  secundum  Spiritum  sanctificationis  ex 
resurrectione  mortuorum  Jesu  Ghrisli  Domini 
nostri,  per  quem  accepimus  gratiam  et  apostola- 
tum,  ad  obediendum  fidei  in  omnibus  gentibus  pro 
nomine  ejus  :  in  quibus  estis  et  vos  vocati  Jesu 
Ghristi  ;  omnibus  qui  sunt  Romae  dilectis  Dei  vo- 
catis  sanctis  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre,  et  Do- 
mino  nostro  JesaGhristo.  Primum  quidem  gratias 
ago  Deo  meo  per  Jesum  Ghristum  pro  omnibus 
vobis  :  quia  fides  vestra  annuntiatur  in  universo  j^ 
mundo.  Testisenim  mihiest  Deus,  cui  servio  in 
spiritu  meo  in  Evangelio  Filii  cjus  ,  quod  sine  in- 
termissione  memoriam  vestri  facio  semper  in  ora- 
tionibus  meis  :  obsecrans,  si  quomodo  tandem  ali- 
quando  prosperum  iter  habeam  in  voluntate  Dei 
veniendi  ad  vos.  Desidero  enim  videre  vos,  ut  ali- 
quid  impertiar  vobis  gratiae  spiritualis,  ad  confir- 
mandos  vos  :  id  est  simul  consolari  in  vobis,  per 
eam  quae  invicem  est  fidem  vestram  atque  meam. 
Nolo  autem  vos  ignorare,  fratres,  quia  saepe  pro- 
posui  venire  ad  vos,  et  prohibitus  sum  usque  ad- 
huc,  ut  aliquem  fructum  habeam  et  in  vobis,  sicut 
et  in  caeteris  gentibus.  Graecis  ac  Barbaris,  sapien- 
tibus  ac  insipientibus  debitor  sum,  ita  quod  in  me 
promptum  est  et  vobis,  qui  Romae  estis,  evange- 


hzare.  Non  enim  erubeseo  Evangelium.  Yirtus 
enim  Dei  est  in  salutem  omni  eredenti,  Judaeo 
primum,  et  Graeco.  Justitia  enim  Dei  in  eo  revela- 
tur  ex  fidein  fidem,sicut  scriptumest  :  Justusau- 
tem  ex  fide  vivit.  Revelatur  enim  ira  Dei  de  coelo 
super  omnem  impietatem  et  injustitiam  hominum 
eorum  qui  veritatem  Dei  in  injustitia  detinent  : 
quia  quod  notum  est  &  Dei,  manifestum  est  in  il- 
lis.  Deus  enim  illis  revelavit.  Invisibilia  enim  ip- 
sius  acreatura  mundi  per  ea  quae  facta  sunt  intel- 
lecta  conspiciuntur,  sempitema  quoque  ejus  vir- 
tus  et  divinitas,  ita  ut  sint  inexcusabiles.  Quia  cum 
cognovissent  Deum,  non  sicut  Deum  glorificave- 
runt,  aut  ftratias  egerunt :  sed  evanuerunt  in  co- 
gitationibus  suis,  et  obscuratum  est  insipiens  cor 
eorum.  Dicentes,  enim  se  esse  sapientes,  stulti  fa- 
cti  sunt.  Et  mutaverunt  gloriam  incorruptibilis 
Dei,  in  similitudinem  imaginis  corruptibilis  homi- 
nis,  et  voluerum,  et  quadrupedum,  et  serpentum. 
Propter  quod  tradidit  illos  Deus  in  desideria  cordis 
eorum  in  immunditiam,  ut  contumehis  afficiant 
corpora  sua  in  semetipsis  :  quia  commutaverunt 
veritatem  Dei  in  mendacium,  et  coluerunt,  et  ser- 
vierunt  creaturae  potius  quam  Greatori,  qui  est  be- 
nedictus  in  saecula.  Amen.  Propterea  tradidit  illos 
Deus  in  passiones  ignominiae.  Nam  feminae  eorum 
immutaverunt  naturalem  usum,  in  eum  usum  qui 
est  contra  naturam.  Similiter  autem  et  masculiy 
relicto  naturali  usu  feminae,  exarserunt  in  deside- 
riis  suis  in  invicem  :  masculi  in  masculos  turpi- 
tudinem  operantes,  et  mercedem,  quam  oportuit, 


17 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


18 


«  erroris  cui  in  semetipsis  recipientes.  Et  sicut  non  A  satis  prius  mirati  fiierant,  audientes  Paulum  prsedi- 


«  probaverunt  Deum  habere  in  notitia,  tradidit  illos 
«  Deus  in  reprobum  sensum,  ut  faciant  ea  quae  non 
f  conveniunt  :  repletos  omni  iniquitatc,  malitia,  for- 
c  nicatione,  avaritia,  nequitia :  plenos  invidia,  ho- 
c  micidio,  contentione,  dolo,  malignitate ;  susurro- 
c  nes,  detractores,  Deo  odibiles,  contumeliosos,  su- 
c  perbos,  elatos,  inventores  malorum,  parentibus 
«  non  obedientes,  insipientes,  incompositos,  sine  af- 
c  fectione,  absque  foedere,  sine  misericordia.  Qui 
c  cum  justiliam  Dei  cognovissent,  non  intellexerunt : 
c  quoniam  qui  talia  agunt,  digni  sunt  morte  :  non 
«  solum  qui  ea  faciunt,  sed  etiam  qui  consentiunt 
«  facientibus.  » 

EXPOSITIO. 


cantem  gentibus,  quem  nunquam  viderant,  dederunt- 
que  Pauloet  Barnabse  dextras  societatis  {Galat,  ii,  9), 
approbantes  doctrinam  eorum,  seque  idem  praedi- 
care  dicentes  :  Non  quod  Paulum  consecrarent  apo- 
stolum,  quem  ipse  Deus  consecraverat,  sed  concor- 
dantes  doctrinam  ejus,  ut  hi  qui  per  eos  converte- 
rentur,  unius  et  ejusdem  fidei  se  esse  crederent.  Yei 
segregatus  a  lege ;  quia  cum  ego  pharisteus  ,  id  est 
custos,  et  de  prsecipuis  in  lege  essem,  et  genere  et 
scientia,  videns  eam  non  valere  ad  salvationem,  se-. 
paravi  me  ab  ea.  Quia  si  ego  qui  tantus  eram  in  lege, 
legcm  deserui,  quantomagis  vos  abea  recedere  de- 
betis,  qui  longe  me  inferiores  estis  ?  Haec  ultima  sen- 
tentia  spectat  ad  Judaeos  tantum,  prior  vero  ad  utros- 


Sicut  mos  est  in  Epistolis,  salutem  prsemiltit,  di-  B  ^"^*  Hucusque  commendavit  propriam  personam 


cens  :  Paulus  qui  prius  Saulus  a  Saule  et  genus,  et 
Doroen,  etsaevitiam  traxerat.  Hoc  autem  nomen  Pau- 
tus,  Hebraea  lingua  sonat  quietus.  Unde  sicut  ex 
auctoritate,  quia  hoc  nomen  apud  omnes  notum  et 
honorabile  erat,  sic  etiam  ex  auctoritate  sua  valet  ad 
intentionem.  Hic  enim  Paulus  ut  quietos  et  tran- 
quillos  inter  se  redderet  Romanos  intcndit ;  vel  si 
Paulus  Latine  dicatur,  quasi  modicus,  iterum  bene 
ad  rem.  Hic  enim  laborat  ut  Romanos,  modicos  et 
humiles  per  epistolam  redditos,  subjiciat  gratiae  Dei. 
Paulus,  inquam,  servus  Christi  Jesu.  Quia  omnibus 
modis  ad  humiiitatem  suadendam  hic  intendit,  ideo 
nomini  dignitatis,  nomen  praeposuit  humilitatis.  Di- 
cens  :  Paulus  servus  Ghristi  Jesu  regis  et  sacerdo- 
tis,  qui  soius  regere  valet,  atque  vespertino  suo  sa- 


tum  per  humilitatem,  tum  per  auctoritatem.  Hic  in- 
cipit  commendare  praedicationem  suam,  dicens  : 
Segregatus,  inquam,  seu  a  lege,  seu  ab  apostolis 
aliis,  veniens  in  Evangelium  praedicandum.  Evange- 
lium  bonum  nuntium  dicitur,  Evangelium  dico  Dei, 
Nova  lex  Dei  specialiter  esse  dicitur,  qui  non  per  mi- 
nistrum,  sed  eam  per  propriam  personam  docuit. 
Yetus  autem  lex  per  angelum  data  est  Moysi,  et  per 
Moysen  data  est  Juda^is  ;  quare  non  ita  proprie  di- 
citur  esse  Dei,  ^uotf  Evangelium,  ante  quam  daretur, 
pronxiserat  Deus^  ut  ille  qui  daturus  erat.  Promittere 
enim  convenit  ei,  qui  rem  promissam  daturus  est. 
Unde  Deus  quidem  promisit ;  prophetae  vero  velulmi- 
nistri,  nec  dare  potenles,  prapdixerunt.  In  hoc  autem 
quod  ait  Deum  hoc  promisisse  ab  aetemo,  notat  ma- 


crificio  salvare.  Servus  eliam  Jesu,  id  est  Salvatoris,  ^  ^^^^  diligentiam  Dei  fuisse  in  hoc  Evangelio,  quod 


praeter  quem  nemo  salvare  sufficit  :  sic  et  vos  exem* 
plo  meo  nihil  de  vobis  coniidatis,  sed  penilus  subji- 
ciamini  servituti  Jesu  Ghristi.  Paulus,  inquam,  servus 
Christi  Jesu,  vocatus  per  gratiam  Dei,  non  merito  le- 
gis  vel  generis,  sed  per  solam  gratiam,  ad  hoc  ut  sit 
apostoluSf  cujus  aactorilati  vos  obedire  bonum  est. 
Vei  Paulus  apostolus,  non  in  occulto,  sed  vocatus 
ab  omnibus,  quia  jam  omnes  cognoverunt  me  a  Deo 
consecratum  apostolum,  unde  magis  mihi  obedien- 
dum  est.  Quae  utraque  sententia  valet  ad  utrumque 
populum,  Judaeum  seu  gentilem  comprimendum.  Di- 
versis  modis  vocationes  Dei  fiunt.  Hic  autcm  Paulus 
vocatus  est,  et  per  afflictionem  corporis  exterius ; 
et  per  vocem  Ghristi  dicentis  :  Saule ,  quid  me  per- 


anle  promiserat  per  propketas^  id  estpereos  qui  fu- 
tura  praeviderunt.  Et  quia  fuerunt  quidam  pythonico 
spiritu  fulura  praedicentes,  quidam  etiam  divinitus 
inspirati  prophetantes,  ut  Balaam,  nec  tamen  offi- 
cium  hoc  a  Deo  habentes,  determinat  prophetas 
suos,  qui  et  scientiam  futurorum,  et  ministerium 
prophetandi  a  Deo  acceperunt.  Et  ut  haec  prophetia 
perpetuo  nmneret,  promissa  est  in  Scripturis  sanctis, 
id  est  vel  per  bpiritum  sanctum  cditis,  vel  sanctifi- 
cantibus  eos  qui,  sicut  Scripturae  docent,  operantur. 
Hic  ingreditur  commendationem  Christi,  a  quo  prae- 
missa  commendatione,  ejus  se  accepisse  apostolatum 
dicit  :  Scripturis,  dico,  habitis  de  Filio.  Omnis  enim 
Scriptura,  etsi  de  Patre  seu  de  Spiritu  sancto  agat. 


sequeris  ?  (Act.  ix,  4.)  etinteriori  inspiratione.  Pau-  D  praecipue  de  Filio  videtur  agere,  quia  quaecunque  in 


lus  hic  segregatus,  non  determinat  a  quo,  sed  in 
quid,  scilicet  in  Evangelium.  Segregatus,  inquam, 
vel  ab  aliis  apostolis  ;  quia  illi  constituti  sunt  praedi- 
catores  Judaeorum,  ego  autem  gentium.  Cum  enim 
Paulus  ad  fidem  conversus,  instructus  esset  per  ali- 
quot  dies  a  discipulis  qui  erant  Damasci  {Act.  i\,  27), 
continuode  GhristoinSynagoga  docere  coepit,  quare 
praepositus  Damasci  voluit  eum  comprehendere,  sed 
a  fratribus  O  per  murum  demissus  cst  in  sporta,  et 
sic  avasit  manusejus,  etindeabiit  in  Arabiam,  prae- 
dicans  ibi  gentibus  tribus  anni^,  post  quos  rediit  in 
Hiemsalem,  ibique  invenit  Petrum  et  Jacobum,  qui 


Scripturis  praedicta  fuere,  per  Filium  consummata 
sunt.  De  Filio,  dico,  non  adoptivo,  sed  suo,  id  est 
consubstantiali  ipsi  et  coaeterno.  Qui  Filius  factus 
estj  id  est  facturam  ({uamdam  accepit. 

Diceret  aliquis  :  Quid  hoc  est  miraculi,  ut  Filius 
cum  Patre  sempiternus  faclus  sit  in  tempore  ?  Con- 
tra  hoc  ait  :  Faclus  est  dico,  non  secundum  Deitatem, 
sed secundum  carnem,  quamin  se  Deitati  personali- 
ter  univit  in  tempore.  Carnem  dico,  assumplam  ex  se- 
mine,  id  est  ex  carne  David ;  sccundum  genus  matris 
Christi,  in  qua  facluram  carnis  acccpit.  Ei,  scilicet, 
Deo,  id  est  ad  manifestalionem  Dei.  Nisi  enim  Cbri- 


19 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


20 


stus  carnem  assumeret,  rara  vel  nuUa  de  Deo  noti- 
tia  hominibus  esset.  Ghristus  similiter  de  Salomone 
seu  Roboan  natus  esse  dici  posset ;  sed  quia  ad  Abra- 
ham  et  David  fact^  sunt  repromissiones  de  Christo, 
ideo  de  altero  eorum,  vel  utroque  natus  essc  dicitur 
ubique.  Ilic  autem  causa  est  quare  sileat  Abraham, 
et  praeponat  David.  Per  Abraham  enim  justi,  quia  ju- 
stusfuit ;  per  David  peccaloresplerumque,  quia  gravi- 
ter  deliquit,  accipiuntur.  Sed  hic  ad  peccatores  sermo 
erat,  utique  se  peccatores  confilerentur,  Paulus  inten- 
debat;  et  idcirco  David  in  memoriam  peccatorum  hic 
posuit.  Qui  Christus  intempore  quidem  factus  est ;  sed 
T  ab  aetemo  prcgdestinatus,  id  est  praeordinatus  et 
dispositus  est  Filius  Dei  esse,  assumendo  carnem. 
Christus  dico  secundum  quod  Filius  Dei  est  perma- 
nens  in  virtutef  id  est  in  eadem  divinitatis  potentia 
semper  cum  Patre.  Nec  secundum  Deilatem  prajde- 
stinatus,  sed  secundum  solam  humanitatem.  Prae* 
destinare  enim  de  re  quae  non  est  dicitur ;  Filius 
autem  Dei  in  principio  semper  fuit.  Sed  quia  in 
Christo  duae  naturae  considerantur,  altera  divina, 
altera  humana,  propter  utriusque  substantiae  indi- 
visam  copulam  dicitur  plerumque  de  divina  quod 
proprium  est  hiunanae  :  ut  hic,  ubi  dicitur  praede- 
stinatus  Filius,  quod  in  natura  Deitatis  esse  ne- 
quit ;  ea  suniUtudine  qua,  considerantes  in  homine 
corpus  et  animam,  plerumquc  propter  affinitatem 
dicunt  de  anima  quod  proprium  est  corpori ,  et 
econverso  :  quod  genus  diccndi  in  Christo  expres- 
sius  convenit,  cum  ibi  homo  Deus,  et  Deus  homo 
dicatur.  In  homine  vero  corpus  animam,  et  animam 
corpus  dicere  non  licet. 

Cum  autem  referimus,  sic  qui  Christus,  neutram 
naturam  excludimus.  Sed  cum  per  partes  exsequi- 
mur,  quod  divinae  convenit  divinse,  quod  humanse 
attribuamus  humanae.  Christus,  inquam,  praedesti- 
tiatus  est  fieri  homo  :  non  ex  concupiscentia  camis, 
sed  seeundum  spiritumt  id  est  de  Spiritu  sancto  con- 
ceptus  est.  Spiritum  dico  sanctificationis :  qui  eum 
sanctificavit  in  utero  matris,  immunem  factum  a 
peccatis.  Quia  Christus  Filius  Dei  sit  in  virtute, 
apparet  ex  resurrectione  mortuorum,  per  hoc  quod 
resurgens  a  mortuis,  mortuos  fecit  resurgere  secum, 
quod  utique  inauditum  facere  non  posset,  nisi  Deus 
esset.  Mortuorum  dico  non  omnium,  sed  eorum 
tantum  qui  fuerunt  Domini  nostri  Jesu  Chinsti,  Non 
enim  infideles  secum  resurgere  fecit.  Unde  dicuntur 
illi  potissimum  consurrexisse  Christo,  qui  cum 
Abraham  in  Bbron  sepulti  sunt.  Per  quem  Jesum 
Ghristum  accepimus  gratiam,id  est  remissionem. 
Paulus,  ut  melius  humilitatem  suadeat>  nomen  humi- 
litalis  praeponit  nomini  dignitatis.  Accepimus  etiam 
apostolatum  in  omnibus  gentibus.  Spiritus  enim  san- 
ctus  Apostolum  gentium  me  constituit,  ubi  ait :  Se- 
gregate  mihi  Bamabam  et  Paulum  ad  opus,  ad  quod 
assumpsit  [assumpsi]  eos  (Act,  xiu,  2).  Accepimus, 
inquam,  in  gentibus  apostolatum,  ad  obediendum 
fideif  id  est  ad  hoc  ut  praedicaremus  fidem,  el  post 
acceptam  fidem,  obediendum  esse  his  quse  admonet 


Afides^  non  superbiendo  derogare  gratiae  Dei;  hoc 
autem  debere  fieri.  pro  nomine  ejuSy  id  est  ad  glo- 
riam  nominis  Dei.  In  quibus,  id  est  inter  quas  gen- 
tes,  estis  vos  Romani,  et  gentiles,  et  Judaei  vocati,  id 
est  per  vocationem  gratiae  Dei.  Non  ex  merito  vestro 
ad  fidem  electi  estis,  inquam,  Jesu  Christi,  id  est  ad 
hoc  ut  sitis  Jesu  Christi ;  quia  si  modo  Judiei  vel- 
lent  objicere  se  non  debere  subjici  Paulo,  cum 
gentium  tantum  apostolus  sit,  errarent.  Postquam 
enim  inter  gentes  habitant,  de  apostolatu  ejus  sunt, 
cujus  et  gentes,  ut  si  modo  quilibet  alienigenae  ve- 
niant  in  episcopium  aliquod ,  eliamsi  natione  alieni 
sunt,  proptcr  habitationem  lamen  computabuntur  de 
ipso  episcopio.  Sic  illi  Judaei,  quia  ad  gentes  contu- 
leranlse,  ingentibusdeputabantur.  Paulus,  inquam, 

^  talis  et  talis,  apostolus  Dei,  scribit  omnibus  qui  sunt 
Romce.  Ut  autem  infideles  excludat,  subdit  :  omnibus 
dico  dilectis  Dei,  id  est  quos  Deus  diligit,  et  ut  sui 
fierent  praeelegit.  His  dico  ex  dilectione  et  gratia 
Dei  vocatis  sanctis,  id  est  ad  hoc  ut  sint  sancti , 
sit  vobis  gratia,  id  est  remissio  peccatorum  vestro- 
rum ;  et  pax,  id  est  tranquillitas  animi,  et  perseve- 
rantia  in  bonis,  a  Deo  qui  potcst,  Patre  nostro,  et 
ideo  voluntalem  habet ;  et  a  Domino  Jesu  Christo, 
qui  similiter  et  vult  et  potest.  Paulus  multiplici  et 
aspera  increpatione  correcturus  Romanos,  ut  beni- 
gne  sustineant  aspera  quae  dicturus  est  ei,  eosque 
sibi  reddat  benivolos,  praedicit  se,  gratias  agentem 
Deo  pro  bonis  quae  jam  acceperunt,  et  de  his  quae 
adhuc  necessaria  sunt  illis  omni  sollicitudine  orare 
Deum.   Quasi  diceret  :  Ego  de  instructione  vestri 

^  multa  dicturus  sum  vobis,  sed  primum  9  ante  omnia 
dicam  quod  amplius  mihi  gratum  est,  et  de  quo 
magis  sum  sollicitus  :  hoc  scilicet,  gratias  ago  Deo. 
Gratias  agere  Deo,  esttotum  Deo  attribuere,  et  nihil 
homini.  Unde  ait  :  Gralias  ago  Deo,  id  est  bona 
quae  jam  in  vobis  video,  gratiae  Dei  ascribo,  et  non 
vobis  :  Deo  meo^  qui  quodam  spiritali  [speciali]  modo 
meus  est.  Per  Jesum  Chnstum,  quem  solum  medium 
habeo  inter  me  et  Deum.  Vos  autem  per  me  trans- 
itis  ad  Christum,  et  per  Christum  ad  Dcum.  Et  ideo 
gratias  dico  per  Christum.  Yobis  autem  gratiae 
agendae  sunt  per  me  Christo,  et  sic  Deo.  Fortassis 
putarent  alteri,  vel  Judaei  solum,  vel  genlilcS;  quod 
pro  alteris  tantum  gratias  agercl,  id  est  bona  eorum 
soli  gratiae  Dei  ascriberet ;  ne  per  hoc  altcr  in  alte- 

D  rum  se  efferat,  ait  :  pro  vobis  Romanis,  seu  sitis  Ju- 
daei,  seu  gentiles,  omnibus  ago  gralias,  et  bonae  fi- 
dei  vestrae  ipsi  soli  ascribo.  Delerminat  unde  gratias 
agat,  dicens  :  Inde  gratias  Deo  rcfero,  quia  fides 
Dei  in  vobis  est,  Et  vestra  fides  vobis  solis  non  pro- 
ficit,  scd  annuntiatur  in  universo  mundo,  Audito 
enim  quod  Romae  sit  recepta  fides  Christi,  quae  est 
caput  orbis,  suscipiunt  eam  caeteri,  imitando  caput 
suum.  Vere  bonae  vestrae  fidei  jam  habitum,  graliae 
Dei  bonae  ascribo ,  quia  in  orationibus  meis  memo- 
riam  vestri  facio ,  id  est  pro  bonis  quae  habituri 
estis  Deum  orans  ipsi  totum  ascribo.  Si  enim  bona 
post  fidem  venientia,  Dei  gratiae  ascribuntur,  maxi- 


21 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


n 


me  pro  fide  agendae  sunt  gratiae  Deo,  quse  hominem  A 
de  solis  peccatis  Irahit  ad  justitiam.  Et  quod  m^- 
moriam  vestri  facio,  mihi  testis  est  Deus ;  quem  si 
ad  testificandum  quod  falsum  est  advocarem,  falsi- 
tatis  reumjudicarem. 

Fortassis  diceret  aliquis  :  Quia  Deum  non  curas, 
ideo  leviter  eum  falsse  rei  testem  advocas.  Contra 
hoc  ait  :  Cui  Deo  ego  servio ;  servus  autem  ad  testi- 
monium  falsitatis,  Dominum  non  vocaret.  Servio 
utique  Deo  in  spiritu  meo^  id  est  ex  voluntate,  non 
ex  coactione  ;  vel  in  spiritu,  id  est  non  in  camalibus, 
sed  in  spiritualibus  servio  Deo.  Determinat  in  qua  re 
serviat,  scilicet  in  Evangelio^  id  est  in  annuntiatione 
Filii  ejus.  Hoc  antem  servitium  magis  tunc  temporis 
gralum  erat  Deo,  praedicare  gloriam  Christi,  Filii  Dei. 
Inde  mihi  testis  est  Deus  quod  in  orationibus  meis  -q 
facio  memoriam  vestri,  id  est  facio  Deum  memo- 
rem  vestri,  sine  intermissione,  quia  nunquam  orans 
intermitto  vos.  Posset  quidem  orare  semel  in  mense, 
et  sic  parum  esset  eos  tunc  non  intermissos  fuisse. 
Ideo  ait :  In  orationibus  semper,  id  est  omni  die 
eontinuatis,  memoriam  vestri  habeo,  non  solum 
orans,  sed  etiam  obsecranSy  in  quibusdam  sacra- 
mentis  et  conjurationibus  Deum  obnixe  postulans, 
si  exauditus  habeam  iter  veniendi  ad  vos,  Habeam 
dico.  Quomodo  id  est  sub  quacunque  difHcultate  hoc 
fieret,  seu  latronem,  seu  tempestalem  non  curarem. 
Habeam  hoc  tandem.  In  hoc  ostendit  se  diu  deside- 
rasse,  nec  potuisse  se  efiicere.  Habeam  iter  ali- 
quando,  id  est  in  quocunque  tempore^  seu  hieme, 
seu  sestate  hoc  fieret,  non  curarem.  Item  dico  pro 
spiritu  in  hoc,  ut  quod  volo  efiicerem,  et  quia  multae 
res  effectum  habent,  quae  Deo  displicent,  addit :  /n 
voluntatem  Dei,  Nisienim  Deus  hoc  vellet,  effectum 
hujus  rei  potius  nollem  quam  cuperem.  Ideo  volui 
venire  ad  vos,  quia  desidero  vldere  vos  :  ad  hoc  ut 
impertiar  vobis  aliquid  gratice,  Yos  quidem  gratiam 
fidei  jam  habetis,  sedcum,  adcustodiam  hujus,  aliae 
gratiae  opportunae  essent»  ut  gratia  unitatis,  non  ta- 
men  determinat  quam  gratiam  ;  quia  ministraret 
eis  omnem  iliam  quam  videret  necessariam.  Imper- 
tiar  dico  aliquid  gratiae,  non  saecularis,  ut  esset  si 
conciiiaret  illos  cum  quibuslibet  principibus  mundi, 
sed  gratiae  spiritualis,  id  est  quae  gratia  nutriat  spi- 
ritum  in  vitam  aeternam.  Ne  forte  gratiam  fidei, 
quam  a  discipulis  Pauli  acceperant,  inutilem  opina- 
rentur,  quia  dixit  sc  daturum  illis  gratiam,  ait  :  NonB 
dico  ut  impertiar  vobis  gratiam  ad  initiandum  vos  in 
fide  (fidemenim  saoam  accepistis),  sed  adconfirman' 
dos  voSf  id  est  ad  confirmandam  fidem  vestram  in 
his  quae  fidem  comitari  debent,  scilicet  ul  unitatem 
habeatis.  Nec  alter  alterum  digniorem,  seu  indignio- 
rem  gratia  Dei  judicetis.  Hoc  quod  dico  desidero 
9  confirmare  vos,  id  est  desidero  consolari  in  vobis 
simul.  Ubi  ait  simul  consolari,  ostendit  se  de  er- 
rore  eorum  doiuisse  ;  ubi  ait  simul^  innuit  quod  per 
doctrinam  suam  consolandi  sunt ;  et  propter  utrum- 
que  aequanimiter  deberc  eos  tolerare  quamlibet  as- 
peram  increpationem  Pauli,  cum  et  per  hoc  conso- 


C 


landi  sint,  et  Paulus  de  errore  eonim  doluerit,  ut- 
que  errorem  ab  eis  auferat  sollicitus  sit.  Consolari, 
inquam,  desidero  in  vobis  per  fidem  vestram  atque 
meam  :  factam  eam,  id  est  talem  quae  est  invicem, 
id  est  quae  eamdem  vicissitudinem  habeat,  ut  sicut 
fides  mea  totum  ascribit  gratiae  Dei,  sic  vestra 
faciat.  Yel  aliter  :  Consolari  cupit  per  fidem  meam 
factam  vestram,  ut  omne  bonum  credatis  esse  per 
gratiam  Dei ;  fidem  vestram  dico,  factam  eam,  id 
est  talem,  qtue  est  invicem  ,  id  est  modo  suo  sub- 
servientem,  ut  sicut  ego  (quod  magistri  est)  praeci- 
piendo  doceo,  sic  vos  (quod  discipulorum  est)  obe- 
diendo  discatis.  Ego  utique  desideravi  venire  ad 
vos,  sed  non  polui,  quia  prohibitus  sum.  Prohibi- 
tiones  hae  quandoque  fiebant  Paulo  per  Spiritum 
sanctum,  plerumque  per  pericula  latronum,  seu 
tempestatum  in  mari.  Quare  autem  venire  prohibi- 
tus  sum,  nolo  vos  ignorare,  fratres  mei  in  fide. 

Si  enim  causam  hujus  prohibitionis  diligenter  in- 
quiratis,  vobis  proderit  ad  correctionem,  dum  pro 
peccato  contentionis  vestrae  me  esse  prohibitum  intel- 
ligctis.  Hoc  inquam  nolo  vos  ignorare  quia  scepe  propo- 
sui  venire  ad  vos,  etprohibitus  sum  venire  usque  ad- 
huc,  Ubi  ait  adhuCj  ostendit  se  multoties  prohibitum 
esse,  quasi  diceret:  Sicutsaepeproposui,  sicsaepe  pro- 
hibitus  fui.  Venire,  inquam,  proposui  ad  vos,  ideo 
ut  habeam  in  vobis,  quodethabeo  in  aliis,  aliquem 
fructum,  id  est,  vel  ut  vos  me  docente  correcti,  fru- 
ctificetis  in  melius ;  vel  ut  ego  fructum  mercedis 
recipiam,  quia  laboravi  in  vobis.  Habeam,  dico,  in 
vobis,  sicut  habeo  in  cceteris  gentibus^  id  est,  ut  si- 
cut  alias  gentes  docui  omnia  referre  gratiae  Dei, 
sic  et  vos  edocti  a  me  idem  faciatis,  nec  a  doctrina 
vestri  et  aliarum  gentium  cessare  queo  ;  ego  enim 
debitor  sum,  id  est  ex  debito  praedico,  sic  enim 
mihi  est  injunctum  a  Spiritu  sanclo,  Grorcis  ac  bar- 
baris,  Praeter  Graecos  omnes  gentes  vocat  barbaros  : 
sed  Graeci  semper  sapientiam  prae  caeteris  sectati 
sunt,  et  etiam  in  Graecia  Paulus  primum  Ecclesias  de 
gentibus  constituit;  et  in  illis  seu  Grsecis,  seu  bar- 
baris,  debitor  sum,  sapientibus  et  insipientibus ; 
quia  apud  Graecos  sunt  sapientes  et  insipientes  ;  et 
sic  apud  barbaros.  Et  sicut  aliis  gentibus  debeo, 
sicdebitor  sum  evanqelizare  vobis,  Judacis  et  genti- 
libus  conversis,  qui  Ronue  estis .  Quod  scilicet  evan- 
gelizare  promptum  esty  id  est  paratum  est,  secun- 
dum  hoc  quod  in  me  est,  id  est  in  quantum  ad  me 
pertinct.  Videte  ne  vos  imparatos  auditores  inve- 
niam.  Vere  promptum  est  in  me,  ego  enim  non 
erubesco  Evangelium,  Tribus  modis  erubescit  quis 
Evangelium  :  vel  cum  miserias  Christi,  crucem,  mor- 
tem,  etc,  stulte  verecundatur  praedicare;  vel  cum 
corrupte  vivens,  justitiam  timct  pra^dicare,  ne  re- 
prehendatur  aliter  docere,  et  aliter  vivere ;  vel  [cum] 
ad  confirmationem  praedicationis  suae  virtus  mira- 
culorum  deficit. 

Sed  Paulus  nullo  honim  modo  erubescebat.  Pro- 
pterea  non  erubesco  Evangelium  :  nam  in  Evangelio 
praesto  est  mihi  virtus  Dei ,  qua  et  peccata  dimitto, 


23 


S.  BRUNONIS  €ARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


i\ 


et  miraeula  operor.  Quod  Evangelium  dico,  valens  A 
omni  credenti  in  habendam  salutem  per  fidem  qua 
credidit :  omnicredentidico,sciliceiJutUBoprimum, 
tempore  credenli;  in  Judsea  enim  coepit  Ecclesia 
Ghristi.  Gredenti  etiam  Grceco,  id  est  gentibus,  quia 
Grseci  secundum  scienliam  caput  erant  gentium, 
ideo  per  Graecos  quoscunque  gentiles  significat.  Vel 
ita  Evangelium  salus  est'  credenti  Judaeo,  et  Graeco 
primum,  id  est  maxime,  quia  sufficientcm  salutem 
dabit  utrique.  Vere  per  Evangelium  habetur  fides, 
et  per  fidem  salus  seterna.  Nam  in  eo  Evangelio 
revelatur  et  cognitione  et  habitudine ;  ex  fide,  id  est 
per  fidem  et  Evangelio  acceptam ,  justitia,  id  est 
exsecutio  bonorum  operum,  per  JLO  quamj  istitiam 
habetur  salus  aeterna.  Quia  si  per  Evangelium  fides, 
per  fidem  autem  justitia,  per  justitiam  vero  salus  -n 
seterna,  igitur  per  Evangelium  salus  ;  addit  quiddam 
amplius,  quod  ad  rem  valet,  sic  :  Revelatur  ex  fide 
eundo  in  fidem,  Non  sic  ait  ut  diversas  fides 
intelligat,  sed  ut  doceat  multos  gradus  esse  in 
fide.  Romani  sanam  quidem  fidem  habebant  de 
Ghristo,  sed  in  hoc  errabant,  quia  non  omnia  gra- 
tiae  Dei  attribuebant  :  in  quo  gradu  fidci  Paulus  eos 
locare  intendit.  Ex  fide  habetur  justitia,  et  inde  sa- 
lus.  Sicut  scriptum  est  in  Habacuc  propheta  :  Ju- 
htusautemex  fide  vivit  (Habac.  ii,  4).  Per  prophetam 
confirmat  Evangelium  ;  ait  enim  propheta  :  Ex 
fide  quae  per  Evangelium  habetur,  fit  homo  justus, 
bene  operando,  et  per  justitiam  vivit  in  aeterna 
salute.  Hucusque  blanditus  est  Romanis,  dicendo 
se  sollicitum  de  salute  eorum,  ut  aequo  animo  susci- 
piant  correctiones  Apostoli.  Hic  autem  primo  ag- 
greditur  gentiles,  quos  facilius  posse  corrigi  intelli- 
git,  ut  postea  diutius  in  confutatione  Judaeorum 
immoretur ;  attamen  autem  sic  dicens  ingreditur  : 
Yere  ex  fide  justitia  ;  et  ex  justitia  salus.  Nam  per 
contrarium  ex  impietate,  id  est  ex  non  fide,  seu  ex 
idololatria  sequitur  inju-stitia,  id  est  mala  opera  ;  et 
ex  injustitia  sequitur  ira  Dei,  id  est  damnatio  aeler- 
na,  saluti  contraria ,  quod  aequipollenter  sic  ait : 
Yere  ex  fide  revelatur  justitia;  et  sic  salus.  Nam 
super  omnem  impietatem  :  super  dicit,  ad  opposi- 
tionem  impietatis ;  et  cum  dicit  impietatem,  magis 
est  quam  si  diceret  omnes  impios.  Si  enim  impios 
diceret,  omnes  quidem  impios,  sed  non  pro  singu- 
lis  impietatibus  opprimendos  diceret.  Sed  cum  dicit 
omnem  impietatem,  et  omnes  impios  pro  singulis,  D 
impietatibus  puniendos  esse  insinuat.  Super  omnem 
utique  impietatem ;  ex  qua  infidelitate  procedit  in 
justitia,  id  est  perversa  cogitatio  vel  operatio  ;  et 
super  omnem  injustitiam  revelatur^  id  est  cognosci- 
tur  esse  ira  Dei  venturi  de  ccelo  in  die  judicii. 
Tunc  enim  revelabitur  his  qui  usque  ad  diem  illum 
non  crediderint  Ghrislum  esse  judicem  omnium. 
Vel  ira  Dei  revelatur  de  ccelo,  quia  ipsum  elemen- 
tum  in  omatu  et  factura  sua  ostendit  metuendam 
esse  iram  ejus,  qui  talem  creaturam  formavit. 
Revelatur,  inquam,  ira  super  injustitiam  hominum, 
eorum  hominum  dico,  qui  veritavcm,  id  est  veram 


C 


cognitionem  *de  Deo,  qu&m]  naturaliter  habent, 
vel  habere  possunt,  eam  detinent,  id  e3t  retrahunt, 
ne  quod  natura  exigeret,  ascendat  ad  aliquid  magis 
de  Deo  agnoscendum.  Detinent  utique  eam  in  in- 
justitiat  id  est  per  mala  quae  operantur.  Vere  impii 
veritalem  Dei  sic  delinent ;  quia  quod  notum  est  Dei, 
id  est  quod  cognosci  potest  de  Deo,  illud  manife- 
stum  esty  si  non  in  actu  rei,  tamen  in  illiSf  id  est  in 
rationibus  eorum;  el  in  polontia  intellectus  sui.  Vere 
quod  nolum  est  Dei,  manifestum  est  in  ilhs  omnibus 
potentialiter.  Nam  Deus  manifestavit  in  actu  illis, 
id  esl  quibusdam  illorum,  hoc  quod  notum  est  Dei. 
Quod  si  quibusdam  revelatum  est  in  actu,  conslat 
quia  manifestum  est  in  polentia.  Plato  enim  et 
quidam  philosophi  naturaliler  cognoverunt  esse 
unum  Greatorem  omnium,  non  tamen  sine  adjutrice 
gralia  Dei.  Probat  quod  Deus  quibusdam  actu  reve- 
lavil  hoc,  et  modum  revelatiouis  subdit,  dicens  : 
Vere  Deus  quibusdam  revelavit.  Nam  invisibilia 
ipsiv^  divinae  essentiae  conspiciuntur  a  creatura 
mundi,  nec  obscure  sed  lucide  intellecta,  per  illa 
quce  ea  sunt ;  per  invisibilia  Patrem  significat,  quia 
a  nullo  ducit  principium;  sicut  Filius  et  Spiritus 
sanctus  a  Patre.  Ideo  autem  pluralem  numerum 
posuit,  quia  infirmitas  humani  intellectus  non  suf- 
ficil  considerare  in  Deo,  nisi  per  interpositiones 
temporum,  quae  in  eo^^naturalia  et  simul  sunt  et  uno 
ictu  (si  fieri  potest)consideranda.  Sempitema  quoque 
virtus  ejuSy  id  est  ejus  divinae  essentiae,  id  est  Filius, 
qui  virtus  et  sapientia  Patris  dicitur,  scmpcr  cum 
Patre  aeternus,  et  divinitas,  id  est  bonitas.  Unde  et 
bonos  homines^  divinos  vocamus.  Bonitas,  id  est 
dilectio  ejus  divinae  ''esscntiae,  scilicet  Spiritus 
sanctus,  qui  nihil  aliud  est  quam  bonitad  et  di- 
lectio  Patris  et  Filii.  Haec,  inquam,  virtus  et 
JL  JL  divinitas  conspiciuntur  intellecta,  per  ea  quae 
facta  sunt.  Homo  enim  invisibilia  intelligere  nequit, 
nisi  per  eaquae  videt.  Sedcum  aspicit  aliquemregem 
magni  imperii,  per  cum  quodammodo  intelligit,  eum 
regem  longe  majorem  qui  istum  creavit.  Gum  vero 
videt  virtutem  seu  sapientiam  in  aliquo,  cogitat 
multo  magis  virtutem  esse  et  sapientiam  in  eo  qui 
dedit  illi.  Sic  de  bonitate  seu  dileclione  Dei,  per 
bonitalem  creaturae  potest  cognosci.  Hanc  autem 
virtutem  et  divinitatem  in  Deo  naturaliter  pcnsare 
sufifecisset,  elsi  illa  nomina,  id  est  Filius  et  Spiritus 
sanctus  ignorarent.  Idem  enim  est  virtus  et  divinitas 
seu  dileclio  Dci,  quod  Filius  el  Spiritus  sanclus  virtus 
et  divinitas  Dei  per  ea  quse  sancta  sunt  intelligun- 
tur.  Ita  ut  homines  sint  inexcusabiles  ex  hoc,  quia, 
cum  cognovissent  Deum,  si  non  actu,  tamen  per 
potentiam  ejus  intellectus  naturalis,  non  glorifica- 
verunt  Deum^  colendo  et  honorando  eum  sictci  Deum 
aut  gratias  egerunt,  id  cst  bona  cogitationis  suae, 
non  graliae  Dei^  sed  sibi  attribuerunt.  Deo  quidem 
non  egerunt  gralias,  sed  in  cogitationibus  suis  se 
efferentes  evanuerunty  a  similitudine  fumi,  qui 
quanto  plus  ascendit,  tanto  amplius  nihil  fit,  et 
quia  superbiendo    evanuerunt,    ideo  cor,   id   est 


23 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


86 


intelligentia  eorum  prius  sublilis  o&wuro^o  e5^  pro- A  quia  servierunt  creaturae  et  non  Crealori,  tradidit 


pter  superbiam,  adeo  ut  fieret  insipiens,  Evanuerunt 
utique.  Nam  dixerunt  sapientes  esse  se,  id  est  a 
seipsis,  sine  dono  Dei,  sapientiam  suam  esse.  Et 
vere  cor  eorum  obscuratum  est  :  nam  hoc  dicentes^ 
et  ita  esse  credentes  facti  sunt  stulti^  et  sic  de 
superbia  in  ignorantiam,  de  ignorantia  in  stul- 
tiliam  lapsi  praecipitati  suut  :  adeo  quod  mutaverunt 
gloriam  incoirupiibilis,  id  est  invariabilis  Z)ei,  praeter 
quem  omnis  creatura  variabilis,  et  ideo  corruptibilis 
est ;  gloriam  utique  ejusDei  mu/at;erun^  noninverum 
hominem,  sed  in  imaginem  corrupiibilis  hominis.  Et 
ut  expressum  facerent  sibi  simulacrum,  mutaverunt 
hoc  in  similitudinem  imaginis,  id  esl  in  similem  ima- 
ginem,  colentes  creaturam  loco  Creatoris.  Prius  in 


illos  Deu^  privatos  gratia  sua  in  passiones  ignominias^ 
id  est  in  ignominiosa  peccata  [facla],  quae  licet  caro 
male  concupisceret,  tamen  ipsa  natura  violenliam 
patiebatur,  dum  in  se  non  naturaliter  operaretur. 
Enumerat  passiones  ignominise,  dicens  :  Traditi  sunt 
utique  inignomiuias.  f^am  /emm«  horum  genlilium 
immutaverunt  naturalem  usum  viri  in  eum  usum 
qui  est  conlra  naturam,  ut  una  abuteretur  altcra^ 
quia  naturalem  cultum  Creatori  negaverant.  Similiter 
autem,  ut  feminae,  masculif  relicto  naturali  usu 
feminas,  exarserunt  in  desideriis  suis  in  invicem;  ut 
alter  aiterum  igne  libidinis  incensi  concupierint,  et 
sicul  animus  eorum  dcsideraverat,opere  complentes 
turpiludinem,  masculiinmasculos.  Etsic  recipientes 


similitudinem  hominis ;  dehinc  in  similitudinem  voIu-t>  mercedem  erroris  sui,  id  est  poenam  illius  peccati. 


crum ;  postea  in  similitudinem  quadrupedum ;  et  post 
hoc  in  similitudinem  serpcntium  mutaverunt  cuilum 
etreligionemCreatoris  gentiles.  Sicutdictumest :  Quia 
inintellectu  superbierunt,  ideo  intcUectu  privati  sunt. 
Quia  iterum  Creatorem  respuerunt,  in  cultura  crealu- 
rae  puniti  sunt.  Iterum  quia,  ut  natura  docebat,  Deum 
glorificare  noluerunt,  sed,  ad  quod  natura  repugna- 
bat,  creaturas  coluerunt,  ideo  ad  peccata  quae  contra 
naturam  sunt,  devoluti  sunt,  sicut  sequitur  :  Propter 
quod,  id  est  quia  quod  contra  naturam  fuit,  creaturas 
colueruDt.  Ideo  subtrahendo  gratiam,  tradidit  illos 
Deusin  desideria  cordis  eorum,  ut  animo  cuperent. 
Dehinc  in  immunditiam,  id  est  in  opus  desideratae 
immunditiae  :  ad  hoc,  inquam,  sic  tradidil  illos,  ut 
earpora  sua  afficianty  idestconlaminentcon^um^/ii^. 


B 


Quia,  cum  cognovissent  Deum,  non  sicut  Deum 
glorificaverunt,  recipientes  hanc  non  in  damno  pos- 
sessionis,  vel  filiorum  ,  sed  in  semetipsis,  quia  ipsi 
iidemhac  poena  puniti  sunt.  Quam  utique  mercedem 
oportuit,  id  est  conveniens  fuit  eos  recipere ;  ut  quia; 
quod  natura  monebat  ne  facerent ,  spreverunt 
Creatorem  et  adoraverunt  creaturam,  recte  compa- 
ratum  est  ut,  pro  hoc  non  naturali  peccato,  in  non 
naturale  peccatum  et  poenam  peccati  praecipitaren- 
tur.  Et  sicut,  quia  in  non  naturali  cultu  creaturae 
peccaverunt,  per  non  naturalia  peccata  puniti  sunt ; 
sic  quia  non  probaverunt  Deum  habere  in  notiliaf 
id  est  quia  non  habuerunt  Deum  in  cognitione  sua, 
quem  merito  cognoscendum  ipsa  natura  probabat, 
id  est  quia  in  cognitione  Dei  sibi  naturaliter  con- 


id  est  his  pollutionibus,  quae  si  violenter  inferrentur  ^  cessa,  abutendo  ea  per   superbiam   peccaverunt : 


eis,  pro  magna  conturoelia  haberent ;  afficiant  dico 
in  semetipsiSf  id  est  vel  alter  in  alterum;  vel  in 
semetipsis.  Hoc  intellexerunt  debere  fieri  non  a 
Deo,  qui  prius  de  intelleclu  se  efferebant. 
Quod  dixit  superius  mutot/^run^  gloriam,  id  repetit, 
ut  enumeret  modos  mutationis,  dicens  :  Qui  gentiles 
commutavemnt  veritatem,  id  est  cultum  quem 
naturalis  veritas  asserebat  exhihendum  esse  Deo, 
in  mendacium,  id  est  in  creaturas  quas  mendaciler 
fingebantesse  deos,  et  postquam  fmxerunt,  coluerunt, 
id  est  adoraverunt  eos.  Dehinc  ctiam  servierunt 
offerendo,  et  immolando  creaturas.  His  tribus  modis 
mutaverunt  gloriam  Dei  :  Prius  mendaciter  pula- 
verunt  idolum  esse  Deum  ;  dehinc  adorando  ;  tertio 


ideo  opportune  cognitione  priori  amissa,  tradidit 
illos  Deus  in  reprobum  sensum^  quia  recto  sensu  uti 
noluerunt.  Tradidit,  inquam,  ad  hoc,  ut  faciant  ea 
qua;  non  conveniunt^  id  est  quae  ipsa  natura  satis 
aperte  intelligeret  non  convenientia  esse.  Primum 
quia  concessa  cognitione  abusi  sunt,  putantes  hoc 
bonum  naturalis  intellectus  a  se  et  non  a  Deo  esse, 
privati  sunt  concesso  intellectu ,  et  Creatorem 
derelinquendo  contra  naturam  creaturas  coluerunt, 
quare  iterum  per  naturaha  puniti  sunl.  Sed  quia 
adhuc  non  pcenituerunt  post  non  naturalia,  in  alia 
maia  praecipitati  sunt,  sicut  sequitur  : 

Illos    tradidit    Dominus  in  reprobum    sensum ; 
illos  dico  repletos  omni  iniquitatef  quia  et  onmes 


hostias  immolando.    Servicrunt  ulique     crcaturae,  D  iniquitates  habuerunt,  et  singulas  ad   plenum.  Cum 


judicantes  hoc  potius  esse  quam  servire  Creatori, 
qui  Creator  in  aversione  eorum  nihil  perdit  :  est 
enim  benedictus  in  omnia  sascula,  quidquid  adorent 
ilii  :  amen,  id  est  profecto  ita  est.  Quod  iterum 
superius  ait :  Tradidit  illos  Deus  in  desideria,  hic  re- 
petit  idem,  ut  poenam  peccati  comparct  ipsi  peccato. 
Quia  sicut,  quod  natura  exigebat,  Crealori  cultum 
JL  S  denegantes,  ad  non  naturalem  cultum  creatu- 
rarum  se  contulerunt,  sic  ipsi  in  non  naturalia  pec- 
cata  devoluti  sunt. 

Enumerat   etiam  ipsum    peccatum   quomodo  in 
utrumque  sexum  sit  diflfusum,  dicens  :  Propterea, 


dixit  omni  iniquitate,  comprehendit  omnia  quae 
sequuntur ;  sed  ut  magis  illos  deterreat,  singula 
genera  iniquitatis  enumerat,  dicens  :  Vere  omni 
iniquitate,  quia  repletos  malitia,  Malitiose  enim  age- 
bant  in  proximos,  auferendo  bona  corum,  vel  ver- 
beribus  eos  aificiendo.  Repletos  etiam  fornicatione. 
Fomicationem  vocat  quidquid  fit  praeler  legitimam 
uxorem,  quae  sicut  causa  generandae  prolis,  sic 
causa  vitandae  fomicationis  dicitur.  Repletos  etiam 
avaritia,  illicite  retinendo  sua,  vcl  concupiscendo 
aliena  ;  et  repletos  nequitia.  Vel  a  nequeo,  nequis, 
vel  a  nomine,  quod  est  nequam,  dicitur  nequitia ; 


27 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


28 


quia  neqaeunt  se  continere  ab  illicitis.  Qui  autem  se  A 
continere  nequit,  non  est  dicendus  aliquis.  Plenos 
etiam  inuidia;  quia,  licet  non  sibi  cupiant  bona 
aliorum,  tamen  eos  non  habere  vellent  hsec  bona. 
Plenos  etiam  homicidiis,  quae  non  solum  raanibus, 
sed  tractatione  et  consensu  fiunt.  Plenos  contentione ; 
quia  inter  se  clamoribus  ct  opprobriis  litigant. 
Plenos  dolo  ;  quia  aliud  agunt  et  aliud  cogitant. 
Plenos  maligniiate  ;  quia  contraria  benignilati  sem- 
per  in  amaritudine  animi  sunt.  Qui  etiam  sunl  susur- 
rones,  mala  de  proximo  ad  proximum  transferentes 
occulte ;  detraclores  etiam,  bona  quae  sunt  auferentes, 
mala  quae  non  sunt  imponentes.  Ne  haBc  duofacilia  vi- 
derentur ;  quia  pro  verbis  tantum  non  se  crederent 
damnari,  JL  3  aggravat  haec  duo,  dicens  :  Susur- 
rones  et  detractores,  odihilesDeo,  Eos  eliam  dico  con-  3 
tumeliosoSf  id  est  contumelias  turpitudinis  inferen- 
tes  sibi  vicissim  ;  superbos,  id  est  se  superponentes 
aliis,  velsuperponere  cupientes  ;  elatos,  quinec  pares 
sibi,  nec  se  majores  pati  possunt ;  ut  Cajsar,  qui 
noluit  pati  majorem  Pompeium,  nec  Pompeius  pa- 
rera  sibi  Caesarera ,  inventores  etiam  malorum  seu 
malarura  consuctudinum  seu  tormentorura ;  non 
etiara  obedientes  camalibus /^ar^n/i^w*,  quod  natura 
adraonet  etiara  in  pullis  aviura  ;  insipientes,  id  est 
indiscreti  ad  bonura  et  ad  raalura  ;  incompositos  et 
vestiraentis,  et  per  iraraodificationera  membrorum  : 
per  haec  enim  quae  extra  videmus,  sic  de  interiori- 
bus  pensamus  ;  sine  affectione^  id  est  sine  applica- 
tione  animi  ad  aliquod  dignum ;  absque  fa^dere,  id 
est  sine  colligatione  animi  :  quia  enim  foedera  va- 
lent  ad  nutriraentum  fidei,  ut  semper  mulliplica- 
rentur,  prohibita  sunt  conjugia  in  eadera  cognatione, 
quae  jara  salis  vinculo  propinquitatis  fccderata  est ; 
qui  etiara  sunl  sine  misericordia :  quia  si  quos  vi- 
derint  miseros,  non  habent  ad  eos  viscera  raiseri- 
cordiae.  In  his  omnibus  gentiles  pro  praemissis  pec- 
catis  puniti  sunt.  Sed  quia  necdura  per  haec  pceni- 
tuerunt,  praecipitati  sunt  in  aliud  malura,  ut  excae- 
cati  proraitterent  sibi  irapunitalem  peccatorum. 
Unde  sic  ait  :  Qui  gentiles  excaecali  sunt  non  intel- 
lexerunt;  quoniam  illi  qui  talia  agunt,  ut  praedicta 
sunt,  digni  sunt  morte  seterna.  Hoc  modo  non  intel- 
lexerunt,  cum  prmsnsLiuTaMiercognovissentjustitiam 
Dei  :  qua  cognitione  privati  dicli  sunt ,  quia  inde 
snperbierunt.  Digni  utique  ^un^mor^^ :  nonsolumqui 
faciunt  ea  praedicta,  sed  etiam  qui  consentiunt  facien-  D 
iibus.  Consentire,  secundum  Ambrosijm,  est  si  quae 
possit  reprehendere  taceat,  aut  haec  audiens  adule- 
tur.  Si  ergo  facientes  praedicta  mala,  et  consentien- 
tc8  eis,  daranatione  dignisunl,  nemo  gentilium  raor- 
tera  hanc  evadet. 

CAPUT  n. 

•  Propter  quod  inexcusabilis  es,  0  horao  oranis 
c  qui  judicas.  In  quo  enira  alterum  judicas,  teipsura 
«  condaranas.  Eadera  enira  agis  quae  judicas.  Sci- 
c  raus  enira  quoniam  judicium  Dci  est  secundum 
fl  veritatem  in  eos  qui  talia  agunt.  Existimas  autem 
c  boc,  o  horao,  qui  judicas  eos  qui  talia  agunt,  et 


«  facis  ea,  quia  tu  effugies  judicium  Dei  ?  An  divi- 
tias  bonitatis  ejus,  et  patientiae,  et  longanimitalis 
contemnis  ?  Ignoras  quoniam  benignilas  Dei  ad  poe- 
nilentiam  te  adducit  ?  Secundum  autem  duritiam 
tuam  et  impocnitens  cor,  thesaurizas  tibi  irara  in 
die  irae,  et  revelationis  jusli  judicii  Dei ;  qui  red- 
det  unicuique  secundura  opera  ejus.  His  quidcm 
qui  secundum  patientiam  boni  operis  gloriara  et 
honorera  et  incorruptionem  quaerunt,  vilam  aeter- 
nam.  His  autem  qui  sunt  ex  conlentione,  et  qui 
non  acquiescunt  veritati,  credunt  autem  iniquitati, 
ira  et  indignatio.  Tribulatio  et  anguslia  in  omnera 
animam  hominis  operantis  malum  ,  Judaei  priraimi 
et  Graeci ;  gloria  autem  et  honor  et  pax  omni  ope- 
ranti  bonum,  Judaeo  primum  et  Graeco.  Non  enim 
est  acceptio  personarum  apud  Deum.  Quicunque 
enim  sine  lege  peccaverunt,  sine  lege  peribunt,  et 
quicunque  in  lege  peccaverunt,  per  legem  judica- 
buntur.  Non  enira  auditorcs  Icgis  jusli  sunt  apud 
Dcura,  sed  factoreslegisjustificabuntur.  Cum  enim 
gentes  quae  legem  non  habent,  naturaliter  ea  quae 
legis  sunt  faciunt,  cjusmodi  legem  non  habentes, 
ipsi  sibi  sunt  Icx  :  qui  ostendunt  opus  legis  scri- 
ptura  in  cordibus  suis,  testimonium  reddente  illis 
conscientia  ipsonim,  et  inter  se  invicem  cogita- 
tionum  accusantium,  aut  etiam  defendentiuro,  in 
die  cura  judicabit  Deus  occulta  horainum,  secun- 
dum  Evangelium  meum,  per  Jesum,  Chrislum.  Si 
autem  tu  Judaeus  cognominaris,  et  requiescis  in 
lege,  et  gloriaris  in  Deo ,  et  nosti  voluntatem 
cjus,  et  probas  utiliora,  instructus  per  legem ; 
confidis  teipsum  esse  ducem  JL^caecorum,  lumen 
eorum  qui  in  tenebris  sunt,  erudilorem  insipien- 
tiuro,  magistrum  infantium ;  habentem  formam 
scientiae  et  veritatis  in  lege.  Qui  ergo  alium  do- 
ces,  teipsum  non  doces  ;  qui  praedicas  non  furan- 
dum,  furaris  ;  qui  dicis  non  moechandura,  raoc- 
charis  ;  qui  abominaris  idola,  sacrilegium  facis ;  * 
qui  in  lege  gloriaris,  per  praevaricationem  legis 
Deum  inhonoras.  Nomen  enira  Dei  per  vos  bla- 
spheraatur  inter  gentes,  sicut  scriptura  est.  Circum- 
cisio  quidera  prodest,  si  legera  observes ;  si  au- 
tem  praevaricator  legis  sis,  circuracisio  tua  prae- 
puliura  facta  est.  Si  igitur  praeputiura  justitias 
legis  custodiat,  nonne  praeputium  illis  in  circun:- 
cisionem  reputabitur  ?  et  judicabit  id  quod  ex  na- 
tura  est  praeputium,  legem  consuramans,  te,  qui 
per  liiteram  et  circumcisionera  praevaricator  es 
legis.  Non  enim  qui  in  manifesto,  Judaeus  est ;  ne- 
quc  quae  in  manifesto  in  carne  est  circumcisio ; 
sed  qui  in  abscondilo,  Judaeus  est,  et  circumcisio 

«  cordis  in  spiritU;    non  liltera  ,  cujus  laus  non  ex 

«  hominibus,  sed  ex  Deo  est.  » 

EXPOSITIO. 

Hucusque  gentiles  secundum  priorem  statum  satis 
dehonestavit,  ostenso  quod  de  ignorantia  cxcusari 
non  possunt  :  cum  naturaliter  cognitionem  de  Deo 
habuerint ,  qua  propter  peccatum  privati  sunt.  Hoc 
autera  de  solis  gentilibus  dictum  transfundit  hic  in 


20 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


30 


utrosque,  id  est  in  Judseos  et  gentiles,  dicens  utrum-  A  dum  opera,  cadunt  in  hoc  malum,  quod  impanita- 


que  populum  inexcusabilem.  Quia  si  Judaeus  dicat 
se  fuisse  peculiarem  populum  Dei  de  genere  Abra- 
hse  natum,  legem  et  prophetas  habuisse,  cumque 
sic  Deo  dilectus  sit,  non  esse  credendum  quod  Deus 
hunc  permittat  perire  adeo  dileclum,  licet  errave- 
rii,  improperetque  gentili  quod  salvatione  indignus 
sit,  cujus  nec  aUquando  Deus  memor  fuerit ;  si  vero 
econverso  dicat  gcntilis  Judseum  salute  indignum, 
quia  cum  Deum  per  legem  cognoverit,  sicut  Deum 
glorificare  noluit,  seque  ideo  prseferendum  putet 
Judaeo,  quia,  ut  primum  de  Deo  audivit,  statim  cre- 
didit,  neque  reum  esse  eorum  quae  per  ignorantiam 
peccavit  :  contra  utrumque  agit  Apstolus  dicens 
gentilem  de  ignorantia  inexcusabilem,  quia  natura- 


tem  sibi  poUicentur ;  et  iterum  per  malum  impunita- 
tis  sibi  promissS;  ruunt  in  aliud,  in  hoc,  scilicet  quod 
abutuntur  bonitate  et  patientia  Dei ,  quod  ibi  supra 
ait,  quia  tu  effugies  judicium  Dei,  idem  suprasigni- 
ficaverat,  ubi  ait.  Non  intellexerunt  quoniam  qui 
talia  aguntf  digni  sunt  morte  (Rom.  i,  32);  in  utro- 
que  agens  de  impunitate,  quem  sibi  promittunt.  Sed 
ibi  tantum  de  genlilibus,  hic  vero  de  utrisque  intel- 
ligit,  etante  putando  teefPugerejudiciumDei,contem- 
nis  divitiasejus  bonitatis ;  dictumasimilitudine  poteo- 
tis :  qui  si  porrigeret  cibum  alicui,  ille  vero  cui  por- 
rigeretur  indignans  eo  uti  projiceret  eum,  vide- 
retur  sic  spernere  non  cibum,  sed  datorem  cibi. 
Sic  ille  qui  abutitur  bonitate  Dei,  non  utens  ea  ad 


lem  habuit  cognitionem  :  Judaeum   vero  fruslra  ing  correctionem,  ad  quam  Deus  dat,  hic  reus  est  non 


lege  vel  genere  gloriari,  cum  semper  deterior  fue- 
rit,  unde  meliorari  debuerit,  praevaricando  legem, 
fide  degenerando  ab  Abraham,  et  similia.  Quasi  di- 
ceret  :  Propter  quod,  id  est  quia  qui  faciunt  et  qui 
consentiunt,  digni  sunt  morte  :  ideo  tu,  homo  una- 
nimiter  vivens  et  intelligens,  omnis  Judaeus  et  gen- 
tilis,  inexcusabilis  es,  tu,  dico,  qui  judicaSj  id  est 
damnas  alium.  Si  enim  tu,  Judaee,  dicis  te  prsefe- 
rendum  gentili,  quia  dilectus  Deo  fueris,  quem  dicis 
nec  aliquando  memorem  fuisse  gentilis ;  vel  si  tu, 
gentilis,  praeferas  te  excusatum  per  ignorantiam  Ju- 
daeo,  qui  Deum  per  legem  sibi  cognitum  inhonora- 
vit  ulerque  inexcusabilis  es  :  et  gentilis,  quia  natu- 
ralem  cognitionem  habuit ;  et  Judaeus,  queni  le^  ^t 
naturalis  iulellectus  de  Deo  docuit.  Yere  utorque  • 
inexcusabilis  es,  quia  in  eo  condemnas  teipsum,  in 
quo  iujtidicas  altejnm,  sive  Judaeus  geDl^Ien),  jsivb 
gentilis  Judaeum.  Si  enim  lex  data  damuat  Judaeuin, 
quia  non  custodivit  eam  :  lex  naturalis  similiter 
non  custodita  damnat  gentilem.  Yere  teipsum  con- 
demnas.  Nam  tu  agis  eadem  quce  judicas,  id  est 
damnas  in  alio.  Si  enim  tu,  Judaeus,  pro  praedictis 
gcntilem  putas  damnandum,  tibi  veroeadem  scelera 
agenti,  pro  legeet  genere  putas  esse  parcendum, 
frustra  opinaris.  Econtrario,  si  tu,  gentilis,  damnas 
Judicum,  quia  legem  habuit  et  non  custodivit  eam, 
in  eodamnasteipsumpraevaricatorem  naturalis  le- 
gis.  Vere  in  quojudicas  alterumf  damnas  teipsum. 
JSam  nos,  qui  auctoritatis  magnae  sumus  ,  hoc, 
quoniam  contra  eos  qui  agunt  talia  sicut  praedicta 


tantum  prseteritorum,  sed  etiam  contemptae  majesta- 
tis.  Divitias  bonitatis  ideo  dicit,  quia  Deus  et  tem- 
poralia  abunde  dat  malis,  quibus  nec  digni  essent, 
ut,  considerantes  benignitatem  Dei,  revertantur  ad 
eum.  Dat  etiam  magistros  qui  doceant,  et  intelli- 
gentiam  qua  ad  Deum  reverti  bonum  esse  sciant, 
et  multa  alia.  An  divitias  bonitatis  ejus  contemnis^ 
et  ^yiiias  patientia:  ejus,  quia  non  in  uno  sed  in  mille 
peccatis  te  patitur;  et  divitias  longanimitatis,  quia 
per  multa  tempora  correctionem  tui  sustinet,  con- 
temnis,  inquam,  ignorans  quoniam  benignitas  Dei 
per  bonitatem,  patientiam  et  longanimitatem,  quas- 
tum  in  se  est,  adducit  te  ad  posnitentiam  f  Benig- 
nlta^  Det;  ouaiuiua  ia  sc  est,  vocat  te  ad  poeniten- 
I  lia^Ti"'*  st(\ s^ctmdum^duritiam  tuam^  id  est  secun- 
'  dum  actus  tuos  obstinatos  in  malo,  et  secundum  cor 
'i^^ip^imptBnitcns ,  quia  nec  a  maloopere  recedis,  nec 
fe  niale  ofefari  inieUigii.  Stmtenim  quidam  in  ma- 
lis  operibus  obstinati,  qui  tamen  se  male  agere  cre- 
dunt.  Tu,  inquam,  secundum  cor  impoenitens,  the-- 
saurizas  tibi  iram^  id  est  congregas  tibi  propriam 
damnationem  futuram  in  die  iras,  id  est  commnnis 
damnationis  impiorum.  Die  enim  revelationis  justi 
judicii  Dei ;  quia  in  die  iUo  Christus  esse  judex  om- 
nium  credetur  ab  impiis,  qui  semper  hoc  negave- 
runt.  Tunc  enim  videbit  eum  omnis  caro  :  qui  Deus 
reddet  tunc  unicuique,  et  Judaeo  et  gentili,  secun-' 
dum  opera  ejus,  non  parcens  gentili  pro  ignorantia, 
nec  salvans  Judaeum  pro  lege,  vel  genere  Abraha). 
Quod  dixit  in  toto,  per  partes  exsequitur,  diceas : 


sunt,   est  judicium  Deij   non  secundum  ignoran- D  Unicuique  reddet  secundum  opera,  His  quidem  qui 


tiam  quam  tu  ,  gentilis  ,  fnistra  praetendis  :  nec 
secundum  genus  Abrahae,  in  quo  tu,  Judsee,  glori- 
aris ,  sed  secundum  puram  veritaiem^  id  est  se- 
cundum  actus  singulorum,  Judaei  et  gentihs,  JL  £^ 
nos  scimus ;  tu  autem  existimas,  id  est  falso  opi- 
naris  hoc,  o  homo,  seu  Judaeus ,  seu  gentilis,  qui 
judicas  eos  qui  talia  agunt  quae  praedicta  sunt,  et  ea 
tu  ipse  facis.  Uoc,  inquam,  exisHmas,  quia  tu  effu- 
gies  judicium  Dei,  id  est  unde  alium  damnandum 
judicas,  ex  eodem  te  impunitum  evadere  credis.  Pri- 
roum  quia  putant  iieri  judicium  Dei  secundum  Digni- 
tatem  vel  indignitatem  personarum,  et  non  secun- 


sunt  boni  operis,  id  est  qui  bene  operati  sunt  secun- 
dum  patientiam,  id  est  non  abutentes  patientia  Dei, 
sed  corrigentes  se  cum  sustinerentur  a  Deo.  Vel  secun- 
dum  patientiam,  quia  aequanimiter  toleraverunt  quae- 
cunque  adversa  pro  Deo.  Hisutique  reddet  gloriam, 
id  est  clarilatem  corporis  et  illuminationem  animae. 
Et  reddet  honorem,  quia  in  praesentia  Christi  inter  ho- 
norabiles  ;  quiacum  angelisDei  reddet  etiam  incor- 
ruptionem,  id  est  permanentem  statum  in  gloria  et 
honore,  quae  per  horam  habere  possent  et  perdere.  Hia 
cum  hacdeterminatione  ^ito  quan^entibus  vitam  xter* 
nam,id  estsi  bene  operenturamore  vitae  seternae;  non 


31 


S.  BRDNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


32 


quserentes  inde  temporalia  luera  vel  gloriam  mundi;  A 
his  qui  suntboni  operis,  sic  reddet;  his  autem  quisunt 
ex  conientionej  id  est  qui  se  contentiose  alternatim 
prseferunty  hoc  vitium  roaxime  reposcit ;  quia  in  hoc 
laborabant,  et  ab  hoc  eos  deterrere  nititur.  Ilis,  in- 
quaro,  qui  contendunt  e/^uinon  acquiescunt  verilaii, 
quando  bonum  suadetur  eis ;  ut  Romani  qui  nolebant 
acquiescerediscipulis  Pauli,  sedcredebant  iniquitati, 
praefcrentcs  se  alter  alteri;  his  utique  erit  ira ,  idest 
seterna  damnatio^  et  talis  ira  quae  sit  indignatio.  Im- 
pii  enim  in  ignem  positi  graviter  indignabuntur 
sibi  ipsis,  quod  male  egerint,  et  interiro  dum  illud 
judicium  morabitur,  inomnem  animam  hominis  ope- 
raniis  JIO  malum,  Judan  dico  primum,  id  est 
maxime  operantis  malum ;  quia  et  naturalis,  et  datse 
legis  reus  est,  et  Grasci,  id  est  gentiliS;  qui  de  naturali  q 
lege  solum  arguitur,  in  animam  operantis  malum. 
Judaei  indifferenter  et  Grseci  erit  IribulatiOt  id  est 
damnatio  et  angustia,  Hoc  est  illud  quod  dixit  indi- 
gnatio,  quia  determinat  de  malo  quod  fieret,  et  post 
judicium  et  ante.  De  bono  vero  non  ante,  scd  post 
judicium  dicit,  quid  illi  futurum  sit  interim  dum  ve- 
niatur  ad  judicium.  Operanti  malum  erit  tribulatio. 
Omni  vero  operanti  bonum  :  Judceo  secundum  tero- 
pus  primum  bene  operanti ;  in  Judeea  enim  princi- 
pium  habuit  Ecclesia  Christi ;  et  GraecOy  id  est  gen- 
tili,  posterius  tempore op^ran/i  bonum,  erit  gloria,  id 
eat  illa  claritas  et  honor,  quia  inler  honorabiles  erit ; 
et  paXj  id  est  in  gloria  et  honore  diutuma  tranquil- 
litas.  Yere  Judaeo  et  gentili  titdif^ent^f  [ddiitjfc 
gloria;  si  solummodo  benQ:*opi€a-ilt  siDU:..!  •••.'**-• 
Nam  apud  Deum  non  est  acceptio  personarum^  ul  ^ 
Judaeum  male  agentem  :sa4vei;*(iuifl  h1ri)ult  legem*^ 
gentilem  bene  meritui7[|*ffigpA*db^,:  ^uia*  non  fui(  de 
carne  Abraha;,  cujus  fidem  melius  est  imitari, 
quam  ab  eo  lineam  generis  trahere ;  cum  multi 
de  Abrahami  came,  in  gentes  transierint,  multi 
vero  de  gentibus,  fidem  Abrahae  imilando,  se  di- 
gnos  promissionibus  Abrahae  fecerint,  et  in  Judseos 
reputati  sint  ut  proselyti.  Probat  Deum  non  acci- 
pere  personam  Judsei  seu  gentilis  ;  quia  utrumque 
judicabit,  et  modum  judicii  futuri  in  utmmque  ex- 
ponit,  dicens :  Vere  apud  Deum  non  est  acceptio  per- 
sonarum  ;  quia  judicat  omnes,  et  eos  qui  sine  lege, 
et  eos  qui  in  lege  sunt.  Quicunque  enim  peccaverunt 
sine  lege,  idest  non  habentes  legem  scriptam,  ipsi 
peribunt  sine  lege,  id  est  damnabuntur  non  de  prae-  D 
varicatione  scriptse  legis,  sed  tantum  naturalis.  Hoc 
de  gentilibus  dictum  est,  et  quicunque  peccaverunt 
in  lege,  id  est  habentes  legem  scriptam,  ut  Judeei,  ipsi 
iudicatunturper  legem^i&  estdepraevaricationedatse 
legis  adjuncta  peccatis  eorum  damnabunlur.  Oppo- 
neret  Judaeus,  licet  transgressus  in  lege  fuerit,  se 
tamen  non  damnari,  sed  parcendum  sibi  a  Deo. 
Gontra  hoc  Paulus  :  Yere  habentes  legem  de  peccato 
judicabuntur,  quoniam  apud  Deum  non  sunt  justi  ; 
et  si  apud  homines  revereantur  auditores  legis,  id 
est  qui  soluromodo  legem  audierunt,  nec  eam  ope- 
rati  sunt  ut  Judeei,  sed  factores  legis,  sive  eam  au- 


dierint,  sive  eam  solumroodo  operati  sint ;  illi  justi- 
ficabuntur,  seu  fuerint  genliles,  seu  Judai :  solum- 
modo  opus  lcgis  compleverunl.  Hic  versus  qui  se- 
quitur,  solummodo  de  gentilibus  agit :  probans  eos 
salvari  pcr  legero  naturalero,  facientes  eadem  quae 
sunt  scriptae  legis,  et  damnaii  si  non  fcccrint.  De 
utroque  agit  hic  vcrsus,  et  de  salute  gentilium  pro- 
pter  opus  legis,  et  de  daronatione  eorumdem;  si  non 
opcrati  sint  legem,  ac  si  opponeretur  Paulo  :  Dicis 
quod  quicunque  factores  legis  fuerint,  salvabuntur, 
sed  gentiles  salvari  non  debent,  quia  eliamsi  opus 
legis  faciunt,  indififerenter  hoc  faciunt,  non  ducti 
ratione  [nomine],  sed  casu  [causa].  ut  illi  qui  de 
nullis  per  Scripturas  instructi  sint. 

Conlra  hoc  Paulus  :  Vere  gentilcs  si  fuerint  faclo- 
res  legis,  juslificabuntur,  ct  econtrario  si  malum 
operati  sint,  ira  et  indignalione  damnabuntur ;  ex 
merito  debent  salvari  pro  bono,  et  puniri  pro  malo. 
Quia  ipsi  sibi  sunt  leXj  id  est  naturalero  legem  in 
seipsis  habent :  ipsi,  dico,  non  habentes  legem  ejus- 
modi,  id  est  scriptam  sicut  Judaei ,  et  vere  ipsi  sibi 
sunt  lex  :  cum  hoc  sit  quod  gentes  qux  legem  scri- 
ptam  non  habent,  id  est  gentiles,  faciunt  ea  qu$s  sunt 
legis  scriptae,  id  est,  quse  scripta  lex  praecipit,  natu- 
raliterj  id  est  naturalem  legero  sequentes.  Necindiffe- 
rentcr  ca  quae  legis  sunt  faciunt,  quia  qui  ostendunt 
per  operationero  «m;7/uni  esse  in  cordibus  suis  opus 
legis,  deserendo  roala,  adhaerendo  bonis ;  hoc  enim 
est  opus  legis,  declinare  a  malo  et  facere  bonum. 
{)iiQd:sCper  legem  naturalem  non  creditis  gentiles 
•sftlvari,  nihil  hoc  salutemeorum  impedit;  quia  indie 
cum  judicabit  Deus,  apparebit  opus  legis  scriptum 
{id^^V^xb^d&useomro.Tuncin  illodie  conscientia 
ypsbrun);  quaelunc  oronibus  palaro  fiet  (ibi  enimsingu- 
lorum  JL  T  opera  omnibus  palam  erunt),  reddente 
illis  testimonium  de  bonis  seu  malis  quae  fecerunt. 
Multos  enim  testes  tunc  habebunt,  cum  conscientia 
eorum  nemini  occultabitur,  et  sicut  de  operibus,  sic 
conscientia  eonim  reddente  illis  testimonium  cogi- 
tationum,  quiasicut  opera,  sic  juslificabuntur  etiam 
cogitata.  Cogilationum  dico  accusantium  eos,  si 
malae  sint;  aut  etiam  defendentiumeos,  si  bonae  sint: 
et  hoe  inter  se,  quia  qu%  mala  fuerint,  accusabunt 
bonaet  invicem  ;  quia  econtrario  bona  impugnabunt 
mala.  Haec  pugna  fiet  iu  ilhs,  quorum  bona  vel  mala 
incerta  sunt ;  sed  in  quibus  bona  sine  admislione 
malorum  certa  sunt,  ut  in  sanctis,  et  in  quibus  mala 
sine  rcfrigerio  bonorum  certa  sunt,  ut  in  valde  ma- 
lis,  in  his  non  erit  accusationis  hujus  vel  defensio- 
nis  colluctatio  :  sed  certa  salus,  valde  bonis ;  indu- 
bitata  damnatio,  valde  roalis  :  hoc  autero  testimo- 
nium  operum  et  cogitationum  reddet  illis  sua  cons- 
cientia  in  die  illo  cum  judicabit  Deus  occulta  omnium 
hominum fid  estincerta  ecrum  vel  bona  vel  mala.  Ju- 
dicabit  utique;?er  Jesum  Christum,  qui  constitutus 
est  judex  omniuro  secundum  Euangelium  meum^  id 
est  secundum  quod  ego  annuntiOyquiaDeusperChri- 
stum  judicabit  omnia.  Probavit  gentilem  posse  sal- 
vari  naturaliter,  facientem  opus  scriptae  legis.  Nunc 


33 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


34 


autem  probare  incipit  nihil  prodebse  Jud»*o,  quod  A  Sacrilegiura  enim  est  creaturam  quod   naturaliter 


Judaeus  dictus  est  qui  legem  et  circumcisionem  ha- 
buit,  nisi  opus  legis  et  circumcisionis  impieverit, 
dicens  :  Genlilis  legem  naturalem  habuit,  tu  autem, 
Judse,  et  naturalem  et  scriptam  legem  habuisti. 

Gonsiderandum  est  quod  de  Judseo  et  gentibus 
secundum  priorem  statum  agat  Apostolus  :  Tuy  in- 
quam,  cognominaris  Judceus^  id  est  hoc  dignitatis 
cognomen  habes,  quod  Judseus  diceris.  Ante  Judam 
Machabaeum  illi  solum  de  tribu  Juda  Judsei  vocaban- 
tur^  Israel  autem  omnes  dicebantur,  sed  a  Juda  Ma- 
chabsBO,  propter  probitatem  ejus  dicti  sunt  omnes 
Judsi.  Concedo,  ait  Paulus,  te  cognominari  Ju- 
daeum,  quia  tu  requiescis  in  lege,  Alise  enim  gentes 
erroneae  sunt,  non  habentes  documenta  vitse ;  sed  tu 


Creatori  debet  negare,  cultum  scilicet  Deo.  Tu 
etiam  qui  gloriaris  in  lege,  id  est  qui  jactas  te  solum 
legem  habuisse,  quare  inhonoras  Deum  per  prasva^ 
ricationem  legis  ?  Prsevaricari  in  lege  est  non  facere 
quae  facienda  praecipit,  et  facere  quae  fieri  interdicit. 
Judaei  autem  deserendo  legem,  faciendo  contraria 
legi,  Deum  inhonorabant,  quantum  ad  opinionem 
hominum,  nihil  tamen  gloriae  ejus  detrahentes.  Ve- 
re  Deum,  in  quantum  vobis  est,  inhonoratis,  qvia 
namen  Dei  blasphematur  pervosintergentes.  Cum 
enim  gentes  videant  vos  contraria  legi  facere,  justi- 
tiam  Dei  profanare,  cibis  gentilium  communicare, 
et  similia,  dicunt  et  putant  Deum  sic  vos  instituisse, 
nec  salis  provide  tales  cultui  suo  delegisse.  Hoc  Eze- 


quietem  habes  in  scientia  legis,  et  gloriaris  in  Deo,  ^  chiel  dixit,  licet  aliis  verbis,  de  Judaeis  inter  gentes 

•«V  ta  «  1**A  A  W  /   W\  I  .«  ^^        _1*  *  A  A*l_  1*111a*  VT  1  T> 


quia  in  Israel  tantum  dicitur  notus  Deus  {Psal.  lxxv, 
i).  Aliae  gentes  quasi  sine  Deo  sunt,  unde  te  ja* 
ctando  gloriaris.  NosH  et  voluniatem  ejus,  scilicet 
Dei,  quid  fieri  scilicet  velit,  quid  non.  Et  tu^  instru- 
ctus  per  legem^  probas  utiliora,  id  est  de  utilibus 
legis  utiliora  discemere  nosti.  Con/idis  etiam  teipsum 
esse  ducem  cascorum  gentilium  ;  quia  si  qui  de  gen- 
tilibus  in  Judaismum  transire  voluerint,  doces  eos 
observare  Sabbatum  et  caetera  legis,  cum  adhuc  ne- 
scientes  quid  haec  significant  caeci  sint.  Confidis 
etiam  te  esse  lumen  eorum  qui  in  tenebris  sunt; 
cum  enim  iili  observaverint  Sabbatum,  adhuc  igno- 
rantes  mysterium  Sabbati,  illuminas  eos  docendo 
quid  haec  significent,  et  ad  quid  valeant,  et  sic  de 
tenebris  ignorantiae  educis.  Confidis  etiam  te  esse 


dispersis,  transeuntibus  ad  idololatriam.  Unde  Pau- 
lus  sic  ait  :  Hoc  quod  dico  Deum  blasphemari  per 
vos,  inter  gentes  dico,  sicut  scriptum  est ;  Scriptura 
enim  in  hac  re  testimonium  perhibet.  Et  quia  praeva- 
ricatus  es  in  lege,  ideo  circumcisio  tua  prasputium 
facta  est,  id  est  non  plus  valet  te  tsst  circumcisum, 
quam  gentilem  praeputiatum.  Sicut  superius  asse- 
ruit  nihil  prodesse  quod  Judaeus  vocaretur,  quod- 
que  legem  haberet ;  ita  probat  hic  nihil  valere  cir- 
cumcisionem  illi,  qui  circumcisionis  mysterium  non 
impleverit.  Illa  enim  abscissio  carnis  significat  car- 
nalem  generationem,  quae  in  peccatis  est,  debere 
abscindi,  et  spiritualem  generationem  ezinde  esse 
tenendam. 
Diceret  Judaeus  :  Si  circumcisio  sit  praeputium, 


erudiiorem  insipientium  Judaeorum  ;  quia  si  qui  in  ^  pro  nihilo   data  est,  cum  non  prosit.   Contra  hoc 

lege  insipientes  sint,  doces  eos  esse  sapientes.  Con- 

fidis  etiam  te  esse  magistrum  infantium ;  quia  si 

quid  simplices  nec  fari  de  lege  noverint,  doces  eos 

disputare  de  lege;  te  etiam  habentem  formam  scien- 

tias^  quia  si  quis  velit  considerare  de  lege  quanta 

sit^  sciat  eam  tantam  esse,  quanta  scientia  tua  in 

ea  est ;  habentem  etiam  formam  veritatis  in  lege^ 

quia  et  scieotia  legis,    et  quaecumque  docet  vera 

csse  nosti.  Possumus  enim  habere  scientiam  Ovidii, 

nec  tamen  vera  esse  scimus,  quae  ibi  narrata  inlelli- 

gimus.  Ergo,  quoniam  quidem  dux  es  caecorum,  et 

de  doctrina  legis  illuminans  eos  :  Tu  qui  alium 

doceSf  quare  non  doces  teipsum  ?  Sic  cum  debes 

per  legem  proficere,  rejiciendo  opus  legis,  amplius 


Paulus  :  Circumcisio  quidem  prodest ;  si  observes  U" 
gem  circumcisioois,  id  est  si,  quomodo  circumcisio 
signat,  omnia  vitia  a  te  circumcidas,  prodest  qui- 
dem,  observata  lege;  sed,  si  sis  praevaricator  legis 
circumcisionis,  non  abscindendo  vitia  cordis,  cir- 
cumcisio  tua  sic  facta  est  praeputium,  id  est  non  est 
utilior  tibi  quam  praeputium  gentili.  Circumcisio 
dicitur  ipsa  munditia  carnis.  Praeputium,  id  est 
caro  quae  amputabatur,  dicitur  ipsa  immunditia; 
quia  caro  ipsa  reclinatorium  sit  libidinis.  Et  quia 
circumcisio  lege  circumcisionis  non  observata  fit 
praeputium,  igitur  praeputium;  si  juslitias  legis  cir- 
cumcisionis  custodiat,  fiet  circumcisio.  Sed  ne  ali- 
quis  audeat  contradicere ,  ponit  sub  interrogatione, 
reus  esse  convinceris.  Tu  etiam  qui  prasdicas  non  D  dicens  :  Stp7*a?pu/ium,idestgentilis  (quemtuipsam 

immunditiam  judicas,  te  autem  circumcisionem, 
id  est  ipsam  munditiam),  si,  inquam,  praeputium 
custodiat  justitias  legis  circumcisionis,  quod  vitia 
cordis  abscindat,  etiam  carne  non  amputata,  nonne 
praspuiium  illius  custodientis  legem  circumcisionis 
reputabitur  in  circumcisionem,  id  est :  nonne  sic 
proderit  illi  quemadmodum  circumcisio  lex  custodita 
circumcisionis  ;  et  nonne  praeputium  quod  est  con- 
summansy  id  est  implens;  legem  circumcisionis,  et 
hocexnatura,  id  estpernaturalem  \egem,judicabU, 
id  est  damnabit,  te  comparatione  sui  ?  te,  dico,  qui 
es  prasvaricator  legis  servatae;?er/t//^ram;quialit- 


furandum,  quare  /uroy^wf  Furabantur  inler  se  Judaei 
rcs  suas  plerumque ;  quod  autem  deterius  est,  fura- 
bantur  sanum  intellectum  de  lege.  Tuetiam,  quidir 
cis  non  esse  maschandum,  quare  nuecharis  ?  Msecha- 
bantur  ad  litteram,  moechabantur  etiam  adulleri- 
num  intellectum  ponentes  in  lege,  postquam  sanum 
sensum  legis  furati  fuetat.  Tuetiara,  qui  abominaris 
idola,  id  est  qui  gentiles,  colentes  idola,  JL  9  nec 
homines  vocandos  CFse  judicas,  quare  sacrilegium 
faciSf  id  est  :  tu  ipse  quare  colis  idola  ?  Plerumque 
enira  Judaei  ad  culturam  idolorum  lapsi  sunt ;  facie- 
bant  sacrilegium,  denegantes  Christo  cultum  suum. 


3^  S.  BRUNONIS  CARTIIUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 

leralem  custodiam   eligis,    et  spiritualem  rejicis,  A 

praevaricalor  etiam  es  per  circumdsionem  in  carne 

habitam,  et  in  corde  non  observatam.  Vere  circum- 

cisio  fit  praeputium.  Nam  qui  in  manifesto,  id  est 

solo  nomine  Judaeus  est,  hic  non  est  credendus  esse 

JudaBus ;  neque  circumcisio  quae  est  in  manifesto, 

et  ita  quod  in  came  tantum,  et  non  in  corde,  haec 

non  est  dicenda  circumcisio.  Probat  iterum  quod 

praeputium  (sicut  dictum  est)  fiet  circumcisio,  di- 

cens  :  Judaeus  in  manifesto,  non  est  Judaeus,  sed  ille 

qui  in  abscondito,  id  est  in  operum  exhibitione  Ju- 

dosus  esty  etsi  non  vocetur  hoc  nomine ;  et  circum- 

eisio  cordis  facta  in  spiritUj  id  est  spiritualiter 

implcta,  non  in   liitera^  id  est  non  litleralitcr,  ut 

camalis ;  haec  utique  spiritualis  est  et  vera  circum- 

cisio :  Laus  cujus,  id  est  Jl  O  quae  laudabiliscircum-  g  «  Sed  legenTstatuimus.  » 

cisio  non  est  ex  hominibus,  sed  est  ex  Deo.  Deus 

enim  solus  justitiam  cordis  dare  potest ;  homines 

vero  amputare  camem,  et  nihii  aliud  possunt. 


36 

«  et  egenl  gloria  Dei,  justificati  gratis  per  gratiam 
t  ipsius,  per  redemptionem  quae  est  in  Christo  Je- 
«  su  ;  quem  proposuil  Deus  propitiatorem  per  fidem 
«  in  sanguine  ipsius,  ad  ostensionem  justiliae  suae, 
«  propter  remissionem  praecedenlium  delictorum  in 
«  sustentatione  Dei,  ad  ostensionem  justitiae  ejus  in 
«  hoc  tempore,  ut  sit  ipse  justus  et  justificans  eum 
«  qui  ex  fide  est  Jesu  Christi.  Ubi  est  ergo  glorialio 
«  tua  ?  Exclusa  est.  Per  quam  legem  ?  Factorum  ? 
«  Non,  sed  per  ]egem  fidei.  Arbitramur  enim  justi- 
«  ficari  hominem  per  fidem  sine  operibus  legis .  An 
«  Judaeorum  Deus  tantum  ?  Nonne  et  gentium  ?  Imo 
«  et  gentium.  Quoniam  quidem  unus  est  Deus,  qui 
c  justificat  circumcisionem  ex  fide,  ctpraeputium  per 
«  fidem.  Legem  ergo  destruimus  per  fidem  ?  Absit  1 


EXPOSITIO. 


CAPUT  ni. 

«  Quid  ergo  amplius  Judaeo  est  ?  aut  quae  utilitas 
«  circumcisionis  ?  Multum  per  omnem  modum.  Pri- 
«  mum  quidem,  quia  credila  sunt  illis  eloquia  Dei. 
«^  Quid  enim  si  quidam  illorum  non  crediderunt  ? 
«  Nunquid  incredulitas  illorum  fidem  Dei  evacuavit  ? 
«  Absit  1  Est  autem  Deus  verax,  omnis  autem  homo 
«  mendax,  sicut  scriptum  est :  c  Ut  justificeris  in  ser- 
c  monibus  tuis,  etvincas  cnm  judicaris  {Psal.  l,  6).  > 
«  Siautem  iniquitas  nostra  justitiam  Dei  commendat, 
c  quid  dicemus  ?  Nunquid  iniquus  est  Deus  qui  in- 


Quia  probavit  superius  praeputium  fieri  circura- 
cisionem,  et  econverso  circumcisionem  fieri  praepu- 
tium,  opponeret  per  hoc  Judaeus,  nihilo  plus  sub 
Yeteris  Testamenti  statu  colJatum  esse  sibi,  quam 
gentili.  Ad  hoc  refelleudum  ait  Paulus  inserendo 
objectionem  Judaei  :  Quia  dixi  praeputium  reputari 
in  circumcisionem,  et  econverso,  ergo  propter  hoc 
dicturus  est  mihi  :  Quid  amplius  coilatum  esse  Ju- 
daso  in  veteri  statu,  quam  gentili  ?  aut  quas  utilitas 
fuit  circurrminonis  Judaeo,  cum  gentili  idem  valeret 
praeputium  ?  Pro  nihilo  videretur  facta  circumcisio, 
lex  superflue  data,  si  absque  his  potuit  bonum  legis 


fert  iram?  Secundum  hominem  dico.  Absit  1  Alio-  ^  et  circumCisionis  haberi,  sicut  ostcnditur  in  gentili. 


«  quin  quomodo  judicabit  Deus  hunc  mundum?  Si 
«.  enim  veritas  Dei  in  meo  mendacio  abundavit  in 
•  gloriam  ipsiusy  quid  adhuc  et  ego  tanquam  pec- 
«  cator  judicor  ?  £t  nou  sicut  blasphemamur  et  sicut 
c  aiunt  quidam  nos  dicere,  faciamus  mala  ut  ve- 
'  «  niant  bona,  quorum  damnatio  justa  est.  Quid  er- 
c  go  ?  Praecellimus  eos  ?  Nequaquam.  Causati  enim 
« sumus  Judaeos  et  Graecosonmes  sub  peccato  esse,  si- 
«  cut  scriptum  est :  quianon  est  justus  quisquam,  non 
«  est  intelligens,  non  est  requirens  Deum  (PsaL  xiii, 
c  2).  >  Onmesdeclinaverunt,  simulinutilesfacti  sunt : 
c  non  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usque  ad  unum 
« (lbid.<t  3.) »  Sepulcrum  patens  est  guttur  eorum,  lin- 
c  guis  suis  dolose  agebant,  venenum  aspidum  sub 


Habuit  utique  Judaeus  in  veteri  stalu  multo  amplius 
collatum  sibi  (etiam  si  non  observavit),  quam  genti- 
lis ;  quod  enim  circumcisus  est  et  edoctus  de  caete- 
ris  in  lege,  praeparationes  bonae  fuerunt  et  quaedam 
instructiones,  ad  intelligendum  fidem  Christi.  Sed 
gentilis  nullam  penitus  SO  instructionem,  praeter 
naturalem  intellectum  habuit.  Non  tamen  amplius 
dico  Judaso  quod  in  fide  Christi  dignior  habendus  sit 
gentilif  sed  utique  magis  praeparatus  est  ad  fidem. 
Quare  si  non  consensit  fidei,  magis  damnatus  quam 
gentilis  ;  si  vero  consensit,  non  tamen  gentilem  di- 
gnitate  fidei  excessit.  Quaeris  quid  amplius  collatum 
sit  Judaeo  !  Multum  utique,  et  per  omnem  modum, 
et  secundum  animam,  et  secundum  corpus,  et  in 


«  labiis  eorum  (Ibid.),  >  Quorum  os  maledictione  et  D  unoquoque,  et  in  corpore  et  in  anima,  multa  bona 


c  amaritudine  plenum  est,  veloces  pedes  eorum  ad  ef- 
«  fundendum  sanguinem  (Ibid.). » Contritio  et  infeli- 
«  citas  in  viis  eorum,  et  viam  pacis  non  cognoverunt ; 
«  non  est  timor  Dei  ante  oculos  eonim  {Ibid.), » Scimus 
«  autem  quoniam  quecunque  lex  loquitur,  his  qui  in 
«  lege  sunt  loquitur,  ut  omne  os  obstruatur,  et  subdi- 
<  tu8  fiat  onmis  mundus  Deo  ;  quia  ex  operibus  legis 
«  non  justificabitur  omnis  caro  coram  illo.  Per  legem 
c  enim  cognitio  peccati.  Nunc  autem  justitia  Dei 
c  sine  lege  manifestata  est,  testificata  a  lege  et  pro- 
c  phetis.  Justitia  autem  Dei  per  fidem  Jesu  Christi, 
«  in  onmes  et  super  onmes  qui  credunt  in  eum. 
«  Non  enim  est  distinotio.  Omnes  enim  peccavenmt, 


facta  sunt  Judaeo,  quorum  nihil  gentilis  habuit.  In 
corpore,  quia  liberavit  eos  ab  inimiciSy  et  dedit  cis 
terram  repromissionis,  etc.  In  anima,  quia  instruxit 
eos  per  legem,  et  habuerunt  cognitionem  Dei,  etc. 
Et  multa  similia  contulit  eis,  et  in  corpore  et  in 
anima.  De  quibus  ait  Paulus  :  Multa  quidem  reponere 
possem  ad  comprobandum ,  amplius  esse  collatum 
Judaeo  quam  gentili ;  sed  primum^  id  est  quia  hoc 
praecipuum,  est  ad  probandum  quod  intendo  ponam 
istud,  ideo  amplius  collatum  esse  Judaeo,  quia  cre^ 
ditaf  id  est  proposita  sunt  illis  ad  instructionem 
eonim  eloquia  Dd,  praecepta  quae  Deus  dedit  in  lege 
et  prophetis.  Contra  hoc  Judaeus  iterum  :  Per  data 


37 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


38 


eloqaia  amplius  non  fuit  Judaeo  quam  gentili,  quia  A 
non  credidit  eloquiis  Dci. 

Vere  ait  Paulus  :  amplius  per  crcdita  eloquia  fuit 
Judaeo  ;  quia  si  quidam  illorum  Judaeorum  non  cre- 
diderunt  eloquiis  Dei,  et  ideo  rcprobati  sunt,  quid 
impedit  ad  hoc  ut  non  sit  amplius  coUatum  Judaeo 
quam  gentili?  Nihil  utique  impedit;  quia,  quantum 
in  Deo  fuit,  praeparavit  eos  ad  fidem,  licet  increduli 
permansissent.  Vere  si  quidam  illorum  non  credi- 
derunty  nihil  impedit  ;  quia  Deus,  quod  promiserat, 
propter  incredulitatem  eorum,  implere  non  dimisit. 
Nunquid  enim  incredulitas  eorum  quorumdam  eva-- 
cuavil  fidem  ,  id  est  impletionem  promissorum  Dei  ? 
Nihil  utique  eorum  quae  promisit  Deus  inexpletum 
dimisit,  et  ideo  nihil  ampUus  impedit  habuisse  Ju- 
daeum,  Ucet  quidam  in  incredulitate  damnati  sint.  -^ 
Quaero  an  propter  incredulos  evacuata  sit  fides  Dei  ? 
Sed  absit  hoc,  ut  fidcs  Dei  aUquo  modo  possit  vel 
credatur  evacuari  1  quia,  Ucet  quidam  iUorum  nou 
crediderint,  tamen  Deus  est  verax,  id  est  impletor 
omnium  quae  promisit.  Deus  utique  verax  est,  sed 
omnis  homo  quicunquesit,  scu  Judaeus  seu  gentiUs, 
mendax  est,  id  est  peccator.  Deus  enim  ad  salvan- 
dum  veniens,  omnem  hominem  sub  peccato  reperit, 
et  secundum  merita  salute  indignum.  Unde  palam 
est  Udem  et  salvationem  Dei  Judaeis  et  gentUibus 
acque  provenire  ex  graUa.  Mendacium  dicilur  omne 
peccatum :  quia  omnis  creatura,  quae  naturaUter  ob- 
sequi  debet  Creatori  suo,  cum  transgreditur  man- 
datum  Dei,  mendosam  facit  naturam  suam,  dese- 
rens  puritatem  in  qua  ''creata  est.  Quia  Deus  sit 
verax,  assero  etiam  per  Scripturae  teslimonium.  Hoc  ^ 
enim  dico  sicut  scriptumest  de  veritateDei  in  psal- 
mo  :  Deus  procul  dubio  verax  est.  Ait  enim  David  : 
Justificeris  in  sermonibus  tuis  (PsaL  l,  6),  id  est : 
justificando  me,  verus  appareas  in  promissionibus 
tuis.  lUud  ut  ad  continuationem  psalmi  legitur,  in 
quo  agebat  David  multorum  criminum  reus,  ut  de 
proditione  miUtis,  de  morte  proxuni,  de  Ulicita  con- 
cupiscenUa  et  aduUerio  agebat,  ut  horum  omnium 
conscqueretur  veniam,  de  qua  certus  erat  per  re- 
promissionem  sibi  de  Ghristo  factam,  quae  ad  eos 
solum  facta  est  qui  per  Christum  salvandi  erant ; 
unde  confidit  se  emaculandum  ab  hoc  crimine,  aUo- 
quin  enim  indignus  esset  futura  salvaUone. 

Praeterea  notandum  est  quod  cum  David,  nuUum 
praetendens  meritum,  ex  sola  gratia  confidat  seD 
salvandum,  seque  in  peccatis  confiteatur,  quo  ne- 
mo  sanctior  vixit  in  lege,  neminem  ex  merito  posse 
salvari,  sed  per  solam  gratiam.  Justificeris  utique 
in  sermonibus  tuis,  et  vincas  impios,  cum  judicaris 
ab  iUis  non  esse  FUius  Dei,  cum  vincas  eos  de 
hoc  justificando  homines  sicut  promisist.  9  JL  Vel 
vincas  cum  judicaris,  id  est  participaris  aUcui, 
ut  mihi.  Aiunt  enim  me  non  salvandum  propter 
peccatum^  Ucet  mihi  repromissus  sis.  Hic  quiddam 
ingreditur  Paulus,  quod  abinceptoaUenuai  videtur; 
imponebatur  enim  ipsi  et  alUs  apostoUs,  quod  doce- 
rcnt  bonum  esse  peccare,  quia  quanto  plura  essent 


peccata  hominum  ,  tanto  gloriosior  appareret  Deus, 
dimittens  omnia,  quotquot  essent,  accipientes  inde 
occasionem ;  quia  ubi  abundavit  delictum,  super- 
abundavit  ibi  gratia^  et  simiUa.  Quod  hic  destruere 
ingreditur  Paulus,  et  satis  bene  ad  rem.  Hic  enim 
probabit  omnem  salutem  esse  ex  gratia  Dei,  et  nihU 
ex  merito  hominis,  dicens  :  Quia  omnis  homo  men- 
dax  reus  inventus  est ;  Deus  autem  omnem  reum 
jusUficans  ex  gratia  in  promissis  verax  est.  Per  hoc 
apparet  quod  iniquitas  nostra  commendat  justitiam 
Dei^  id  est  commendabilem  facit  Deum,  per  solam 
graUam  justificantem  homines  a  peccatis ;  et  hoc 
utique  verum  est,  quia  quanto  graUa  ejus  copiosior 
est  in  remissionem  peccatorura,  tanto  procul  dubio 
commendabiUor  est  Deus.  Sed  Ucet  quaecunque  pec- 
cata  sint  dimittat,  non  tamen  inde  causam  peccandi 
dat.  Iniquitas  nostra  commendat  Deum,  sed  si  hoc 
est,  quod  ex  iniquitate  nostra  commendabiUor  sit 
Dcus,  quid  ad  hcec  dicemus  ?  Mirabile  quid  videtur 
inde  consequi.  Ideo  quid  dicemus,quia  nunquid  Deus 
iniquus  est,  quia  infert  iram^  id  estuUionem,  propter 
peccatum,  quod  commendabiUorem  facit  Deum  ? 
iEquitati  videtur  hoc  esse  contrarium.  Hoc  quod 
dico  non  saUs  esse  aequum,  quia  punit  peccatum 
quod  commendat  eum,  quod  totum  dico  secundum 
hominem,  id  est  secundum  camaUter  inteUigentem. 
Sed  ex  me  hoc  dico  :  absit  hoc  ut  Deus  iniquus  sit, 
quia  peccatum  punit  1  Et  hoc  probat  ab  impossibiU, 
dicens  :  Vere  Deus  non  est  iniquus,  inferens  iram  ; 
quia  alioquin^  id  est,  si  Deus  iniquus  esset,  quomodo 
judicabit  hunc  mundum  ?  Non  est  credendum  ut  iUe 
qui  constitutus  est  judex  totius  mundi,  iniquus  sit, 
et  hoc  impossibUe.  Vere  si  iniquus  est  Deus,  mun- 
dum  non  judicabit,  quia  nec  me  solum.  Me  autem 
ideo  non  judicabit  de  peccato,  quia  sic  gloriam  ejus 
augeo.  Si  enim  in  meomendacio,  idest  proptermeum 
pcccatum  :  abundavitveritas  Dei,  \desl  abundantius 
ostenditur  Deus  ex  veritate  promissionis  suae  di- 
misisse  peccata.  Abundavit  dico  in  gloriaipsius  Dei : 
quia  quanto  plura  dimisit,  tanto  gloriosior  de  mise- 
ricordia  cognoscitur.  Si  utique  peccatum  meum 
causa  est  gloriaeejus,  quid  adhuCf  id  est  quare  etiam 
in  hoc  mundo  et  ego  (ut  alios  omittam)  judicor,  id 
cst  contemnor  tanquam  peccator?  Deberem  depec- 
cato  hoc  argui,  in  quo  augeo  gloriam  Dei  ?  Cur  etiam 
non  facimus  mala,  ut  bona  misericordiae  Dei  per  hoc 
veniant  in  augmentum,  sicut  nos  blasphemamur  a 
quibusdam  credere  ?  Sicut  etiam  nos  aiunt  iUi  qui- 
dem  non  solum  credere,  sed  etiam  dicere,  et  prae- 
dicare  hoc  aliis,  faciamusmala,  id  est  certatim  pec- 
cemus,  utveniant  bona,  id  est  utDeus  habeat  quod 
multipUciter  remittat.  Damnatio  quorum  ita  nos 
blasphemanUum  justa  est,  id  est  juste  damnandi 
sunt  pro  hac  blasphemia.  Quia  si  pro  peccato  bla- 
sphemiae  judico  hos  debere  damnari,  constat  quod 
non  praedico  quod  peccare  bonum  sit.  Hi  autem  qui 
sic  sentiebant  de  misericordia,  in  misericordia  esse 
gratiam  Dei  praedicabant.  Quia  superius  probatum 
est  omnem  hominem  esse  mendacem,  et  Judaeum 


[S  CARTflUSlANORDM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


40 


c  mihi,  qnidf  id  est  A 
i  debeamus  eos,  sci- 
'  Nequaquam  utique 
Ilimus.  Causati  enim 
causis  et  rationibus 
iles  omnes  (neminem 
lato,  sed  ita  sub  pec- 
se  posset  resurgere, 

Judaeis  quod  omnes 
)  quod  dico  omnes 
,  Scriptura  mihi  testi- 
ro  sicut  scriptum  est 
quisquam,  Illud  quia 
st  utique   quisquam 

et  faciens  bonum, 
idiaintelligens.  IdeoT> 

est  quisquam  requi- 
lirerent,  utique  intel- 
snturjustitiara.  Nemo 

declinaverunt  male 
;  sufficiens  fuit  illis, 

id  est  depravationi 

declinavenmt,  quod 
num, 

exclusis,  aliqui  ia 
nter  eos  faciens  bo- 
salm,  xiii) :  quia  nec 
;  relinquitur.  Yel  non 
atur  ad  unum,  id  est 
lim  fide  ad  Ghristum 
t.  Non  est  in  eis  qui 
ist  patens  sepulcrum;  ^ 
,  et  adhuc  ad  reci- 
et  de  prioribus  pec- 
nda  scelera  inhiant ; 
sunt)  agebant  linguis 
),  aliud  cogitando,  et 
eorum  (Deut,  xxxii), 
)  labiis,  est  venenum 
},  quandiu  consenserit 
Fudaeorum  p/enum  est 
im  Christo,  dicentes 
enum  est  etiam  eos 
).  Amaraverba  dice- 
cruci/ige  eum  (Marc, 
est  afifectiones  eorum 
tdendumsanguinemy  j) 
t  sanguinem  Christi, 
i  sunt,  ideo  in  viis,  id 
iio,  id  est  miseraper 
a  per  Romanos.  Est 
citas,  id  est  anima- 
(itas  dicenda  est.  Et 
)gnoscere  noluerunt 
r  quem  itur  ad  veram 
runt  eum  dilectione, 
enim  timor  Dei  ante 
natura  timorem  Dei 
isse  bene  reminisce- 


rentur,  tamen  timorem  Dei  tunc  non  habuerunt  ante, 
sed  post  oculos,  quia  contempserunt.  Diceret  for- 
tassis  Judaeus  haec  dicta  esse  de  gentili.  Contra 
quod  Paulus  :  Tu,  Judaeus,  fortassis  arbitraris  haec 
non  esse  dicta  de  te  ;  sed  ego  et  quicunque  sancti 
scimus,  auctoritati  quorum  non  est  obnitendum, 
scimus  utique  quoniam  qtUBcunque  loquitur  leXy  id 
est  psalmus  iste,  procul  dubio  loquitur  his  qui  sunt 
in  legey  id  est  Judseis ;  hoc  nos  scire  dicimus,  ut  per 
hoc  dictum  obstruatur  omn^  o«.  Judaeo  enim  convicto 
non  est  qui  repugnet,  cum  gentilcm  sub  peccato 
non  dubium  sit  ulli.  Et  sic  convictis  omnibus  subdi- 
tus  fiat  omnis  mundus,lSLm  in  Judaeis  quam  in  gen- 
tilibus,  Deo ;  id  est  confiteantur  omnesper  solam  gra- 
tiam  Dei  se  salvari.  Et  justum  est  ut  omnis  mundus 
subditus  sit  Deo,  et  nemo  legi ;  quoniam  non  justi- 
/icabitur  aliquis  ex  operibus  legis  coram  Deoy  etsi 
in  oculis  hominum  justus  videatur.  Sed  omnis  qui 
est  in  lege  permanet  ibi  caro,  id  est  camalis.  Yere 
nemo  justificabitur  exoperibus  legis.  Nam  per  legem 
habetur  cognitio  peccati,  et  non  justificatio  a  pec- 
catis.  Quia  si  aliqui,  ut  Moyses  et  David,  sub  lege 
justificati  sunt,  non  hoc  habuerunt  ex  lege,  sed  per 
fidem  Christi,  quem  Redemptorem  credebant  et  ex- 
spectabant.  Sic  omnes  justi  sub  veteri  lege  non  per 
legem,  sed  per  Christum  justificati  sunt,  quem  cre- 
dentes  exspectabant  venturum. 

Nota  :  in  prima  conditione  hominis,  homo  super- 
biendo  93  cecidit ;  quem  Deus  diu  exspectavit,  ut, 
si  posset,  per  naturalem  intq^ectum  resurgeret.  Ad 
quod  postquam  homo  se  inefHcacem  comperit,  dixit 
quia,  si  legem  haberet,  per  quam  mala  a  bonis,  et 
e  converso  bona  a  malis  discemeret,  sic  tandem  re- 
surgere  posset.  Deus  autem,  ut  hominem  ubique  per 
se  impotentem  ostenderet,  dedit  legem  qua  bona  a 
malis  discernere  posset  ;  nec  tamen  sic  liberari  po- 
tuit.  Deus  utique  sic  futurum  de  homine  bene  co- 
gnoverat,  sed  pro  voto  hominis  et  naturalem  inlel- 
lectum  dimisit,  et  postea  legem  indulsit,  ut,  per 
hsec  concessa  non  liberatus,  crederet  se  nihil  esse 
per  se,  et  sic  ad  gratiam  Dei  confugeret,  quam  Deus 
post  naturalem  intellectum,  post  legem,  quae  ad  ju- 
stificationem  non  sufficiebant,  convenienter  indulsit, 
postquam  jam  necputari  poterat  aliudgenus  salvatio- 
nis.Et  quiaper legem  solacognitio  peccati,igiturnunc 
tandem  hoc  ostenso,  manifestajustiiia  est  Dei  sine  le- 
ge,  id  est  apertum  estDeumjustificarecredentes,  per 
solam  gratiam  sine  omni  lege.IUudautem  illativum  est: 
quaejustitiaDei^e^^i^a^aestper  gratiam  fieri,  a  lege 
Moysi  et  a  caeteris  prophetis,  Probato  quod  justitia  Dei 
fiat  sinelege,  subjungit  per  quae  fiat :  per  fidem  scilicet, 
et  per  effusionem  sanguinis  Christi,  dicens  :  Justitia 
Dei  non  fit  per  legem,  sed  fit  per  fidem  Jesu  Christi 
in  omnes  illos  qui  credunt,  Quicunque  enim  in  Chri- 
stum  credit,  justificabitur  a  peccatis,  et  etiam  super 
omnes  ;  quia  justificatus  nunquam  tantum  mereri 
potest,  quin  gratia  Dei  meritum  ejus  retribuendo 
superet.  Vere  omnes  justificantur  per  fidem.  Nam 
^um  est  distinctio,  ut  hic  justificetur  per  meritum. 


41 


Exposrno  in  epistolas  pauli.  —  in  epist.  ad  rom. 


42 


hic  per  graliam,  proplerea  non  est  distinctio,  quia  A  sicut  Jadaeorum  ita  ef  gentium  creaiOT  est?  Non  so- 


amnes,  lam Judsei quamgentiles, peccaverunt,\ii  su- 
pra^ostensum  est ;  et  ideo  omnes  egent  gloria  Dei,  id 
est  justificari  per  Deum  :  in  qua  re  gloriosus  appa- 
ret  Deus. 

Ggebant  utique  gloria  Dei ;  quia  justi/icati  sunt 
gratis  sine  merito  eorum ;  per  gratiam  ipsiuSj  id  est 
per  effusionem  sancti  Spiritus,  cujus  gratia  data  est 
per  praecedenlem  redemptionem,  quce  est  in  Christo 
Jesu  ,  id  est  per  datum  pretium  sanguinis  Christi  : 
quem  Jesum  Deus^^Xevproposuit^  id est  in  propalulo 
hominem  faclum  mundo  exposuit  propitiatorem,  In 
Christo  enim  Deus  propitiatus  est  mundo  per  fidem, 
id  est  his  qui  sanam  fidem  de  Christo  habent.  Pro- 
pitiatorem  etiam  in  sanguine  ipsius  Christi ;  quia  nec 


lum  Judaeorum,  imo  etiam  gentium  Deus  est.  Quia 
si  aeque  genliles  creavit  ut  Judaeos,  constat  Deum 
utrosque  velle  iequaliter  salvare.  Vere  qui  Deus  est 
Judaeorum,  estDeus  gentium  ;  quoniam  quidem  unus 
est  Deus  omnium.  Quia  si  unus  tantum  est  Deus, 
constat  eumdem  esse  Deum  gentium  quem  et  Ju- 
daeorum.  Quandoquidem  unus  gentium  et  Judaeorum 
est  Creator,  constal  quod  hic  unus  idem  estj  quiju- 
stificavit  circumcisionem,  id  est  Judaeos  ex  fide^  et 
non  per  legem,  et  qui  justificavit  praspuiium^  id  est 
gentiles  similiter  per  fidem.  Hi  qui  insidiantur  lit- 
terae,  dicunt  quiddam  expressius  nolari,  per  hoc 
quod  ait  ex  fide,  quam  ubi  ait  per  fidem.  Vuit  enim 
designare  dicens  ex  fide,  quod  nec  etiam  aliquod 


fides  sine  effusione  sanguinis,  nec  sanguis  sine  fide  j.  initium  justificationis  habuerint  Judaei  nisi  ex  fide. 


ad  salutem  proticeret.  Deus  utique  sic  proposuit 
Christum  ad  ostensionemjustitice^  id  est,  ut  osten- 
deret  se  jusixim  eiveTSicemf  propter  remissionem  de- 
lictorum  prascedentium,  id  est,  ut  remitteret  dehcta 
Abrahae  et  justorum,  praecedentia  in  mstentatione 
Dei,  Deus  enim  delicta  eorum  cum  fierent  patienter 
sustinuit,  donec  in  tempore  gratiae  purgaret  illos  ab 
eis.  Proposuit  etiam  Deus  Christum  propitiatorem 
ad  ostensionem  justitice,  id  est,  justificationis  ejus, 
scilicet,  ut  in  hoc  tempore  gratiae  omnibus  satis 
ostensum  esset  ;  cum  neque  naturalis  intellectus, 
neque  lcx  data  a  vinculo  peccati  liberaret^  quod 
solus  Deus  justificare  posset.  Hoc,  inquam,  osten- 
deretur  ut  sit  Deus  ipsejustus,  id  est,  verax  in  com- 
pletione  promissorum  ;  et  ut  sit  justificans  omnem 


De  gentibus  vero  quia  nulla  erat  dubietas,  non  sic 
expressit.  Sed  Augustinus  dicit  aequipollere  ex  fide 
et  per  fidem,  cum  alibi  dicat  Apostolus  Judseos  per 
fidem,  gentiles  ex  fide  justificari.  Et  quia  dicimus 
per  fidem  solam  juslificari  sine  operibus  legis,  ergo^ 
id  estan  proplerhoc  destruimus  legem  per  fidem  in- 
ductam  ?  Absit  hoc  ut  fides  legem  destruat  1  Nos  uti- 
que  non  destruimus,  ^^(/potiusj^a/ttimfi^,  ideststa- 
bilem  et  valentem  comprobamus  fuisse  legem.  Nisi 
enim  fides  sequeretur  quaejustificaret,  pro  certo  lex 
vetus  irrita  esset  :  quia  neque  res,  neque  figura  fie- 
ret.  Sed  modo  valens  esse  probatur,  per  hoc  quod 
figuravit  gratiam,  quae  sic  justificaret  per  fidem. 
Vult  etiam  comprobare  per  exemplum  Abrahae 
quod  lex  justificare  non  possit,  et  ad  hoc  fides  sola 


eum  a  peccalisgtti  est  exfideJesu  Christi.  Quando-  ^sufficiat,  qui  priusquam  legem  circumcisionis  habe- 


quidem  (ut  supra  probatum  est)  omnis  juslitia  per 
fidem  est,  et  in  omnes.  Non  enim  distinguitur  Ju- 
daeus  a  gentili,  cum  omnes  aeque  peccaverint ;  ergO; 
0  Judaee,  ubi  est  tua  gloriatio  ?  Non  libi  relinquilur 
unde  jam  glorieris  in  lege,  cum  per  legem  nulla  sit 
justificatio,  sed  omnis  perfidem.  Pr opterea  ^xc/u5a, 
id  est  ablata  est  tua  gloriatio,  qua  perlegemteprae- 
ferebas  gentili.  Sed  per  quam  legem  exclusa  est  glo- 
rificatio  tuae  legis?  An  per  similemlegem  factorum 
ablata  est?  Lex  vetus  erat  lex  factorum  ;  quia  simi- 
liter  necesse  erat  in  ea  operari  immolando,  caeteros 
htus  camales  observando,  velut  in  agro  aut  S^ 
vinea.  Quia  si  Deus  huic  legi  factorum  aliam  similem 
legem  superinduceret,  videretur  incongruum  et  in- 


ret,  per  fidem  solam  justificatus  est,  dicens. 

CAPUT  IV. 

c  Quid  ergo  dicemus  invenisse  Abraharo  patrem 
t  nostrum  secundum  camem  ?  Si  enim  Abraham  ex 
c  operibus  legis  justificatus  est,  habet  gloriam,  sed 
«  non  apud  Deum.  Quid  enim  Scriptura  dicit? 
u  Credidit  Abraham  Dco,  et  reputatum  est  illi  ad 
c  jusliliam  {Gen.  xv,  6  ;  Galat.  iii,  6  ;  Jac.  ii,  23).  » 
c  Ei  autem  qui  operatur  merces  non  imputatur  se- 
«  cundum  gratiam,  sed  secundum  debitum.  Ei  vero 
u  qui  non  operatur,  credenti  autem  in  eum  qui  ju- 
•  slificat  impium,  reputatur  fides  ejus  ad  justitiam 


differens,  ut  per  facta  facta  repelleret.  Ideo  ait  non  D  «  secundum  propositum  gratiae  Dei  ;  sicut  et  David 


per  legem  factonim  exclusa  est  gloria  tua  ;  sed  per 
legem  fidei,  id  est  per  fidem  justificantem,  cujus 
fidei  lex  est  Evangelium.  Vere  per  fidem  excluditur 
gloriatio  tua  :  nam  fides  sola  justificat,  sine  omni 
opere  legis.  Et  huic  loco  inserit  auctoritatem,  di- 
cens  :  Ego  etjusti  mecum  ar6t/ramur;uj^i^(;a7*i/i(7- 
minem  per  solam  fidem  sine  operibus  legis,  id  est 
licet  nulla  praecesserint  opera  legis,  sola  tamen  fi- 
des  sufficit  ad  hominis  justificationem . 

Diceret  Judseus  :  Concedo  pcr  fidem  justificari, 
sed  solos  Judaeos.  Contra  hoc  Paulus  :  Non  est  cre- 
dendum  quod  Deus  Judaeos  solos  per  fidem  juslificet. 
An  eniml>^tticreator  est  tantumJudceorum  ?  Nonne 

Patrol.  CLIIl. 


«  dicit  beatiludinem  hominiS;  cui  Deus  accepto  fert 
»  justitiam  sive  operibus  :  «  Beati  quorum  remissae 
c  sunt  iniquitates  et  quorum  tecta  sunt  peccata. 
•  Bealus  vir  cui  non  imputavit  Dominus  peccatum 
c  (Psal.  XXXI,  1).  »  Beatitudo  ergo  haec  in  circum- 
«  cisione  tantum  manet,  an  etiam  in  praeputio?  Di- 
c  cimus  enim  quia  repulata  est  Abrahae  fides  ad 
« justitiam.  Quomodo  ergo  reputata  est,  in  circum- 
«  cisione,  an  in  praeputio  ?  Non  in  circumcisione, 
u  sed  in  praeputio.  Et  signum  accepit  circumcisionis 
c  signaculum  justitiae  fidei  quae  est  in  praeputio,  ut 
c  sil  pater  omnium  credentium  per  praeputium ,  ut 
c  reputetur  et  illis  ad  justitiam.  Et  sit  [alias^  ut] 


43 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


44 


pater  circumcisionis,  non  his  tantum  qui  sunt  ex  A  legis  justificari,  sed  fides  justificat,  teste  Scriptura. 


«  circumcisione,  sed  et  his  qui  sectantur  vestigia 
«  fidei,  quae  est  in  prseputio  patris  noslri  Abrahae. 
c  Non  enim  per  legem  promissio  Abrahse,  aut  se- 
c  mini  ejus,  ut  hseresesset  mundi,  sed  per  justitiam 
u  fidei.  Si  enim  qui  ex  lege  9^  haeredes  sunt^  exi- 
c  nanita  est  fides,  abohta  est  promissio.  Lex  enim 
« iram operatur.Ubienimnonestlex^necpra^yaricatio. 
c  Ideo  ex  fide  ut  secundum  gratiam  firma  sit  pro- 
u  missio  omni  scmini  :  nonei  qui  exlegeestsolum, 
c  sed  et  ei  qui  ex  fide  est  Abraha;,  qui  pater  est 
«  omnium  nostrum  :  sicuC  scriptum  est  :  «  Quia  pa- 
«  trem  muharum  genlium  posui  te  {Gen,  xvii,  5),  » 
«  ante  Deum  cui  credidisti  :  qui  vivificat  mortuos, 
f  et  vocat  ea  quae  non  sunt,  lanquam  ca  quae  sunl : 


Quid  enim  Scriptura  dicitJ  Hoc  scilicet,  Abraham 
credidit  Deo,  et  illud  credere  reputatum  estei  adju- 
stitiamy  id  est  per  fidem  qua  Deo  credidit,  meruit 
justificari.  Reputatum  estj  ideo  dicit,  quia  multo- 
ties  et  diversis  temporibus  repromisit  hoc  illi 
Deus,  et  nulla  vice  Abraham  haesitavit,  sed  semper 
credidit.  Quia  dixit  de  Abraham,  eum  scilicet  justi- 
ficatum  per  fidem,  et  non  per  opera  iegis;  adaptat 
omnibus  dieens  :  Non  soli  Abrahae  hoc  fit;  nihil  sci- 
licet  j  ustificationis  invenire  ex  operibus  legis,  sed 
ctiam  omni  eiqui  operatur,  id  est  qui  legemoperum, 
id  est  veterem,  et  non  graliam  sequitur  :  illi  non 
computatur  merces  secundum  gratiam,  id  est  iste 
quaerit  remunerari  non  per  gratiam  Dei,  sed  secun^ 


«  Qui  contra  spem  in  spem   credidit,  ut  fieret  pater  ^.  dam  dchitum^  idestsecundum  quod  merilis  operum 


c  multarum  gentium  secundum  quod  dictum  est  ei : 
c  Sic  erit  semen  tuum,  sicut  stellae  coeli,  et  tanquam 
«  arena  maris  {Gen,  xiii,  15).  »  Et  non  infirmatus 
«  est  in  fide>  nec  consideravit  corpus  suum  emor- 
M  tuum  :  cum  jam  fcre  centum  esset  annorum^  et 
c  emortuam  vulvam  Sarae.  In  repromissione  etiam 
c  Dei  non  hsesitavit  diffidentia,  sed  confortatus  ex 
f  fide  dans  gloriam  Deo,  plenissimc  sciens  quia 
c  quaecunque  promisit  Deus,  potens  est  et  facere, 
«  ideo  et  reputatum  est  illi  ad  justitiam.  Non  est 
c  autem  scriptum  tantum  propter  ipsum,  quia  re- 
c  putatum  esl  illi  adjustitiam,  sed  et  propter  nos^ 
c  quibus  reputabitur  credentibus  in  eum.  Qui  sus- 
«  citavit  Jesum  Christum  Dominum  nostrum  a 
c  mortuis.  Qui  traditus  est  propter  delicta  nostra,  et 
«  resurrexit  propter  justificationem  nostram.  » 

Bxposmo. 

Quoniam  quidem  ex  operibus  legis  nulla  justifica- 
tio,  sed  pertidem  lantum,  ergo  quiddicemus  ?  Abra- 
ham  patrem  nostrum  sic  gentium  ut  Judaeorum  se- 
cundum  fidem  iuyenisse  secundum  camemtid  est  se- 
cundum  camalis  legis  observantiam  ?  Vel  ita  :  Quid 
dicemus  invenisse  ex  camis  circumcisione  Abraham 
patrem  nostrum,  id  est  Judaeorum,  secundum  car- 
nem,  id  est  secundum  propaginem  carnis  ;  qui  om- 
nium  credentium  pater  est  secundum  institutionem 
fidei?  Nullam  utique  justificationem  ex  operibus  le- 
gis  invenit  Abraham  :  quod  ita  probat,  per  quoddam 


B 


suorum  debetur.  Ei  vero  qui  non  operatur^  id  est  qui 
lcgem  opcrum  non  sequitur,  sed  credenti  in  eum  qui 
justi/icatimpium,  id  est  qui  ex  impio,  si  credidit,  fa- 
cit  justum,  fideSf  inquam,  ejus  credentis  reputatur 
illi  ad  justitiam :  quia  justiticatur  sine  omni  me- 
rito  :  per  solam  fidem  ,  sicut  supra  ostensum  est  in 
Abraham.  Yel  aliler  :  Licet  dixerim  per  fidem  solam 
sine  lege  justificari,  tamen  ei  qui  operatur^  id  est 
qui  tempus  habet  operandi,  non  est  vacandum  otio, 
sed  bene  operando  credendum  est  venienti  gratiae. 
Non  enim  talibus  qui  aetatem  operandi  habent  impu- 
tatur  merces  ;  sed  fit  retributio,  non  gralia  tantum, 
sedsecundum  debitum,id  est  sic  debent  mereri,  SO 
ut  per  meritum  adjuvent  gratiam.  Ei  vero  qui  non 
operatur,  id  est  qui  non  habet  tempus  operandi  ut 
pueri  statim  morientes,  sed  credenti  in  eum  qui  per 
fidem  justificat  impium,  illi  reputatur  fides  ejus  ad 
justitiam,  id  est  sola  fides  sufficit  ad  justificationem 
ejus;  cui  tenera  aetas  opera  negavit. 

Sicut  superius  probavit  per  exemplum  Abrahae, 
omnem  credentem  justificari  per  fidem,  ita  hic  pro- 
bare  incipit  per  auctoritatem  David,  omnem,  justifi- 
cationem  esse  ex  gratia.  Sicut  enim  fides  per  gra- 
tiam,  ita  justitia  ex  sola  gratia  Dei  habetur.  Undc 
sic  ait  :  «  Fides  reputatur  omni  credenti  ad  justi- 
tiam  : » quae  justitia  e^isecundum  propositum  gratice 
Deiy  id  est  omnis  justificatio  fit  per  gratiam  Dei  : 
quaegratia  proposita  et  praeparata  est  omni  credenti . 
Justitia  utique  fit  per  gratiam  Dei,  sicut  non  cgo 
solus,  sed  et  David  dicit :  hoc,  scilicet  ejus  hominis 
rnconveniens.  Vere  Abraham  non  est  juslificatus  per  D  esse  beatitudinem,  id  est  vitae  hujus  munditiam,  et 


legem.  Nam  sijusti/icatus  esse  credatur  ex  operibus 
legiSf  habet  quidem  gloriam  apud  homines,  sed  non 
apud  Deum  gloriosusest,  quia  nec  in  conspectu  ejus 
justificatus  est,  quod  impossibile  est  ut  quilibet  ju- 
slificatus  apud  Deum  sit  ingloriosus.  Vel  ita  :  si 
Abraham  justificatus  est  ex  lege,  habet  inde  refe- 
rendam  gloriam  meritis  suis,  sed  non  apud  Deum^ 
id  est  non  esse  hoc  referendum  gratiae  Dei  :  sed  de- 
rogare  graliae  Dei,  et  derogantem  justificari  qui  in- 
justus  est,  simul  esse  non  possunt .  Probavit  per  le- 
gem  non  posse  justificari,  per  praemissum  inconve- 
niens  probat  per  fidem  justificari,  per  sequentem 
auctoritatem,  dicens  :  Impossibile  est  ex  operibus 


in  futuro  vitam  aeternam  ;  cui  Deus  accepto,  id  cst 
acceptabili  Deo  :  vel  cui  Deus  accepto,  id  est  gratis 
sine  merito  fertjustitiam^  id  estquemDeus  ex  gralia 
justificat,  sine  operibus  justificationem  promerenti- 
bus.  Hoc  utique  ait  David  ita  dicens  {Psalm,  xxxi, 
1)  :  Beati  sunt  illi  quorum  iniquitates  remissassunt. 
Non  determinat  per  quem,  sed  sequens  versus  innuit 
a  Domino  has  remitti.  Illi  utique  sunt  beati :  iniqui- 
tates  quorumf  id  est  in  quibus  naturalis  fomes  pec- 
cati  remissus  et  debilitatus  est,  quod  jam  in  actum 
transire  non  potest,  si  veUnt  uti  libero  arbitrio  con- 
fortato.  Sed  quia  remissum  esse  fomitem  peccati 
non  sufficeret  ad  salutem,  nisi  praeterita  peccati  di- 


45 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


46 


mitterentar,  addit  :  Et  beati  sunt  illi,  peccata  quo^  A 
rum  actualia  tecta  sunt  in  baptismo.  Tecta  ideo  : 
quia  Deas  jam  noa  videt  ad  puniendum.  Beatus 
etiam  vir  ille  cui  Dominus  non  imputavit  peccatum 
originale.  Uic  non  multum  videtur  agere  de  gratia. 
Sciendum  tamen  est  quod  totus  psalmus  versatur 
circa  commendationem  gratiie  Dei,  et  probat  nemi- 
nem  posse  justificari  nisi  per  gratiam.  Quoniam  qui- 
dem  ita  legitur  in  David  :  Ergo  per  auctoritatem 
hanc  constat  quod  beatitudo,  id  est  justificatio  (sic- 
ut  dictum  est)  fit  per  gratiam.  Sed  cum  sic  fiat,  vi- 
deamusanhaecbeatitudoman^a^  in  circumcisione /id 
est  in  Judaeis  tantum  :  an  sicut  in  Judaeis,  sic  eliam 
in  prasputio,  id  est  in  gentiiibus.  Vult  iterum  pro- 
bare  per  Abraham  qui,  priusquam  circumcideretur, 
per  fidem  justificatus  fuit,  sic  gentiles  per  gratiam  -q 
justificari,  ut  Judaeos,  dicens :  Ideo  quasro  an  in  cir- 
eumcisione  solum,  an  m  pr^pu ^omaneathaBCJusti- 
ficatio  :  quianos  dicimus  quod  fides  Ahrahce  reputata 
est  ei  ad  justitiam  id  est  quod  Abraham  per  fidem 
justificatus  sit  :  et  cum  pev  fidem  juslificalus  sit, 
ergo  dicendum  restat  quonwdo,  id  est  in  quo  statu 
reputata  est  ei  fides  ad  justitiamy  an  in  circumci' 
sione,  anpriusquamcircumcideretur,  dumadhuc  jsset 
in  praepulio,  id  est  in  gentilitate  ?  Quaero  in  quo  statu, 
sed  palam  est  quia  in  circumcisionis  tempore  non 
est  justificalus  per  fidem,  sed  dum  adhuc  maneret 
in  praeputio.  Quia  si  Abraham  incircumcisus  adhuc 
per  fidem  justificatus  est,  quare  similiter  gentiles 
incircumcisi  non  justificentur  si  fidem  habeant  ?  Op- 
poneret  iterum  Judaeus  :  Si  circumcisio  nihil  ad  ju- 
stificationem  Abrahae  profuit,  quare  postquam  justi- 
ficatus  est  se  circumcidit  ?  Opportune,  inquam,  ut 
veritatem  rei  quam  habebat  occultam  in  anima, 
figuraret  in  came  :  intendens  magis  docere  cir- 
cumcisionem  cordis  quam  carnis,  qiiod  aequipolien- 
ter  ait.  Et  licet  Abraham  in  praeputio  justificatus  sit, 
tamen  postea  accepit  in  came  signum  circumcisionis 
et  justificationis  habitae,  non  ut  per  circumcisionem 
justificaretur,  sed  ut  sic  ostenderetur  justus.  Signum 
dico  non  apertum  omnibus,  sed  signaculum,  quod 
qaiddam  occultum  contineret  :  a  similitudine  cerae 
cui  imprimitur  sigillum,  quae  in  se  continet  quod 
extra  non  apparet.  Sic  circumcisio  camis  signum 
quidem  erat  interioris  justitiae,  quod  vix  aliqui  Ju- 
dsei  sane  atteDdcbant.  Signaculum  dico  justitias 
(ideij  idest  justificationis  habitae  ST  perfidem^quae  D 
fides  et  qtue  justitia  est  in  prasputio^  id  est  conside- 
ratur  in  Abraham  tempore  praeputii,  et  convenien- 
ter  in  eo  statu  Abraham  justificatus  est,  ut  ita  sit, 
pater,  id  est  institutor  secundiun  formam  fidei,  non 
solum  Judaeomm,  sed  et  omnium  credentium ;  sit, 
inquam,  pater  fidei  omnium  per  prceputium,  id  est 
per  fidem  in  tempore  praeputii  habitam.  £t  quemad- 
modum  illi,  sic  illis  omnibus  credentibus  reputetur 
credere  suum  ad  justitiam.  Et  sicut  Abraham  pater 
est  fidei,  ita  sit  pater,  id  est  institutor,  circumcisio- 
nis,  id  est  justificationis,  quae  ex  fide  consequitur. 
Sit  pater  dico  non  his  tantum  qui  sunt  ex  circumcir 


sione  camis,  id  est  Judaeis,  sed  etiam  omnibus  his 
qui  sectantur  vestigia  fidei  Abrahae,  exemplo  illius 
bene  operando  per  fidem,  quae  fides  est  habita  in 
tempore  praeputii,  patris  nostri  Abrahae.  Vere  Abra- 
ham  pater  erit  omnium  credentium,  non  per  legem 
sed  per  fidem.  Nam  hujus  rei  promissio,  scilicet,  ut 
essel  haeres  mundi,  quod  idem  est  quod  esse  patrem 
omnium  gentium  :  haec,  inquam,  promissio  non  est 
facta  per  legem,  idest  merito  legis,  sed  merilo  fidei : 
quod  si  non  est  promissum  per  legem,  nec  impleri 
debet  per  legcm ;  quod  sic  ait  :  Promisit  quidem 
Deu^  Abrahce  aut  semini  ejus,  id  estChristO;  utesset 
ha^res  mundi ;  ubi  dictum  est :  Dabo  gentes  haeredi- 
tatem  tuam  (Gen.  xvii),  etc.  Hoc,  inquom,  non  pro- 
misit  per  legcm,  sed  per  justitiam  fidei,  id  est  quae 
justitia  ex  fide  sequitur,  quam  fidem  et  justitiam 
fidei  oportet  habere  omnes,  qui  se  volunt  annume- 
rari  in  haereditatem  Christi  :  Abraham  autem  fidem 
in  se  habuit,  et  justitiam  quam  oportet  imitari  filios 
ejus.  Vere  per  legem  non  fit  promissio  :  quia  si  ii 
tantum  qui  sunt  ex  lege,  id  est  Juda^i,  sunt  hceredes 
promissionis  Abrahae,  ergo  fi,des  Christi  est  exina^ 
nita,  id  est  inanis  est,  et  frustra  recepistis  eam,  o 
Judaei,  si  lex  sufficiebat  vobis,  ut  haeredes  essetis  : 
quod  maxunum  inconveniens  judicatis  vosipsi,  ut 
fides  Christi  frustra   sit.  Nec  hoc  solum  est,  sed 
etiam  si  Judaei  solum  haeredes  sunt,  sic  abolita,  id 
est  deleta,  est  promissio  et  falsa  :  quod  dictum  est : 
In   semine   tuo   benedicentur  omnes  gentes  {Gen, 
xvii),  cum  in  solis  Judaeis  haec  benedictio  fiat.  Vere 
qui  ex  lege  sunt  tantum,  non  merentur  haereditatem. 
Nam  lex  operatur  etmeretur  solummodo  iram  :  quia 
si  qui  sub  lege  bene  operati  sunt,  per  fidem  hoc  fuit, 
et  non  per  legem.  Vere  lex  operatur  iram ;  nam 
praevaricationem,  et  vere  praevaricationem  :  nam  si 
ubi  non  est  lex,  non  est  prcevaricatiOf  et  ubicunque 
est  praevaricatio,  ibi  lex  est.  Propter  supradicta  qui 
ex  lege  sunt,  haeredes  non  erunt  :  sed  ideo  qui  ex 
fide  sunt,  haeredes  emnt,  ut  promissio  facta  et  im- 
plenda  secundum  gratiam  firma  sit  omni  seminit  id 
est,  omni  imitanti  Abraham  per  fidem  :  non  ei  so^ 
lum  qui  ex  lege  est^  id  est  Judaeo,  sed  ctiam  omniei 
qui  est  ex  fide  Abrahce,  id  est,  qui  per  fidem  sequitur 
Abraham  :  qui  Abraham  est  pater  omnium  nostrum, 
tam  gentilium  quam  Judaeorum,  secundum  formam 
fidei  et  juslitiae.   Pater  utique  omnium    est,  sicut 
scriptum  est  in  Genesi.  lilud  quia  ad  ordinem  litte- 
rae  de   qua  sumptum  est,  respicit  :  hoc,  inquam, 
scriptum   est  :  Ego  disposui  te,  Abraham,  futurum 
patrem    secundum    institutionem    fidei    mullamm 
gentium  :  te  dico  per  justitiam  factum  ante  Deum^ 
id  est,  in  beneplacito  Dei  cui  credidisti. 

Hinc  sequuntur  verba  Pauli :  Qui  Deus  mortuos 
peccato  vivere  facit,  juslificatos  per  fidem  :  nec  tan- 
tum  vivificat,  sed  etiam  per  gra^iam  vocat  ea  quoe 
non  sunt,  id  est  gentiles;  qui  propter  non  habitam 
legcm  nihil  csse  videntur :  tanquam  ea  quce  sunt,  id 
est,  quemadmodum  vocat  Judaeos  qui  se  solos  esse 
per  legem  gloriantur.  Probavit  superius  per  Abra-> 


47 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


48 


htm  omiiem  jostifieatioiiem  esse  ex  fide  :  ot  aotem  A  serat,  qoae  de  eo  dixit  adaptat  sos  intentioni,  di- 


in  plenitodine  fidei  perfecte  imitemor  Abraham,  de- 
terminat  qoalitatem  fidei  Abrahas  :  ut  sicut  qoaecun- 
qoe  secundum  visum  hominum  impossibilia  credidit 
fibi  per  Deum  impleri,  sic  et  nos  de  poteotia  Dei 
non  haisitemos,  opponentes  ei  legem  naturae.  Unde 
sic  ait :  Abrahse  99  dictom  est  :  Posuit  te  patrem 
multarum  gentium  :  qui  Abrshdim  credidit,  contra 
spem  in  spem^  posset  dicere  contra  opinionem. 
Spes  Domini  certa  exspectatio  rei  futurae  dicitur ; 
sed  congrue  dixit  contra  spem,  quia  secundum  le- 
gem  naturae  visa  annositate  sua  et  steriiilate  uxo> 
ris,  certissime  sperabat  non  jam  se  habiturum  se- 
men  :  sed  contra  spcm,  quam  sibi  lcx  naturae  porri- 
gebat,  credidit  in  spem,  quaro,  fracto  jure  naturae. 


cens  :  Quia  sic  credidit  Abraham.  ideo  justificatus 
est.  Hoc  tamen  de  Abraham  nm  hic  scriptum  tan- 
tummodo  propter  ipsum  Abraham,  de  tanta  fide  lau- 
dandum.  Hoc,  scilicet,  quia  reputatum  est  illi  ad 
justitiam  :  sed  etiam  scriptum  propter  nos,  in  fide 
Abrahae  conformandos,  quibus  credentibus  credere 
nostrum  (sicut  in  illo  videmus)  nobis  ad  justitiam 
reputabitur.  Credentibus  dico  in  eum  qui  suscitavit 
Christum  Jesum  Dominum  nosfrum  amortuis,  idest 
sicut  Abraham,  quod  contra  naturam  erat,  a  Deo  se 
accepturum  credidit ;  sic  neque  nos  haesitemus  cre- 
dere  el  oonfiteri,  licet  contra  jus  naturae  sit  Chri- 
stum  surrexisse  a  mortuis.  Qui  enim  auctor  est  na~ 
turcc,  sicul  placuit  potuit  eam  invertere.  Haec  duo 


omnipotentia  Dei  suggerebat.  Credidit  utique  hoc  g  quse  sequuntur  :  traditu^  est  ad  mortem^  et  resur- 


ut  fieret  pater  multarum  gentium  :  de  quo  secun- 
dum  hominem  satis  ambigere  posset,  cum  videret 
se  unius  tantum  filii  procreatorem.  Credidit ,  in- 
quam,  illud  totum  quod  dictum  est  ei,  id  est  credi- 
dit  se  patrem  futurum  multorum,  non  solum  se- 
cundum  propaginem  carnis,  sed  secundum  imitatam 
formam  fidei.  Hoc,  inquam,  dictum  est  ei  :  Sic  erit 
semen  tuum,  Abraham,  c  sicut  stcllae  coeli,  et  sicut 
arena  maris  (fien,  xv,  5). »  Per  steilas  coeli,  spiritua- 
les  filios  Abrahae,  luce  virtutum  conspicuos,  signifi- 
cat.  Pcrarcnam  maris,  infructuosos  carnales  fihos. 
Sic  promissum  est  Abrahae,  et  accepta  hac  promis- 
sione  quandiu  differebalur,  propterea  non  est  infir- 
matus  in  fide  :  ut  minus  crederet  firmae  promissioni 


rexit  propter  justi/icationem,  ad  probaiionem  prae- 
missorum  necessaria  non  erant,  sed  ad  instructio- 
nem  Romanorum  vidit  ea  opportuna,  et  ideo  sub- 
junxit  :  Qui  traditus  est  :  non  determiuat  ad  quid, 
sed  satis  patet  quia  ad  mortem.  Et  hoc  propter  de^ 
licta  nostra,  id  est,  ut  nos  mundaret  a  delictis  no~ 
stris,  qui  etiam  resurrexit  propter  justi/icationem 
nostram,  id  est,  ul  nos  mundatos  a  delictis  nostris, 
per  positionem  virtulum  justos  efficerct.  99  Non 
ideo,  ait,  mortuus  est  propter  delicla  noslra,  resur- 
rexit  propter  juslificationem,  quin  mors  ejus  causa 
sil  nostrae  justitiae,  et  resurrectio  causa  remissionis 
peccalorum.  Sed  ideo  ait  resurrexit,  propter  juslifi- 
cationem,  ut  ostenderet  resurrectionem  ejus  sic  esse 


sibi  factac ;  utque  firmus  in  fide  promissae  rei  perdu-     causam  nostrae  justificationis,  ut  esset  signum  rei 

,  id     futurae   in  nobis  :  duplicis   scilicet  resurrectionis. 


raret,  non  consideravit  corpus  suum  emortuum 
est  non  pensavit  naturalemdefectum  generandi  posse 
immutare  voluntatem  Dei,  cum  esset  fere  centum 
annorum,  et  tempus  generandi  jam  in  eo  praeteriis- 
set.  Et  non  consideravit  vulvam  Saras  emorluam^  id 
est  genitalia  uxoris  defecisse,  et  vitio  sterilitatis 
et  annorum  antiquitate.  Non  est  infirmatus  in  fide 
primsc  promissionis  :  in  repromissione  etiam  Dei, 
quia  Deus  multoties  idem  ipsi  repromisit.  In  repro- 
missione  utique  illa,  qua  Deus,  priusquam  finiretur 
annus,  se  daturum  filium  promittebat;  in  hac  utique 
non  hoisitavit  di/fidentia,  Haesitavit  quidem  admi- 
rando  et  revolvendo  secum  mysterium  rei,  sed  non 
hfesitavit  pcr  diffidentiam,  ut  diffideret  non  implen- 
dum  sibi  totum  quod  Deus  promiserat,  sed  confor^ 
tatus  est  fide,  Cum  enim  posset  objicerc  rem  totiesD 
promissam,  diu  sustinendo  :  Dubium  me  mora  fa- 
cit,  fortior  in  credulitate  rei  promissae  surrexit  : 
dans  inde  gloriam  Deo  :  nihil  meritis  suis  de  bono 
hiyus  promissionis  ascribens  :  sed  in  omnibus  glo- 
rificans  Dcum,  sciens  hoc  plenissimet  sine  omni  hae- 
sitationc  :  quia  quascunque  pwmisit  Deus.potens  est 
eiiam  facere,  juxta  omnem  modum  quem  promisit. 
Et  ideo  quia  scicns  promissis  Dei  plenissime  fidem 
adhibuit,  non  solum  completum  est  ei  promissum, 
quia  sic  credidit,  sed  etiam  reputatum  est  illi  ad 
justitiamf  id  est  merito  tantse  fidei  meroit  jostifi- 
cari.  Qoia  modo  satis  modum  fidei  Abrahae  expres- 


Prima  est,  qua  in  baptismo  a  morte  peccati  resur- 
gimus,  ad  vivendum  in  justitia.  Haec  autem  resur- 
rectio  animae,  quae  prius  mortua  in  peccatis,  nunc 
autem  confortato  libero  arbitrio  potest  obniti  omni 
malae  suggestioni,  Deumque  cognoscit.  Secunda  re- 
surrectio  est  futura  secundum  corpus  :  quando,  im- 
passibilitate  et  immortalitate  resumpta,  conregnabi- 
mus  Christo,  si  prima  resurrectio  integre  fueril  cu- 
stodita,  quae  resurrectio  Christi  et  Pentecostes,  quae 
de  eadem  resurrectione  pendet,  ideo  variis  tempori- 
bos  ceiebrantor,  quia  adhuc  ventura  praesignant, 
nec  solum  de  praeteritis  agunt,  ut  festum  Nativi- 
tatis. 

CAPUT  V. 

c  Justificati  igitur  ex  fide,  pacem  habeamus  ad 
«  Deum  per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  : 
c  per  quem  habemus  accessum  per  fidem  in  gra- 
c  tiam  istam  in  qua  stamus,  et  gloriamur  in  spe 
c  gloriae  filiorum  Dei.  Non  solum  autem,  sed  etiam 
a  gloriamur  in  tribulationibus  :  scientes  quod  tribu- 
c  latio  patientiam  operatur,  patientia  autem  proba- 
«  tionem,  probatio  vero  spem.  Spes  autem  non 
«  confundit  :  qoia  charitas  Dei  diffusa  est  in  cordi- 
«  bus  nostris,  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est 
c  nobis.  Ut  quid  enim  Christus,  cum  adhuc  infirmi 
«  essemus,  secundum  tempus  pro  impiis  mortuus 
«  est?  Vix  enim  pro  josto  qois  moritor.  Nam  pro 


49 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


50 


bono  forsitan  quis  audeat  mori  ?  Commendat  au- A  Paulus:  Per  quem,  Christum,  eliam  accessumt  id 


tem  charitatem  suam  Deus  in  nobis,  quoniam,  si. 
cum  adhuc  peccatores  essemus  secundum  tempus» 
Christus  pro  nobis  mortuus  est,  multo  igitur  ma- 
gis  nunc  justiBcati  in  sanguine  ipsius,  salvi  eri- 
rous  ab  ira  per  ipsum.  Si  enim  cum  inimici  esse- 
mus,  reconciiiati  sumus  Deo  per  mortem  Filii 
ejus,  multo  magis  reconciliati  salvi  erimus  in  vila 
ipsius.  Non  solum  autem,  sed  et  gloriamur  in  Deo 
per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  per  quem 
nunc  reconciliationem  accepimus.  Propterea  sicut 
per  unum  hominem  peccatum  in  hunc  mundum 
intravit,  et  per  peccatum  mors;  et  ita  in  omnes 
homines  mors  pertransiit,  in  quo  omnes  pecca- 
verunt.  Usque  ad   legem  enim  peccatum  erat  in 


est  primum  gradum  veniendi  ad  hanc  gratiam,  ha^ 
bemus  :  quam  gratiam  cousequimur  fer  /idem,  bicut 
justificationem,  quia  et  fides  justificat;  et  fides  gra- 
tiam  hanc  dat  in  qua  gratia  nos  stamuij  id  est  per- 
severamus.  Adae  quidem  multa  gratia  collala  est, 
sed  in  ea  non  stetit.  Et  stando  in  hac  gratia  gloria- 
mur  in  spe  glorias  filiorum^id  est  ex  eo  quia  certis- 
sime  speramus  nos  habituros  gloriam  quam  habent 
filii  DH;  non  solum  autem,    spe  hujus  glorise,  sed 
etiam  gloriamur  in  tribulationibu^,  Hsec  est  maxima 
virtus,   in  hoc    gaudere   quod  naturaie  est  formi- 
dare  :  ideo  in  tribulationibus  gloriamur,  quia  scien* 
tes  sumus  quod  tinbulalio  patientiam  operatur,  id 
est  quia  usus  et  consuetudo  tribulationum  nutrit  pa- 


mundo.  Peccatum  autem  non  imputabatur,  cum  -n  tieniiam.  Patientia  autem  operatur  probationem, 

lex  non  esset :  sed  regnavit  mors  ab  Adam  usque 

ad  Moysen,  etiam  in  eos  qui  non  peccaverunt  in 

similitudinem  praevaricationis  Adae,  qui  est  forma 

futuri.  Sed  non  sicut  delictum,  ita  et  donum.  Si 

enim  illius  delicto  multi  mortui  sunt,  multo  magis 

gratia  Dei  et  donum  in  gratia  unius  hominis  Jesu 

Christi  in  plures  [homines]  abundavit :  et   non 

sicut  per  unum  peccatum  [delictum] :  ita  et  do- 

num.  Nam  judicium  ex  uno  in  condemnationem, 

gratia  autem  ex  multis  delictis  in  justificalionem. 

Si  enim  in  unius  delicto  mors  regnavit  per  unum, 

multo  magis  abundantiam  gratise  et  donationis  et 

justitiae  accipientes,  in  vita  regnabunt  per  unum, 

Jesum  Christum.  Igitur  sicut  per  unius  dchctum  in 

omnes  homines  in  condemnationem,   sic  et  per 


id  est  purgationem;  quia  sicut  aurum  purgatur  per 
ignem;  sic  quod  in  istis  purgandum  est  igne  tribu- 
iationis  excoquitur  :  unde  eos  qui  in  tribulatione  vi- 
tam  finiunt,  sanctos  sine  ahqua  hsesitatione  confidi- 
mus,  quia  quidquid  prius  peccaverunt,  ignis  tribula- 
tionis  totum  excoxit.  Eos  vero  qui  in  pace  vitam 
finiunt,  quantumcunque  laudabihter  vixerint  (nemo 
enim  sine  sorde  est)  sine  certa  miraculorum 
ostensione;  in  catalogo  sanctorum  non  annumera- 
mus.  Probatio  vero  operalur  spem ;  certissime 
enim  sperare  potest,  qui  sufiicienter  purgatus  est. 
Spes  autem  sic  post  purgationem  habita  non  confun- 
dit,  id  est,  non  facit  erubescere  eos  qui  sperant,  quos 
faceret  confusibiles  si  inexpleta  esset.  Yere  spes  non 
confundit,  sed  implebitur,    quod  certum  habemus 


unius  justitiam  in  omnes  homines  in  justificatio-  ^  per  Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobis.  Spiritus 


nem   vitae.   Sicut  enim  per  inobedientiam  unius 

hominis,  peccatores  constituti  sunt  multi,  ita  et 

per  unius  [Itominis]  obedientiam  justi  constituen- 

tur  multi.   Lex  autem  subintravit,  ut  abundaret 

delictum;  ubi  autem  abundavit  delictum,   supe- 

rabundavit  et  gratia,  ut  sicut  regnavit  peccatum 

in  mortem,  ita  et  gratia   regnet  per  justitiam  in 

vitam  setemam,  per  Jesum   Christum   Dominum 

nostrum.  » 

EXPosmo. 

Qnandoquidem  sufficienter  ex  superioribus  pro- 
batum  est  omnem  justificationem  esse  ex  fide;  igitur 
justificati  ex  fide^  habeamus  pacem^  id  est  concor- 
diam  inter  nos  :  ut  neque  Judseus  gentili,  nec 
gentilisJudseo  in  hac  nova  gratia  se  praeferat.  UtD  causis  :  tum 
aulem  magis  eos  et  a  discordia  deterreat,  et  ad  con-  Deus  homo 
cordiam  indncat,  ait :  Habeamus  pacem  ad  Deum, 
Si  enim  inter  nos  discordes  fuerimus,  ad  Deum 
utique  pacem  non  habemus.  Habeamus  dico  pacem 
per  Dominum  30  nostrum  Jesum  Christum,  cui 
in  omnibus  obedire  debemus:  qui  tradi  voluit  ad 
roorlem  propter  delicta  nostra,  etc.  Per  quem  Chris- 
tum  non  solum  delicta  dimissa  sunt,  vita  et  justitia 
data,  sed  etiam  habemus  gratiam  istam,  id  est 
tam  excellentem,  ut  depellere  morbos  facereque 
miracula.  Sed  ne  Judaci  opinarentur  per  meritum 
legis  aliquem  gradcun  habere  in  hanc  gratiam,  ait 


enim  sanctus;  jam  nos  ex  parte  deificans,  certitudi- 
nem  dat  :  quia  nos  plenarie  deificabimur  in  futuro, 
illuminati  secundum  animam  majori  cognitione  Dei, 
et  secundum  corpus  incorruptibiles  futuri.  Quia  Spi- 
ritus  sanctus  datus  sit  nobis  apparet  ex  eo,  quia 
charitas  Dei  diffusaestincordibus  nostris,  idest  quia 
dilectioDei  amplificata  estin  cordibus  nostris,  quiapa- 
rati  sumus  pro  eo  et  pati  et  mori.  Vel  aliter  :  yere  non 
confundit,  sed  implebitur  :  quod  patet  ex  eo,  quia 
charita^  Dei  diffusa  est,  id  est,  quia  Deus  abunde  di- 
ligit  nos,  et  quia  charitas  Dei  adeo  ferveat  erga  nos. 
Hoc  sentimus  in  cordibus  nostris  illuminatis  per 
Spiritum  sanctum  qui  datus  est  nobit.  Probat 
quod  spes  (sicut  dictum  est)  impleatur,  diversis  de 

quia  si  non  impleretur,  frustra 
esset  factus,  mortem  gustasset, 
nisi  spem  consummando  quod  coeperat  pie  perfi- 
ceret.  Tum  etiam  ideo,  si  cum  impii  essemus  et 
damnationis  meritum  esset  in  nobis  tantum, 
quid  facere  voluit  ut  pro  nobis,  impiis, 
difficullatem  mortis  subiret ,  non  est  ambigendum 
quin  nos,  jam  justificatos  et  jam  meritum  salvatio- 
nis  praetendentes,  salvos  faciat  :  quod  facile  est 
ei,  quia  non  oportet  cum  amplius  mori.  Unde  sic 
ait :  Yer^  spcs  non  confundit,  sed  implebitur,  quia 
nisi  sicut  speramus  consummaretur  :  Ut  quid  Chris- 
tus  mortuus    est   justus   pro   impiist  Vcl  vice 


51 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


52 


impiorum,  quia  impii  mori  deberent  pro  peccalo  A  in  mundum  hunc,  id  est,  adeo  misenim  per  pecca- 


suo,  vel  causa  impiorum  redimendorum.  Diceret 
aliquis  quia  mortuus  est,  ideo  non  potest.  Mortuus 
dico  secundum  temptu  :  die  enim  tertia  surrcxit. 
Iterum  adversarius  :  impii  quidem  fueratis,  sed 
jam  tempore  mortis  ejus  justificati  :  impiis 
dico  ita  cum  adhuc  tempore  morlis  suae  infirmi 
essemuSf  id  est,  in  impietate  perduraremus.  Frus- 
tra  justus  mortuus  est  pro  impiis,  si  juslificatos 
salvare  deserit.  Non  est  credendum  quod  inex- 
pletum  dimittat,  pro  quo  tantam  difficultatem 
subiit.  Diceret  aliquis  :  Fuitne  adeo  magnum  3  JL 
mori  pro  impiis?  Ita  inquam.  Vix  enim  quiSf 
id  est  aliquis,  vel  morte  dignus^  vel  cito  moritunis, 
moritur  pro  justOy  id  est,  vel  vice  vel  causa  justi. 


tum  factum,  et  consequenter  per  peccatum  unius  ho- 
minis  intravit  mors ,  et  corporalis  et  spiritualis  in 
eumdem  hominem  :  et  ita  ab  eo  pertransiit  mors  in 
omnes  homines.  Et  merito  ab  eo  in  omnes,  quia  hic 
fuit  in  quo  peccaverunt  omnes,  In  lumbis  enim  Adse 
tota  illa  massa  humani  generis  peccato  praevarica- 
tionis  corrupta  est.  Quidam  prolendunt  hunc  ver- 
sum,  usque  ad  illud  longe  inferius  :  igitur  sicut  per 
unius,  etc.  Sed  sicut  exposuimus,  satis  abbreviari 
potest.  Vere  omnes  peccaverunt  inAdam,  etsi  ante 
legem  fere  ab  omnibus  hoc  iguoraretur.  Peccatum 
enim  erat  in  mundo  ab  Adam  usque  ad  legem,  Sed 
licet  ita  esset,  tamen  hoc  peccatum  non  impuiaha- 
tur^  id  est,  nemo  reus  pro  originali  judicabatur  ante 


Unde  magnum   quid  esse  conslat  Christum,  qui  re-  g  Moysen,  cum  lex  non  esset,  qnte,  postquara  venit. 


spectu  justitiae  suaenon  moriturus  erat,  mori  pro 
impiis?  Ideo  dico  vix  aliquem  mori  pro  justo  :  nam 
forsitan  aliquis  audeat  mori  pro  bono,  Quia  si  du- 
bietas  est  utrum  quis  moriatur  pro  bono,  magnum 
fuit  mori  Christum  pium  pro  impio.  Vix  aliquis  au- 
deat  mori  pro  justo;  sed  Christus  pro  nobis  mor- 
tuus  est,  et  per  hoc  commendabilem  facit  Deus  suam 
charitatem  in  nobis  :  quoniam  si  cum  adhuc  esse- 
mus  peccatoreSy  m^rtuus  est  Chrisius,  quod  tam 
difficile  et  indebitum  fuit,  justus  pro  nobis  peccatori- 
bus;  igitur^  id  est  propterea,  multo  magis  creden- 
dum  est  quod  nos  justi/icati  nunc,  qui  prius  pecca- 
tores  eramus,  in  sanguine  ipsius,  id  est  per  eifusio- 
nemsanguinis  ejus,  salvi  erimus,  liberati  a^irap^r  ip- 
sum,  quem  amplius  non  oportet  a  statu  suo  mutari. 


peccatum  hoc  patefecit,  vel  dicamus  in  toto.  Pecca- 
tum  hoc  quidcm  erat  in  mundo  ante  lcgem,  sed  ideo 
nesciebatur,  quia  nullum  peccatum  impulabatur, 
cum  lex  non  esset.  Et  licet  peccatum  originale  ante 
legem  non  imputaretur,  tamen  per  hoc  satis  digno- 
sci  potest  quia  rhors  corporalis,  quse  poena  fuit  pro 
originali,  illa  regnavit  pra^mittendo  ante  se  omnes 
miserias  suas,  sitim,  famem,  febres,  et  caetera.  fie- 
gnavity  inquam,  ab  Adam  usque  ad  Moysen,  non  so- 
lum  in  eos  qui  originali  peccato  sua  peccata  adjun- 
xerunt,  sed  etiam  in  eos  qui  non  peccaverunt.  In 
similitudinem  pranfaricationis  Adce,  id  est,  qui  ex 
parte  sua  non  similiter  praevaricati  sunt,  3^  ut 
Adam.  Hi  sunt  parvuli  qui  non  habucre  terapus  pec- 
candi,  sed  solummodo  de  originali  sunl  puniti.  Qui 


uti  quando  pro  peccatoribus  mortem  subiit.  Et  quia  ^  Adam  est  forma  futuri  Adae,  id  est  Christi.  Adam 


possemusjustificari,  nec  tamen  pacera  perditam  re- 
cuperare  cum  Deo,  ait :  Vere  justificati  salvi  erimus, 
dum  jam  justificationis  meritum  praetendimus,  quia 
eum  inimici  essemus,  et  meritum  damnationis  habe- 
remus,  sumus  reconciliati  Deoper  rem  tam  gravera, 
ut  mortem  Filii  ejus,  Etsi  prius  inunici,  modo  morte 
Filii  ejiis  sumus  reconciliati;  multo  magis  creden- 
dum  est  quod  nos  reconciliati,  et  jam  quodamraodo 
salutem  promeriti,  saltn  erimus.  Et  satis  leviter 
salvabit  nos :  quia  in  vita  ipsius.  Non  enira  jam 
oportet  eum  mori,  sicut  prius.  Considerandum  est 
quoraodo  singula  singulis  opponat.  Peccatores  justi- 
ficati,  inimici  reconciliati,  per  mortem  in  vita,  non 
solum  salutem  futuram  exspectamus,  sed  etiam  spe 


forma  Christi  fuit,  quia,  sicut  ilie  pater  est  omnium 
sccundum  carnem,  sic  Christus  pater  fidelium  se- 
cundum  fidem.  Et  sicut  ex  latere  Adae  dormientis 
forraata  est  Eva,  sic  ex  latere  Christi  soporati  somno 
mortis  in  cruce  fabricata  est  Ecclesia.  Et  ideo  Adam 
forma  Christi,  quia  Deus  decrevit  per  unum  Chris- 
tum  emendare,  quod  per  unum  Adam  peccalum 
est.  Vel  sic  legamus  secundum  Ambrosium  :  Vcre 
omnes  peccaverunt  in  Adam;  nam  originale  pecca- 
tum  erat  in  mundo  usque  ad  lcgem.  Sed  licet  in 
mundo  esset,  tamen  non  imputabatur  illud  pecca- 
tum;  quia  lex  non  esset  quae  peccatum  hoc  insinua- 
ret  :  sed  licet  nesciretur  hoc  peccatum,  tamen  pro 
poena  hujus  peccati  regnavit  mors  ab  Adam  usque 


et  gaudio  illius  gloriamur  in  Deum,  etiara  dum  hic  D  ad  Moysen,  non  solum  in  eos  qui  de  actuahbus  re- 


sumus  :  gloriamur,  inquit,  per  Dominum  nostrum 
Jesum  Christum,  per  quem  nunc  paulo  ante  acce- 
pimus  inimici  reconciliationem  ad  Deum. 

Opponeret  aliquis  :  Christus  quidem  satis  justus 
fuit,  sed  non  videtur  justitia  ejus  sufficiens  ad  sal- 
vationem  omnium.  Quod  Aposlolus  probat,  dicens  : 
Cum  per  unius  inobedientiam  omnis  homo  lapsus 
sit,  dignum  et  seque  comparatum  videtur,  ut  per 
unius  obedientiam  lapsus  humani  generis  reparetur, 
per  Jesum  solum.  Propterea  reconciliari  potuimus 
ad  salvationem,  sicut  per  unum  hominem  intravit, 
non  immissum  a  Deo,  sedquadam  violentia  peccatum 


bus  peccaverunt,  sed  etiam  in  eos  qui  peccaverunt 
in  similitudinem  prawaricationis  Adae,  id  est  qui 
pro  sola  similitudine  :  quia  fuerunt  filii  praevarica- 
toris  Adae  damnati  sunt.  Ostendit  superius  Christum 
unum  sufficienlem  esse  ad  salvationem  omnium,  quia 
solus  Adam  sufficiens  fuit  ad  perditioncm  oranium. 
Et  sicut  personam  Christi  personae  Adoe  contulit, 
sic  causam  Christi,  id  est  obedientiam,  opponit 
causae  Adae,  quoe  est  inobedientia;  et  effectum 
causse  Christi,  id  est  justificationem  in  praescnti  : 
et  vitam  aetemam  in  futuro,  opponil  effeclui 
illius,  id  est  morti  temporali,  et  aeternae  damnationi, 


53 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAUL[.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


54 


ProbatetiamgratiamChristilongeampIius  abundare  A  peccatorum  ,   quibus   naturali  ratione  (licet  multp, 


peccato  Adae.  Cum  enim  ab  Adam  originale  tantum 
contraximus,  gratia  Christi  non  t^olum  originale, 
sed  cum  eo  quaecunque  actualia  dimisit  in  baptismo. 
Littera  sic  jungitur  :  Adam  vetus  forma  fuit  futuri 
Adae ;  sed  licet  una  persona  uni  esset  opposita,  ta- 
men  causae  sunt  dissimiles.  Non  enim  sieut  fuit  de- 
lictum  Adae,  ita  est  etiam  donum  Dei  quaeestgratia. 
Vere  non  sic  fuit  donum  Christi,  ut  delictum  Adae  : 
nam  donum  Christi  multo  magis  abundavit  super 
delictum  Adae,  quia  delictum  unum  fuit  quod  voca- 
mus  originale ;  Christus  autem  et  originale  et  quae- 
cunque  actualia  dimisit.  Et  probat  :  Vere  solusChri- 
stus  sufficiens  fuit  ad  justificationem  omnium .  Nam 
si  delictOy  id  est  per  delictum,  unius  Adue,  et  per 


parte  debilitata)  possemus  resistere.  Videndum 
etiam  quod,  licet  in  peccato  Adae  multa  consideren- 
tur,  ut  superbia,  gula,  tamen  unum  solum  dicitur : 
quia  inobedientia  probat,  quod  gratia  justificaverit 
ex  multis  delictis,  dicens  :  Vere  per  gratiam  Chri- 
sti  justificantur  homines  ex  multis  deUctis.  Nam  ac- 
cepta  justitia  (quod  majus  est)  regnabunt  cum 
Christo  in  vita  aeterna,  quod  aequipollenter  ait.  Ho- 
mines  accipientes  abundantiam  gratiae  ejus,  id  est; 
abundantem  remissionem,  quia  non  solum  origina- 
lis,  sed  etiam  omnium  actualium  ;  et  accipientes 
abundantiam  donationis,  id  est;  dona  Spiritus  san- 
cti  ad  confortationem  in  bono  abundantem  ;  et  acci- 
pientes  abundantiam  ;t^^t7fd?,  id  est;  justae  opera- 


unum  (quod  in  sequentibus  plenius   dcterminabit),  ^  tionis  :    quia  postquam  dimissa   sunt  peccata   et 


id  est  per  inobedientiam  :  si  per  hoc,  inquit,  unum 
delictum  (quod  originale  vocamus)  multi  peccato 
mortui  sunt,  contrahentes  illud  originale  a  primo 
patre  (multi  non  ideo  dicit,  quin  omnes  hoc  peccato 
pressi  siut,  sed  non  omnes  in  eo  perdurantes  detenti 
sunt,  deponentes  iilud  originale  per  acceptam  Bdem 
Christi) :  si,  inquit,  per  unum  delictum  unius,  multi 
mortui  sunty  multo  magis  secundum  dignitatem  per- 
sonae  Christi  et  causae ,  abundavit  gratia  Dei^  id  est 
remissio  peccatorum.  Abundavit  etiam  donum^  id 
est  corroboralio  per  Spiritum  sanctum.  Postquam 
enim  remissa  sunt  peccata ,  necessaria  sunt  arma 
Spiritus  sancti,  quibus  resistamus  diabolo  male 
suadenti.  Gratia,  inquit,  etdonum  abundavit  ingra- 
tia,  id  est  per  gratiam  unius  hominis,   Congrue 


Spiritus  sanctus  corroborat,  sic  dcmum  licet  bene 
operari  :  haec,  inquam,  accipientes  conregnabunt 
Deo  positi  in  vita  aetema,  quae  omnia,  et  gratiam,  et 
donationem,  et  regnum,  accipient  per  unum  Jesum 
Christum.  Et  vere  per  hunc  unum  :  quia  si  in  deli- 
cto  unius  Adae  quod  causa  fuit  perditionis,  regna- 
vit  mors,  et  temporalis  et  aeterna  per  unum  deli- 
ctum,  id  est,  pcr  inobedientiam,  multo  magis  se- 
cundum  dignitatem  personae,  causae  et  afifectus,  hi 
qui  sunt  accipientes  abundantiam  gratiae,  donatio- 
nis  et  justitiae,  regnabunt  in  vita  per  unum  Jesum 
Christum.  Quoniam  quidem  et  similitudo  est  ibi, 
quia  Adam  unus,  Christus  unus  :  et  majoritas  se- 
cundum  dignitatem,  quae  dicta  est  :  igitur  a  simili, 
et  a  majori  inferre  possum,  quod  sicut  per  deli" 


ait  per  gratiam  :  quia  quemadmodum   oontractio  ^  ctum  unius  Adce  (delictum  dicto  transiens  in  omnes 

originalis  fuit  per  necessitatem,  sic  salvatio  facta  est 

per  gratiam,  id  est  per  voluntatem.  Nemo  enimnisi 

ex  voluntate  salvatur.  Sicut,  inquit,   delictum  unius 

diffusum  est  in  multos,  sic  aeque   comparatum  est , 

quod  gratia  unius  hominis  abundavit  in  plures.  Non 

dicit  in  plures  gratiam  abundasse,  quam  delictum, 

sed  in  plures^  id  est  in  multos.  Non   enim  omnes 

salvati  sunt,  quia   noluerunt.    Unius  hominis  dico, 

qui  nihil  nimus  potuit  quam  voluit  :  nam  Jesu  Chri- 

sti,  id  est  salvatoris  et  regis.  Sicut  causas  Christi  et 

Adae  diversificavil,  sic  effectus  causarum  opponendo 

distinguit  dicens  :  Sicut  donum  Christi  tale  non  fuit, 

quale  delictum  Adse ;  sic   etiam  non  sicut  fit  per 

unum  peccatum  Adae ,  ita  fit  per  donum  Christi,  id 


homines)  venlum  est  in  condemnationem,  sic  et  per 
justitiam  unius  Christi  transeuntem  in  omnes  homi- 
nes  secundum  potentiam  (Christus  enim  suHiciens 
pretium  proomnibus  dedit),  per  unius,  iuquit,  justi- 
tiam  yQTLiMm^siinjustificationemvitcB,  Ostenditsa- 
tis  superius  quod  Christus  potens  esset,  et  restau- 
rare  suf!iceret  quidquid  lapsum  fuerat  per  Adam, 
sed  non  determinaverat  quid  in  hac  reparatione  age- 
ret,  seu  per  potentiam,  seu  per  meritum,  quod  hic 
determinat,  dicens  :  Quia  quemadmodum  Adam  male 
merendo  per  inobedientiam  omnes  praecipitavit,  sic 
Christus  bene  merendo  per  obedicntiam  omnes  rede- 
mit.  Littera  sic  jungitur :  Vere  per  delictum  unius  om- 
nes  condemnatur.  Nam  per  inobedientiam  et   sicut 


esteffectuspeccali  Adaeetgratiae  Christidiversisunt:  D  per   i nobedientiam  uniuj /(omini;  constituH  sunt 

multi  peccatores,  quia  non  omnes  remanserunt  in 
peccato,  ita  et  per  obedientiam  unius.  Christi  hoc 
promerentem,  constituentur  multi  justi,  Multi  ideo, 
quia  non  omnes  justiticari  voluerunt.  Cum  modo  dicat 
Christum  justificare  homines  a  peccatis,  dicit  quod 
etiam  transgressores  legis  a  praevaricatione  acceptae 
legisjustificat.Ethoc  ideo  adducit  ut  comprobetJu- 
daeos  magisobnoxios  esse  gratiaeDei,quametiam  gen- 
tiles,  quibus  se  praefercbant  in  hac  nova  gratia  :  quia 
gentiles  dc  naturali  solum  rei  crant,  Judaei  vero  et  de 
naturBLlis  et  scriptne  legis  praevaricatione  rei  erant. 
Littera  sic  jungitur  :  Obedientia  Christi  multos  ju- 


quia  peccatum  33  simplex,  donum  vero  mul- 
tiplex.  Et  hoc  probat  dicens  :  Vere  effectus  peccati 
Adae,  et  effectus  gratiae  Dei  non  sunt  similes.  Nam 
judicium,  id  est  justa  sententia  Dei  fit  in  condem" 
nationem,  id  est  condemnat  filios  Adae  ex  uno 
delicto,  id  est  solummodo  propter  originale ;  sed 
gratia  Christi  fit  in  justificationem,  id  est  juslificat 
filios  8U0S  ex  multis  delictis,  id  est  sic  de  actuali- 
bus  ut  de  originali. 

Notandum  est  quod  iliud  primum  peccatum  de- 
bilitavit  quidem  naturam  nostram,  et  proniorem  fe- 
cit  in  casum ,  sed  tamen  non  fuit  causa  actualium 


55 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


56 


stificavit  :  lex  autem  delictum  abundare  fecit  :  lex,  A  «  minabitur.  Quod  enim  mortuus  est  peccato ,  mor- 


inquity  subintravit ,  quia  peccatum  prius  intraverat. 
Intravit  lex  ad  hocu(  abundaret  delictum^  non  quia 
lex  mala  esset,  sed  quia  sub  illa  erant  quos  reos  fa- 
ceret,  3^^  jubendo,  non  adjuvando.  Lex  tribus  mo- 
dis  habebatur  in  tempore  suo.  Quibusdam  enim  erat 
solummodo  in  signum ,  ut  Abrahae  :  qui  circumci- 
sus  est ,  non  ut  per  hoc  justilicaretur,  sed  in  sig- 
num  justificationis  jam  accepts  per  iidem.  Aliis 
lex  erat  paedagogus  :  ut  quemadmodum  puerum  ne 
insolescat  vagando  paedagogi  coercet  custodia;  sic 
lex  minando  poenam  coercebat  quosdam  ab  actu 
peccati.  Aliis  autem  erat  lex  causa  praevaricationis. 
In  his  autem  duobus  quibus  lex  in  signum  justitiae 
vel  paedagogus  erat  nihil  operabatur  :  quia  qui  justi 


c  tuus  est  semel :  quod  autem  vivit,  vivit  Deo.  Ita  et 
€  vos  existiraate  vos  mortuos  quidem  esse  peccato, 
«  viventes  autem  Deo  in  Christo  Jesu.  Non  ergo  re- 
€  gnet  peccatum  in  vestro  mortali  corpore,  ut  obe- 
c  diatis  concupiscentiis  ejus.  Sed  neque  exhibeatis 
c  membra  vestra  arma  iniquitatis  peccato  :  sed  ex- 
t  hibete  vos  Deo,  tanquam  ex  mortuis  vivenles,  et 
c  membra  vestra  arma  justilis  Deo.  Peccatum  enim 
c  vobis  non  dominabitur.  Nos  enim  sub  lege  estis, 
c  sed  sub  gratia.  Quid  ergo  ?  Peccabimus,  quoniam 
c  non  sumus  sub  lege,  sed  sub  gratia?  Absit ! 
«<  An  nescitis  quoniam  cui  exhibetis  vos  servos  ad 
«  obediendum,  servi  estis  ejus  cui  obedistis,  sive 
«  peccati  ad  mortem,  sive  obeditionis  ad  justitiam  ? 


erant  ut  Abraham^  per  fidem   hoc   erant  non  per  ^  «  Gratias  autem  Deo ,  quod  fuistis   servi   pcccati, 


legem  ;  qui  vero  se  timore  coercebant  a  malo,  non 
hoc  per  legem,  sed  per  donum  Spiritus  sancti,  id 
est  per  spiritum  timoris  faciebant.  Aliis  vero  lex 
causa  erat  delicti,  quia  praevaricationis.  Per  legem 
delictum  abundavit,  sed  per  gratiam  evacuatum  est. 
Ubicunque  enim  abundavit  delictum,  vel  sub  lege 
vel  extra  legem,  ibi  gratia  abundavii  super  deU- 
ctum  :  quia  non  solum  remisit  peccata  ,  sed  et  juste 
operari  concessit.  Quia  iterum  aliqui  errabant  ex  eo 
quod  dictum  est  gratiam  superabundasse  ubi  fuit 
delictum,  dicentes  se  impune  opportune  etiam  pec- 
care,  quia  gratia  Dei  omnia  dimitteret,  et  quanto 
plura,  tanto  gloriosior  esset,  determinat  quidem 
Paulus  gratiam  Dei,  quotquot  peccata  sint,  in  ba- 
ptismo  omnia  dimittere,  sed  postquam  justificati 
sunt,  si  iterum  peccant,  non  sicut  prius  ex  gratia,  ^ 
sed  merito  poenitentiae  dimittentur  peccata.  Unde  sic 
ait  :  Gratia  utique  Dei  abundavit  hac  lege  :  Ut  sicut 
peccatum  ante  justiiicationem  regnabat  ducendo 
in  mortem,  ita  et  gratia^  postquam  remisit  peccata^ 
regnet  per  acceptam  justitiam  bene  conservatam , 
eundo  in  vitam  ceternam  :  non  jam  amplius  res- 
piciendo  ad  iniquitatem.  Regnet  dico,  per  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum,  qai,  postquam  justifica- 
vit  per  gratiam,  dat  vitam  aeterpam. 

CAPUT  VI. 

«  Quid  ergo  dicemus  ?  Manebimus  in  peccato,  ut 
«  gratia  abundet  ?  Absit !  Qui   enim   mortui   sumus 
peccato,  quomodoadhuc  vivemus  in  illo?  An  igno- 


c  obedistis  autem  ex  corde  in  eam  formam  doctri- 
«  nae,  in  qua  tradili  estis.  Liberati  aulem  a  peccato, 
«  servi  facti  estis  justitiae.  Humanum  dico,  propler 
c  infirmitatem  carnis  vestrae.  Sicutenim  3&  exhi- 
•  buistis  membra  vestra  servire  immunditiae  ct  ini- 
«  quitati  ad  iniquitatem ,  ita  nunc  exhibete  membra 
c  vestra  servire  justitiae  in  sanctificationem.  Cum 
«  enim  servi  essetis  peccati;  liberi  fuistis  justitiae. 
«  Quem  ergo  fructum  habuistis  tunc  in  illis,  in  qui- 
«  bus  nunc  erubescitis?  Nam  fmis  illorum  mors  est. 
«  Nunc  vero  liberati  a  peccato,  servi  autem  facli 
«  Deo,  habetis  fructum  vestrum  in  sanctificationem, 
c  finem  vero  vitam  aeternam.  Stipendia  enim  pec- 
c  cati,  mors.  Gratia  autem  Dei^  vita  aeterna;  in  Chri- 
c  sto  Jesu  Domino   nostro.  » 

EXPOSITIO. 

Quandoquidem  gratia  regnare  debet  per  justitiam 
conservatam  semper,  donec  veniat  in  vitam  aeter- 
nam,  ergo  quid  dicemtu  f  Permanebimus  iterum 
in  peccato  justificati  jam  per  gratiam ,  ut  abundet 
gratiay  iterum  remittendo  gratis  quae  iterum  deliqui- 
mu8  ?  Absit  hoc,  ut  tam  perversa  intentione  rever- 
tamur  in  peccatum  I  Hic  incipit  loqui  de  duplici  re- 
surrectione.  Prima  qua  secundum  animam  justifica- 
mur  in  baptismate,  quod  baptisma  consecravit  no- 
bis  Christus  in  morte  sua,  fundendo  aquam  remis- 
sionis  de  latere  suo  ;  insinuans  nos  debere  commori 
sibi  in  baptismo  :  ut  quemadmodum  illc  semel  mor- 
tuus  ad  actus  veteris  hominis  non  est  reversus,  sic 
et  nos  semel  justificati  in  baptismo,  omncm  vetusta- 
ratis,  fratres,  quia  quicunque  baptizati  sumus  in  D  tem  peccati  ibidem  interficientes  ,   resurrectionem 


Christo  Jesu,  in  morte  ipsius  baptizati  sumus.  Con- 
sepulti  enim  sumus  cum  illo  per  baptismum  in  mor- 
tem,  ut  quomodo  Christus  surrexit  a  mortuis  per 
gloriam  Patris,  ita  et  nos  in  novitate  vitae  ambu- 
lemus.  Si  enim  complantati  facti  sumus  similitu- 
dini  mortis  ejus,  simul  et  resurrectionis  erimus. 
Hoc  scientes,  quia  vetus  homo  noster  simul  cru- 
ciBxus  est,  ut  destruatur  corpus  peccati ,  et  ultra 
non  serviamus  peccato.  Qui  enim  mortuus  est, 
justificatus  est  a  peccato.  Si  autem  mortui  sumus 
cum  Chrislo,  credimus  quia  simul  etiam  vivemus 
«  cum  Christo  :  scientes  quod  Christus  resurgens  ex 
«  mortuis,  jam  non  moritur,  mors  illi  ultra  non  do- 


animae  (ibi  enim  justificata  resurgit)  custodiamus 
ambulando  in  novitate  vitae,  quia,  si  resurreclionem 
animae  in  justitia  conservaverimus ,  futuram  resur- 
reclionem  corporum  cum  Christo,  in  incorruptione 
profecto  habebimus.  Revertamur  ad  litteram,  ubi 
probat  non  debere  reverti  ad  peccatum,  dicens  : 
Ven!  semel  justificatis  non  est  ulterius  permanen- 
dum  in  peccato.  Nam  nos  qui  in  baptismo  mortui 
sumus  peccato,  id  est  ad  hoc  ne  ultra  opereraur 
peccatum  :  mortui  dico  secundum  depositara  vetu- 
stalera  peccati,  quomodOy  id  est  qua  ralione  nos  qui 
sic  commortui  sumus  Christo  ,  adhuc  vivemu^f  id 
est  perseverabimus  in  ilh  peccato  ?  Et  vere  non 


57 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


58 


amplius . vivere  debetis  in  peccato  illo,  quia  an  igno-  A 
ratis  vos  quicunque  baptizati  sumus  in  Christo  Jesu, 
id  est  per  instilutioDcm  Christi,  vel  per  Christum- 
coDsecrantem  Dobis  baptisma.  Nos  utique  baptizati^ 
id  est  abluti  a  peccatis  sumus  in  mortem  ipsius,  id 
est  iD  similitudioem  mortis  ejus,  ut  sicut  illc  semel 
mortuus  est  et  semper  vivit,  ita  et  dos  seroel  iD 
baptismo  peccatis  rooriarour,  et  in  justificatioDe 
semper  vivamus.  Sicut  probavit  quod  semel  justifi- 
ciiti  itenim  peccare  dod  debemus,  sic  etiam  probat 
quod  a  peccato  dos  bcDe  coDtiDere  possumus,  di- 
cens  :  Yere  justificati  potestateui  haberaus^  si  volu- 
mus,  DOD  peccaDdi.  Nam  dos  consepulti  sumus^  dod 
solum  mortui  cum  Christo,  in  mortem  per  bapti- 
smum,  quod  quemadmoium  Christus  iu  sepulcro 
positus  potestatem  dod  habuit  seeuudum  caruem  n 
maDum  vel  pedem  exteudere  ad  actus  veteris  homi- 
Dis,  sic  ct  Dobis,  si  volumus,  iu  baptismo  potesla- 
tem  dedit  jam  amplius  dod  reverteDdi  ad  vetusta- 
tem  peccati.  Ad  hoc  utique  coDsepuIti  sumus,  ut 
quomodo  Christus  sun*exit  a  mortuiSy  dod  amplius 
resuropturus  actum  mortalitatis  (surrexit  dico,  per 
gloriam  Patris^  id  esl  per  Verbum  sibi  uDitum,  vel 
propter  roagDificandam  gloriam  Patris),  ita  nos  po- 
siti  in  novitate  vitas^  id  est  iD  resurrectioue  auimse 
per  baptismum  justi6cata>,  ambulemus  proficicDdo 
in  accepta  Dovitate.  Yere  iD  Dovitate  vitae  possumus 
ambulare.  Naro  nos  surous  similes  resurrectiouis 
ejus,  quia,  quemadrooduro  Christus  resurgeus  do- 
vus  homo  fuit,  ita  et  dos  per  baptisrouro  vetustate 
peccati  deposita,  iu  Dovitate  boDoruro  operum  uovi 
homines  simus.  Et  vere  similes  resurrectiouis  eri-  ^ 
mus,  si  complantati  sumus  ;  nec  per  dos  hoc  potest 
fieri,  sed  per  gratiam  Dei  facti  complaDtati  similitu- 
dini  mortis  ejus^  id  est  si  comroortui  fuerirous  Chri- 
sto,  ea  30  similitudiDe,  ut  sicut  ille  semel  depo- 
sitis  misenis  veteris  homiuis,  ad  illas  ultra  dod  j*ed- 
iit,  sic  et  oos,  Id  baptismo  semel  deposita  vetustate 
peccati,  ad  illud  ultra  dod  regrediamur.  Si  euim 
sic  compIaDtati  sumus  similitudiDi  mortis  ejus,  ^t- 
mul  etiam  merito  uoitate  mortis  erimus  complautati 
siroilitudiDi  resurrectionis  ejus ,  io  Dovitate  operuro 
proficientes.  Complautati  ab  illa  similitudiue  dictum 
est,  qua  ramus  bouae  arboris,  truoco  malae  arboris 
inseritur,  fructusque  dovos  ibidem  facit ;  sic  et  do- 
vitas  justificatioois  ioserta  truDCO  Dostrae  vetustatis, 
exstiocto  sapore  veteri,  fructus  faciat  ioserts  oovi-  D 
tatis.  Similes  utique  roortis  Christi  deberous  fieri  : 
Scientes  hoc  ^uia  vetus  homo  noster  simul  cum  Chn- 
sto  affurus  est  cruci :  ad  hoc,  ut  destruatur  in  oobi? 
corpus  peccati ;  ita  destruatur  corpus  oostruro  io  eo 
quod  peccabat,  ut  ultra  non  serviamus  peccato,  sed 
imperium  habeamus  super  peccatum.  Domious  Je- 
sus  aliud  geuus  roortis  si  vellet  eligcre  posset,  sed 
Don  sine  mysterio  cruci  affigi  magis  voluit,  sigoiti- 
cans  Dobis,  ut  quemadmodum  maous  et  pedes,  seu- 
sus  scilicet  humaDos  affixos  habuit,  sic  et  dos  dod 
solum  opera,  sed  etiam  seosus  affixos  habeamus,  ue 
cogitemus  vel  operemur  mala.  Et  beue  debemus  et 


possumus  DOD  servire  peccato.  Nam  ille  qui  mortuus 
est  io  baptismo,  a  peccato  liberatus  est.  Nec  hoc  so- 
lum,  sed  eiifon  justificatus  a  peccato, 

Postquam  de  prima  resurrectiooe,  quae  est  aDimae, 
sufficieotcr  edocuit,  quomodo  esset  observaoda, 
subjuDgit  de  secuoda,  diceos  :  Nos  eam  habituros 
merito  primae  beoe  custoditiae.  Utque  magis  capia- 
mur  amore  ejus,  pooit  commeDdatioDero  ipsius, 
aperiens  quam  digua  sit  et  quaro  utilis,  diceos  : 
NoD  soluro  roortui  peccato  justificamur,  quae  juslifi- 
catio  est  prima  resurrectio,  sed  etiam  si  mortui  su- 
mus  peccato,  hoc  est  cum  Christo,  ut,  quemadroo- 
duro  Christus  semel  mortuus,  Duoquam  ad  deposi- 
tam  vetustatem  rediit,  sic  et  dos  semel  per  bapti- 
smum  iu  peccato  mortui,  dod  revertamur  ad  pecca- 
tum,  credimus  utique  et  dos  etiam  vivemus  io  se- 
cuDda  resurrectiooe  simul,  id  est  facti  iropassibiles 
et  iroroortales  ;  oeque  hoc  alibi  oisi  cum  ChristOj  id 
est  io  oculis  ejus  vivemus  positi  iucorruptibiles.  Si 
mortui  sumus  cum  Christo,  profecto  credimus  quod 
vivemus  curo  Christo,  scientes  hoc  quod  Christus 
surgens  a  mortuis  jam  non  moritur,  idestjamDon 
ulterius  roortero  gustabit ;  quia  seroel  roortuus  ad 
justificatioDcro  omoiuro  sufficieos  fuit.  Nec  solum 
DOD  moritur,  scd  etiam  mors  non  illi  ultra  domina- 
bitur,  Domiuia  mortis  suot :  Fames,  esuries,,  febres 
et  quaecuDque  miseriae.  Caput  etiam  et  completio 
omuiuro  roiseriaruro,  mors.  Sed  oec  mors,  oec  mi- 
seriae  quae  suot  praeDuotiae  mortis ,  domiDabuotur 
aropUus  Christo  semel  mortuo.  Yere  Christus  jam 
DOD  moritur.  Nam  hoc  quod  mortuus  est  peccato^  id 
est  ad  destructioDem  peccati,  mortuus  est  semel,  id 
est  semel  mori  suffecit. 

Et  ideo  semel  commori  illi  io  baptisroo  sufficiat 
Dobis,  perseveraodo  io  acceptajustificatiooe.  Probat 
etiam  quod  mors  ultra  dod  domioabitur  Christo. 
Nam  hoc  quod  vivit  vivit  Deo.  id  est  vita  Dei ;  quia 
si  quemadmodum  Deus  vivit  aeterDaliter  et  sioe  cor- 
ruptioDe,  profecto  oullum  domioiuro  io  eo  mortis 
erit.  Quod  clixit  ia  tolo  debere  commori  Christo,  ut 
ei  coDvivamus,  adaptat  modo  Romaois,  quorum  hic 
iDteodebat  iDstructiooi,  dicens  :  Quandoquidero  ne- 
cesse  est  commori  Christo,  si  volumus  vivere  cum 
eo;  ita,  id  est  hac  ratione  edocti  vos,  Romani, 
existinuite  vos  quidem  esse  mortuos  peccato^  id  est 
credite  vos  mortuos  esse  in  bapiismo,  ne  ultra  ma- 
num  porrigatis  ad  actum  peccati ;  quod  si  ita  mortui 
estis,  existimate  etiam  vos  viventes  Deo,  id  est 
in  accepta  justificatione  animae  viventes  et  hoc  me- 
rito  in  corruptione  corporum  victuros  :  et  hoc  totum 
in  Christo  Jesu^  id  est  per  Christum  Jesum,  quietin 
prsesenti  juslificat,  et  in  justificatione  permanen- 
tibus  vitaro  aeternam  praeparat.  Quod  dixerat  supe- 
rius,  nos  mortuos  esse  peccato,  et  vivendum  esse 
3T  Deo,  videns  hominem  nuUo  modo  posse  in  hac 
vita  se  cohibcre  a  venialibus,  deterroinat  in  quibus 
peccatis  roori  debcamus  et  possimus  :  scieos  fomi- 
tem  peccali  Daturaiiter  ioessc  cuique.  Sed  jam  cod- 
fortato  libero  arbitrio,  possumus  coercere  fomitem 


59 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


60 


peccati,  ne  prorumpat  in  actum.  Et  hoc  determi-A  cati  efficiemini,  nec  hiyus  servilutis  vincula  rum- 


nans,  ait  :  Quando  quidem  viventes  estis  Deo,  ergo 
peccatum^  id  es(,  naturalis  fomes  peccati,  non  re- 
gnei  in  vobis.  Regnare  peccati  est,  consenliendo, 
ag^cndo,  et  in  opere  peccati  consuescendo.  Peccatum 
utique  non  regnet  in  corpore  vestro,  id  est,  quod 
jam  vestrum  est,  et  per  confortalionem  liberi  arbi- 
Irii  subjectum  dominio  rationis.  Corpore  dico  licel 
juslificato,  lamen  adhuc  mortali,  et  (nisi  ratione  re- 
gatur)  prono  in  opus  peccati.  Quare  videndum  est 
ne  consentientes  mortalitati  vestraB  non  vivatis  Deo. 
Non  itaque  regnet  peccatum  ut  obediatis  concupi- 
scentiis  ejus,  scilicet  peccati,  id  est  ut  quod  male 
suadet  infirmitas  carnis  vesti^ae,  opere  perficiatis 
nec  solum  non  obediatis  opere,  sed  neque  exhiheatis 


pere  potestis  libertate  perdita.  Ideo  bonum  est  ut 
servi  facti  justitiae,  a  gralia  non  declinetis,  quia 
servi  facti  peccali  non  poteslis  veslro  jure  reverti  ad 
gratiam.  Ideo  in  justilia  perdurate,  nec  propter  hoc 
solum,  sed  ctiam  ideo  quia  cum  olim  jugo  peccati 
deposito,  facti  estis  servi  justitise,  si  iterum  ad 
vomitum  veteris  servitutis  relabimini,  rei  estis 
instabilitatis  et  justae  perditionis ;  quod  sic  ait  : 
Non  solum  pro  eo  quod  praemissum  est  perdurare 
debetis  in  justitia,  sed  ctiam  pro  eo  quod  ^sequitur  : 
Unde  graiias  ago  Deo  meoi  ^ui  vos  gratis  sine  merito 
veslro  a  jugo  peccatiliberavit. 

39Indc  utique  gratias  ago;  quia  vosaliquando 
fuisiisscrvi  peccati,  sed}8m  obedistis,  nec  coacli,  sed 


ita  ut  parata  et  opportuna  per  consensum  faciatis  -d  ex  corde,  id  est  propria  voluntate  eundo  in  formam 


membra  vestra  peccato,  Quia  sicut  nec  operari,  sic 
nec  malo  consentire  debetis.  Membra  vestra  dico 
tunc  facta  ainna  iniquitatis,  si  fuerint  exhibita  pec- 
cato.  Si  enim  peccato  consenseritis,  tunc  iniquilas 
armatur  membris  vestris,  ut  per  hac  arma  perficiat 
quod  male  cupit.  Nolite  vos  exhibere  delicto,  sed  ex- 
hibete  vos  Deo,  id  est,  prseparate  vos  bene  operando 
idoneos  Deo.  Et  justum  est,  vos  dico  factos  viventes 
in  justitia  ianquam  ex  mortuis ;  mortui  enim  eratis 
in  peccato.  Nec  solum  actu  exhibete  vos  Deo,  sed 
etiam  membra  vestra  in  consensu  et  exhorlalione 
bonorum  pra^parate  Deo,  Membra  vestra  dico  facta 
tunc  arma  justitice,  Ilis  enim  armis  perficiet  justitia, 
quod  bene  suadet  et  cupit.  Debetis  utique  et  po- 
lestis  exhibere  vos  Deo.  Nam  peccatum^  etsi  natura- 


doctnnm,  id  est,  in  doctrinam  quae  vos  fecit  Deo  con- 
formes.  Imago  enim  Dei  deformata  et  excaecata 
fuerat  in  vobis ;  sed  per  instruclionem  meam  ima- 
ginem  Dei  in  vobis  reformavi.  Formam  dico  illam, 
id  est,  tam  excellentem  sicut  rcformationem  ima- 
ginis  Dei ;  in  quam  formam  traditi  estis  per  miseri- 
cordiam  Dei  et  doctrinam  nostram.  Per  vos  enim 
insufficienles  eratis  reformari.  Olim  fuistis  servi 
pcccati,  sed  nunc  liberati  a  peccafo,  facii  estis  servi 
jusiiiuB ;  et  ideo  nolite  ullerius  redigi  in  servitulem 
peccati.  Et  vobis  factis  jam  servis  justitiaD  dico  hu- 
manum^  id  est,  prsecipio  vobis  quiddam  satis  leve, 
ad  quod  humanitas  veslra  satis  potest  sufficere.  Et 
Iioc,  quia  spirituale  est  arduum,  non  praecipio  vobis : 
f acio  propterinfirmitatemcamis  vestrx^  id  est,  quia 


liter  sit  in  vobis,  noniamen  dominabitur  in  vobis,  si  ^  scio  vos  adhuc  camalitate  premi,  nec  satis  firmos 


confortato  libero  arbitrio,  velitis  uti,  sed  potius  vos 
dominabimini  ipsi  peccato,  ne  habeat  actum.  Vcre 
peccatum  non  dominabitur  in  vobis  :  non  jam  enim 
esiis  sub  lege,  quoe  reos  faciebat  jubendo,  non  adju- 
vando  ;  sed  esiis  sub  gratia,  quae  dimittit  peccata  et 
adjuvat  operari  bona. 

Quia  iterum  crrare  ex  eo  quosdam  sentit,  quod 
dixerat  per  gratiam  omnia  dimitti,  et  hac  Bducia  se 
peccare,  quia  gratia  parata  erat;  et  sufficiens  re- 
laxare  omnia,  contra  sic  male  operantes  dicit  hac 
intentione  non  esse  peccandum,  quia  gratia  omnia 
quidem  dimittit,  sed  si  aliquis  peccando  se  sub- 
duxerit  gratiap,  factus  servus  peccati,  quomodo  scit 
si  ad   gratiam   reverti  poterit,  cum  jam  subjugo 


in  spiritualibuS;  humanum  utique  dico,  Nam  hoc 
humanum  est,  sicut  exhibuistis  membra  vesira  ser- 
vire  immunditice,  id  est  luxuriae,  gulae,  libidini,  ser- 
vire  etiam  iniquiiaiit  id  est^  omni  contrario  aequitati 
ad  consummandam  iniquitatem,  saltem  ita  nunc 
fideles  facti  exhibete  membra  vestra  servire  jusiiiice 
eundo  in  sanctificationem,  id  est  in  plenitudinem 
justitiae.  Hoc  utique  satis  humanum  est,  ut  quantum 
scrvistis  diabolo,  tantum  serviatis  Deo,  cui  multo 
magis  estis  obnoxii.  Vere  quia  scrvi  facti  estis  Dci, 
servire  debetis  justitiae.  Nam  cum  prius  esseiis  servi 
peccatif  liberi  tunc  fuisiis  jusiitias,  id  est,  experles 
ab  omni  justitia,  fideliter  servientes  peccalo.  Sed 
nunc  facti  servi  justitiae,  longe  fidelius  servire  de- 


peccati  ligatus  sit  ?  Quandoquidem  sub  gratia  sumus  D  betis  Deo.  Quandoquidem  amore  peccati  fecistis  vos 


quae  sufficienter  purgat  omnia  :  ergo  quid  dicemus  ? 
An  ideo  licite  peccabimusy  quoniam  nonsumtissub 
lege,  quae  jubendo  gravat  et  non  adjuvat,  sed  sumus 
sub  graiia,  quae  et  peccata  remittit,  et  bene  operari 
adjuvat?  Absit !  Hoc,  inqui(,abessedebet,  utpccce- 
mus  fiducia  gratiae  ;  quia  an  nesciiis  quod  servi  ejus 
estis  cui  exhibuistis  vos  ad  obediendum  ?  Servi  dico 
facti  cui  obedistis,  id  est,  in  ea  hora  qua  cito  obedi- 
stis.  Ejus  servi  dico  ;  sive  peccati  cui  obedistis,  du- 
centis  ad  moriem,  id  est  ad  damnationem ;  sive  servi 
estis  obediiionis,  id  est  justitiae  ducentis  vos  ad  ma- 
jorem  jusHtiam ;  quia  obediendo  peccato,  servi  pec- 


expertes  totius  justitiae  :  ergo  quem  fructumy  id  est, 
quid  utilitatis  habuistis  iunc  ante  convcrsioncm  de 
illis  in  quibus  nunc  post  conversionem  erubesciiis  ? 
Ideo  sic  interrogando  invehitur  in  eos,  ut  a  servi- 
tute  peccati  magis  deterreal.  De  temporali  fructu 
peccati  ideo  solum  requiro  :  nam  de  fine  eorum 
satis  constat  finis  illorum  esi  mors,  id  est,  in  fme 
vitae  absorbet  istos  aetcrna  damnatio.  Servi  facti 
peccati  nullum  fructum  habuistis,  sed  nunc  per 
gratiam  llberati  a  peccato,  servi  autem  facii  Deo, 
habeiis  fructum  vestrum,  id  est,  fide  suscepta  di- 
gnnm  :  fructum  dico  tendentem  in  sanciificationem. 


61 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


62 


id  esty  in  plenitudinem  justitise.  Impii  mortem  ha-A 
bent,  sed  vos  habetis  /inem  vitam  ceternam,  Yere 
mors  est  fmis  illonim:  nam  mors  est  stipendium 
peccati,  id  est,  peccatum  ministrat  hanc  stipem,  id 
est  mortem.  Stipendium  dicitur,  hoc  quod  tribunus, 
vel  praetor,  pensata  mercede  militis,  ministratei  in 
exercitu.  Mors  habetur  ex  peccato,  sedvita  a^tema 
habetur  per  gratiarn  Dei.  Licet  enim  aliquod  meri- 
tum  sit  ibi,  prima  tamen  justificatio  fuit  ex  sola 
gratia.  Et  directio  vitse  quae  sequitur,  et  eadem 
gratia  longe  amplius  quam  meruerit  remunerat ; 
gratia  dat  vitam  seternam ;  et  hoc  in  Christo  JesUf 
id   est  per  Jesum   Christum  Dominum    nostrum. 

CAPUT  VII. 

«I  An  ignoratis,  fratres  (scientibus  enim  legem-n 
tf  loquor)  quia  lex  in  homine  dominatur,  quanto 
«  tempore  vivit  ?  Nam  quae  sub  viro  est  mulier,  vi- 
vente  viro  ailigatd  est  legi,  si  autem  mortuus 
fuerit  vir  ejus,  saluta  est  a  lege  viri.  Igitur  vi- 
vente  viro  [raaritoj  vocabitur  adultera,  si  fuerit 
cum  alio  viro  ;  si  autem  mortuus  fuerit  vir  ejus, 
liberata  est  a  lege  viri,  ut  non  sit  adultera,  si 
cum  alio  fuerit  viro.  Itaque,  fratres  mei,  et  vos 
mortificati  estis  legi  per  corpus  Christi  :  ut  sitis 
vos  alterius  qui  ex  morluis  resurrexit,  ut  fructi- 
ficetis  Deo.  Cumenim  essemusin  camc,  passiones 
peccatorum  quae  per  legem  erant  operabantur 
in  membris  nostris  ut  fructificarent  morti.  30 
Nunc  autem  soluti  sumus  a  lege  mortis,  in  qua 
detinebamur,  ita  ut  serviamus  in  novitate  spiri- 
tus,  et  non  in  vetustate  litterae.  Quid  ergo  dicemus?  ^ 
Lex  peccatum  est  ?  Absit  !  Sed  peccatum  non  co- 
goovi^  nisi  per  legem.  Nam  concupisceutiam  ne- 
sciebam,  nisi  lex  diceret  :  c  Non  concupisces 
(Exod.  XX,  17 ;  Deut,  v,  19).  »  Occasione  aulem 
accepta ,  peccatum  per  mandatum  operatum  est 
in  me  omnem  concupiscentiam.  Sine  lege  enim 
peccatum  mortuum  erat.  Ego  autem  vivebam  sine 
lege  aliquando.  Sed  cum  vem'sset  mandatum,  peo- 
catum  revixit.  Ego  autem  mortuus  sum,  et  inven- 
tum  est  mihi  mandatum  quod  erat  ad  vitam,  hoc 
esse  ad  mortem.  Nam  peccatum  occasione  accepta 
per  mandatum  seduxit  me,  et  per  illud  occidit. 
Itaque  lex  quidem  sancta,  et  mandatum  sanctum, 
et  justum,  et  bonum  (I  Tim,  i,  8).  Quod  ergo 
bonum  est,  mihi  factum  est  mors?  Absit !  Sed  pec-  D 
catum,  ut  appareatpeccatum,  per  bonum  operatam 
est  mihi  mortem;  ut  fiat  supra  modum  peccans 
peccatum  per  mandatum.  Scimus  enim  quia  lex 
spiritalis  est.  Ego  autcm  carnalis  sum,  venunda- 
tus  sub  peccato.  Quod  enim  operor  non  intelligo. 
Non  enim  quod  volo  [bonumj  hoc  ago,  sed  quod 
odi  [malum]  illud  facio.  Si  autem  quod  nolo  illud 
facio,  consentio  legi  quoniam  bona  est.  Nunc  au- 
tem  jam  non  cgo  operor  illud,  scd  quod  habitat  in 
me  peccatum.  Scio  enim  quia  non  habitat  in  me, 
hoc  est  in  carne  mea  bonum.  Nam  velle  adjacet 
mihi;  perBcere  autem  bonum  non  invenio.  Non 
enim  quod  volo  bonum;  hoc  facio ;  sed  quod  nolo 


malum  hoc  ago.  Si  autem  quod  nolo  illud  facio, 
jam  non  ego  operor  illud,  sed  quod  habitat  in  me 
peccatum.  Invenio  igitur  legem  volenti  mihi  facere 
bonum,  quoniam  mihi  malum  adjacet.  Condele- 
ctor  enim  legi  Dei  secundum  interiorem  hominem. 
Yideo  autem  aliam  legem  in  membris  meis,  re- 
pugnantem  legi  mentis  meae,  et  captivantem  me 
[captivum  me  ducentem]  in  lege  peccati  quse  est 
in  membris  meis.  Infehx  ego  homo,  quis  me  libe- 
rabit  de  corpore  mortis  hujus  ?  Gratia  Dei,  per 
Jesum  Christum  Dominum  nostrum.  Igitur  ego 

M  ipse  menle  servio  legi  Dei,  carne  autem  legi  pec- 

<i  cati.  » 

Exposmo. 

Quia  superius  satis  probaverat  debere  eos  subjici 
gratiae,  et  serviendum  esse  Deo,  ne  modo  in  lega- 
libus  putarent  se  debere  servirc  Deo  (peccatum  enim 
esse  credebant,  si  etiam  in  tempore  gratiae  legalia 
praelermilterent)  probat  Paulus  non  ulterius  ser- 
viendum  esse  in  legalibus,  quae  si  deserunt,  non  est 
peccatum  ;  si  faciunt,  rei  sunt.  Non  enim  tenenda 
est  umbra,  postquam  venit  veritas,  et  cum  carnalem 
legem  expellat,  spirituali  legi  alligat  eos.  Littera  sic 
jungitur  :  Per  Christum  Jesum  est  vita  aeterna  tan- 
tum.  Nam  perlegemnon;  quiaan  ignoratis  fratres^ 
ut  magis  excitet  ad  inlellectum  hujus  rei,  et  fratres 
vocat,  etinterrogat.  Nec  ignorare  debetis  (scienixbui 
enim  logem  loquor)  quia,  si  bene  consullis,  idem  in- 
venietis.  Anignoratisdico  quia  lex  quaecunque  posita 
sit;  dominatur  in  homine,  non  semper,  sed  quanto 
tempore  vivit  lex  in  eo  homine,  vel  homo  sub  ea 
lege  ?  Velut  si  in  qualibet  urbe  praeceptio  aliquapo- 
nerelur,  usque  ad  determinalos  annos,qui  intrahos 
annos  praeceptum  positum  non  attenderet,  reus  esset 
transgressionis  positae  legis.  Qui  vero  fmitis  deter- 
minatis  annis  faccret  contra  positam  legem,  reus 
inde  non  esset,  quia  tempus  ejusdem  legis  jam  prae- 
terisset.  Sic  de  lege  Judteorum,  qui  tempore  Moysi 
usque  ad  tempus  Christi  eam  non  observaret  reus 
esset.  Sed  postquam  venit  gratia,  jam  tempus  ejus 
legis  praeteriit,  et  sic  reus  non  est  qui  eam  deserit. 
Vere  lex  posita  dominatur,  quandiu  homo  vivit  sub 
lege,  vel  lex  in  homine.  Nam  lex  conjugalis  ista  est : 
Mulier  qtue  est  sub  viro,  maritali  modo  foederata, 
illa  alligaia  est  legi  viri,  vivente  viro ;  sed  si  mor' 
tuus  fuerit  vir  ejus^  soluta  est  mulier  a  lege  viri. 
Quandoquidem  mulier  vivente  viro  alligata  est  ei. 
Igitur  si  vivente  viro  suo,  habuerit  rem  cum  alio 
viro,  vocabitur  adultera.  Sed  si  vir  ejus  mortuus  fue* 
rit,  liberata  est  a  lege  viri,  ita  ut  si  fuerit  juncta 
cum  alio  virojam  nonjudicetur  adultera.  Etita,  id 
est  simili  ratione  fratres  ^&O  mei  vos  eslis  mortifi-' 
cati  veteri  legi,  quae  data  fuit  solummodo  usque  ad 
adventum  Christi.  Mortificati  dico  percorpus  Chmti, 
id  est  per  Chrislum  advenientem,  qui  corpus,  id 
cst  veritas  ipsius  legis  fuit,  et  cujus  corporis  lex 
umbra  fuit.  Nec  mortificati  ut  vidui  remaneatis,  sed 
ut  amodo  silis  alteiius,  ejus  scilicet  qui  resurrexii 
ex  mortuis,  per  quod  satis  commendabilis  est  vobis. 


63 


S.  BRUNONIS  CARTHDSIANORDM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


64 


Resurrexit  ad  hoc  ut  per  eum  fructificaremus  Deo,  A 
id  est  per  gratiam  ad  honorem  Dei.  Et  modo  tandem 
f ructum  facere  licet  sub  gratia,  quia  cum  essemus  in 
came^  id  est  detenti  in  carnalitate,  tunc  passiones 
peccatorum^  id  est  raala  desideria,  quas  licet  sensua- 
lis  homo  affectaret,  rationalis  tamen  passiones  esse 
judicabat,  quae  passiones  erant  not®  per  legem  et 
augmentatae  per  delictum  praevaricationis,  opera- 
bantur  in  membris  nostris,  ut  fructificarent  morti, 
id  cst  ut  facerent  fructum  damnationis.  Sed  nunc 
postquam  venit  gratia,  sumus  soluti  a  lege  veteri, 
quae  erat  nobis  lex  mortis,  in  qua  morle  peccati 
detinebamur,  nec  adjulorio  legis  surgere  poteramus. 
Soluti,  inquit,  sumusa  lege  camali :  ila,  idestpro- 
pter  hoc,  ut  amodo  serviamus  in  novitate  spiritus^ 
id  est  spiritualiter  renovantes  nos  quotidie  beneg 
agendo  :  juxta  illud  :  c  Renovamini  spiritu  mentis 
vestrse  (Ephes.  iv,  23),  »  et  non  amplius  serviamus 
in  vetustate  litteras,  adhaBrentes  litteraliintellectui, 
ut  vetustas  consuevit. 

Quia  dixerat  superius  Judaeos  mortificatos  esse 
veteri  legi,  nec  esse  revertendum  ad  eam,  quia  pas- 
siones  peccatorum  erantper  legem,  et  per  eam  fru- 
ctificabant  morti,  appellaverat  etiam  eam  legem 
mortis,  ne  male  opinarentur  Judaei  Paulum  hoc  in- 
telligere,  ut  ]ex  esset  causa  peccati  efficiens,  et  ad 
peccandum  compellens,  probat  legem,  quantum  in 
ea  est,  esse  bonara.  Quia  vero  Judaei  amplius  sub 
lege  peccarent,  hoc  corrupta  natura  faciebat,  non 
lex.  Littera  sic  jungitur  :  Quandoquidem  per  legem 
fructificabamus  morti,  ergo  quid  dicemu*  ?  Dicemus 
quod  lex  est  peccatum/idi  q%\  causapeccatieflBciens,  ^ 
et  compellens  ad  peccandum?  Absit  hoc  ut  legem 
dicamus  esse  peccatum,  quod  si  diceremus,  et  le- 
gem  esse  injustam  probaremus,  et  Deum  datorem 
legis  de  injustitia  argueremns,  qui  legem  dedisset 
compellentem  ad  peccatum.  Per  legem  utique  non 
est  peccatum,  sed  bonum  :  cognitio  enim  peccati. 
Non  enim  cognovi  peccatum  nisi  per  legem,  Ante 
legem  utique  fuit  cognitio  peccati,  cum  pincerna  et 
pistor  Pharaonis  causa  peccati  in  carcerem  missi 
sunt.  Sed  per  legem  dicit  cognitum  esse  peccatum, 
quia  originale  fere  ab  omnibus  ante  legem  ignora- 
batur,  et  actualia  multa  nesciebantur  esse  peccatum 
ut  concupiscentia  de  qua  subdit ;  poena  etiam  infer- 
nalis,  quae  sequitur  de  peccatis,  non  ita  sciebatur, 
nec  meritum  futurum  non  peccantibus.  PutabantD 
enim  omnes  in  infemo  permansuros,  licet  sub  dis- 
similitudine  poenamm.  Sed  per  legem  cognitum  est 
originale,  cognita  sunt  etiam  multa  actualia,  pfius 
incognita.  Nec  etiam  ea  quse  cognita  erant,  tanta 
esse  credebantur.  Gognita  est  etiam  futura  damnatio 
pro  peccatis,  et  ideo  ait :  Per  legem  cognovi  pecca- 
tum,  et  originale,  et  actualia  quanta  erant,  picnam- 
que  pro  iis  fuluram.  Vere  per  legem  cognovipecca- 
tum.  Nam  hoc,  scilicet  concupiscentiam,  quam  esse 
peccatum  nesciebam,  nisi  lex  ita  diceret :  Non  con- 
eupisces.  Lex  quidem  bona  est,  quia  dat  cognitionem 
peccati  ;  sed  tamen  per  legem  nihil  bonum,  sed  om- 


ne  malum  habui;  licet  non  culpa  legis,   quod  aequi- 
pollenter  ait :  Licet  lex  bona  sit,  tamen  peccatum^ 
id  est   cormpta  natura,   vel   diabolus  instimulans, 
operatum  est  in  me  concupiscentiam  omnem,  id  est 
voluntate,  actu,  consuetudine  peccandi.  Hoc,  inquit, 
operatum  est  peccatum  accepta  occaslone  per  man- 
datum,  id  est  per  legem  mandatam  hominibus.  Ac- 
cepta,  ait,  occasione,  id  est  opportunitate   ex  lege  ; 
tnm  quia  fragililas  humana  magis  tcndebat  in  veti- 
tum,  tum  quia  diabolus  ferventius,  accepta  lege,  in- 
sultabat  homini,  videns  legem  datam  fore  qucmdam 
gradum  homini  redeundi  ^^  JL  ad  salvationem,  quem 
prius  quieto  jure  possidens  inquietare  negligebat. 
Notandum  ctiam  quod  peccatum  cormptam  vocat 
naturam.    Sunt   enim   in    unoquoque   et  sensualis 
homo  et   spiritualis.     Sensualis   dicitur   pars    illa 
animae,  cum  corpore  quae  sensificat   corpus,  etita 
premitur    molo    camis,   ut    per    singulos   sensus 
congaudeat  voluptati,  diligens  suavia  gustu,  canora 
auditu,     delectabilia    visu,   jucunda    tactu,     bcne 
fragrantia  odoratu.  Illa  vero  pars  auimae  quae  non 
ila  premitur  came,  et  hic  dicitur  rationalitas,  contra- 
dicit  sensualitati,  et  naturaliter  appetit  quod  bonum 
est.  Yere  peccatum  operatum  est  in  me  malum,  per 
mandatum.  Nam  dum  eram  sine  lege,  mortuum  eraf 
peccatum,  id  est  cormpta  natura  secundum   quod 
minus    impugnabatur  a   diabolo,   minus   cupiebat 
peccatum,  quia  non  erat  prohibitum.  Peccatum  tunc 
mortuum  erat,  ego  autem  vivebam,  id  est  vivere  mihi 
videbar  cum  essem   aliquando  sine   lege ;  quia  et 
minus  cognoscebam,  nec  ita   concupiscebam  pcc- 
catum,  nec  diabolus  adeo  inardescebat.  Ante  Icgcm 
mortuum  erat  peccatum ;  sed  cum  venisset  manda- 
tuWj  quod  mortuum  erat  revixit  peccatum,  id  est 
corrupta  natura  vires  resumpsit,  magis  stimulante 
diabolo,  et  ut  est  vitium  humanae  fragilitatis  magis 
concupiscendo  interdicta.    Revixit  ideo ;    quia   in 
principio  vixcrat,  et  cognitum  fuerat  originale,  cum 
adhuc  recens  erat.  Veniente  mandato   revixit  pec- 
catum ;  ego  autem  sum  mortuitSy  non  solum   de 
prioribus,  sed  etiam  de  praevaricatione   datae  legis 
reus  factus.   Et  quandoquidem  per  legem   revixit 
peccatum,  et  ego  mortuus  sum,   igitur  mandatum 
quod  erat  mihi  datum  ad  vitam  secundum  intcntio- 
nem  datoris,  hoc  mandatum,  non  jam  ad  vitam,  sed 
inversum  inventum  est  mihi  esse  ad  mor/em.  Non 
quia  me  compelleret  ad  peccatum^  sed  quia  causa/uf^ 
sine  qua  nec  reus  essem  praevaricationis,  et  causa 
pro  qua  diabolus   magis  insurgeret  contra   quod 
lex  non   adjuvabat,    sed  praecipiendo  impediebat. 
Congrue  dicit  inventum  est  ad  mortem;  non  cnim 
positum  erat  mandatum  ad  mortem.    Probat  man- 
datum  esse  sibi  ad  mortem,  non  tamen  culpa  legis, 
sed  vitio  corruptae  naturae   compellentis,  dicens  : 
Yere  mandatum  inventum  est  mihi  ad  mortem,  nam, 
peccatumy  id  est  corrupta  sensualitas  seu  diabolus 
accepta  occasione ,  seu  quia  suasio  delectationis  ad 
peccandum  vehementior  est,   cum  adest  prohibitio, 
seu  quia  diabolus  ardentius  incumbebat.  Sic  utique 


65 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


66 


accepta  opportunitate  per  mandatum^   seduxit  me,  A  lege,  inde  apparet  quod  lex  et  ratio  simul  sentiant, 


utconsentirempeccato;^/  per  illud  seducere  occidit 
me,  praecipitando  in  actum  peccati.  Et  quandoquidem 
mandatum  erat  ad  vitam^  ex  culpa  peccati  inversum 
est  ad  mortem.  Igitur  lex  sancta  est,  id  est  prsecepta 
legis  sancla  sunt,  et  mandatum,  id  est  opus  praecep- 
torum,  ut  jejunare,  dare  eleemosynam,  hoC;  inquit, 
mandatum  sanctum,  id  est  sancitum  et  firmatum  in 
bono  est.  Est  etiam  justum  sequitatem  servans  ad  pro- 
ximum.  Est  etiam  bonum,  id  est  utilc  implenti  illud. 
Modo  sufficienter  probavit  legem  esse  bonam  in  se. 
Sed  diceret  Judaeus  :  Non  curo  an  lex  bona  sit, 
cum  sit  mihi  causa  damnationis.  Quo  contra  Paulus 
probat  per  legem  neminem  damnari,  sed  potius 
enutriri  in  bono.  Corrupta  vero   natura   haec,  causa 


licet  camalitas  praevaleat.  Ago,  inquit,  illud  quod 
odi,  id  est  illud  quod  nolo.  Si  autem  rationalis  nolo 
illud  quod  carnalis  facio,  ecce  jam  consentio  legi,  id 
est,  idem  volens  testis  sum  legi  de  hoc  quod  bona 
est,  Quandoquidem  ego  rationalis  nolo  iilud  quod 
carnaiis  facio  (Illud  nunc  illativum  est),  Ergo  ego 
rationalis  jam  non  operor  illud  quod  me  nolente 
operatur  caro,  sed  peccatum^  id  est,  fomes  peccati, 
quod  peccatum  habitat^  id  est,  assidue  remoratur 
in  me  carnali.  Et  vere  peccatum  habitat  ni  me, 
quia  bonum  non  habitat  in  me.  Quod  sic 
ait  :  ScU)  quidem  quia  bonum  non  habitat  in  me, 
hoc  quod  dico  in  me  est,  id  est  in  carne  inea^ 
id  est  in  me  carnali.  Et  hoc  probat :  Vere  bonum 


est  compellens  ad  peccatum.  Unde  sic  ait  :  Quando  ^  non  habitat  in  carne  mea,  nam  neque  per  voluntatem, 


quidem  mandatum  sanctum  est,  ergo  illud  quod  in 
se  bonum  est  credi  debet  quod  mihi  factum  est  morSf 
id  est  causa  compellens  me  ad  mortem  ?  Absit  hoc, 
ut  illud  quod  bonum  est  sit  causa  quae  malum 
efiiciat !  Mandatum  utique  quod  bonum  est,  non  €st 
mihi  factum  mors ;  sed  peccatum,  id  est  corrupta 
natura  :  vel  diabolus  instimulans  peccatum  :  ita 
dico  ut  appareat,  id  est,  ut  cognoscatur  esse  pec- 
catum ;  illud  operatum  est  mihi  mortem  per  bonum, 
id  est  accepta  occasione  a  lege  quae  bona  est,  coegit 
me  magis  peccare,  prKvaricari  etiam  quod  prius 
non  erat.  Operatum  est,  dicit,  itaper  bonum  utpec" 
eatum  fiat ;  peccans  nunc  in  lege  supra  priorem 
modum,  id  est  pnusquam  lexdaretur  per  mandatum^ 
id  est  per  ^^  praBvaricationem  mandati  magis  pec- 


neque  per  actum.  Per  voluntatem  quidem  non 
habitat.  Nam  velle  bonum  adjacet  mihi  camali,  id 
est  quodammodo  approximat  carai :  nemo  enim  tam 
impius  quia  aliquando  saltem  bonum  velit.  Quod 
si  adjacet,  ergo  non  habitat  in  me,  velle  bonum  adya- 
cet.  Sed  perficere  bonum  illud  nullo  modo  invenio  in 
carne  mea.  Vere  perficere  bonum  nonest  in  me  car- 
nali. Nam  ego caraalis  non  facio  hoc  bonumquod  volo 
rationalis.  Sed  ago  carnalis  hoc  malum,  quod  nolo 
rationalis.  Vel  aliter  :  Vere  perficere  bonum  ex  tolo 
non  inveaio  in  me.  Nam  etiam  hoc  bonum  non  facio 
quod  bonum  esse  cognosco,  et  ideo  facere  volo.  Non 
enim  omnia  bona  mihi  nota  sunt.  De  eo  quod  dixit 
superius  ad  aliud  probandum :  non  quod  volo  hoc  ago, 
ilerum  hoc  per  aliud  probalo,  infert  dicens  :  Quando- 


cans.  Verelex  non  est  operatamortem,  sedpeccatum.  ^  quidem  ego  rationalis  no^o  malum  quod  ago  camalis, 


Nam  nos  scimus  ab  auctoritate  vim  habente.  Scimus 
utique  quia  lex  est  spiritualis,  id  est,  vel  data  per 
Spiritum  sanctum,  vel  nutriens  spiritum  hominiS; 
quorum  alterum  si  sit,  constat  quia  non  est  causa 
roortis.  Lex  utique  est  spiritualis,  sed  ego  sum  car- 
naliSf  id  est  adhaerens  carnalitati ;  venundatus,  quem 
primus  parens  pro  gustu  pomi  veuundedit :  nec  ita  ut 
sim  solum  in  peccato,  sed  ^ii^m  sub  peccato ;  quia  et 
si  volo,  et  diu  laboro,  per  me  tamen  surgere  nequeo. 
Uic  incipit  ostendere  quod  lex  et  rationalis  homo 
in  Yoluntate  boni  tonsentiant ;  sed  tamen  ab  illo 
tertio,  id  est  a  corrupta  natura  superantur.  Et  hoc 
de  rationalitate  quod  bona  sit  et  bonum  velit  con- 
venienter  probat.  Sicut  enim  si  lex  mala  esset,  dator 
legis  inde  vituperaretur,  sic  etiam  si  naturalis  ratio  D 
adversaretur  bono,  juste  qui  rationem  dederat  de 
malo  rationis  calumniaretur.  Vere  sub  peccato  sum. 
Nam  quod  ego  operor,  sive  dimittendo  bonum  quod 
utique  est  operari  malum,  sive  faciendo  malum, 
quod,  inquam,  operor  ego  sensualis,  intelligo  ego 
rationalis  non  esse  operandum.  Vere  operor  dimit- 
tendo  bonum,  quod  intelligo  non  esse  operandum. 
Non  enim  ago  hoc  bonum  quod  ego  rationalis  volo ; 
et  vere  operor  faciendo  malum  quod  intelligo  non 
e&se  operandum.  Nam  ego  camalis  facio  illud  quod 
ego  rationalis  odi,  Et  nunc  quia  lex  spiritualis  et 
bona  est,  rationalitas  vero  mea  bonum  vult  cum 


ergo  ego  rationalis  non  operor  illud  malum,  sed  peC' 
catum,  id  est  cormptio  naturas :  quod  peccatum  habitat 
in  me  carnali,  operatur  illud  malum.  Repetit  locum 
unde  inferat,  si  quod  nolo  illud  facio.  Quandoquidem 
ego  rationalis  nolo  malum,  lex  autem  (sicut  probatum 
est)  malum  similiter  non  vult,  Igiturego  rationalis  tn- 
venio  legem  esse  bonam,  id  est  utilem  mihi  rationali 
volenti  facere  bonum.  Lex  bonum  docens,  et  ratio 
bonum  volens,  consentiendo  in  bono  se  invicem  inve- 
niunLVolenti  facere  bonum  etnonfacienti,  benedico, 
qu^niam  malum  carnalitatis  adjacet  mihi  rationali : 
et  propterea  bonum  quod  volo  perficere  nequeo. 

Nota  quoniam  Paulus  figurative  sub  persona  sua  de 
omnibus  loquitur,  assumens  sibi  personam,  nunc  ante 
^^3  legem  nunc  in  lege.  Vere  bonum  invenio  in 
me.  Nam  ego  condelector  legi  Dei :  quia  et  illa  bo- 
num  vult  et  ego  cum  ea.  Condelector  dico  secundum 
intejiorem  hominem,  quia  interior  homo  rationalis 
vult  quidem  bonum  :  etsi  nequeat  operari.  Ciun 
modo  dixerit  quod  lex  et  rationalitas  bonum  velint, 
ostendit  utmmque  superari  a  tertiO;  id  est  a  caroa- 
litate,  quod  tertium  ostendit  superandum  esse  per 
gratiam,  et  hoc  satis  idonee  facit.  Cum  enim  legem 
ostendat  deprimi  per  carnalitatem^  nec  eos  qui  sub 
lege  fuemnt  quidquam  boni  fecisse,  nisi  per  gra- 
tiam,  per  hoc  plane  Judseos  insinuat  debere  subjici 
penitus  gratiae  Dei,   et  non  amplius  legi.  Per  hoc 


67 


S.  BRUNONIS  CARTHtJSIANORUM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS  U. 


68 


iterum  qaod  rationalitatem,  etsi  bonam  Tellet,  suc-  A 
cubuisse  tamen  carnalitati  dicit,  gentiles,  ne  se  de 
libero  arbitrio  efferant,  deprimit,  et  sic  omnes  gra- 
tiae  Dei  subjicit.  Licet  secundum  interiorem  conde- 
lector  legi  Dei,  tamen  video  aliam  legem  in  memhrit 
meiif  id  est  in  camalitate  mea.  Legem  ideo  dicit, 
quia  quemadmodum  ratio  dictat  agere  quod  bonum 
est,  sic  sensualitas  quod  malum  est  :  legem  mem- 
brorum  dico  repugtiantem  legi  mentis  meas,  id  est 
bonis  quse  ratio  suadet.  Nec  solum  repugnantem^ 
sed  etiam  captivum  ducentem  me  in  legem  peccati  * 
ut  operer  ea  quae  comipta  sensualitas  dictat ;  quai 
lex  peccati  est  in  membris  meis,  id  est  in  singulis 
sensibus  diffusa.  Et  quandoquidem  lex  membrorum 
captivum  me  ducit  in  peccatum,  ergo  rationalis 
sum  infelix :  quia  sum  homo^  id  est  quia  camalitate  -q 
deprimor ;  et  me  infelicem  quis  liberabit  de  corpore 
mortis  hujus  f  idest  de  morte  peccatorum,  quae  sunt 
in  corpore  meo  :  vel  de  coi*pore  morlis,  id  est  de 
tota  Lac  massa  peccatorum  quae  ducunt  ad  mortem. 
Lex  non  potest  liberare  me  Judaeum  ;  non  ratio  na- 
turalis  me  gentilem ;  cum  baec  in  utroque  deficiant, 
scio  liberationem  meam,  gratiam  Dei  datam  per  Je- 
sum  Christum  Dominum  nostrum,  IUa  profecto  libe- 
rabit  me,  et  ideo  vos  Judaei  gratiae  efficaci,  non 
legi  impotenti,  vos  iterum  gentiles  gratiae  Dei  non 
rationi  debilitatae,  subjicimini.  Considerandum  est 
quod  duplex  velle  bonum  sit  in  homine.  Alterum 
secundum  naturalem  rationem,  quae  corruptione 
peccati  depressa,  bonum  quod  vult  operari  non  suf- 
ficit.  Altenim  velle  secundum  inspirationem  Spiritus 
sancti  per  quem  fomes  peccati  deprimitur,  ut  bo- 
num  operari  possimus.  Yelle  autem  naturalis  ratio- 
nis  boc  erat,  de  quo  superius  dicebat :  Non  quod 
volo  bonum  hoc  ago, 

Dixerat  superius  interiorem  hominem  et  legem 
condelectari  in  bono  sola  voluntate,  non  actu^  quia 
contra  haec  duo  invalescebat  fomes  peccati,  legem 
et  rationem  expugnans  :  sed  postquam  Deus  osten- 
dit  utrumque  bonum  legis  et  rationis  in  homine  de- 
ficere,  dedit  ad  ultimum  gratiam  suam,  quse  libe- 
rum  arbitrium  confortavit ;  ut  jam  si  velit  homo 
bonum  possit  operari,  et  bene  coercere  fomitem  pec. 
cati.  Quia  autem  hominem  redemptum  per  gratiam, 
Deus  non  penitus  a  fomite  peccati  divisit,  cau- 
sa  haec  fuit,  quia  reliquit  meritum  homini.  Si  enim 
homo  sala  necessitate  qui  non  posset,  non  pecca-  D 
ret,  non  esset  meritum  quo  salvari  deberet.  Ut  au- 
tem  locus  esset  merendi,  fomitem  peccati  reluctan- 
tem  dimisit)  debilitatam  tamen  et  (si  velit  homo) 
-  subditum  rationi.  Quia  iterum  hominem  a  peccato 
redemptum,  non  in  tanta  dignitate  restituit,  in 
quanta  fuerat  Adam  cum  cecidit,  factum  est  ne  ite- 
rum  homo  de  subita  et  tanta  felicitate  superbiendo, 
irreparabiliter  caderet.  Quare  ad  memoriam  peccati, 
et  ad  custodiam  humilitatis  opportune  relicta  est 
poena  peccati ;  ut  etiam  per  hoc  ostendatur  vis  sancti 
Spiritus,  acljutorio  cujus  rationalis  homo  subigit 
sibi  camalem  :  cui  subjectus  fuit;  quandiu  sine  gra- 
tia  fuit.  Littera  sic  jungitur  :  Quandoquidem  gratia 


0 


Dei  data  per  Jesum  Christum  me  liberavit ,  igitur 
ego  ipse  qui  ante  gratiam  subjectus  eram  camalitati, 
jam  quod  bonum  volebam  potens  operari,  non  solum 
volo,  sed  etiam  servio  mente ,  id  est  potestatem  ha- 
beo  secundum  quod  ratio  admonet  bene  AA  ope- 
Irando  servire  legi  Dei,  Necita  tamen  ut  fomes  peccati 
penitus  in  me  destractus  sit,  sed  potestatem  habeo 
servire  cami,  id  est  secundum  caraalitatem  legi 
peccati,  In  hoc  etiam  maximum  notat  miraculum, 
quod  fomes  peccati,  contra  quem  nihil  prius  pote- 
rat  ratio,  nunc  subjaceat  rationi,  si  velit  homo. 

CAPUT  VIII. 

«  Nihil  ergo  nunc  damnationis  est  his  qui  sunt 
c  in  Christo  Jesu,  qui  non  secundum  caraem  am- 
c  bulant.  Lex  cnim  spiritus  vitae  in  Christo  Jesu  li- 
c  beravit  roe  a  lege  peccati  et  mortis.  Nam  quod  im 
«  possibile  erat  legi,  in  quo  infirmabatur  per  camem. 
c  Deus  Filium  suum  mittens  in  similitudinem  camis 
«  peccatl,  et  de  peccato  damnavit  peccatum  in  car- 
c  ne,  ut  justificatio  legis  impleretur  in  nobis,  qui 
a  non  secundum  caraem  ambulamus,  sed  sccundum 
c  spiritum.  Qui  enim  secundum  caraem  sunt ,  quae 
«  carais  sunt  sapiunt  :  qui  vero  secundum  spiri- 
«  tum  sunt,  quae  sunt  spiritus  sentiunt.  Nam  pm- 
o  dentia  carnis  mors  est :  pradentia  autem  spiritus, 
«  vita  et  pax.  Quoniam  sapientia  carnis  inimica  est 
«  Deo  Legi  enim  Dei  non  est  subjecta,  nec  enim 
«  potest.  Qui  aulem  in  carae  sunt,  Deo  placere  non 
c  possunt.  Yos  autem  in  carae  non  estis,  sed  in 
u  spiritu,  si  tamen  spiritus  Dei  habitat  in  vobis.  Si 
c  autem  quis  spiritum  Christi  non  habet,  hic  non 
c  est  ejus.  Si  autem  Christus  in  vobis  est,  corpus 
c  quidem  mortuum  est  propter  peccatum,  spiritus 
«  vero  vivit  propter  justificationem .  Quia  si  Spirilus 
«  ejus  qui  suscitavit  Jesum  a  mortuis  habitat  in  vo- 
c  bis,  qui  suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuis,  vi- 
c  vificabit,  et  mortalia  corpora  veslra,  propter  in- 
«  habitantem  Spiritiun  ejus  in  vobis.  Ergo  fralres 
«  debitores  sumus,  non  carni  ut  secundum  carnem 
c  vivamus.  Si  enim  secundum  caraem  vixeritis, 
u  moriemini.  Si  autem  spiritu  facta  carais  morlifi- 
«  caveritis,  vivetis.  Quicunque  enim  Spirilu  Dei 
«  aguntur,  hi  filii  sunt  Dei.  Non  enim  accepistis 
«  spiritum  servitutis  iterum  in  timore,  sed  accepi- 
c  stis  spiritum  adoptioni^  filioram  Dei,  in  quo  cla- 
c  manus  :  Abba  (pater).  Ipse  enim  Spiritus  testimo- 
u  nium  reddit  spiritui  nostro,  quod  sumus  filii  Dei. 
«  Si  autem  filii,  et  haeredes  :  haeredcs  quidem  Dei, 
«  cohaeredes  autem  Christi  :  si  tamen  compatimur, 
c  ut  et  glorificemur.  Existimo  enim  quod  non  sunt 
«  condignae  passiones  hujus  temporis  ad  futuram 
c  gloriam,  quae  revelabitur  in  nobis.  Nam  exspec- 
c  tatio  creaturae  revelationem  filiorum  Dei  cxspectat. 
«  Yanitati  enim  omnis  creatura  subjecta  est,  non 
«  volens,  sed  propter  eum  qui  subjecit  eam  in  spe  : 
«  quia  et  ipsa  creatura  liberabitur  a  servitule  cor- 
u  raptionis  in  libertatem  gloriae  filioram  Dei.  Scimus 
c  enim  quod  omnis  creatura  ingemiscit  et  parturit 


69 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


70 


usqae  adhuc.  Non  solum  autem  illa,  sed  et  nos-  A  provenit  vita  aeterna  :  Yitae  dico  habitse  in  Christo 


ipsi  primitias  spiritus  habentes  ;  et  ipsi  intra  nos 
gemimus ,  adoptionem  filiorum  Dei  exspeclantes , 
redemptionem  corporis  nostri.  Spe  enim  salvi 
facti  sumus.  Spes  autem  qua;  videtur,  non  est 
spes.  Nam  quod  videt  quis,  quid  sperat  ?  Si  au- 
tem  quod  noo  videmus ,  speramus  :  per  patien- 
tiam  exspectamus.  Similiter  autem  et  spiritus 
adjuvat  infirmitatem  nostram.  Nam  quid  oremus 
sicut  oportet,  nescimus  ;  sed  ipse  Spirilus  postu- 
lat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabilibus.  Qui  au- 
tem  scrutatur  corda,  scit  quod  desideret  Spiritus, 
quia  secundum  Deum  postulat  pro  sanclis.  Sci- 
mus  autem  quoniam  dlligentibus  Deum  omnia 
cooperantur  in  bonum,  his  qui  secundum  propo- 


Jesu,  id  est  per  Ghristum  Jesum^  liberavit  me  a 
lege  peccati,  id  est  a  fomite  peccati,  et  a  lege 
mortiSf  id  est  ab  actu  fomitis  peccati,  ne  quod 
fomes  male  suadet,  operarer.  Vere  liberatus  sum  a 
lege  peccati  ;  mm  per  Filium  Dei.  Deus  enim  misit 
Filium  suum  :  non  quod  Filius  abesset  alicubi,  sed 
quia  ipse  natura  invisibilis  per  unitam  sibi  camem 
factus  et  visibilis^  missus  dicitur  secundum  cogni- 
tionem  nostram.  Misit  utique  Deus  Filium  suum, 
non  in  carnem  peccati,  sed  in  similitudinem  carnis 
peccati,  id  est  in  carnem  similem  cami  peccatrici. 
Christus  enim  omnem  carnis  materiam  praeter  pec- 
catum  sustinuit ;  et  per  missum  Filium  damnavit 
peccatum,  id   est  fomitem   peccati,    quod  erat  in 


situm  vocati  sunt  sancti.  Nam  quos   praescivit  et  g  carne  nostra.  De  peccato,   id   est  per  Filium  qui 


praedeslinavit  conformes  fieri  imagines  Filii  sui, 
ut  sit  ipse  primogenitus  in  multis  fratribus.  Quos 
autem  praedestinavit,  hoc  et  vocavit ;  et  quos  ve- 
cavit,  hos  et  justificavit :  quos  autem  justificavit, 
illos  et  magnificavit.  Quid  ergo  dicemus  ad  haec  ? 
Si  Deus  pro  nobis,  quis  contra  nos  ?  Qui  etiam 
Proprio  Filio  suo  non  pepercit,  sed  pro  nobis  om- 
nibus  tradidit  illum.  Quomodo  non  etiam  cum 
illo  omnia  nobis  donavit  ?  Quis  accusabit  adver- 
sus  electos  Dei  ?  Deus  qui  justiiicat.  Quis  est  qui 
condemnet?ChristusJesusquimortuus  est,imo  qui 
^S  et  resurrexit,quiestaddexteramDei,quietiam 
interpellat  pro  nobis.  Quis  ergo  nos  separabit  a 
charitate  Christi?  Tribuiatio?  An  angustia?  An 
persecutio  ?  An  fames  ?  An  nuditas  ?  An  pericu- 


fuit  hostia  pro  peccatis  omnium  oblata.  Unde  et 
Christus  dictus  est  peccatum.  Hostia  enim  pro 
peccato  oblata,  peccatum  dicebatur,  vel  pro  peccato. 
Yel  ita  :  Damnavit  peccatum,  id  est  Satanam  de 
peccata  :  quod  diabolus  fecit  in  came  Christi.  Dia- 
bolus  enim  jus  habebat  in  omnem  hominem  propter 
originale  peccatum  :  de  quo  quia  Christus  reus  non 
fuit  (non  enim  in  concupiscentia  camis  natus  est), 
in  eum  diabolus  indebitum  jus  usurpavit  ;  ideo  jus 
quod  concessum  ipse  erat  in  omnes,  perdidit,  et  sic 
quia  inconcessa  captavit,  juste  concessa  perdidit. 
Damnavit  utique  peccatum  :  ad  hoc,  ut  impleretur 
in  nobis  justificatio  legis,  id  est  quam  lex  praesigna- 
bat,  et  implere  non  poterat  in  nobis  de  termino  : 
qui  non  ambulamus  secundum  carnem  ,  id  est  se- 


^ _    —  —  —  ^ _„-         , 

lum  ?  An   gladius  ?  Sicut  scriptum  est  :  c  Quia  ^  quendo  desideria  carnis ;  sed  ambulamus  secundum 


propter  te  mortificamur  tota  die,  aestimati  sumus 
sicut  oves  occisionis  (Psal.  xliii,  23).  »  Sed  in 
his  omnibus  superamus  propter  eum  qui  dilexit 
nos.  Certus  sum  enim  quia  neque  mors,  neque 
vita,  neque  angeli,  neque  principatus,  neque  vir- 
tutes,  neque  instantia,  neque  futura,  neque  for- 
titudo,  neque  altitudo,  neque'  profundum,  neque 
creatura  alia  [aliqua]  poterit  nos  separare  a  cha- 
ritate  Dei,  quae  est  in  Christo  Jesu  Domino  nostro. 

Exposmo. 


Quandoquidem  mente  servire  possum  lege  Dei, 
Ergo  nunc  in  tempore  gratiae  nihil  damnationis  re- 


spiritum,  id  est  secundum  quod  dictat  Spiritus 
sanctus  vel  ratio.  Damnavit,  dico,  peccatum,  quod 
scilicet  damnare  peccatum  impossibile  erat  legi. 
Lex  enim  impotens  erat  liberare  ab  originali,  in  quo, 
id  est  in  implenda  justificalione,  lex  infirmabatur 
per  carnem,  id  est  quia  carnalitatem  sectabatur. 
Vere  justificatio  non  impletur,iis  quiambulant  secun- 
dum  carnem ;  nam  ii  ^uisectantur  carnalitatem^  sa- 
piuntjid  est  saporem  bonum  capiunt.in  his  quas  camis 
sunt,  Amodo  in  sequentibuslonge  commendabit  legem 
spiritualem  per  oppositum,  deprimendo  carnalem. 
Quid  inde  diceret  aliquis  si  sapiunt  ea  quae  carnis 
sunt  ?  Malum  utique  multum  est  hoc.  Nam  pruden- 
tia  carnis  est  mors,  id  est  vocare  iis  quae  caro  sua- 


lictum  est  his  qui  sunt  in  Christo  Jesu^  id  est  qui  D  det,  mors  animae   est.  His  qui  sequuntur  spiritum 

in    (Kr\a   r^Vtt«iefi      i*Anofi      eimf         'M/\n       nttf\A       wxr^An     \\e\t\l  ^—.  —  l^u:* ; a'1* i?  ^    i •_       %.r  •  . 


in  fide  Christi  renati  sunt.  Non  quod  modo  boni 
sint,  modo  male  agendo  non  sint,  sed  quia  ita  sunt 
in  Christo  Jesu,  quod  non  ambulant  secundum  car^ 
nem,  id  est  non  delectantur  in  malis,  sectando  car- 
nalitatem.  Ambulare  congrue  removet.  Impossibile 
enim  est  non  invicem  facere  quae  camis  sunt. 
Propterea  non  dixit,  qui  sunt  secundum  carnem, 
sed  qui  ambulant^  id  est  qui  de  malo  non  poenitent, 
sed  consuescendo  delectantur  in  eo.  Vero  nihil 
damnationis  est  his  qui  sunt  in  Christo  Jesu.  Nam 
lex  spirituSf  id  est  vel  quam  Spiritus  sanctus  di- 
ctat,  vel  ipsa  rationalitas,  spiritus  dico  datoris  vitaSf 
id  est  qul  dat  hic  vivere  in  virtutibus  unde  etiam 


implebitur  justificatio  legis.  Nam  qui  sunt  secundum 
Spiritum,  sentiunt,  id  est  sapiunt  et  sectantur  ea 
quae  sunt  Spiritus.  ^O  Et  quid  inde  diceret  ali- 
quis  ?  Multum  equidem.  Nam  prudentia  et  spiritus 
vitay  id  est  vivere  hic  in  virtulibus,  et  est  pax,  id 
est  tranquillitas  animi,  el  quies  a  lentationibus. 
Non  enim  omnes  qui  vivunt  in  virtutibus,  pacem 
hanc  habent,  sed  admodum  pauci  ;  ideo  prudentia 
carniset  mors,  quoniamsapientia  carnis  est  inimica 
DeOy  quandiu  inimicatur  Deo,  vivere  nequit.  Sed 
qui  bonum  carnalitatis  suae  Deo  praeponit,  regnum 
Dei  (quantum  in  se  est)  diminuit,  subjiciens  se  re- 
gno  carnis.  Vere  sapientia  camis  est  inimica  Deo. 


71 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


72 


Nam  ncn  est  subjeeta  legi  Deij  sed  imperio  carnis.  A 
Non  esl  subjecta,  quia  nec  esse  potest  subjecta, 
quandiu  camalitati  adhaeret.  Quid  enim  enuroerare 
quaero  singula  dicens,  prudentia  carnis  est  mors  et 
inimica  Deo  ?  ut  paucis  comprehendam  :  quicunque 
sunt  in  came,  id  est  in  carnalitale,  quandiu  ibi  de- 
tinentur,  Deo  placere  non  possunt,  Quia  modo  dixe- 
rat,  qui  in  came  sunt  Deo  placere  nequeunt,  ne  per 
hoc  deterreret  Romanos ,  qui  prius  justificatione 
accepta,  ad  aliqua  peccata  rclapsi  fuerant,  demulcet 
eos  blandiendo,  tamen  quae  facienda  sint  eis  aperte 
insinuans.  Qui  in  carne  sunt  Deo  placere  non  pos- 
sunt.  Sed  vos,  o  Romani,  nonjam  esiis  incarne,  nec 
vos  in  carne  essc  intelligo,  sed  estis  in  spiritu.  Hac 
conditione  tamen  vos  esse  in  spiritu  pronuntio,  si 
Spiritus  Dei  quem  in  baptismo  accepistis  habitat,  -q 
id  est  perseverat  in  vobis,  Si  quis  autem  (non  dico 
de  vobis,  sed  quicunque  ille  sit)  qui  non  habet  Spi- 
Htum  Christi,  hic  non  est  ejus,  scilicet  Dei,  id  est 
non  habet  partem  cum  Deo  .Hic  plane  ostendit  Apo- 
stolus  Spiritum  sic  a  Filio,  ut  a  Patre  procedere, 
ubi  ait  Spiritum  Dei,  et  Spiritum  Christi,  et  quod 
idem  sit  Spiritus  Dei,  et  Spiritus  Christi.  Si  autem 
Christus,  id  est  Spirilus  Christi,  est  in  vobisy  corpus 
quidem  vestrum  mortuum  est,  id  est  mortalitati 
adhuc  subjacet  propter  peccatum,  id  est  vel  propter 
poenam  peccati,  vel  propter  custodiam,  ne  iterum 
cadatis  per  elationem  ;  corpus  quidem  adhuc  est 
moTimm\sedspiritus  vester  jam  vivitpropter  justi- 
ficatUmem,  id  est  per  opera  justitiae  quae  exercet 
justificatus  a  peccatis,  ubi  ait  :  Si  Christus  est  in 
vobis,  innuit  Christum  et  Spiritum  sanctum  idcm  ^ 
esse  in  substantia  Deitatis.  Nec  solum  per  spiritum 
habitantem  in  vobis,  vitam  spiritus  habebitis,  sed 
etiamsi  Spiritus  ejus  quisuscitavitJesumamortuis, 
pro  hac  causa  quia  Spiritus  sanctus  in  eo  habitavit. 
Si,  inquit,  idem  Spiritus  habitat  in  vobis,  vivificabit 
etiam  mortalia  corpora  vestra,  facta  immortalia  pro- 
pter  eamdem  causam,  scilicet  propter  inhabitantem 
Spiritum  ejus  in  vobis,  Et  quia  sic  de  vobis  facere 
possit,  et  facturus  sit  praesignavit,  in  eo  quod  jam 
suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuis, 

Quia  si  quaeritur  quare  Christus  ante  omnes  in- 
corruptibilis  suscitatus  sit?  respondetur  ideo  quia 
de  Spiritu  sancto  conceptus  sit  ;  quia  peccatum  non 
fecit,  et  quia  per  eum  incormptionem  omnes  habi- 
turi  sunt,  dignum  fuit  ut  omnes  in  hoc,  et  tempore  D 
praeveniret,  et  plus  omnibus  acciperet.  Quandoqui- 
dem  Deus  et  jam  animam  vivificavit,  et  corpusvivi- 
ficabitj^^o  fratresjam  nonsumus  debitores  carnt,id 
est  jam  nihil  debemus  camalitati,  sed  spiritui ;  quia 
per  spiritum  vivimus,  et  adhuc  vivificabimur.  Debe- 
mus  quidem  cami  quse  necessaria  sunt  ei,  ut  victum 
et  tegumentum  ;  sed  non  ita  vivamus  sequentes  car- 
nalitatem.  Si  enim  secundum  camem  vixeritis,  non 
viviiicabimini,  sed  moriemini,  Si  autem  facta  carnis 
mortuafeceritis,  per  spiritum  vivetis,  et  hic  secun- 
dum  animam,  et  in  futuro  secundum  corporis  in- 
corraplionem.  Et  mortificare  debetis  ;  nam  Spiritu 


Dei  agimini,  et  vivere  vivetis,  quia  filii  Dei  eritis. 
Quod  sic  ait  :  Vere  si  mortiticaveritis  camem,  per 
spiritum  vivetis.  Nam  quicunque  aguntur  Spintu 
Dei  (quod  est  mortificare  facta  carnis),  hi  sunt  filii 
Deiy  et  haec  est  vita  aeterna. 

Postquam  satis  commendavit  legem  spiritus, 
ostcndit  quanla  utilitas  sit  nobis  per  Spiritum 
sanctum,  quod  jam  partim  supra  ostendit.  Yere 
filii  estis.  Non  enim  jam  estis  servi,  quod  sic 
ait  :  Vos  quidem  accepistis  spiritum^  sed  non 
spiritum  servitutis  :  ut  amplius  servi  sitis ,  et  ser- 
viatis  iterum  in  timore,  Dum  enim  sub  lege  era- 
tis,  '^  T  timore  poenamm  quas  lex  minabatur  ser- 
viebatis  :  qui  autem  timore  poenae  servit,  poenam 
evadit,  gloriam  non  meretur.  Spiritum  servitutis 
utiqiie  non  accepistis,  sed  accepistis  spiritum  adop- 
iionis  filiorum,  id  est  per  quem  adoptamini  in  filios 
Dei.  /n  quo  spiritu  docente,  nos  clamamus  :  Abba 
(pater),  AbbaHebraeum  est,  significans  id  quod  pater, 
vel  pater  Graecum.  Ideo  hebraeam  vocem  posuit,  et 
vocem  gentium,  seu  graecam,  seu  latinam,  ut  osteu- 
dat  utrumque  populum,  Judaeum  et  gentilem  in 
novitate  spiritus  debere  servire  Deo,  non  jam  in 
vetustate  litterae.  Vere  in  spiritu  clamamus :  Abba 
{pater),  Nam  Spiriius  sanctus  reddii  testimonium 
spirituinosirOy  id  estdocet  rationem  nostram  hoc 
quod  sumus  filii  Dei.  Nisi  enim  Spiritus  hoc  insi- 
nuaret,  nesciremus  nos  esse  filios  Dei.  Si  autem 
sumus  filii,  erimus  etiam  hasredes,  Ecce  quod  utili- 
tates  sunt  nobis  per  Spiritum.  Prius  adoptamur  in 
filios.  Dehinc  clamamus.  Haeredes  etiam  constitui- 
mur,  nec  vilis  haereditatis,  sed  hasredes  Dei,  quia 
Deus  distribuet  nobis  haereditatem  suam  ,  id  est 
totius  boni  sufficientiam.  Si  quaerimus  quomodo 
sumus  haeredes  Dei,  cum  usushabeat  haeredemesse 
morte  decessoris?  respondetur  quia  Deus,  quo- 
dammodo  nobis  morietur  in  futura  beatitudine, 
secundum  hoc  quod  nunc  videmus  eum  per  specu- 
lum  et  in  aenigmate,  tunc  autem  facie  ad  faciem 
sumus  visuri.  Haeredes  erimus  Dei,  cohxrcdes  auiem 
Christi,  quia  eamdem  haereditatem  quam  Christus, 
id  estincormptionem  sccundum  carnem  modonostro 
accipiemus.  Hoiredes  dicit  9et,  velut  ejus  cujus  est 
haereditas,  eamque  distribuit.  Cohercedes  Christi, 
velut  ejus  qui  nobiscum  partem  capiet  haeredilatis. 
Cohaeredes  erimus  Christi,  hac  tamen  condilione 
dico  :  si  compatimur  Christo  non  intentione  laudis 
vel  lucri  temporalis,  sed  ut  glorificemur,  desiderio 
tanlum  aetemae  gloriie  Compati  utique  debemus,  ut 
glorificemur.  Nam  ego  existimo  (et  verum  est)  quod 
omnes  passiones  hujus  temporis,  id  est  quae  tempo- 
rales  sunt,  et  hujus,  id  est  tam  brevis  temporis, 
non  sunt  condignce  ad  promerendam  futuram  glo- 
riamy  quce  revelabiturin  nobis,qmsL  nec  nos  ipsi  qui 
eam  habituri  sumus,  quam  digna  et  magna  sit  in- 
telligimus.  Vere  gloria  haec  revelabitur  in  nobis. 
Nam  expectatio  creaturasy  id  est  totius  Ecclesiae 
exspectat  revelationem  filiorum  Deij  ut  et  ipsi  inter 
filios  Dei  revelentur.  Quia  si  omnis  Ecclesia  hoc 


73 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.   AD   ROM. 


74 


exspectat,  credendum   est  futurum  esse  quod  ex-  A  corpus  nostnim  modo  fragile,   nulla  corrumpetur 


spectat.  Exspectatio  exspectat,  frequentiam  nolat. 
Creaturam  vocat  Ecclesiam,  nam  haec  specialiter 
creatura  Dei  est,  quam  etiam  juslificando  novam 
creaturam  fecit  :  et  quia  causa  ejus  bona  omnia 
creata  sunt,  ideo  creatura,  id  est  Ecclesia  exspectat 
hanc  revelationem,  quia  subjecta  est  vanitati,  id  est 
miseriis  carnis,  quie  vanae  sunt.  Si  enim  modo  co- 
roedit,  post  modicum  iterum  esuriet ;  si  bibit,  ite- 
rum  sitiet,  et  sic  in  cseteris.  Et  quia  haec  omnia  vi- 
det  vana,  ideo  exspectat  hoc  ubi  nulla  sit  va- 
rietas. 

Subjecta  quidem  est  vanitati,  sed  non  volensy  quia 
noUet  pati  hsec  vana,  et  iicet  non  volens,  tamen 
propter  eum  sustinet  qui  subjecit  eam  his  miseriis, 


mutabilitate.  Per  hoc  qnoddicii  exspectanteSf  innuit 
se  de  futura  adoptione  loqui,  non  de  jam  habita. 
Rem  enim  jam  habitam  non  exspcctamus.  Creden- 
dum  est  etiam  Christum  assumpsisse  ideo  corpus 
cum  anima,  ut  utrumque  liberaret  a  corruptione. 
Vere  exspectaraus,  quia  spem  habemus.  Spes  autem 
ista  magnum  habet  meritum,  nam  salvos  nos  facit. 
Quod  sic  ait,  spe,  id  est  raerito  spei,  quia  rem  invi- 
sibilem  et  etiam  incogitabilem  constanter  speramus, 
hoc  merito  salvi  sumus^  et  in  hac  spe  facti  sumus 
ab  alio,  non  a  nobis.  Non  enim  fragilitas  nostra 
nisi  Spiritu  sancto  confortata  speraret,  quia  nes- 
ciret,  et  sic  nec  meritum  saiutis  haberet ;  spe  salvi 
facti  sumus,  tantum  meritum  habet  vera  spes ;  sed 


ne  iterum  snperbiendo  periret.  Subjecit  dico  in  spe  giHa  spes,  id  est  res  sperata  qua!  videtur^  jam  non 


4>ositam,  ut  spem  haberet  evadendi  hanc  vanitatem ; 
in  spe  dico  hac,  quia,  id  est  quod  ut  Christus,  sic 
etiam  ipsa  creatura  liberabitur  a  servitute  eorru- 
ptioniSf  id  est  variabilitatis,  transferenda  a  servitute 
in  libertatem^  a  corruptione  in  gloriam  /iliorum  Dei. 
Bene  dico  non  volens  subjecta  est  :  nam  nos  sci- 
mus  quod  omnis  creatura,  id  est  Ecclesia,  ingemiscit 
animo  et  partunt,  id  est  maximo  conatu  laborat 
operando  quemadmodum  parturiens  fructum  de 
labore  exspectans .  Parturit  dico  usque  adhuc^  quia 
a  primo  justo  semper  in  labore  fuit  Ecclesia  usque 
ad  hoc  tempus.  Creatura  utique  ingemiscit;  non 
solum  autem  illa  creatura,  sed  etiam  nosipsi,  qui 
tantae  dignitatis  sumus  quod  etiam  dii  esse  reputa- 
rour  :  nos  dico  habentes  primitias  spiritus,  quia  in 


est  spes,  nec  spei  meritum  habet.  Spes  enim  est  de 
re  qusB  non  videtur :  ut  si  speramus  aliquem  nobis 
daturum  pecuniam,  illud  quod  speramus^  nondum 
videmus,  scilicet  nos  habere  pecuDiam,  etsi  pecu- 
uiam  ipsam  videamus.  Rei  autem  quae  jam  habetur 
non  est  spes,  sed  jam  usus  habetur.  Yere  rei  quse 
videtur  non  est  spes,  nam  quod  videt  quis^  illud 
quomodo  vel  quare  sperat  ?  Non  est  amplius  spe- 
randum,  sed  eo  utendum.  Rei  quae  videtur  non  est 
dicenda  spcs,  sed  si  illud  quod  non  videmus  spera- 
mus,  meritum  hujus  spei  habemus.  Nam  exspecta- 
mus  rem  speratam  per  patientiam,  id  est  in  ex- 
spectando  patienter  onmia  toleramus,  desiderio  rei 
quam  speramus.  Et  haec  spes,  quae  tanti  est  meriti, 
per  Spiritum  sanclum  habetur.  Nec  hoc  solum  dat 


primitiva   Ecclesia  prius   omnibus  et  abundantius      nobis  Spiritus  sanctus,  sed  eliam  similiter,  id  est 


Spiritum  sanctum  accepimus,  abundantius  etiam 
prophetis  qui  praecesserunt  :  non  enim  semper  per 
Spiritum  sanctum  loquebantur,  quia  aliquando  rece- 
debat  Spiritus  sanctus  ab  eis,  et  quae  falsa  erant 
praedicebant :  ^9  utNathan  quandoque  et  quidam 
alii  :  sed  apostoli  nunquam  privati  sunt  semel  ac- 
cepto  Spiritu  sancto.  Nosipsi  habentes  primitias 
spiritus,  qui  adeo  digni  sumus,  etiam  ipsi  iidem  a 
Deo  fragiles  sumus,  quod  gemimus  quemadmodum 
creatura.  Et  ne  putarentur  gemere  compassione  sub- 
ditorum,  et  non  pro  se,  determinat  :  Gemimus  dico 
intra  nos,  id  est  pressi  tentationibus  quae  nos  con- 
turbant  interius.  Prius  ipsi,  nola  est  dignilatis  :  al- 
terurn  ipsi,  fragilitatis.  Per  hoc  Apostolus  multum 


sicut  spem,  et  per  spem  patientiam  :  sic  idem  spi- 
litus  adjuvat  nostram  infirmitatem,  Sicut  enim 
infirmi  sine  Spiritu  sancto  essemus  in  spe,  sic  etiam 
infirmaremur  in  oratione,  nisi  doceret  nos  Spiritus. 
Vere  Spiritus  adjuvat  nos  infirmos.  Nam  nos  scimus 
quid  oremUrS,  sicut  scire  oportet  etorare,  scimus 
quidem  quoraodo  non  oportet.  Nos  utique  nescimus, 
sed  ipse  Spiritus  postulaty  id  est  postulare  nos 
facit  et  insinuat.  Postulat  dico  pro  nobis,  id  est  vel 
vice  nostri,  vel  causa  nostrse  utilitatis  :  gemitibus 
inenarrabilibus,  Gemitus  ideo  inenarrabiles  dicit, 
quia  ipsi  contemplatores  nescirent  explicare,  nec 
possent,  quot  et  quantis  desideriis  aestuant.  Ex  eo 
quod  dictum  est,  Spiritus  postulat,  quidam  in  erro- 


consolatur  Ecclesiam,  et  invitat  ad  patientiam,  quod  D  res  lapsi  sunt,  dicentes  Spiritum  minorem  Palre  et 


dicit  apostolos  eadem  fragilitate  premi  qua  premun- 
tur  subditi.  Subdit  etiam  magnam  consolationem 
quaro  habent,  dicens  :  Gemimus  dico,  exspectantes 
adoptionem  filiorum  Dei,  id  est  ut  adoptemur  in 
Qiios  Dei. 

Duplex  adoptatio  est :  prima  qua  Deus  peccata 
dimittit  et  justificat ;  secunda  qua  in  aeterna  beati- 
tudine  sanctos  cohaeredes  faciens  Christi,  eos  re- 
munerat.  De  hac  autem  secunda  innuit  se  Paulus 
intelligere,  cum  ait:  Adoptionem  dico,  id  estr^- 
demptionem  corporis  nostri,  id  est  in  qua  adoptione 


Filio,  quia  qui  postulat  minor  intelligitur  eo  a  quo 
postulat ;  curialitatem  Pauli,  vertentes  in  hieresim. 
Sicut  enim  qui  modo  docuisset  aliquem  quo  genere 
loquendi,  et  quibus  verbis  loquerelur  cum  principe, 
illc  per  illum  instruclum  diceretur  loqui  cidem 
principi :  sic  Spiritus  sanctus,  quid  et  quomodo 
postulemus  nos  inslruit,  et  per  nos  instructos  dici- 
tur  postulare,  non  aliler. 

Quod  supra  dixit  :  nescimus  orare  sicut  oportet^ 
hoc  in  ipso  apertum  est,  qui  contra  salutem  spiritum 
Satanae  oravit  auferri  a  se  datum  sibi  ob  custo- 


Patrol.  CUII. 


75 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


76 


diam  humilitatis ;  ne  quia  raptus  erat  ad  tertium  A  ct  quod  inde  habent  alii  filii  ab  eo  habent ;  sic  et 


coelum,  et  andierat  quae  non  licebat  homini  loqui, 
superbiret  :  sed  per  impellentem  fragilitatem,  pusil- 
lanimitatem  carnis  reminisceretur.  Spiritus  sanctus 
sperare  nos  facit,  orare  nos  docet,  et  exaudiri  nos 
facit.  Quod  sic  ait :  Spiritus  postulat :  ille  autem 
quiscrutatur  corda,  id  est  Deus,  scit,  id  est  com- 
plet  et  approbat  quod  desiderat^  id  est  desiderare 
nos  facit  Spiritus  sanctus.  Scit  ideo  quia  Spirilus 
postulat  secundum  Deumf  id  est  docet  nos  Spiritus 
postulare  quod  Deum  bonum  est  concedere.  PostU" 
lat  dico  pro  sanctis^  id  esl  vel  vice  vel  causa  san- 
ctorum.  Scrutatur  ab  ea  simililudine  dictum  est, 
quia  quemadmodum  ille,  qui  mullo  scrutinio  rem  in- 
vestigat,  melius  rem  ipsam  cognoscit;  sic  Deus  non 


Christus  Dominus  est  in  hac  haereditate,  et  quicun- 
quc  aliquid  inde  habent,  ab  eo  el  pcr  eum  totum 
habent.  Dicitur  etiam  primogenitus  mortuorum, 
quia  primus  resurrexit  a  mortuis,  etiam  sicut  cum 
eo  incorruptibiles  resurrexisse  crcdantur  quidam 
sancti.  Si  qui  autem  per  Christum  suscitati  sunt, 
non  surrexerunt  a  mortuis  ,  quia  ilerum  mori- 
turi. 

Nec  solum  praescivit,  sed  qu4)s  prcedcstinavit,  hos 
etiam  vocavit :  quia,postquam  inspiravit  eos,  voca- 
tores  adhibuit  interius  praeparatis,  quorum  vocalio 
frustra  esset,  nisi  spiritus  operarelur  interius.  Et 
quos  vocavit,  hos  etiam  justificavit^  remittendo  pec- 
cata,  infundendo  gratiam.  Quos  autemjusti/icavit, 


quod  scrutando  laboret,  sed  quasi  scrutator  et  longe  -d  illos  etiam  magni/i*;abit  in  futuro,  quando  conregna- 
melius  occulta  cordium  novit.  Non  solum  Spiritus      bunt  secum.  Vel  magnificavit  secundum  certitudi- 


spem  dat,  orare  insinuat,  exaudiri  facit,  sed  et  quae- 
cunque  prospera  vel  adversa  contingant  sanctis, 
omnia  facit  ille  esse  ad  bonum.  Littcra  sic  jungitur : 
Orare  sicut  oportet  per  nos  nescimus,  hoc  autem  per 
Spiritum  sanctum  scimuSf  quoniam  idem  Spiritus 
cooperatur  omnia,  seu  prospera,  seu  adversa;  in  ho- 
num,  id  est  ad  ulilitatem  sanctorum.  Vel  omnia  coo- 
perantur  a  Spiritu  sancto  in  bonum^  ut  passive  di- 
camus;velin  activo  sensu  omnia  cooperantur  in 
honum,  et  iterum  per  Spiritum  sanctum.  Sententia 
non  mutatur,  cooperantur  dico  iiligenUbus  Deum, 
nec  qui  modo  diligant,  modo  pcccando  odiant,  sed 
hiSf  id  est  hujusmodi  diligentibus  qui  a  Deo  vocati 
sunt;  ad  hoc  ut  sint  sancti :  et  quia  non  omnes  vo- 
cati  elecli,  adjungit  : 

yocati  dico5ecunrfMm/?roj3o«?7umpraescientiae  Dei, 
quae  nullo  modo  potest  immutari.  Vere  secundum 
propositum  vocati  sunt,  et  omnia  cooperantur  illis  in 
bonum.  Sam  Deus  praescivit  eos  ab  aeterno  sibi  ido- 
neos  et  clectione  dignos.  Et  quia  prcescivit  ab 
aeterno,  prxdestinavit  etiam  eos,  id  est  praeparavit 
in  tempore  congruo.  Haec  praeparatio  fuit  oblatio 
graliae,  el  interna  aspiralio.  Prcescivit,  inquit,  et 
prcedestinavit  fieri  conformes,  id  est  imitatores  ima- 
ginis,  id  est  puritatis  /ilii  ejus :  quia  in  hoc  mundo 
per  puritatem  solam  imitari  licct  Fihum  Dei,  quem 
in  futuro  per  majorem  puritalem  et  invariabilitatem 
imitabuntur  sancti.  Hoc  autcm  de  divina  cssentia 
Filii  dicimus,  quia  si  per  hoc  Filium  a  Patre  videmur 


nem  futurae  rei  dicit,  et  secundum  quosdan,  &0 
qui  jam  cum  Deo  regnant,  quantum  ad  animas.  Quan- 
doquidem  Deus  electos  suos  praescivit,  praeparavit, 
justificavit,  et  ad  ultimum  magnificabit,  ergo  quid 
dicemus  ad  hcBC  f  Estne  aliquid  quod  contraire  pos- 
sit  huic  divinae  dispositioni  ?  Contra  hoc  utique  nihil 
polcst  dici,  quia  Deus  est  pro  nobis,  et  si  Deus  pro 
nobis^  quis  potest  esse  contra  nos  ?  Quis  potest  ever- 
tere,  ne  perficialur  quod  Deus  de  nobis  praeordina- 
vit.  Vere  Deus  est  pro  nobis.  Nam  ipse  est  qui  non 
pepercit  eiiam  Filio  suo,  sed  tradidity  id  est  dispo- 
suit  illum  tradcndum  admortem;;ro  omni^u^  eiectis 
suis.  Et  cum  rcm  tam  difficiiem  fecerit,  sicut  est 
Filium  prae  omnibus  filiis  charum  tradere  morti  pro 
^  nobis,  quomodOy  id  est  qua  ralione  non  etiam  dona- 
bit  nobis  omnia  quae  restant,  cum  illo  Filio  quem 
longe  chariorem  omni  re  habuit,  quem  nobis  in 
articulo  mortis  dedil  ?  Non  est  credendum,  ut  qui 
Filiuni  dedit,  quae  minora  sunt  Filio  nobis  negaturus 
sit.  Et  quandoquidem  Deus  nos  adeo  dilexit,  ut  Fi- 
lium  traderetpro  nobiSf  quis  jam  accusabit  adversus 
nos  electos  Dei  ?  Accusare  est  adversus  electum. 
quomodo  subverlatur  disponere,  quemadmodum 
Salan  videns  Job  in  terrenis  abundare,  quia  in  his 
putavit  Job  mente  detineri,  perlractabat  quod  res 
ejus  demoUcndo  justiliam  ejus  per  impatientiam  de 
damno  rerum  venientemdestrueret :  sed  quia  electus 
erat  Job,  Satan  nou  potuit.  A  principio  enim  cx  quo 
dixit :  Ponam  sedem  meam  ad  aquilonem  (Isa .  xi v. 


diversificare,  quia  dicimus  imaginem  Filii,  respon-D  13),  semper  laboravit  destruere  regnum  Chrisli,  in 


demus  quod  in  substanlia  quidem  per  omnia  idem 
sunt,  sed  in  personis  est  varietas.  Et  in  eo  quod 
Pater  sine  principio,  non  ab  alio  :  Filius  aulem  a 
Patre  principium  habet,  licct  semper  fuerit  cum  Pa- 
tre,  et  sic  ab  alio.  Si  autem  secundum  humanitatem 
de  Christo  hic  agimus,  congrue  sequentia  consen- 
tiunt,  quae  secundum  carnem  de  Christo  solummodo 
agunt,  el  dicemus  :  Simus  conformes  imaginis  filii 
cjus,  ut  quomodo  in  novitatc  spiritus  ambulavit,  sic 
el  nos  ambulemus.  Ila  tamen  conformes  secundum 
utramque  senlentiam  :  ut  ipse  Filius  sit  primogeni- 
tus  in  multis  fratribus,  ut  quemadmodum  primo- 
genitus  Filius  Dominus  est   patemae  haereditatis, 


quo  adhuc  male  perseverat.  Diabolus  vult  accusare, 
sed  non  potest,  Deus  autem  potest,  sed  non  vult  : 
D^us  enim  est  qui  justificat,  Quis  est  etiam  qui 
condemnet  electos  Dei  f  Satan  quidem  condemnare 
vult,  sed  non  potest ;  Christus  quidem  posset,  sed  non 
vult:  quod  exeo  palam  est,  qnod  Christus  Jesus  esi, 
qui  mortuus  est  pro  nobis.  Nec  hoc  solum,  imo 
qui  etiam  resurrexit ,  ut  et  nos  resurgere  facial;  qui 
etiam  est  ad  dexteram  Deiy  ubi  et  nos  secum  collo- 
cabit  :  qui  etiam  interpeliat  pro  nobis,  ubi  est  in 
dextera  Patris,  qui  haec  omnia  pro  nobis  fecit  et 
faicit  :  credendum  est  quod  nos  condemnet  ?  Inter- 
pellare  dicitur  Christus,  non  quod  voce  clamet,  sed 


n 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


•78 


assumpta  humanitas,  quse  in  oculis  Dei  est,  semper  A 
Deum  pulsat,  et  memorem  facit,  ut  perficiat  illud  pro 
quo  Filium  carnem  assumere  voluit  :  quemadmodum 
legatus,  per  solam  reprxsentationem  personae  lega- 
tionis  suse,  memorem  faceret  ad  quem  missus  esset 
in  eo,  quod  se  illi  repraesentaret. 

Quandoquidem  Deus  praescivit,  justificavit;  etc, 
ergo  quis  nos  separare  poterit  a  charitate  Christi, 
ut  sic  pervertatconsilium  Dei  ?  Separabit  nos  trUfula" 
tio,  id  est  quaBlibelafflicliocamis?i4 nan^U5^ia?id  est 
anxietas  animi.  An  persecutio  de  loco  adlocum  ?  An 
fames  f  quia  saepe  esunit,  ut  etiam  taederet  eum 
vivere.  An  nuditas*^  An  peiiculum  ?id  est  commina- 
tio  mortis  ?  An  gladius  ?  An  ipsa  occisio?Nihil  utique 
horum  nos  separabit,  sicut  scriptum  est  in  libro 
Psalmorum :  illud  quia  jungitur  in  posterum  :  Propter  -n 
te  mortificamur  tota  die,  cestimati  sumus  ut  oves 
occisionis  (PsaU  xuii,  24) :  non  quae  reservantur  ad 
fetus,  sed  quae  sunt  occisionis^  id  est  quae  steriles 
sunt  occiduntur ;  et  si  propter  te  occidimur,  constat 
quod  a  te  non  separabimur.  Scd  quae  cura  si  morti- 
ficamur  ?  In  his  enim  omnibus^  tribulatione,  angu- 
stia,  et  caeteris  superamus,  propter  eum  ferventes 
amore  ejus,  qui  dilexitnos.  Vere  superabimus,  quia 
neque  mors,  id  est  comminatio  mortis  ;  neque  vita, 
id  est  promissio  vitas,  vel  gloriae  mundi ;  neque  an- 
gelif  qui  legatione  Dei  funguntur ;  neque  principatus^ 
id  est  neque  ordo  ille  qui  etiam  super  angelos  prin- 
cipatum  habet ;  neque  tnrtuteSy  id  est  neque  ordo  ille 
cujus  ofBcium  est  operari  miracula.  Vel  ista,  si  vo- 
lumusy  de  malis  angelis  intelligimus,  inter  quos 
etiam  sunt  discretiones  ofQciorum.  De  singulis  enim  ^ 
ordinibus  aliqui  lapsi  sunt,  ut  dicamus  :  Neque  an- 
geli  mali,  quorum  officium  est  explere  legationes ; 
neque  principatus,  qui  in  genere  malorum  subditis 
angelisprincipantur;  &  JL  neque  virtutes,  mali  enim 
spiritus  miracula  faciunt.  Neque  instantia,  idestprae- 
sentia  seu  prospera  sint  seu  adversa ;  neque  futura 
hujus  mundi  bona  vel  mala.  Neque  fortitudo,  id  est 
violentia  cujuslibet  fortissimi.  Neque  altitudo,  id  est 
promissio  honoris.  Yel  altitudo  ut  illa  quando  dia- 
bolus  purpuratum  se  et  diademate  renitentem  osten- 
dit.  Neque  profundum^  id  est  etsi  aperto  inferno  mi- 
naretur  mihi  in  ipsum  praecipitium.  Neque  creatura 
alia,  id  est  si  novam  et  non  visam  creaturam  face- 
rent.  Nihil  horum  omnium  poterit  nos  separare  a 
charitate  Dei ,  quce  est  in  Christo  Jesu  Domino  D 
nostro. 

CAPUT  IX. 

«  Veritatem  dico  in  Christo  Jesu,  non  mentior. 
«  Testimonium  mihi  perhibente  conscientia  mea  in 
c  Spiritu  sancto  :  quoniam  tristitia  mihi  cst  magna, 
«  et  continuus  dolor  cordi  meo.  Optabam  enim  ego 
c  ipse  anathema  esse  a  Christo  pro  fratribus  meis, 
«  qui  sunt  cognati  mei  secundum  carnem,  qui  sunt 
c  Israelitae,  quorum  adoptio  est  filiorum,  et  gloria, 
c  et  testamentum,  et  legislatio,  etobsequium,  et  pro- 
«  missa  :  quorum  patres,  cx  quibus  est  Christus  se- 
c  cundum  camem  :  qui  est  super  omnia « Deus  bene- 


c  dictus  in  saecula  (//  Cor,  xi,  31)*  »  Amen.  Non 
«  autem  quod  exciderit  [excidit]  verbum  Dei,  Non 
c  eiiim  omnes  qui  ex  Israel  [circumcisione]  sunt, 
«  hi  sunt  Israelitae  ,  neque  qui  semen  sunt  Ab- 
«  rahae,  omnes  filii  sunt  Abrahae ;  »  scd  in  Isaac  vo- 
«  cabitur  tibi  semen  (Gen,  xxi,  42),  »  id  est,  non 
c  qui  filii  camis  hi  filii  Dei,  «  sed  qui  filii  sunt  pro- 
c  missionis  (Gal.  iv,  28),  »  aestimantur  in  semine. 
«  Promissionis  cnimverbum  hoc  est :  c  Sccundumhoc 
« tempus  veniam,  et  erit  Sarae  filius  (Gen.  xviii,  10).  » 
c  Non  solum  autem  illa,  <  sed  et  Rebecca  ex  uno  con- 

<  cubitu  habens,  Isaac  patris  nostri  (Gen.  xxv,  24).  > 
«  Cum  enim  nondum  nati  fuissent,  aut  aliquid  boni 

<  egissent,  aut  mali  (ut  secundum  electionem  propo- 
«  situm  Dei  maneret)  non  ex  operibus,  sed  ex  vo- 
«  cante  dictum  est  ci  :  <  Quia  major  serviet  minori 
«  (Gen,  XXV,  23),  »  sicut  scriptum  esl :  <  Jacob  di- 
«  lexi ;  Esauautem  odiohabui(Ma^ac/i.i,  2).  *»  Quid 
ff  ergo  dicemus?  Nunquid  iniquitas  apud  Deum? 
«  Absit  1  Movsi  enim  dicit  : « Miserebor  cui  misereor 
c  [cui  misertus  sum],  et  misericordiam  praestabo 
«  cui  miserebor  (Exod,  xxxiii,  49).  » Igitur  non  vo- 
c  lentis  neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei.  Di- 
«  cit  enim  Scriptura  Pharaoni  :  c  Quia  in  hoc  ipsum 
«  excitavi  [servavi]  te,  ut  ostendam  in  te  virtutem 
c  meam,  et  ut  annuntient  nomen  meum  in  universa 
c  terra  (Exod,  ix.  16).  »  Ergo  cui  vult  miseretur,  et 
«  quem  vult  indurat.  Dicis  itaque  mihi  :  Quid  adhuc 
«  quaeritur?  Voluntati  enim  ejus  quis  resistit?0  ho- 
c  mo,  tu  quis  es  qui  respondeas  Deo  ?  «  Nunquid  di« 
«  cit  figmentum  ei  qui  se  finxit :  Quid  me  fecisti  sic  ?  > 
«  (Sap.  XV,  7;  Isa,  xlv,  9 ;  Jer,  xviii,  6.)  An  non 
«  habet  potestatem  figulus  luti,  ex  eadem  massa  fa- 
«  cere  aliud  quidem  vas  in  honorem,  aliud  vero  in 
«  contumeliam  ?  Quia  [quid]  si  Deus  volens  osten- 
«  dere  iram,  et  notam  facere  potentianvsuam,  susti- 
c  nuit  in  multa  patientia  vasa  irae  apta  in  interitum, 
c  ut  ostenderet  divitias  gloria^  suae  in  vasa  miseri- 
«  cordiae,  quae  praeparavit  in  gloriam.  Quos  et  voca- 
c  vit  non  solum  ex  Judaeis,  sed  etiam  ex  gentibus, 
«  sicut  in  Osee  dicit  :  «  Yocabo  non  plebem  meam, 
«  plcbem  meam  ;  et  non  dilectam,  dilectam ;  et  non 
c  misericordiam  consecutam,  misericordiam  conse- 
«  cutam  (Ose,  ii,  23 ;  /  Petr,  ii,  10).  »  Et  erit,  in  loco 
«  ubi  dictum  est  eis  non  plebs  mea  vos,  ibi  vocabun- 
c  tur  filii  Dei  vivi.  Isaias  autem  clamat  pro  Israel  : 
«  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel  tanquam  arena 
c  maris,  reliquiae  salvae  fient  (Isa.  x,  22).  ■  Ver- 
c  bum  enim  consummans,  et  abbrevians  in  aequitate  : 
«  quia  verbum  abbreviatum  faciet  Dominus  super 
c  terram.  Et  sicut  praedixit  Isaias : «  Nisi  Dominus  Sa- 
«  baoth  reliquisset  nobis  semen,  sicut  Sodoma  facti 
c  essemus,  et  sicut  Gomorrha  similes  fuissemus 
«  (Isa,  I,  9).  »  Quid  ergodicemus?Quiagentesquae 
«  non  sectabantur  justitiam  apprehenderunt  justi- 
«  tiam,  justitiam  autem  quae  ex  fide  est.  Israel  vero 
«  sectando  legem  justitiae  [justitiam],  in  legem  ju- 
«  stitiae  non  pervenit.  Quare  ?  Quia  non  ex  fide,  sed 
«  quasi  ex  operibus.  Offenderunt  enim  in  lapidem 
«  offensionis,  sicut  scriptum  est  :  c  Ecce  pono  ia 


79  8.  BRUXOMS  CARTHCSIANORUM  IXSTITrrORIS  OPP.  PARS  IL  80 

<  Skm  la^idaQ  ofteoftioois  et  pelrani   scaodaU;  elA  nin/lrni^/tiir.  Temporeeoim  JerolMMmiiraltiJad» 


•  omois  qoi  eredit  io  eom^  ooo  coofoodetur  (Ua . 

•  xxnn^  26;  /  Pelr.  u,  7).  » 

Exposmo. 

C^IS^  itm  aropUos  ooo  separabor  a  eharitate 
Cbriiti,  fed  oliro  separatus  foi ;  et  iode  moltum 
doleo,  et  de  boc  quod  doleo,  veritalem  dico  positus 
in  Ckrislo,  io  cujus  corpore  meoliri  opo  licet.  Nec 
io  000  verus,  ut  io  alio  mentiar.  Sed  fwn  io  aliqua 
parte  tnentwr ;  oec  solum  Christo,  sed  eiiam  con^ 
icieniia  mea  miki  perkibenle  testimonium  quod  oon 
mentior  :  cooscientia  dico,  fuodata  in  Spiritu  san^ 
eto^  cum  quo  ooo  perhiberet  falsum.  De  hoc,  ioquit. 


Iraosienmt  ad  coltormm  idoloram,  el  repotali  soot 
ioter  geoteSy  multodes  etiam  fecenmt.  Molti  eliam 
de  geotibus  io  ritos  Jodaeorom  traosienml,  el  ioter 
Jodsos  repolati  soot.  Noo  onmes  qoi  ex  Israel 
sunt  secuodom  caroem,  diceodi  suot  Israelit».  »- 
que  omoes  Tocaodi  suot  /i/it,  id  esl  bxredes  il^ra- 
te,  ideo  quia  secuodom  caroem  sunt  semen  Abra- 
koe ;  Isoiael  eoim  de  semioe  carois  Abrahs  fuit,  oec 
lamen  hsres. 

Uode  scriptum  est  :  •  Ejice  aocillam  elfilium  ejus, 
Don  enim  hxres  erit  (Gen.  xxi,  12},  >  etc. ;  sic  etiam 
oec  fihos  Abrahae  dicimus  degeoeraotes  a  fide  ejus. 
Consuetudo  eoim  patruro  est,  eum  Tocare  filium 
suum,  qui  imitalur  patrem.  Eum  Teroqui  cootrarius 


dico  veritatem  :  quoniam  trislitia  magna  est  miki  ^  est  Oactis  patris,  dicit  pater  oon  esse  filium  suum 


secuodum  afilictiooem  corporis,  et  continuus  dolor 
eordi  meo  interius  :  dolor,  inquit,  est  mihi;  et  me- 
rilo.  Ego  eoim  ipse,  qui  modo  separari  nequeo,  op- 
tabam  esse  noo  solum  separalus ;  sed  etiam  ana- 
thema^  id  est  separatio  aliorum  a  Christo  pro  fratri- 
bus  meis ;  quia  hos  qui  modo  fratres  sunt  in  Christo 
separare  volebam  a  Deo  :  qui  etiam  sunt  cognati 
mei  secundum  carnem  ;  quia,  licet  omnibus  in  dile- 
clione  obnoxii  simus,  domesticis  tamen  generis  no- 
stri  hanc  debcmus  impensius  :  qui  etiam  sunt  veri 
IsraeliUB  vidcntes  Deum,  quorum  etiam  adoptio  /i- 
liorum,  id  est  qui  adoplati  sunt  in  tilios  Dei.  Quorum 
etiam  glorla  miraculorum  ;  quorum  etiam  est  testa- 
fne9i/um;  Evangelium  repromissum;  quibus  etiam 
e«t  latio  legis,  id  est  spirilualis  intelligentia  quam 


licet  vere  sciat  de  came  sua  generatum.  Non  om- 
nes  qui  secundum  cdmem  sunt  de  semine  Abrah» 
sunt ;  st-d  qui  in  similitudine  Isaac  per  repromissio- 
nem  Dei  oati  sunt,  hi  vocanturfiliiAbrahx.  Sicenim 
testatur  Scriptura,  dicens  :  In  Isaac^  id  est  in  si- 
militudine  Isaac  erit  tibi  semen.  Nec  hoc  secundum 
camem,  sed  vocabitur,  id  est  per  vocationem  et 
repromissionem  Dei,  erunt  tibi  filii,  non  tantum  se- 
cundum  lineam  carais,  quantum  per  imitationem 
tidei.  Isaac  enim  nalus  non  lege  camis,  quia  de  ve- 
tulo  patre,  et  malre  sterili,  cujus  genitalia  jam  mar- 
cida  senio  fuerant,  significavit  non  vocandos  filios 
Abrahse  propter  lineam  camis,  sed  exemplo  Isaac, 
secundum  promissionem  &3  Dei.  Exponit  Aposto- 
lus  quid  sit  hoc.  In  Isaac  vocabitur  tibi  semen  di- 


fert  lex ;  quibus  etiam  est  ad  obsequium,  id  est  C  ^gns  :  Id  quod  dico  semen  vocabitur  tibi  in  Isaac,  sic 


cultus  Dei ;  quibus  etiam  facta  sunt  promissa  salva- 
tionis ;  quibus  etiam  patres  fuere  illi  ex  quibus 
Ckristus  natusest  secundumcamem  :  ^ui  secundum 
Deitatem  Deus  est  ab  initio,  manens  super  omnia, 
Deus  dico  benedicius  fBieTneLliier  in  sascula.  Amen. 
Ideo  Paulus  plures  et  majores  aliis  apostolis  susti- 
nuit  persecutiones ;  quia  persecutus  fuerat  Eccle- 
siam  Christi :  quod  idem  pcrhibet  dicens  :  «  Quia 
plus  omnibus  laboravi  (/  Cor.  xv,  10).  »  Quae  ta- 
men  augmentatio  persecutionis  fuit  ipsi  ad  custo- 
diam  justiti®,  et  incrementum  gloriae.  Probavit  suf- 
ficientcr  supcrius  quod  clectos  Dei  nulia  res  posset 
a  Deo  separare.  In  sequentibus  autem  probare  vult 
hanc  electionem  tiliorum  non  secundum  propagi- 


est  intelligendum.  Non  qui  fHii  carnis  Abrahae  sunt, 
hi  propterea  sunt  filii  Dei :  sed  hi  qui  sunt  filii  prO" 
missionis,  id  est  per  repromissionem  electi,  hi  assti' 
mantur  in  semine  Abrahae,  imitatores  tidei  ejus, 
quemadmodum  Isaac  per  repromissionem  natus  est. 
£t  vere  per  repromissionem.  Nam  hoc  est  verbum 
promissionis,  factae  de  Isaac,  quod  verbum  locutus  est 
angelus  ad  Abraham  determinans  coQceptionem  tilii 
diu  ante  promissi,  dicens :  c  Ego  veniam  secundum  hoc 
tempuSy  id  est  post  revolutum  annum  hac  eadem  die, 
et  postquam  advenero,  m/  Saroi  filius  {Gen.  jlwm, 
10).»Secundum  Ambrosium(l),praemissa  htteralonge 
supra  aliter  jungitur,  ita  :  Ego  optabam  esse  separa- 
tio  bononim  a  Christo,  quod  faciebam  pro  fratribus 


nem  carnis,  sed  ex  vocatione  Dei  tieri.  Littera  sic  D  meis,  id  est  amore  fratrum  meorum  Judaeonim  et  zelo 


jungitur  :  Ego  oiim  optabam  esse  separatio  tiliorum 
Doi  a  Christo ;  sed  tamen  non  excidit  vcrbum  Dei, 
id  est  licct  multum  saevirem  in  scrvos  Dei,  aliqui 
subvcrtercntur ;  tamen  propterea  non  excidit  ver- 
bum,  id  est  non  inexpleta  periit  promissio  Dei,  qua  se 
promiserat  rcdempturum  Israel ;  quia  licet  multi  se- 
cuudum  carnem  de  Israel  a  salvatione  alicnati  sint; 
omncs  tamen  veri  Israelitae  eiecti  sunt,  et  sic  impleta 
est  promissio.  Vcre  etsi  aliqui  separati  sunt  a  Deo, 
proptcroa  non  excidit  verbum  Dei ;  quoniam  non  om' 
ne$  hiquisunt  exls7*ael  secundum  carnfm,  vocandi 


legis,  quam  quia  Christianos  putabam  invcrtere, 
dolebam  :  nec  mirum  si  pro  fratribus  meis,  quia 
sunt  cognati  mei  secundum  carnem,  et  qui  esse  de- 
buissent  veri  Israelitae,  et  quorum  est  adopiio  tilio- 
rum  Dei,  id  est  qui  debebant  adoptari  in  tilios  Dei| 
nisi  hoc  malitia  eorum  averteret ;  et  quibus  erat 
gloria  eloquiorum  Dei  creditorum,  et  quibus  debe- 
batur  testamentum,  id  est  Evangelium,  et  quorum 
erat  legislatio  et  obsequium,  id  est  cultus  Dei.  Et 
promissa  debebantur  eis.  Patres  quorum  fuerunt 
illi,  ex  quibus  secundum  caroem  natus  est  Christus. 


(I)  Commontaria  \n  omnes  PauU  Epistolas  noo  putsntur  esse  Ambrosii :  de  quo  consule  Possevini  Apparatum. 


81 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD   ROM. 


82 


Sed  licet  hsec  promissa  illis ,  iniquitate  sua  irope-  A 
diente  non  adepti  sint,  non  tamen  ideo  dico  quod 
propterea  exciderit  verbum,  id  est  impletio  promis- 
sionis  Dei  :  quoniam  si  non  omues  qui  secundum 
camem  Judseii  tamen  quicunque  veri  Israelitse  fue- 
runt^  promissionem  Dei  acceperunt.  Sequens  littera 
non  mutatur.  Non  solum  autem  hanc  Sara  promis- 
sionem  habuit,  sed  etiam  Rebecca.  Convenienter  de 
Rebecca  inducit,  in  cujus  filiis  apertum  est,  ex  ele- 
ctione  tantum  Dei,  bonum  aliquem  fieri.  Si  enim  ex 
genere  non  est  causa  quare  Jacob  magis  eligatur 
quam  Esau,  in  quorum  electione  vel  reprobatione 
nuUa  parentum,  nulla  filiorum  merita  pra^cessenint, 
et  ideo  per  Rebeccam  apertius  probat,  secundum 
promissionem  filios  Abrahae  fieri,  quam  per  Saram, 
quae  Solum  electum  habuit :  accepit  utique  repro-  -d 
missionem  Rebecca,  habens  filios  ex  uno  eodemque 
cancubUu  Isaac  patris  nostri,  Utsciatur  merita  pa- 
rentum  non  profuisse  Jacob,  ncc  nocuisse  Esau, 
determinat  eos  esse  generatos  de  eodem  concubitu : 
ne  si  (ut  quidam  physici  volunt)  diversis  temporibus 
generati  essent,  putarentur  parentes  esse  grati  Deo, 
cum  genuerunt  Jacob;  ingrati,  quando  genuerunt 
Esau.  Sicut  parentum,  sic  etiam  merita  Gliorum 
excludit ,  dicens  :  Rebecca  utique  habuit  promis- 
sionem.  Nam  dictum  est  ei :  Major  seruiet  minori. 
Sed  antequam  dicat  promissionem,  convenienter 
merita  filionim  cum  meritis  parentum  excludit,  ut 
constet  omnem  electionem  esse  primum  et  princi- 
paliter  ex  gratia  Dei,  dicens  :  Rebecca  habuit  filios, 
qui  cum  nondum  nati  essent,  per  hoc  excludit  me- 
rita  filiorum.  Sed  tamen  quia  in  ventre  matris  lu-  ^ 
ctati  esse  dicuntur,  ne  ideo  putarentur  ibi  potuisse 
mereri,  hoc  detcrminans  ait :  Aut  cum  nondum  egis' 
sent  aliquid  boni  vel  mali,  pro  quo  hic  deberet  eligi, 
hic  reprobari.  Ideo  priusquam  agerent  bonum  vel 
roalnm,  dictum  est  ut  propositum,  id  est  praedesti- 
nalio  Dei  qua  hunc  eligebat,  alterum  reprobabat, 
maneret,  id  est  permaaere  comprobaretur,  secun^ 
dum  electionem  Dei,  quse  electio  non  erat  facta  ex 
operUfuSf  id  est  quia  oene'  egisset  Jsicobysed  solum- 
modo  ex  vocante^  id  estex  gratia  et  beneplacito  vo- 
cantis  Dei. 

Hoc  utique  dictum  est  quia,  id  est  quia  major  ser- 
viet  minori,  Non  ideo  dicitur  servire,  quod  Esau 
aliquando  servierit  Jacob,  sed  plerumque  dominatus 
ait  ei,  ut  qui  fortior  erat  in  terra.  Et  ideo  sic  intel-  D 
ligendum  est :  Major  serviet,  id  est  utilis  erit  minori. 
Quanto  enim  Esau  magis  persequebatur  Jacob,  tanto 
magis  meritum  S^L  patientiae  accrcscebat  patienti  : 
et  ita  dictum  est  in  Genesi  :  Major  serviet  minori 
{Gen,  XXV,  23).  Hoc  autem  dictum  est  Rebecca;,  an- 
tequam  pueri  nascerentur,  quod  dictum  est  sicut 
scriptum  est  per  Malachiam  de  eisdem  longe  post 
eorum  decessum.  Hoc  utique  scriptum  est :  Ego 
dilexi  Jacob  (Malac,  i,  2),  et  pro  hoc  prscipue 
elegi  eum.  Esau  autem  quia  odio  habui^  reprobavi. 
Odium  enim  Dei  nihil  aliud  est,  quam  ex  aequitate 
gratiam  sabtrahere.  Convenienter  sicut  de  prsecedenti 
testimoDium  posuit,  ut  prsecessissc  merita  eorum  ex- 


cluderet ;  ita  et  de  sequenti  testimonium  posuit,  ut 
ostendat  sequens  meritum  Jacob  insufficiens  fuisse, 
et  penitus  per  se  indignum  fuisse  gratia  Dei ;  et 
ideo  constare  quod  per  misericordiam  electus  sit,  ut 
etiam  ostenderet  quod  Esau  juste  negata  sit  gratia, 
quia  non  esset  cooperaturus  gratiae.  Quaeritur  cur 
Jacob  electus  sit,  et  Esau  reprobatus  :  cum  in  neu- 
tro  meritum  boni  vel  mali  praecesserit,  quae  causa 
fuerit  eleclionis  unius,  et  rcprobationis  alterius?  Ad 
hoc  respondetur,  Jacob  electum  esse  per  misericor- 
diam  ;  Esau  reprobatum  secundum  justiliam.  Deus 
enim,  cum  primum  crcavit  hominem,  muUiplici  eum 
insignivit  gralia  :  quam  quia  peccando  a  se  repulit, 
indignum  se  fecit  gratia  Dei,  et  exinde  Deus  nihil 
homini  debuit,  sicque  non  est  relictum  homini 
unde  juste  posset  conqueri,  si  destituitur  gratia 
Dei. 

Quia  si  iterum  quaeritur,  cum  uterque  ex  justitia 
propter  originale  posset  reprobari,  nihilque  meriti 
in  ambobus  repertum  sit,  pro  quo  huic  sic  data  sit 
gratia,  huic  negata ;  quarc  magis  Jacob  clectus  sit 
quam  Esau  ?  Ad  hoc  respondetur  quia  Deus  Jacob 
idoneum  et  cooperaturum  gratise  praescivit;  Esau 
vero  non  idoneum,  quia  non  cooperaturum  :  ideo 
uni  misericorditer  tribuit,  quod  ab  altero  juste  pro- 
pter  originale  alienavit,  quod  satis  aperle  in  Juda 
consideratur,  quem  licet  Deus  pro  certo  periturum 
cognosceret,  permisit  tamen  illi  gratiam  miraculo- 
rum,  ut  aliis  apostolis,  cum  jam  fur  esset,  et  loculos 
haberet.  Non  tamen  ideo  quin  sciret  illum  irrevoca- 
bilem  a  malo,  sed  ut  comprobaret  nobis  per  hunc, 
juste  se  quibusdam  omnem  negare  gratiam,  ut  pue- 
ris  statim  sine  baptismo  morientibus  :  quibus  ideo 
omnem  gratiam  denegat,  quia  si  tempus  haberent 
operandi,  et  gratia  eis  concessa  csset,  abuterentur 
ea,  et  sic  pro  gratia  longe  gravius  punirentur ;  cui 
si  cooperarentur,  salvarcntur.  Ut  autem  hoc  Deus 
notum  faceret,  dcdit  quibusdam  gratiam,  de  quibus 
non  haesitabat  quin  abuterentur  ea,  sed  utetiampa- 
lam  oculis  haberemus,  juste  quibusdam  omnem  se 
denegare  gratiam.  Iterum  ahud  :  Cum  Deus  omnia 
creavit,  quaedam  necessaria,  ut  ortum  solis  et  hu- 
jusmodi ;  qusedam  voluntaria  ut  homincm  ct  ange- 
lum  constituit.  Deus  autem  sic  unum  per  misericor- 
diam  eligit,  sicuti  altcrum  per  justitiam  reprobat : 
ut  tamen  voluntariam  facultatem  in  eis  non  destruat : 
quia  etsi  multos  in  hoc  saeculo  sanctos  multiplici 
munivit  gratia,  non  tamen  coegit  eos  ut  ex  necessi- 
tatc  bonum  agerent,  nec  ad  malum  si  vellent  decli- 
nare  possent,  sed  adjuvit  per  gratiam,  quia  vidit 
eos  gratiae  cooperaturos.  Econtrario  non  ita  Judae 
subtraxit  gratiam,  ut,  gratia  subtracla,  impelleret 
eum,  vellet  nollet,  operari  iniquitatem,  sed  ut  ap- 
parcret  quid  per  se  posset  iniquitas.  Si  enim  gratia 
data  vel  negata  compellens  esset  ac  neccssaria,  jam 
non  esset  relictum  homini  meritum  salvationis  vel 
damnationis.  Quandoquidem  Jacob  nuilo  meritopne- 
cedcnte  eligitur,  Esau  similiter  sine  merito  reproba- 
tur,  ergo  quid  dicemus  ?  Nunquid  iniquitas  est  apud 
Deum  f  qui  Jacob  eligens  sine  mcrito,  Esau  rcprobat 


83 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


84 


similiter  sine  merito  ?  Absit!  hoc  ut  propterea  Deus  A  indurat,  videtur  non  velle  nos  bene  agere^  cujus  vo- 


dicatur  esse  iniquus  !  Yere  in  clectione  Jacob  et  re- 
probatione  Esau  non  cst  iniquus  Deus,  quia  hunc 
eligcndo  misericors  est,  hunc  reprobando  justus  est. 
De  juslitia  sequitur  inferius,  ubi  de  Pharaone  sub- 
dit,  probat  de  misericordia  dicens  :  Vere  quia 
elegit  Jacob  non  est  inquus ,  est  enim  misericors. 
9^9^  Moysi  enim  dixit  Deus  {Exod,  xxxiii,  19) : 
Ejus  cujtis  misereor  in  praescientia,  miserebor  in 
justificatione.  Et  cujus  miserebor  in  justificatione, 
illiprcestabo  misei'icordiam  in  salvatione.  Hic  satis 
oslendit  omnia  esse  ex  misericordia,  quia  praescien- 
tia,  justiticatiOy  salvatio,  omnia  fluunt  a  fonte  mise- 
ricordiae.  Quandoquidem  omnia  (sicut  ostensum  est) 
fiuntpermisericordiam  Dei.  Jgitur  vellebonum  non 


luDtatem  impossibile  est  mutari.  Paulus  haec  omnia 
ideo  dicit,  quia  videbat  Romanos  in  sapientia  mundi 
nimium  gloriari,  et  ad  hujusmodi  qua^stiones  supra 
modum  insislere  :  ideo  ut  magis  reprimat  eos,  sic 
totum  altribuit  gratiae  Dei,  ut  nihil  videatur  relin- 
quere  libertati  arbitrii.  Quod  tamen  salis  commode 
intelligitur,  quianecipsum  initium  bonum  volendi  ex 
nobissolum  essepotest,  si  non  inspiret  gratia  Dei. 
Unde  sic  ait  :  Tu  dicis  mihi  quid  adhuc  quceritur  a 
nobis,  sed  o  tu,  homo  adhaerens  humanitati :  tu  quis 
es  qui  respondeas  Deo,  id  est  qui  si  Deus  mysterium 
hujus  rei  libi  enarraverit,  intcUigas  illud?  Vel  tu  quis 
es  qui  respondeas,  id  est  qui  litiges  et  disputes  cum 
Deo  de  mysterio  hujus  rei  ?  Non  habes  super  hoc  res- 


est  volentis,  ut  ascribatur  ei.  iVe^ue  currere  estcur^-o  pondere  Deo,  sicut  nec  opus  figuli  habet  de  factura 


fentis,  id  est  operari  non  est  operantis,  sed  mise' 
rentis  est  Dei.  Neque  velle  neque  facere  bonumpo- 
test  homo,  nisi  misericordia  Dei  per  Spiritum  san- 
ctum  operetur  in  eo.  Vere  miserentis  Dei  est  velie  et 
perficere,  quia  non  miserentis  est  neque  velle  neque 
perficere  (hoc  est  reprobarc)  quod  aperte  in  Pha- 
raone  ostendilur.  Dicit  enim  Scriptura  Pharaoni  in 
Genesi.  Convenienter  de  Pharaone  inducit,  cui  Deus 
banc  gratiam  proposuit  :  ut  si  vellet  per  doctrinam 
Moysi  beneagere  possei  {Exod,  ix,  46).  Certumqui- 
dem  Deus  habebat  Pharaonem  nunquam  pceniturum, 
sed  ut  in  eo  cui  gratiam  doctrinae  concessit,  eaque 
abusus  est  plane,  nobis  oslenderet  gratiam  juste  ne- 
gatam  Esau  priusquam  mereretur,  et  omnibus  qui- 
bus  ita  negatur  :  quia  si  Deus  daret  gratiam,  abulc- 


sui  conlradicere  figulo,  et  est  apta  similitudo ;  quia 
quemadmodum  figulus  de  luto ,  sic  Deus  hominem 
lutum,  et  orani  pollutione  infectum  invenit.  Non  ha- 
bes  ulique,  quod   respondeas  Deo, 

Nunquid  enim  figmentum  dicit  ei  qui  se  finxit : 
Quid  me  sic  fecisti  breve  vel  longum ,  informe  vel 
formatum?  An  non  habet  figulus  potestatem  luti, 
cujus  est  iuti  materia?  Sic  Deus  vos  omnes  in  luto 
sordidatos  originali  reperit.  An  non  ulique  potest 
ex  eadem  massa,  quae  tola  in  se  immunda  est,  facere 
aliud  C^O  quidem  vas  in  honorem^  quo  bibalur  : 
aliud  vero  in  contumeliam^  in  quo  sordida  familias 
reppnantur?  El  sicut  figuluspotestatemhabetinluto 
hoc  vas  facere,  sicutplacet  honorabile.  Hoc  aliud,  si- 
cut  materia  vasis  erat  immunda,  immtinditiae  dcsti- 


rentur  ea,  et  inde   gravius  punirentur  :  ideo  ctiam  ^  nare  :  sic  Deus  omnem  massam  hominis  corruptam 

propter  priginale  inveniens,  si  partem  hujus  mas.sxB 
munditiae  destinat,  misericordiae  est :  quod  vero  aliam 
partem  in  immunditia  sordescere  deserit,  aequitatis 
est  :  et  contra  aequilatem  reclamare  injustum  est, 
sicut  ostensum  est.  Si  illud  quod  peccato  suo  sordi- 
datum  est,  Deus  sequcndo  justitiam  in  immunditia  de- 
serat,  non  habct  homo  super  hoc  quod  contradicat 
Deo.  Quid  etiam  dicetur  de  hoc^  si  Deus  quibus  non 
debet  ex  misericordia  dat  graliam,  et  illi  accepta  gra- 
lia  abutuntur,  nonne  qui  hujusmodi  sunt  merito  re- 
probantur?  Quod  aBquipoUenler  ait.  5i,  inquam, 
Deus  volens  ostendere  iramf  id  esl  damnationem  im- 
piorum  apertam  faccre  hominibus,  sibi  quidem  no- 
tum  erat  nunquam  eos   gratiae  datae  cooperaturos  : 


Deus  Pharaoni  doclores  adhibuit,  ut  mala  quae  prius 
in  illo  latebant,  modo  aperta  fierent ;  dum  Deo  in  tot 
et  tantis  resisteret,  et  prophetis  et  miraculis  non 
acquiesceret.  Hoc,  inquam ,  Scriptura  dicit  Pha- 
raoni :  quia  in  koc  ipsum ;  hoc  quod  in  Gcnesi  con- 
tinuatur  :  in  hoc  ipsum  in  quo  tu  eras,  id  est,  tu 
eras  in  malo,  sed  occullus,  et  in  hoc  malo  excitavi  te^ 
subtrahendo  gratiam  ut  appareres  malus  sicut  eras. 
Ideo  utique  ut  ostendam  in  te  virtutem  meamf  id 
est  signa  miraculorum ,  quae  non  ostendercm  si  ac- 
quiesceres.  Ideo  etiam  ostendam ,  ut  nomen  meum 
annuntietur  in  universa  /erra,propter  miracula  facla 
in  iEgypto  Ubicunque  enimaudiebantur  signa  iEgy- 
ti,  dicebatur  :  Magnus  est  Deus  Hebrseorum.  Quan- 


doquidemDeusexvoluntateelegitJacob,  etexvolun-D  volens  etiam  notam  facere  potentiam  suam,  id  est 


tate  reprobatEsau.  Ergo  palamest  quodDeus  mise- 
retur  cujus  vult :  quia  videt  eum  cooperaturum  gra- 
tiae,  et  indurat  quem  vult :  quia  videt  eum  non  ido- 
neum  gratise.  Indurare  Dei,  est  gratiam  non  accom- 
roodare.  Quia  dixi  Deum  misereri  huic,  et  indurarc 
hunc  ex  voluntate,  itaque  dicis,  et  objicis  mihi: Quid 
adhuc  quasritur  a  nobis  ut  bene  agamus  :  qui  repro- 
bati  bene  agere  non  possumus?  Vel  ita.  Quid  adhuc 
quariturt  id  est  conquaeritur  Deus  de  nobis,  si  of- 
fendimus  cum  indurati  non  offendere  non  possumus  ? 
Non  est  unde  quaeratur.  Vel  quid  a  nobis  requirat  : 
quia  quis  potest  resistere  voluntati  ejus  ?  Ubi  nos 


quanta  potentia  patientiac  faceret  suos  persecutiones 
impiorum  tolerare,  per  quod  nec  in  impiis  rcproba- 
tis  Deus  opcratur  sine  misericordia,  cum  patienliae 
meritum  accrescat  suis  pcr  indurationem  maloiiim. 
Volens  utique  Deus  ostendere  iram  in  impiis,  poten- 
tiam  in  electis,  sustinuit  in  patientia  mulfa,  et  se- 
cundum  tempus,  et  secundum  numerumimpietatum. 
Sustinuit  dico  vasa  ira^,  id  cst  eos  in  quibus  juste 
infundenda  est  ira,  id  est  damnatio.  Vasa  dico  apta 
ininteritum^  id  est  in  pcrditionem  propter  soluni 
originale,  si  nunquam  darctur  gratia  qua  abute- 
rentur.  Sustinuit  ideo,  ut  ostenderet  divitias  gloria: 


85 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS   PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


86 


sute,  id  est  divitem  gloriam  suam  in  vasa  misericor'  A  secundum  sacrificia  el  prgecepta.  Nec  super  Judaeos 


diig^  id  est  in  eos  in  quos  infundenda  erat  misericor- 
dia  ;  quce  vasa  prai^paravit,  id  est  praedestinavit  Deus 
ad  habendam  futuram  gloriam.  Nec  solum  pracdesti- 
navit  :  sed  quos,  id  est  vasa  misericordise  etiam 
missis  prsBdicatoribus  ^ocavit.  Illud  quos  ad  senten- 
tiam  respicit,  non  ad  litteram.  Vocavit  dico  nos^  sci- 
licet  et  quos  nos  ?  id  est  non  solum  ex  Judxis,  sed 
etiam  ex  gentibus  :  quia  quemadmodum  Juda^os  vo- 
cavit,  sic  et  gentes.  Probat  quod  vocatio  gentium  ex 
Deo  sit  dicens  :  Vere  Deus  vocavit  genles,  sicut  dicit 
non  Osee,  sed  Dominus  in  Osee.  Hoc  utique  dicit  : 
Vocabo  plebem  meam  non  plebem  mcam^  id  est  gen- 
tilitatem,  quse  modo  non  plebs  mca  dicitur.  Yocabo 
per  gratiam,  et  faciam  plebem  meam  (Ose.  ii,  23), 


solum ,  sed  etiam  super  terram,  id  est  super  gentes.  Vel 
ita  :  5a/yflp/?^M/r^/i^ui(c.NamperverbumiIIuddequo 
dictumest : « Inprincipioeratverbum  (/oan.  i,  i), » etc. 
Quod  verbum,  id  est  Christus,  erit  consummans  et 
abbrevians  legcm  in  tequitate,  sicut  dictum  est  : 
Quia  Dominus  faciet  hoc  verbum  breviatum,  id 
est  secundum  assumplam  carnem  mortalitatis  et 
passibilitatis  ab  angelis  minoratum.  Juxta  illud 
(Psal,  viii) : «  Minorasti  eum  paulominus  ab  ange- 
lis.  »  El  hoc  verbum  faciet  super  terram^  id  est  quod 
in  natura  deitatis  cral  invisibile,  per  assumptam 
carnem  hominibus  in  terra  exhibebit  visibile.  Vere 
per  verbum  brevialum  salva;  fient  reliquiae.  Nam 
nisi  Dominus  reliquisset  nobis  hoc  semen,  perdere- 


et  non  dilectam  gentilitatem.  Vocabo  per  gratiam,  et  -q  mur ;  et  hoc  dico  non  solum  ex  me,  sed  etiam  sicut 


faciana  dilectam,  justificando  a  pcccatis  :  et  eamdem 
gentilitatem  non  consecutam  misericordiam  ;  faciam 
consecutam  misericordiam  in  salvationc.  In  signum 
autem  salvandae  gentilitatis  hic  Osce  praedicaturus 
salutem  gentium,  jussus  est  a  Deo  ducere  uxorem 
fomicationis,  etc.  Vocabo  utique  gentilitatem,  et  hoc 
erii^  in  loco  ubi  dictum  est  :Non  plebs  mea  vos,  id  esl 
in  toto  mundo  ubi  Judaei  solum  plebs  Dei  vocaban- 
tur,  gentiles  vero  non  ibidcm  vocabuntur  amodo 
gentes,  sed  vocabuntur  fitii  Dei  vivi,  qui  vilam  aeter- 
nam  quam  habet  daturus  est  eis  quos  ex  electione 
vocavit.  Vel  ita  :  in  loco,  id  cst  in  Judaea,  ubi  dictum 
est :  fion  plebsmea  vos :  ibi  vocabuntur  filii  Dei ;  quia 
et  de  Juda^is  electi  sunt  apostoli,  per  quos  gentes 
coDversae  sunt ;  et  in  Jud^  originem  primam  ha- 
buit   Ecclesia.  ^ 

Postquam  vocationem  gentium  auctoritate  Osee 
conHrmavit,  probat  per  Isaiam  salvationem  Judaeo- 
rum ,  et  convenienter  hoc  probat.  Gentiles  enim  im- 
properabant  Judacis,  quod  semel  culpa  sua  repulsi 
et  reprobati,  ulterius  indigni  essent  salvationc  Dci. 
Osee  sic  dicil  de  gentibus  :  Isaias  autem  clamnl  et 
affirmat  hoc  pro  Isracl  {Isa.  \,  %%),  id  est  pro  ho- 
norando  Judaico  populo ,  cui  mullotics  mala  sua 
improperavit.  Hoc  ulique  clamat.  Sij  id  est  licct, 
fuerit  numerus  filiorum  Israel  innumerabilis,  tan- 
quam  arenamaris,  tamen  re/t^ut^  Israel,  id  est,  vi- 
les  et  abjecti,  qui  nihil  in  carnalitate  legis  confident, 
hujusmodi  reliqui«  salvas  fient.  Vel  reliquia?,  id  est 
quos  Deus  sibi  reliquit,  et  idoneos  salvationi  rcser- 


praedixit  Isaias  vaticinans  de  eodem  :  Nisi  Dominus 
Sabaoth  (Isa.  i,  9),  id  est  exercituum  tam  coele- 
stium  quam  terrenorum  reliquisset  nobis  semen,  id 
est  Christum  :  qucm  ante  tempora  sic  constituit,  et 
in  terapore  dedit ;  vel  semen,  id  est  verbum  praedi- 
cationis,  per  quod  fructificant  credentes ;  vel  nisi 
Duminus  ascendens  reliquisset  nobis  semen,  id  est 
apostolos,  qui  in  nobis  verbum  fidei  seminarent,  nos 
utique  facti  essemus  sicut  Sodoma  et  sicut  Gomorrha^ 
id  est  penitus  periclitaremur,  et  merito,  quia  similes 
fuissemus  spcrnendo  praecepta  Dei. 

Quod  superius  dixit  de  vocatione  gentium  per 
Osee  [cap.  ii,  23),  ne  Judaei  negarcnt  hoc  dictum 
esse  de  gentibus,  sed  de  se,  qui  multoties  a  Dco 
reccdendo  non  plebs  Dei  facti  sunt  :  exponit  Paulus 
quomodo  de  gentibus  haec  verba  tantum  agant. 
Quandoquidem  superius  diclum  est,  non  plebem 
meam  vocabo  plebem  meam,  ^r<70  quid  dicemusJ 
Et  quomodo  hanc  auctoritatem  accipiemus?  Hoc 
utique  in  verbis  Osce  exponemus,  quod  gentes  quoi 
non  sectabantur  justitiam^  id  est  quae  nec  Icgem 
habebant,  nec  bono  rationis  suae  utebantur,  appre- 
henderunt  non  ex  merito,  sed  ex  gratia  ingerente 
ejus  justitiam  :  nec  carnalem  justificationem,  scd 
justitiam  quce  est  ex  /ide.  Partem  iterum  auctori- 
tatis  quam  Isaias  pro  Isracl  protulit  :  hanc  scilicet 
quod  non  numerositas  filiorum  Israel  salvaretur, 
exsequitur  Apostolus  ponendo  causam  quare  repro- 
betur,  dicens :  Gentes  apprchenderunt  justitiam  : 
sed  Israel,  id  est  Judaicus  populus  sectando  legem 


vavit,    hi  salvabuntur.   Determinat    modum  salva-  D  carnalis  justiticBf  non  pervenit  in  legem  spirituaUs 


tionis,  ne  per  legem  putarent  C^T  se  salvari. 
Vere  salvae  fient  reliquiae  :  nam  per  verbum^  id 
est  per  doctrinam  fidei,  quod  verbum  erat  consum- 
mans,  id  est  perfecte  juslificans,  quod  lex  facerc 
non  potuit.  Erit  etiam  abbrevians  et  praecepta  legis, 
quae  omnia  ad  dilectionem  Dei  et  proximi  reducet,  ct 
sacrificia  ;  quae  omnia  ad  unum  sacrificium  corporis 
Cbristi  rediget.  Et  ne  quia  legem  abbreviaret,  in- 
justum  judicaretur,  hoc  vcrbum,  idco  addit,  iti 
aquitate  :  quia  etsi  abbrcviat  legem,  ae(|uum  tamen 
erit  et  justum.  Quod  palam  cst  ex  eo  quod  Dominus 
faciet  hoc  verbum  abbreviatum,  sicut  dictum  est 


justitice.  Sed  quare  non  pervenit  ?  Ideo  ^uta  non  ex 
fide  credidit  se  justificari,  sed  praesumpsit  quasi  ex 
operibus  posset  justificari.  Et  quia  non  ex  fide  cre- 
diderunt  sc  posse  justificari,  idco  offenderunt,  id 
est  offensionem  sibi  fecerunt  in  lapidem,  id  est  in 
Christum,  qui  lapis  fuit,  qui  et  inimicos  contereret, 
etin  quo  fundamenta  justorum  consistcnt.  Lapidem 
dico  offensionis^  id  est  qui  lapis  per  humilitatem 
quam  habuit  aplus  fuil  in  quo  offendcrent  superbi, 
sicut  scriptum  est  in  Isaia  :  Ecce  pono  in  Sion,  id  est 
in  Judaico  populo,  lapidem  offensionis,  id  cst  Chri- 
stum,  ei  petram  scandali  (Isa.  viii,  14;  /  Petr.  ii,  7). 


«7 


S.  BRUNONIS  CARTHUSL^NORUM  INSTITCTORIS  OPP.  PARS.   U. 


88 


iDter  la|>idem  et  petram    nalla  distantia    est,  sed  A  legem  jastitiae,  sed  offendenmt  in  Ghristom,  putare- 


offensionem  Tocat  peecata  facta  in  Christum.  Scan- 
dalum  vocat  damnationem  ex  colpa  peccatorom 
provenientem.  Licet  dicam  quod  Chris:us  lapis 
offensionis  fuerit  Judaeis,  tamen  non  omnes  offen- 
derunt  in  eo  :  sed  omnis  de  Sion  qui  credit  in  eum 
lapidem,  non  erubescet  se  credidisse. 

t^m    CAPUT   X. 

c  Fratres^  voluntas  quidem  cordis  mei  et  obsecra- 
tio  ad  Deum  fit  pro  Ulis  in  salutem.  Testimonium 
enim  perhibeo  illis,  quod  aemulationem  quidem 
Dei  habent,  sed  non  secundum  scientiam.  Igno- 
rantes  enim  justiliam  Dei,  ut  suam  quserentes 
statuere,  justitiae    Dei    non  sunt  subjecti.  Finis 


tur  Apostolus  Juda^  ideo  dicere  reprobatos,  nec 
olterius  posse  salvari.  Dicit  se  orare  pro  illis,  pro 
quibus  utique  non  oraret,  si  apud  Deum  reprobatos 
cognosceret.  Unde  sic  ait :  Licet  Judsi  offenderint 
in  Christum,  tamen  fratres^  voluntas  cordis  mei  fit 
pro  illis,  id  est  bonam  voluntatem  habeo  ad  illos, 
quos  si  poeniteant  confido  salvandos.  Nec  solum 
voluntas,  sed  etiam  ohsecratio  fit  ad  Deum  pro  illis, 
ad  habendam  illis  salutem.  Ideo  utique  obsecro 
Deum  pro  illis.  quia  testimoniumillisperhibeo,  quod 
pro  certo  habent  cemulationem,  id  est  dilectionem 
Dei ;  vel  xmulationem,  id  est  indignationem  ad- 
versus  sanctos,  zelo  Dei  et  suae  legis.  Existimantes 
enim  sic  tuendam  esse  legem  suam,  persequuntur 
enim  legis  Christus  ad  justitiam  omni  credenti.  ^sanctos.  Habent  utique  emulationem  Dei,  sed  non 


Moyses  enim  scripsit  [dixit]  :  quoniam  justitiam 
quae  ex  lege  est  qui  fecerit  homo,  vivet  in  ea 
(Levit.  ivii,  5).  Quae  autem  ex  fide  est  justitia 
sic  dicit.  Ne  dixeris  in  corde  tuo  quis  ascendet 
in  coelum  (Deut,  xix,  11)  :  id  est  Christum  dedu- 
cere;  aut  quis  descendet  in  abyssum,  hoc  est 
Christum  a  mortuis  revocare  ?  Sed  quid  dicit 
Scriptura?  Prope  est  vei1)um  in  ore  tuo  et  in 
corde  tuo  (Deut.  \x%,  14).  Hoc  est  verbum 
fidei  quod  praedicamus,  quia  si  confitearis  in 
ore  tuo  Dominum  Jesum,  et  in  corde  tuo  cre- 
dideris  quod  Deus  illum  excitavit  [suscitavit] 
a  mortuis,  salvus  eris.  Corde  enim  [autero] 
creditur  ad  juslitiam;  ore  autem  confessio  fit  ad 
salutem.  Dicit  enim  Scriptura  :  Omnis  qui  credit 


secundum  scientiam.  Non  enim  scienter  sic  diligunt 
legem,  vel  sic  indignantur  pro  lege.  Inde  ait  beatus 
Petrus  :  «  Scio,  fratres,  quia  per  ignorantiam  feci- 
siis  (Act.  in,  \1\  9  etc.Verenonsecundumscientiam, 
nam  ipsi  ignorantes  justitiam  Dei,  id  est  omnem 
justificationem  ex  solo  Deo  esse,  et  qucerentes  sta- 
tuere,  id  est  confirmare  suam  justitiam  quod  per 
camalia  opera  legis  justificarentur  :  quaeutiquejusti- 
tia  non  Dei«  sed  eorum  essct.  Hoc  utique  quaerentes 
non  sunt  subjecti  justitiw  Dei,  id  est  Deo  justificanti : 
sed  potius  derogando  Deo,  justitiam  quae  Dei  est 
ascribebant  sibi.  Vere  juslitiae  Dei  non  sunt  subjecti. 
Nam  Christo  noluerunt  subjici ;  qui  Christus  est  ad 
justitiam  omni  credenti,  id  estqui  omnem  credentem 
justificat.  Christusdico,  quiestfinislegis,etsecundum 


in  illum,  non  confundetur.  Non  enim  est  distmctio  ^  impletionero  ejus,  et  secundum  hoc  quod   veniente 

Judaei  et  Graeci.   Nam  idem  Dominus   omnium, 

dives  in  omnes  qui  invocant  illum.    Omnis   enim 

quicunque  invocaverit  nomen  Domini,  salvus  erit 

(Joel.  II,  32).  Quomodo  ergo  invocabunt,  in  quem 

non  crediderunt  ?  Aut  quomodo  credent  ei,  quem 

non    audierunt?    Quomodo  autem  audient   sine 

praedicanle?   Quomodo  vero    praedicabunt,   nisi 

mittantur?  Sicut  scriptum  est  :  Quam  speciosi 

pedes    evangelizantium    pacem,    avangelizantium 

bona !  (Isa,  lii,  7 ;  Naum.  i,  1 5.)  Sed  nonomnes  obe- 

diunt  Evangelio.  Isaias  enim  dicit  :  Domine,  quis 

credidit  auditui  nostro?  (Isa.  liii,  1.)  Ergo  fides 

ex  auditu  :  auditus    autem  per  verbum  Cbristi 

[Dei].    Sed  dico  :  Nunquid    non  audierunt  ?  Et 


Christo  finita  est  lex  illa,  et  jam  per  Christum 
locum  habet  gratia.  Vere  Christus  est  ad  justitiam, 
nam  lex  non  est  ad  justitiam.  Moyses  enim  sic  «m- 
psitf  quoniam,  id  est  quod  homo  qui  fecerit  jt^ti" 
tiam,  quce  est  ex  lege^  id  est  carnales  observantias 
quas  praecipit  lcx,  ipse  vivet  in  ea  (Levit.  xviii,  5) 
lege,  id  est  hoc  solum  habebit  ex  impletione  camalis 
legis,  quod  non  morietur  judicio  legis.  Qui  enim 
legem  facit,  pcenam  solummodo  evadit,  sed  per  eam 
non  justificalur.  De  justitia  legis  sic  ait.  Sed  de 
justitia  quce  est  ex  fide,  sic  dicit  idem  Moyses  :  Ne 
dixeris  in  corde  tuOy  id  esl,  nec  corde  credas  nec  ore 
loquarishoc:  Quisascendifinca^lum*f(Deut.x\x,  12) 
id  est  ne  dubites  etiam  quosdam  ascendisse  in  ccc- 


quidem  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et  D  lum,  et  adbuc  quoscunque  justos  ascensuros  esse. 


in  fines  orbis  terrae  verba  eorum  (Psal.  xviii,  5). 
Sed  dico  :  Nunquid  Israel  nou  cognovit  ?  Primus 
Moyses  dicit  (Deut.  xxxii,  1)  :  Ego  ad  aemula- 
tionem  vos  adducam  in  non  gentem,  in  gentem 
insipientem ,  in  iram  vos  mittam.  Isaias  autem 
audet,  et  dicit  :  Inventus  sum  a  non  quaerentibus 
me,  palam  apparui  his  qui  me  non  interrogabant 
(Isa.  Lxv,  1).  Ad  Israel  autem  dicil  :  «  Tota  die 
expandi  manus  meas  ad  populum  non  creden- 
«  tem,  sed  contradicentem  mibi  (Ibid.  v,  %)-  > 

EXPOSITIO. 

Ne  quia  modo  dixerat  :  Israel  non  pervenit  in 


Idenim  dicere,  Quis  ascendit  in  coelum,  est  deducere 
Christum  de  coelo,  id  est  negare  quod  Christus  in 
ccelum  ascenderit.  Aut  ne  dixeris  in  corde  tuo  quis 
descendit  in  ahyssum^  id  est  in  infemum  ?  quia  hoc 
dicere  est  revocare  Christum  ex  mortuiSf  quod  nec 
Christus  mortuus  ad  infernum  descenderit,  nec  inde 
Abraham  sanctosque  suos  abstraxerit,  quod  utrum- 
que  contra  fidem  est.  Hoc  ne  credideris,  sed  hoc 
quod  sequitur  crede.  Quid  enim  dicit  Scriptura  per 
eumdem  Moysen  ?  Prope  est  verhum  in  ore  tuo,  id 
est,  paratum  est  verbum  doctrinae.  Vel  verbum  Dei 
Christus  in  ore  tuo,  ut  confitearis,  ct  rationabiliter 
tuearis  illud.  Et  hoc  idem  verbum,  prope  est  etiam 


89 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.   AD  ROM. 


90 


in  corde  tuo  {Deut,  x\\,  44),  utcredasillud.  EihocA, 
verbum  quod  prope  esse  dico,  est  verbum  fidei^  id  est, 
doctrina  habiiis  ad  credendum.  Vel  Cbristus  in 
quem  convenienter  credi  oportet,  quod  verbum  nos 
prcedicamus.  Hoc,  scilicet,  inde  praedicamus,  quia^ 
id  est,  quod  si  confitearis  Dominum  Jesum  in  ore  tuo, 
et  credideris  in  corde  tuOj  quod  Deus  excitavit  t7- 
lum  a  mortuiSy  et  quaecunque  iropossibilia  de  eo 
credas,  nec  legem  naturae  potuisse  ipsi  obsistere  : 
si  hoc,  inquit,  confitearis,  et  credas^  non  solum  vi- 
ves  vita  praesenti,  ut  per  legem,  sed  eliam  «a/tn^  eris 
aeteraaliter.  Vere  si  corde  credideris,  salvaberis.  Nam 
corde  creditur  ad  habendam  justitiam,  id  est  justi- 
ficationem  a  peccatis.  Qui  autem  justificatus  est,  de 
salvatione  securus  est.  Et  vere  si  confitearis  ore, 
salvaberis.  Nam  confessio  fit  ore  ad  consequendam  -n 
aeteraam  salutem,  Ideo  salutem  (quia  majus  videtur) 
posuit  ad  confessionem  oris.  Hoc  enim  confiteri, 
scilicet  Deum,  magnum  et  praecipuum  erat  in  tem- 
pore  Apostoli  saeviente  persecutione  :  quo  tempore 
multi  sane  credentes  non  audebant  palam  loqui,  nec 
confiteri.  Probat  quod  credulitas  cordis  justificet^ 
ab  auctoritate  Scripturae  :  nec  tamen  determinat 
cujus  sit  scriptura  :  sed  in  psalmis  multolies  aeque 
valens  invenitur. 

Vere  corde  creditur  ad  iustitiam.  Nam  Scriplura 
dicit  :  Omnis,  sive  Judaeus,  sive  gentilis,  qui  credit 
in  illum  quem  Deus  excitavit  amortuis,nan  confun- 
detur,  id  est  non  erubescet  quasi  male  crediderit. 
Bene  dicoomnt5.  Nam  non  est  dislinclio  apud  Deum  : 
Judaei  et  Gneci,  id  est  Deus  in  salvalione  sua  indiffe- 
renter  accipit  Judaeum  ut  gentilem,  et  gentilem  ut  ^ 
Judaeum.  Vere  apud  Deum  nulla  est  distinctio  Judaei 
et  gentilis  :  nam  idem  est  Dominus  omnium.  Qui 
enim  creavit  unum,  creavit  et  alterum.  Unde  appa- 
ret  quod  aequam  voluntalem  habeat  ad  utrumque, 
et  sicut  voluntatem,  sic  etiam  habet  potentiam. 
Nam  ipse  est  dive»  :  et  abundanter  retribuens  in  om- 
nes  qtd  invocant  illum,  Probat  quod  confessio  fit  ad 
salutem,  Respondet  tamen  httera  ad  proximum. 
Yere  Deus  est  dives  in  omnes  qui  invocant  illum. 
Nam  omnis  quicunque  sit  ille,  sive  Judaeus,  sive 
gentilis,  qui  invocaverit  nomen  Domini,  salvus  erit 
Quandoquidem  oportet  eos  invocare  ut  salventur, 
ergo  oportet  eos  j«rimum  credere ,  ut  postea  invo- 
cent.  Quomodo  enim  invocabunt  illum  in  quem  non 
crediderunt  ?  quasi  diceret  :  Quia  credent  invoca-  D 
bunt.  Autquomodocredent  ei  quem  non  audierunt : 
id  est,  quiaaudient  credent.  Quomodoautem  audient 
sine  prasdicante  ?  id  est  quia  praedicabilur  illis  au- 
dient,  Quomodo  vero  prasdicabunt  nisi  mittantur  f 
id  est  quia  Deus  mittet  illos,  OO  praedicabunt.  Ex 
omnibus  his  interrogationibus  intendit  totum  venire  ex 
gratiaDei,  a  principiovocationis  usquc  ad  salvationem 
eorum.  Cum  enim  dicit  pracdicatores  a  Deo  missos 
quos  audierunt  :  et  post  auditum  credunt  :  et  deinde 
invocant,  et  sic  ad  ultimum  salvantur  :  totum  ionuit 
referendum  esse  gratiae  Dei.  Vere  praedicatores 
mittuntur    a    Deo,  sicut    scriptum   est  in   Isaia  : 


f  Quam  speciosi  sunt  pedes,  id  est  adventus  evan- 
gelizantium,  id  est  bene  annuntiantium  pacem  inter 
Deum  et  hominem,  et  evangelizantium  bona  {!sa.  v), 
id  est  humiHtatem,  castitatem,  et  his  simiUa.  Quia 
supra  dixerat  eo  quod  audierunt  crediderunt  :  ne 
putaremus  quod  solum  audire  sufBceret  ad  habendam 
fidem  non  operante  Spiritu  sancto  interius,  ait  : 
Licet  dixerim  quia  audient  credent  :  tamen  non 
omnes  qui  audiunt  obediunt  Evangelio.  Nec  solus 
hoc  dico  :  sed  Isaias  mecum  sentiens  dicit  hoc  : 
Domine,  quis  credidit  auditui  nostro  f  id  est  vel  his 
quae  audierunt  a  nobis,  vel  his  quae  nos  audivimus 
a  te  et  nuntiavimus  illis  ?  Per  hoc  quod  ait  Quis  cre- 
didity  innuit  multos  audisse  :  et  si  non  omnes,  ali- 
quos  tamen  credidisse.  Et  quandoquidem  aliqui  cre- 
diderunt  :  ergo  fides  habetur  ex  auditu^  id  est 
credunt  aliqui,  quia  audiunt.  Non  tamen  ex  omni 
auditu  habetur  sana  fides  :  sed  ex  auditu  qui  fit  per 
verbum,  id  est  secundum  doctrinam  Christi,  fides 
est  salubris.  Licet  pauci  crederent  auditui  nostro  : 
tamen  dico^  Nunquid  non  audierunt  ?  quasidiceret : 
De  hoc  quod  non  crediderunt  inexcusabiles  sunt  : 
quia  verbum  fidei  audierunt.  Equidem  in  omnem 
terram  exivit  sonuSf  id  est  fama,  eomm  praedicato- 
rum.  Nec  solum  fama  :  sed  etiam  verba  eorum^  id 
est  eadem  quae  ipsi  prsedicabant,  audita  sunt  in 
fines  terras  :  et  ita  dico  terrae  quod  orbis^  id  est 
orbiculatae  terrae.  In  omni  enim  parte  teri*ae  audita 
sunt  verba  apostolorum.  Audierant  utique,  sicut  pro- 
batum  est.  Nec  solum  eos  audisse  dico  :  sed  dico 
quod  etiam  cognoverunt,  quod  interrogative  ponit 
ut  magis  eos  excitet,  dicens  :  Nunquid  Israely  id  est 
Judaicus  populus,  non  cognovit  ?  Duo  sunt  genera 
cognitionis.  Unum  quo  sicuti  rem  bonam  esse  co- 
gnoscimus,  bonum  hujus  rei  diligimus  et  approba- 
mus  :  et  haec  est  bona  cognitio.  Alterum  quo  rem, 
sicuti  dicitur,  ita  esse  videmus,  nec  contradicere 
possumus  :  et  tamen  rem  illam  non  diligimus,  sed 
(quod  solum  possumus)  iniquum  velle  ad  illam  ha- 
bcmus.  Haec  est  mala  cognitio  quam  Judaei  in  Chri- 
stum  habuerunt.  Probat  auctoritate  Moysi  ludaeos 
cognovisse  Christum,  dicens  :  Vere  Israel  cognovit. 
Nam  Moyses  primu^  tempore  secundum  scripta  : 
nemo  enim  ante  eum  scripsit  prophetiam.  Per  hoc 
autem  quod  ait  primuSy  innuit  ejusdem  rei  multos 
testes  esse,  licet  non  reponat  eos.  Vel  primus,  id 
est  praecipuus  secundum  dignitatem.  MoyseSf  inquit, 
primus  dicit  hoc  :  Ego  adducam  vos,  o  Judaei,  ad 
asmulationem ,  id  est  ad  invidiam  et  indignationem 
animi,  in  non  gentem,  idest  contra  gentilitatem  quae 
prius  gens  mea  non  dicebatur  :  quos  vosipsi  canes 
vocabatis.  Vel  in  non  yentem,  id  est  contra  gentili- 
tatem  quam  faciam  non  gentem,  id  est  non  sicut 
genita  est  dimittam  cam,  sed  faciam  novam  crea- 
turam  :  regeneratam  aqua  et  Spiritu  sancto.  Nec 
solum  adducam  vos  ut  videatis  :  sed  etiam  mittam 
vos  in  iram,  ut  persequamini  cos.  Mittam  dico  in 
iram,  id  est  contra  gentilitatem  insipientem,  id  est 
quae  prius  erat  insipiens,  quia,  licet  multi  philosophi 


9i 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


92 


genltofc    feieDtiain  baberent  de  maodanis,  Uunen  A 
ioiipientes  erant  eom  Teritatem  diTioi  caltus  igno- 
rareot, 

Per  boe  aotem  qood  iodari  rident  propbetiam 
Jfoysi  completam  esse,  in  eo  qoia  invident  gentili- 
bos  faetis  Christianis,  idololatriam  deserenlibos,  et 
novam  legem  seqoentibos,  cognoscunt  advenisse 
tempus  illud  de  quo  boc  praedicebat  Moyses,  sed 
amaritudo  eorom  non  vult  acquiescere  vene  cogni- 
tioni.  Moyses  hoc  dicit  de  Judseis.  Itaias  autem  audet, 
et  dicit  hoc  de  salvatione  gentiom  et  reprobatione 
iodaorum.  Audet  utiqoe.  Hic  enim  Isaiasqoia  mani- 
(estius  OI  csteris  salvalionem  gentium  prophe- 
tavit,  multa  pertulit  a  Judsis ,  et  ad  ultimum  inter- 
fectus  est  ab  cis.  Ideo  sic  ait  :  Audet,  id  est  non 
reformidans,  scd  cum  audacia  dicit  boc  :  Inventu*  g 
$um  a  non  qucerentibm  me  (Ita.  lxv,  i ).  Ubi  ait  se 
inventum  et  uon  quaesilum,  qos  repugnare  viden- 
tur,  ostendit  ex  scla  misencordia  Dei  gentes  inve- 
nissc  salutem.  loventus  sum,  inquam,  a  gcnlibus 
non  quserentibus  me,  naturali  ratione ,  quam  eis  ad 
intelligcndum  nie  dcderam,  et  apparul  his  palam, 
id  est  in  manifeslo  omoium  positus.  His  dico  qui  non 
interrogabant  me,  id  est  cognitionem  mei  ab  aliquo 
intelligente.  Si  enim  me  sua  ratione  quaererent,  nec 
cognosccre  sufficcrent,  opportunum  esset  ut  inter- 
rogarent  ab  intelligcnte,  quod  ipsi  minus  intcllige- 
rcnt.  Sic  ait  Isaias  dc  gentibus.  i4(f  Israel  autem,  id 
est  adJudaicum  populum,  dicit  hoc.  Tota  die^  id  est 
toto  tcmporc  pcr  prxdicatores ;  vel  tota  illa  die  qua 
pependi  in  cruce,  expandi  manus  meat,  id  est  aifec- 
tioncs  et  opera  mea,  ad  populum  Judaicum,  non  crc-  ^ 
dcntem.  Nec  solum  non  credentem,  sed  eliam  con- 
tradicentem  mibi.  Expansio  manuum  Cbristi  in 
cnico  significavit  delictionem,  qua  semper  amplexari 
voluit  JudffiOSf  qua  etiam  in  cruce,  si  poenite- 
rent,  paratus  erat  omnia  dimittere.  Ecce  itcrum  in 
Isaia  ostendit  Judaeos  cognovissc,  cum  videant  hoc 
quod  dixit  implctum  csse.  Ostendit  ctiam  salvatio- 
ncm  gentium  et  reprobationem  Judseonim. 

CAPUT  XI. 

«  Dico  crgo  :  Nunquid  rcpulit  Dcus  populum 
«  suum  ?  Absit  1  Nam  ct  ego  Israelita  sum  ex  se- 
c  mine  Abraham,  de  tribu  Benjamin.  Non  repulit 
c  Deus  plebem  suam ,  quam  prsescivit.  An  ncscitis  D 
«  quid  dicit  Scriptura  in  Elia  :  quemadmodum  in- 
«  tcrpcllat  Deum  advcrsum  [pro]  Israel  ?  «  Domine, 
•<  prophetas  tuos  occidcrunt,  allaria  tua  sufifoderunt, 
c  ct  ego  relictus  sum  solus,  et  qua^runt  animam 
c  mcam  (///  l\eg*  xix,  iO).  »  Sed  quid  dicit  illi  divi- 
«  uum  rcsponsum  ?  »  Reliqui  mihi  septem  millia 
ft  virorum  ,  qui  non  curvavcrunt  gcnua  antc  Baal 
«  (///  l\eg,  XIX,  i8).  »  Sic  ergo  in  hoc  tempore  re- 
«  liquia)  sccundum  clecliunem  gratiic  Dei  salvai  fient 
c  I  facliD  sunt].  Si  autcm  gratia  jam  non  ex  opcrilms . 
c  Alioquin  gratia  jam  non  est  gratia.  Quid  ergo  ? 
c  Quod  quQDrebat  Israel,  hoc  non  est  consecutus ; 
i  eloctio  autem   consecuta  est;  cseteri  vcro  ex- 


caecati  sont,  sicot  scriptom  est  :  •  Dedit  illis 
Deos  spiritom  componctionis,  ocolos  ot  non  vi- 
deant,  et  aores  ot  non  aodiant,  osqoe  in  bodier- 
nom  diem  <  Isa.  vi,  9  ;  Matth.  xiu,  i4 ;  Joan.  xii, 
40 ;  Act.  xxviii,  26l  »  Et  David  dicit  :  «  Fiat 
mensa  eorom  coram  ipsis  in  laqoeom,  et  in  ca- 
plionem,  et  in  scandalum,  et  in  retributionem 
illis.  Obscorentur  oculi  eonim  ne  videant,  et 
dorsum  coromsemperincurvaiPia/.  lxvui,  23).  > 
Dico  ergo  :  Nunquid  sicoffenderunt,  ot  caderent  ? 
Absit !  Sed  iilorum  delicto  salus  est  gentibus.  ut 
illos  xmolentur.  Quia  si  delictum  iilorum  divitia; 
sunt  mundi,  et  diminutio  eorum  divitise  gentium  : 
qoanlo  magis  plenitodo  eorum  ?  Vobis  enim  dico 
gentibus.  Quandiu  quidem  ego  sum  gentium 
Apostolus,  ministerium  mcom  bonorificabo  :  si 
quomodo  ad  xmulandum  provocem  carnem 
meam,  et  salvos  faciam  aliquos  ex  illis.  Si 
enim  amissio  eorum  reconciliatio  est  mundi,  quse 
assumptio  nisi  vita  ex  mortuis  ?  Quia  si  delibatio 
sancta  est,  et  massa ;  et  si  radix  sancta^  et  rami. 
Quod  si  aliqui  ex  ramis  fracti  sunt,  tu  autem  cum 
oleastcr  esscs,  insertus  es  in  illis,  et  socius  ra- 
dicis  et  pinguedinis  oliva;  factus  es,  noli  gloriari 
adversus  ramos.  Quod  si  gloriaris,  non  tu  radi- 
cem  portas,  sed  radix  te.  Dicis  ergo  :Fracti  sunt 
rami,  ut  ego  inserar.  Bene.  Propter  iucredulitatem 
fracti  sunt.  Tu  autemfide  stas.  Noli  altum  sapere, 
sed  time.  Si  cnim  Deus  naturalibus  ramis  non  pe- 
percit,  ne  forte  nec  tibi  parcat.  Vide  ergo  boni- 
tatem  et  severitatem  Dei.  In  eos  quidem  qui  ce- 
ciderunt  scveritatcm,  in  te  autem  bonitatem  Dei, 
si  pcrmanseris  in  bonitate.  Alioquin  et  tu  excide- 
ris.  Sed  et  illi  si  non  permanserint  in  increduli- 
tate,  inserentur.  Potens  est  enim  Deus  ilerum  in- 
sererc  illos.  09  Nam  si  tu  ex  naturali  excisus  es 
oleastro,  et  contra  naturam  insertus  es  in  bonam 
olivam,  quanto  magis  hi  qui  secundum  naturam 
inserentur  suae  olivae  ?  Nolo  enim  vos  ignorare, 
fratres,  myslerium  hoc,  ut  non  sitis  vobisipsis  sa- 
pientes,  quia  csccitas  ex  parte  contigit  in  Israel, 
donec  plenitudo  gentium  intraret  :  et  sic  oronis 
Israel  salvus  fieret,  sicut  scriptum  esl  :  «  Veniet 
ex  Sion,  qui  eripiat  et  avertat  impietatem  ab  Ja- 
M  coh  {Isa.  Lix.  20).  »  Et  hoc  illis  a  me  testamen- 
u  tum,  cum  abstulero  peccata  eorum.  Secundum 
c  Evangelium  quidem  inimici  propter  vos ,  sccun- 
c  dum  electionem  autem  charissimi  proptcr  patrcs. 
«  Sine  pocnitentia  enim  sunt  dona ,  et  vocatio  Dei. 
M  Sicut  cnim  aliquando  et  vos  non  credidistis  Deo, 
c  nunc  autem  raisericordiam  consccuti  estis,  pro- 
c  pter  incredulitatem  illorum ;  ita  et  istinunc  non 
«  crediderunt  in  vestram  misericordiam,  ut  et  ipsi 
c  misericordiam  consequantur.  Conclusit  cnim  Dcus 
«  omnia  in  incredulilate,  ut  omnium  misereatur. 
«  0  altitudo  divitiarum  sapicntiae  et  scicntiae  Dei, 
«  quam  incomprehensibilia  sunt  judicia  ejus,  ct 
c  investigabiles  vioe  ejus.  Quis  enim  cognovit  sen- 
«  sum  Domini,  autquis  consiliarius  ejus  fuit?(5ap. 
«  IX,    i3;  Isai.  xl,  i3;  /  Cor.    n,  16.)  Aut  quis 


93 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.    AD  ROM. 


94 


t  priordedit  illi,  et  retribuelur  ei  ?  Quoniam  ex  ipso,  A  quam  olim,  cum  non  erat  tempus  graliae.   Hoc,  in- 


c  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt  omnia,  ipsi  honor 
«  et  gloria  in  sxcula  saeculorum.  Amen.  > 

EXPOSITIO. 

Quia  dico  populum  Judaeorum  non  credentem, 
sed  contradicentem ;  ergo  dico,  id  est  nunquid  pro- 
pterea  dicere  existimor  quod  Deus  repulii  populum 
suum  Judaicum  quem  prius  elegerat  ?  Absit  hoc  ut 
Deus  aliquando  repellat  populum  suum !  Yere  non 
repolit.  Nam  ego  Israelitasum,  et  muhi  ahi  qui  non 
sumus  repuisi.  Nec  ita  Israelita,  ut  ahunde  natus 
in  Judaismumtransierim,  sedsum  ex  semine  Abrahce. 
Nec  iterum  de  Ismaele,  vel  de  fiiiis  Ceturae,   sed  de 


quam,  intempore  gratiassalvceXactas  suntreliquioe^ 
id  est  illi  quos  Deus  sibi  reliquit  idoneosque  salva- 
tioni  praescivit.  Reliquim  salvx  facla:  sunt,  et  hoc 
secundumelectionemDeiy  QhsBiernoprddyisQm  :  quae 
electio  non  fuitpropter  merita,  sed  fuit^ra^icE  :  quia 
et  per  gratiam  elegit,  et  per  gratiam  salvavit.  Si 
autem  haec  electioest  per  gratiam^Bm  constat  quod 
nonesi  ex  opeiibuSfipTO  merentibus  illam:  alioquin 
si  propter  opera  eligerentur,  jam  illud  quod  vocalur 
gratia^  non  esset  pura  gratia,  sed  meritum.  Hoc  au- 
tem  convenienter  de  gratia  inducit,  ut  nec  illi  quos 
Deus  sibi  reliquit  putcnt  se  electos  ex  merito  :  sicut 
malos  quia  iQale  meruerunt  reprobatos  ;  et  haec  di- 
cens  bene  servit  intentioni. 
tribu  Benjamin.  Ilaec  tribus  aliis  jiraelata  fuit ;  quia  p     Summam  auclorilatum  supra  positarum  hic   bre- 


qui  de  hac  tnbu  fuerunt,  non  tam  saepe  ut  alii  ad 
idololatriam  delapsi  sunt.  Et  quia  ego  de  semine 
Abrahae  non  sum  repulsus,  apparet  per  hoc  quod 
Deus  non  repulit  plebem  suam,  Illam  ulique  voco 
plebem  Dei  quam  prasscivit,  id  est  praedestinavit  ad 
salvationem.  Non  utique  modo  repulit,  quemadmo- 
dum  olim  existimante  Eha  omnes  praeter  se  reces- 
sisse  a  cultu  Dei ;  multi  tamen,  quos  ipse  ignorabat, 
reservati  sunt  a  Deo.  Sic  modo  multos  Deus  electos 
tiabet,  quos  ignoramus.  Pro  certo  Deus  non  repulit 
plebem  suam ;  quia  an  nescitis  quid  Scriptura  dicat 
in  Elia,  id  est  ubi  loquitur  de  Elia :  quemadmodum 
ille  Elias  interpellat  Deum  adversus  [pro]  Israel,  id 
est  ad  damnationem  Judaeonim,  dicens  hoc  in  tertio 
Ubro  Regum  :  Domine,  Achab  et  Jezabel  occide- 


viter  colligit,  ut  aperiat  quod  per  illas  auctoritates 
intendebat,  dicens  :  Quia  superius  dixi,  secundun^ 
Isaiam  Judaeos  non  credentes,  sed  contradicentes. 
Dixi  ilerum  secundum  eumdem  reliquias  Judaeorum 
esse  salvatas.  Ergo  quid  ex  his  dictis  quae  sibi  ob- 
viare  videntur  colligemus  ?  Hoc  utique  dicemus  quia 
quod  quxrebat  Israel,  id  est  Judaicus  populus  sta- 
tuere,  scilicet  justitiam  suam,  et  in  ea  saivari,  hoc 
non  estconsecutusJsrael  in  toto  non  est  consecutus, 
ied  electio  consecuta  est,  id  est  hi  quos  Deuselegit 
de  Israel  consecuti  sunt  salvationem.  Casteri  vero 
qui  non  sunt  electi,  non  solum  non  consecuti  sunt, 
sed  etiam  sunt  exccecatLEi  hoc  dico  sicut  scriptum 
est  in  Isaia;  licet  aliis  verbis,  eodem  tamen  sensu. 
Dedit  illis  iudxis  Deus  spiiitum  compunctionis,  sci- 


runt  prophetas  tuos ;  suffoderunt  etiam  altaria  tua     licet  spiritum  malignum  qui  pungeret  eos,  et  coge- 


(///  Reg,  xrx,  20).  Fideles  enim  de  Israel  quia 
non  audcbant  ad  adorandum  convenire  in  Hierusa- 
lem,  latenter  ideo  in  speluncis  et  silvis  construxe- 
rant  ara<«,  ibique  immolabant ;  quas  aras  eliam  a 
fundamentis  everterant  idololatrae  IsraeUtae,  quos- 
que  immolantes  inveniebant,  occidebant.  Alios  (in- 
quit)  prophetas  occiderunt;  et  ego  solus  relictus 
sum  in  cultu  Dei,  et  adhuc  qucerunt  animam  meam^ 
ut  me  cum  alus  interficiant.  Sic  ait  Elias  :  Sed  quid 
dicit  illi  divinum  responsum  ?  Hoc  utique :  Ego  relir 
qui,  id  est  reservavi  mihiseptem  millia  virorumyqui 
non  curvaverunt  genua  ante  Baal,  id  est  qui  non 
adoraverunt  idola.  Non  ideo  dicit  septem  millia  ut 
hic  numerus  delerminatus  esset  in  illis,  quod  ncque 


ret  male  agere.  Vel  «pin/um,  id  estvoluntalem  com- 
punctionis :  quapungerentur  invidendo,  et  irascendo 
fidehbus.  Dedit  etiam  illis  oculoSj  id  est  naturalem 
rationem:  scd  ita  ut  non  videant^  id  cst  ut  bonora- 
tionis  priventur.  Dedit  etiam  aures^  id  est  eamdem 
ratione?n  quasi  quod  pec  se  non  posscnt  intelligere : 
debuerant  audire  et  addiscere.  Non  audiant  dico, 
usque  in  hodiernum  diem,  Hic  dies  hodiernus  fuit 
prophctae  :  hodiernus  etiam  usque  ad  finem  mundi : 
sicut  illud  in  balneis  : «  Ilodie  cum  pretio,  cras  sine 
pretio.  >  Dicit  etiam  David  de  excaecalione  Judaeo- 
rum  hoc  :  Fiat  mensa  eorum,  id  est  Scriptura  qua 
debuerantanimadvertere  bonum.fiatillism  laqueum^ 
id  est  illaqueentur  in   illa   quotidie  deterius  inteUi- 


plus  neque  minus  ibi  esset  ;  sed  quia  per  septem  D  gendo  :  fiat  etiam  illis  incaptionem,  quia  captisunt 


oniversitas  designatur  :  ideo  etiam  certus  nuroerus 
in  incerta  re  ponitur,  ut  ostendatur  hic  numerus 
electorum  Deo  esse  cognitus,  etsi  ab  hominibus 
ignoretur.  Quod  de  Elia  praemisit,  adaptat  modo 
dictis  suis  ita  :  Quandoquidem  in  tempore  EUae 
multi  fideles  reservati  fuerant,  quos  tamen  ipse 
ignorabat ;  ergo,  id  est  proplerea  per  simile  creden- 
dum  est  quod  sic^  id  est  per  misericordiam  Dei 
sicuti  lunc,  Vel  sic  :  Quia  quemadmodum  tunc 
ignorabatur,  sic  et  modo  electos  Dei  discernere  non 
sudicimus.  03  Sic,  inquit,  nunc  ut  olim  etiam  hoc 
in  tempore  gratue,  qua  causa  magis  credendum  cst 
Deum  misericorditer  sibi  reservasse  electos  magis 


a  Romanis  :  et  fiatilUs  in  scandalum.  Miseriam  eo- 
rum  dispersorum  per  mundum  vocat  scandalum : 
fiat  etiam  illis  in  retributionem  (Psal.  lxviii,  23). 
Cum  caplionem  ei  scandalum  retributionem  posset 
vocare,  aetemum  tamen  interitum,  quia  permanens 
erit,  retributionem  intelligit.  Vel  ita  mensa  eorum, 
id  est  hoc  quod  se  fellitos  ct  acidos  intulerunt  Deo, 
qui  de  conversione  eorum  refici  volebat,  fiat  illis  in 
laqueum,  id  est  illaqueentur  idco  obsidione  Roma- 
norum.  Caetera  non  mutantur.  Et  ocuU,  id  est  ratio 
eorum,  obscurentur  ne  t;{(/^a;2/,etintelligant  bouum. 
Et  dorsum  ^rttm,id  est  eamdem  rationem  qua  sead 
cognitionem  Dei  erigere  debuerunt,  illud  incurva  ia 


95 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


96 


terrenis,  semper  magis  et  magis  praecipitando  inpoe-  A  cietDeusviveremuUosinpeccatomortuos  :  qui  exem- 


nis.  Quia  dixi  Judaeos  excsecatos.  Ergo  nunquidpro- 
pterea(iico  quod  sic  offenderunt,  ut  caderent  inutili- 
ter  et  irrecuperabiliter,  quod  solummodo  in  eis  casus 
sit  ?  Hic  intendit  reprimere  gentiies,  ne  se  praeferant 
Judaeis,  licet  eos  dixit  excaecatos  :  quia  easuseorum 
est  recuperabiliSy  et  salvationi  gentium  plurimum 
utilis,  dicens  :  Absit  hoc  ut  licet  offenderint  irrecu- 
perabiliter,  ideo  cadant,  et  inutiliter  1  Yere  non  in- 
utiiiter,  sed  delicto,  id  est  per  delictum  eorum,  scilicet 
Judseorum  cst  facta  «a/u^  gentium,  Nisi  enimJud^i 
respuerent  verbum  Dei,  apostoli  non  transirent  ad 
gentes.  Salus  utique  factaest  gentibus,  ut  gentes 
temulentur,  id  est  imitentur  illos  Judaeos,  qui  fideles 
fuerunt,  et  quorum  lex  firmamentum  est  Novi  Testa- 


plo  illorum  provocati  vivent  in  fide  Ghristi.  Proba 
quod  genus  eorum  non  impediat  assumptionem  eo- 
rum,  sed  sola  incredulilas,  dicens  :  Bene  dico,  as- 
sumptio,  Nam  bene  possunt  assumptionem  mereri. 
Si  enimdelibatiosanctaest,  id  est  siapostoli,  etalii 
qui  de  genere  eorum  electi  sunt,  sancti  sunt,  con- 
stat  quod  etiam  massa,  id  est  illa  plenitudo  Judseo- 
rum  salva  esse  potest.  Si  euim  Apostolus  nibil  obfuit 
genus  nec  aliis  obesse  debet.Delibationem  dicit  ab  ea 
similitudine  :  quemadmodum  parum  quid  gustatur 
de  cibo,  per  quod  tota  ma,:sa  bene  an  male  condita 
sit  probatur  :  sic  apostoli  delibatio  dicebantur  totius 
massse  Judseorum,  in  quibus  pbnum  erat  Judaeis  ge- 
nus  nihil  obesse.  Probatiterum  idem  per  aliud.  Ideo 


menti.  Vel  ita.  Perdelictum  Judneorum  est  facta  sa-  -Detiam  constat  eos  bene  posse  assumi.   Nam   radiz 
'  '^  '  '    *   '         '  "**  *  '"       '"      eorum,  idcst  Abraham,  Isaacet  Jacob,  ^uodnraduc 

eorum  sancta  est,  rami  etiam  sancti  esse  possunt. 
Dices  iterum  mihi  quod  rami  illi  fracti  sunt :  quod 
si  aliqui  ex  ramis  per  incredulitatem  a  radice  fracti 
sunt,  tu  autem  insertus  es  in  illis,  idest  loco  illo- 
rum  cum  esses  oleaster,  id  est  sterilis,  et  a  sancta 
radice  alienus  :  factus  es  etiam  socius  radicis, 'idesi 
prophetarum,  in  quibus  radicata  est  fides.  Et  fa- 
ctus  es  socius  pinguedinis,  id  est  apostolorum :  qui 
pinguedinem  fidei,  et  abundantiam  sancti  Spiritus 
habuerunt.  Hadicis  et  pinguedinis  dico  oliva^,  id  est 
Judaici  populi,  quia  prophetae  et  apostoli  Judaeis 
nati  sunt.  Et  si  tu  alienus  a  radice  insertus  es,  noli 
gloriari  adversus  stantes  ramos,  neque  te  praeferre 
illis,  quasi  tu  propter  meritum  sis  eligendus,  illi  pro- 


lus  gentibus,  ita  ut  Judaei  semulentur  04L  illos,  id 
imitentur  gentes  in  fide  Christi.  Et  secundum  hoc 
probat,  quod  casus  Judaeorum  sit  recuperabilis.  Quia 
si  delictum  eorum,  proquo  Judaei  repulsi  sunt,  divi- 
tice  sunt  mundiy  idestcausafuit  quare  gentilitas  di- 
taretur  gratia  Dei ;  quanto  magis  plenitudo  eorum^ 
id  est  Judaei  plenarie  salvati,erunt  divitias  gentiumt 
Per  hoc  casus  Judaeorum  recuperabilis  probatur.  Si 
enim  Deus  malum  Judaeorum  utile  fecit  gentibus, 
multo  magis  credendum  est  quod  bonum  eorum 
longe  utilius  faciet  gentibus.  Delictum  eorum  sunt 
divitias  mundi^  etdiminutio  illorum,  id  est  apostoli 
qui  de  Judaeis  electi  secundum  se  partem  Judaeorum 
diminuerunt.  Haec,  inquam^  diminutio  suntdivitia^ 
gentium  :  aposloli  enim  ditaverunt  gentes  verbo  Dei. 


Non  ideo  dicit  p/^ni/u(f o,  quod  omnes  salvandi  sint :  ^  pter  genusabjiciendi. Quia  siiu.  importune  gloriaris, 


sicut  nec  universa  gentilitas  electa  est,  sed  quia 
multi  salvabuntur.  Vere  plenitudo  Judaeorum  salva- 
bitur.  Nam  etiam  in  tempore  excaecationis  eorum 
salvabuntur  aliqui  ex  illis. 

Et  hoc  dico  vobis  gentibus :  quia  semper  qtuindiu 
quidem  ego  sum  apostolus  gentium,  ad  quas  solum- 
modo  missus  sum,  honorifieabo  tamen  meum  mini" 
sterium :  quia  cum  officium  meum  hoc  solum  exigat 
praedicare  gentibus,  honorificum  faciam  illud  supra 
hoc  quod  debeo  :  laborando  in  Judaeis.  Honorificabo 
dico  si  quo  modo  (quidquid  enim  paterer  non  cura- 
rem)  provocem  camemmeam,  id  est  Judaeos  secun- 
dum  carnemmihipropinquos  ad  a^mulandum,  id  est 
ad  imitandum  me  in  fide,  et  ut  sic  provocando  sal- 


dicetur  tibi :  Frater,  tunon  portas  radicem,  sedradix 
portat  te :  quia  in  te  nullum  exemplum  boni ;  in  radice 
vero  (ut  in  Abraham)  exemplum  totius  fidei.  Quia 
modoabstulitibigloriariadversusstantesramos :  ergo, 
id  est  propterea  dices  mihi :  quia  adversus  fractos 
OC^  gloriaberis  ita.  Naturaies  rami  per  incredulita- 
tem  fracti  sunt^  ut  ego  inserar  loco  eonim.  Hoc  bene 
est,  et  sic  concedo,  ait  Pauius,  sed  illi  non  propter 
genus,  sed  propter  incredulitatem  fracti  sunt.  Tu 
autem  stas  loco  illorum  pro  sola  fide.  Et  ideo  noli 
altum  sapere,  id  est  superbirecontra  fractos,  sedti-' 
me  ne  similiterfrang8ris:timendum^utique  est,^uia, 
si  Deus  non  pepercit  naturalibus  ramis,id  est  Judaeis, 
ne  forte  nec  parcat  tibif  cui  minus  debere  videtur 


vos  faciam,  id  estDeus  per  me  salvet  aliquos  ex  illiSy  D  non  naturali,  quia  tu  non  naturalis  per  gratiam   in- 


Causam  reddit  quare  debeat  laborare  in  eis :  et  idem 
videtursuperius  posuisse,  sed  ibi  cumdeterminatione 
temporis,  ubi  ait  :  Plenitudo  quam  in  finem  mundi 
constat  fore.Hic  autem  ad  aliud  ponit,  et  sine  deter- 
minatione  temporis,  dicens  :Ideolaborabo5a/2;o«fa- 
cere  aliquos  ex  illis.  Nam  si  amissio  eorum  est  re^ 
conciliatio  mundi,  id  est  si  excsecatio  eorum  causa 
fuit  ut  gentilitas  reconciliaretur  Deo  :  quoif  id  est 
qualis  dicenda  est  assumptio  Judaeorum  in  quocun- 
que  tempore  nisi  vitaex  mortuis  f  Quia  si  Deus  per 
roalum  eorum  reconciliavit  sibi  mundum  multo  ma- 
gis  credendum  est  quodper  assumptionem  eorum  fa- 


serfus  es;  ille  naturalis  propter  culpam  repulsusest. 
Ergo  vide  bonitatemet  severitatemDeiJneosquidem 
cui  cecideruntf  idest  inJudacos,  vide  severitatem,  In 
te  autem  qui  permisericordiaminsertus  es,  tfidebo-' 
nitatem  Dei.  Bonitatem  ea  legedico,  si  iuperman- 
seris  in  ea  bonitate,  cooperando  acceptae  gratiae. 
Alioquin  si  non  permanseris,  sicut  Judaeus  excisus 
est,  ita  tu  etiam  excideris  :  et  illi  Judaei  si  non  per- 
manserint,  in  incredulitate  iterum  inserentur.  Et 
bene  dico  inserentur :  Nam  Deus  potens  est  iterum 
inserere  illos,  sicuti  olim  cosdem  inseruit.  Et  vere 
Peus  potens  est,  nam  actum  hujus  potentiae  aliquos 


97 


Exposmo  m  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  epist.  ad  rom. 


98 


licet  paucos  inserendo  hoc  lempore  paulatira  exer-  A  cationis,  qui  etiam  quadam  facilitate  avertat  quod 


cet :  quod  sequipollenter  ait.  Deus  uti({ue  potest  eos 
inserere  :  nam  si  tu  gentilis  excisus  es  ex  oleastro, 
id  est  ex  infnictifera  radice,oleastrodico  naturali  tibi 
per  longam  consuetudinem ;  et  si  insertu^  es  per 
gratiam  in  bonam  olivam,  et  hoc  contra  naturam, 
id  est  contra  consuetudinem,  quae  diuturnitate  tempo- 
ris  in  naturam  transierat  :  quanto  magis  hi  Judaei 
inserentur  suae  olivse,  guce  eomm  est  secundum  na~ 
turam  f  Si  tu  non  naturalis  insertus  es  propter  fidem, 
non  est  causa  quare  naturales  rami  non  debeant  in- 
seri  propter  eamdem  causam. 

Probavit  superius  quod  Deus  potentiam  haberet 
inserendi  illos  per  actura  suae  potentiae,  quia  revera 
inserentur,  dicens  :  Yere  Judaei  iterum  inserentur. 


erit  in  fine  mundi,  quando  Judaei  ultro  properabunt 
ad  salvationem.  Eripiat  dico  et  avertat  impietatem 
a  Jacob,  id  est  a  Judaico  populo.  Impietatem  non 
dicit  hic  consuetam  idololatriam,  sed  denegare  cul- 
tum  Filio  Dei,  quod  Judaei  faciebant,  hoc  vocat  im- 
pietatem.  Ritus  enim  eorum,  postquam  tempus  gra- 
tiae  venit,  vere  idololatria  fuit. 

Determinavit  per  quem  sahis  fieret  Judaeis.  De- 
terminat  etiam  tempus,  quando  hoc  futurura  sit,  di- 
cens  :  Et  hoc  testamentum,  id  est  haec  testata  pro- 
missio,  complebitur  illis  a  me  :  tunc  cum  abstulero 
peccata  eorum,  eosque  juslificavero  :  quod  nunc 
paulatim  fit,  et  in  ultimis  diebus  plenarie.  Nunc 
quidem  eripiuntur  ab  impictate,  et  fiunt  dilecti.  Alii 


Nam  et  nunc  tempore  excaecationis  eorum  secun--D  vero  qui  nolunteripi,  sunt  immu;i:ethoc  secttnrfum 


dum  partem  inseruntur,  et  ad  ultimum  omnis  Israel 
salvus  fiet.  Quia  nunc  aliqui  inseruntur  concipimus 
ubi  ait :  t  Caecitas  ex  parte  contigit  in  Israel.  >  Si  enim 
in  parte  non  in  toto,  quare  non  dicimus  nunc  etiam 
partem  eorum  reinseri  ?  El,  o  fratres^  nolo  vos  igno- 
rare  hoc  contigisse,  scilicet  caecitatem  in  Israel,  ut 
intrarent  gentes  :  quod  utique  mysterium  est,  quia 
si  ordo  rei  consideratur,  causa  tamen  excaecationis 
Judaeorum,  et  illuminationis  gentium  non  inteiligi- 
tur.  Quam  caecitatem  et  illuminationem,  ideo  noio 
vos  ignorare  essemysterium,  ut  non  sitis  vobismet- 
ipsis  sapientes,  id  est  ut  non  imputare  possitis  hoc 
sapientiae  vestne,  quae  sacramentum  hujus  rei  intel- 
ligere  non  sufiicit.  Si  enim  haec  causa  non  sub  my- 
sterio  occuitaretur,  sed  vobis  aperta  fieret,  praesu- 


Evangeliumf  id  est  propterea  qui  Evangelio  invident 
et  detrahunt,  per  quod  genles  convertuntur.  Inimi- 
ci  utique  sunt.  Et  hoc  propter  vos,  id  est  ad  utilita- 
tem  veslram.  Nisi  enim  Judaei  verbum  Dei  respue- 
rent,  apostoli  utique  non  transirent  ad  gentes.  Alii 
sunt  inimici.  Alii  autem,  id  est  prsedestinati  sunt 
charissimi  secundum  electionemy  id  est  non  propter 
meritum,  sed  quia  Deus  elegit  eos  per  gratiam. 
Charissimi  etiam  propter  patres,  non  tamen  propter 
meritum  patrum,  sed  ut  impleantur  promissiones 
factae  patribus  eorum.  Vere  sccundum  electionem, 
et  propter  patres.  Nam  vocatio  Dei^  id  est  electio 
corum,  et  donay  id  est  impletiones  promissionum 
sunt  sine  posnitentia,  id  est  sine  immutatione,  quia 
quemadmodum  promisit  et   elegit,  sic  complebit ; 


meodo  imputaretis  hoc  sapientiae  vestrae,  quae  quia  ^  vel  ita :  Vere  cha7*issimi  secundum  electionem.  Nam 


in  cognitione  hujus  mysterii  deficit,  imbecillitatem 
suam  intelligit,  et  miratur  altitudinem  divini  con- 
silii.  Hoc,  inquam,  nolo  vos  ignorare  quia,  id  est 
quod  ccecitas  contigit  in  Israel.  Et  hoc  ex  parte  : 
non  enim  omnes  excaecati  sunt.  Contigisse  dicit, 
quantum  ad  ignorantiam  hominum,  quae  causas 
hujus  mysterii  nescit  :  cum  tamen  nihil  contingen- 
tiae,  nihii  fortuitum  in  providentia  Dei  sit  :  qui  sicut 
omnia,  sic  et  causas  omnium  novit.  Caecitas  utique 
coDtigit  in  Israel,  donec  intraret plenitudo  gentium. 
Illad  donec,  et  temporale  est  et  causale.  Quasi  dice- 
ret  :  Ideo  Judaei  excaecati  sunt,  ut  intraret,  et  tan- 
diu,  donec  intraret  plenitudo  gentium.  Nec  sic  ple- 
nitudo  ut  singuli  de  gentibus  salvarcntur,  sed  eo 


dona  Dei ;  id  est  remissio  peccatorum,  et  vocatio 
Dei,  id  est  instructio  fidelium,  quos,  postquam  in 
baptismo  justificavit,  per  doctores  instruit  :  haec 
utique  dona  et  vocatio  Dei  sunt  sine  aliquo  merito. 
Nam  sine  poenitentia  corporalis  afilictionis,  quae  me- 
ritum  poenitentiae  praecelleret  apud  Deum,  si  dona 
et  vocatio  ejus  fierent  secundum  meritum,  Judaei 
utique  eliguntur.  Nam  sicut  vos  Gentiles  et  quidam 
Judaei  ante  legem  vos  aliquando  non  credidistis  Deo  : 
nunc  autem  intemporegratiaecon^ecu^i  estis  miseri- 
cordiam,  id  est  ex  misericordia  salvationem,  et  hoc 
propter  incredulitatem  Judseorum.  Quia  enim  ver- 
bum  Dei  non  receperunt,  hocadgentestransmisitapo- 
stolus.  Sicul,  inquit,  vos  olim  non  credentes,  modo 


respectu  quo  vix  aliqui  de  gentibus  prius  salvabantur.  D  consecuti  estis  misericordiam ;  ita  et  isti  Judaei,  nune 


Dicitur  in  tempore  gratiae  fuisse  plenaria  salvatio 
gentium.  Et  sic,  postquam  introisset  plenitudo  gen- 
tium,  salvus  fieret  omnis  Israel  :  non  tamen  omnes 
Hebraei,  sed  quicunque  essent  Israel  videntes  Deum. 
Sententia  tamen  qnorumdam  est  omnes  Judaeos  in 
fine  mundi  salvandos.  Probat  quod  Judaei  nunc  par- 
tim  salventur,  et  in  fine  plenarie  per  auctoritatem 
Isaiae,  dicens  :  Quia  dico  Israel  salvum  fieri,  hoc  non 
ex  me,  sed  sicut  scriptum  est^  assero.  Hoc  utique 
scriptum  est  (Isa.  ux,  20)  :  Veniet  ex  Sion,  id  est 
ex  OO  Judaico  populo,  qui  eripiat  quadam  violen- 
tia,  et  muito  labore,  ut  modo  fit  in  tempore  excae- 


non  crediderunty  euntes  in  vestram  miseiicordiamf 
id  est  nolentes  salvari,  sicut  vos  per  misericordiam 
Dei,  ideo  non  crediderunt  :  ut  quemadmodum  vos, 
sic  etiam  ipsi  consequantur  misericordiam.  Vobisin- 
credulis  misertus  est  Deus,  ut  hoc  solummodo  im- 
putaretur  gratiae  suae,  sic  et  Judaeis  disposuit  in  iu- 
credulitate  dimersis  misereri,  ut  uterque  Judaeus  et 
gentilis  aeque  totum  referret  gratiae  Dei,  suamque 
imbecillitatem  cognoscens,  non  superbiret.  Deus 
enim  videns  diabolum  et  horainem  utrumque  ceci- 
disse  per  superbiami  multum  exinde  studuit  praeca- 
vere  homini  a  superbia,  quare  utrumque  Judseum  el 


99 


S.   BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS   II. 


100 


gentilem  labefactari  permisit  in  incredulitatem;  ui  iji,  scecula,  id  est  aetemaliter ;  Ameny  id  est  videte  ut 


quanto  magis  iufimilatem  suam  cognoscerent,  tanto 
amplius  misericordiae  Dei  sese  subjicerent.  Vere  in- 
credulitas  Judaeorum  causa  est  ut  misericordiam 
consequantur. 

Nam  Deus  conclusit  omnia,  nunc  gentiles,  nunc 
Judaeos  in  incredulitate^  ut  omnibus  factis  incredulis, 
oppor  tune  miserea  tur  omn  ium .  Si  enim  alii  vei  utrique 
in  fide  perstitissent,  profecto  quod  misericordise  Dei 
erat,  merito  fidei  suae  ascriberent.  Et  causas  horum 
quare  nunc  isti  concludantur,  nunc  illi,  noli  invesli- 
gare,  sed  admirare  consilium  Dei  mecum,  dicens  :  0 
altitudo  judiciorum  Dei^  quibus  nunc  Judaei  repellun- 
tur,  nunc  gentiles  inseruntur.  Haec  utique  judicia  sic 
alla  sQnt,  quemadmodum  sapientia  et  scientia  Dei. 


ita  fiat.  Poterat  hic  finisse  Epistolam,  sufficienter 
enim  utrumque  populum,  ne  inter  se  vicissim  su- 
perbirent  represserat,  muitasque  rationes  inde  prae- 
miserat.  Sed  quia  eis  jam  non  intra  se  contentiose 
superbientibus  necessaria  erat  altemala  dilectio. 
Admonet  ideo^  eos  jam  a  contentione  sedatos  sub- 
servire  sibi  invicem,  unumque  supportare  altemm, 
ut  per  hujusmodi  subservire,  coalescat  in  eis  et 
convalescat  vinculum  dilectionis. 

CAPUT  XII. 

«  Obsecro  itaque  vos,  fratres,  per  misericordiam 
«  Deiy  ut  exhibeatis  corpora  vestra  hostiam  viven- 
«  tem,  sanctam,  Deo  placentem,  rationabile  obse- 
c  quium  vestrum.  Et  nolite  conformari  huic  saeculo, 


Quoditaait:  Oa//t^U(io,idestprofunditas(iii;t7ia)*um3  «  sed   reformamini  in   novitate    sensus  vestri,    ut 


sapientice,  id  est  divitiis  sapientise  et  scientiae  Dei. 
OT  Sapientia  et  scientia  Dei  dives  dicitur  secundum 
multam  copiam.  Alta  dicitur,  secundum  inscmtabi- 
tem  profunditatem.  Sapientia  Dei  dicitur  qua  se 
quantus  est  cognoscit.  Scientia  qua  quaecunque  sunt 
creaturamm  novit.  0  allitudo  sapientiae  et  scientiae 
Dei,  qu^m  incomprehensibilia  sunt  judicia  ejusy  id 
est  nemo  sufficit  comprehendere  profunditatem 
judiciomm,  quae  pertractat  apud  se. 

Diceret  aliquis  :  Quandiu  apud  Deum  pertractan- 
tur  judicia,  vemm  est  quod  non  intelliguntur ;  sed 
in  actum  deducla,  satis  comprehenduntur.  Contra 
hoc  Paulus  :  judicia  Dei,  dum  apud  Deum  pertractan- 
tur,  sicut  comprehendi  nequeunt ;  ita  etiam  vias  ejus, 


«  probetis  quae  sit  voluntas  Dei  bona,  et  benepla- 
c  cens  et  perfecta.  Dico  enim  per  gratiam  quae 
«  data  est  mihi,  omnibus  qui  sunt  inter  vos,  non 
«  plus  sapere  quam  oportet  sapere,  sed  sapere  ad 
«  sobrietatem,  et  unicuique  sicut  Deus  divisit  men- 
c  suram  Bdei.  Sicut  cnim  in  uno  corpore  multa  mem- 
«  bra  habemus,  omnia  autem  membra  non  eum- 
c  dem  actum  habent ;  ita  multi  unum  corpus  su- 
c  mus  in  Christo ,  singuli  autem  alter  alterius 
c  membra.  Habentes  autem  donationes  secundum 
«  gratiam,  quae  data  est  nobis,  dififerentes  :  sive 
c  prophetiam,  secundum  rationem  fidei ;  sive  mi- 
c  nisterium  in  ministrando ;  sive  qui  docet  in  do- 
c  ctrina,  qui  exhortatur,  in  exhortando,  qui    tri- 


id  est  operationes  ipsomm  judiciorum  sunt  investi-  p  «  ^uit,  in  simplicitate,  qui  praeest,  in  soUicitudme, 


gabiles.  Probat  per  Isaiam,  quod  praemisit  dicens  : 
Vere  sapientia  et  scientia  Dei  sunt  investigabiles. 
Nam  quis  cognovit  sensum  Domini  ?  Nemo  utique 
quod  Deus  sensit,  cognoscere  potuit.  Et  vere  judi- 
cia  et  opera  judiciomm  sunt  investigabilia.  Nam 
quis  fuit  consilianus  ejus  (Isa,  xl,  43),  cujus  con- 
silio  ordinaret  sua?  Velquem  in  consilio  dispositio- 
nis  suae  admitteret  ?  Nemo  utique.  Et  sicut  nemini 
aperuit  sensum  suum,  ita  quaeque  bona  ex  miseri- 
cordia  tribuit.  Quis  enim  dedit  illi  ?  potuit  quidem 
aliquis  post  acceptam  gratiam  in  aliquo  mereri.  Sed 
quis  dedit  illi  prior  antequam  Deus  daret  gratiam  ; 
et  ei  sic  danti  non  gratis  dabitur  a  Deo,  sed  retri- 
buetur  quia  promemit  ?  Haec  sunt  Isaiae ;  quae  au- 
tem  sequuntur  verba  sunt  Pauli.  Vere  nemo  prior 


c  qui  miseretur,  in  hilaritate.  Dilectio,  sine  simula- 
c  lione.  c  Odienles  malum,  adhaerentes  bono  {Amos 
c  V,  45).  9  <>  Charitatem  fraternitatis  invicem  diligen- 
c  tes,  honore  invicem  praevenientes  (/  Petr.u,  47).  •> 
c  Soliicitudine  non  pigri,  spiritu  ferventes,  Do- 
«  mino  servientes ;  spe  gaudentes,  in  tribulatione 
c  palientes,  orationi  instantes ;  necessitatibus  san- 
c  ctomm  09  communicantes  ;  «  hospitalitatem 
«  sectantes  (Hebr.  xiii,  2).  »  Benedicite  persequen- 
c  tibus  vos ;  benedicite,  et  nolite  maledicere.  Gau- 
«  derte  cum  gaudentibus,  flete  cum  flentibus ;  id- 
c  ipsum  invicem  sentientes  ;  non  alta  sapientes, 
«  sed  humilibus  consentientes.  Nolite  esse  pruden- 
«  tes  apud  vosmetipsos.  NuIIi  malum  pro  malo  red- 
c  dentes ;  c  Providentes  bona  non  tantum  coram 


dedit  illi,  quoniam  ex  ipso,  et  per  ipsum^  et  in^  ^  Deo ,  sed  etiam  coram    omnibus   hominibus  (// 


ipso  sunt  omnia.  Per  diversas  prsepositiones,  ex  ipso, 
per  ipsum,  in  ipso,  notat  distinctionem  persona- 
mm  Trinitatis.  Per  idem  pronomen  ter  repositum, 
notat  identitatem  substantiae,  dicens  :  Ex  ipso,  id 
est  ex  Patre  quod  principium  non  est  ab  alio ;  et 
per  ipsum^  id  est  per  Filium ,  qui  a  Patre  princi- 
pium  habet,  et  per  quem  Pater  fecit  omnia ;  et  in 
ipsOf  id  est  in  Spiritu  sancto,  qui  a  Patre  procedit 
et  Filio,  qui  bonitas  Dei  dicitur,  per  quam  boni- 
tatem  subsislunt  creata.  Ex  ipso,  inquam,  et  per 
ipsum^  et  in  ipso  sunt  omnia  :  ipsi  itaque  de  omni- 
bns  debetur  gloria  et  gratiamm  actio,  pro  omnibus 
bonis  quae  dat  misericorditer.  Et  haec  gloria  sit  in 


c  Cor.  VIII,  24).  >  «  Si  fieri  potest  quod  ex  vobis 
c  est,  cum  omnibus  hominibus  pacem  habentes 
c  {Hebr.  xn,  44).  >  Non  vosmetipsos  defendentes 
«  charissimi,  sed  date  locum  irae.  Scriptum  est 
c  enim  :  c  Mibi  vindictam  et  ego  retribuam,  dicit 
c  Dominus  {Deut.  xxxii,  35 ;  Hebr.  x,  30).  »  c  Sed 
«  si  esurierit  inimicus  tuus,  ciba  illum  ;  si  sitit,  po- 
c  tum,  da  ilii  {Prov.  xxv,  24).  >  c  Hoc  enim  faciens, 
c  carbones  ignis  congeres  super  caput  ejus.  >  Noli 
«  vinci  a  malo,  sed  vince  in  bono  malum.  » 

EXPOSITIO. 

Littera  sic  jungitur  :  Quandoquidem  ex  Deo,  et 
per  Deum,  et  in  Deo  sunt  omnia.  ItaquCy  fratres,  ob- 


iOi 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.    AD  ROM. 


m 


secro,  id  esl  per  omnia  sacra  moneo  vos.  Obsecro  A 
uliq^e  per  misericordiam  Deif  idest  per  aposlolatum 
mihi,  non  quia  menierim,  sed  per  misericordiam 
traditum.  Vel  obsecro  per  misericordiam  Dei,  ex 
qua  omnia  bona  esse  superius  probavi,  ut  exhibea- 
tis,  id  est  praeparata  facialis,  non  solum  animas^ 
scd  etiam  corpora  vestra.  E\hibeatis  dico  hostiam^ 
id  est  morlificatam  secundum  depositionem  sor- 
dium,  et  viventem  secundum  positioncm  virtulum. 
Nec  ad  tempus  viventem,  sed  sanctam^  id  est  in  vita 
virtutum  sanctam  et  perduranlem,  et  in  hac  vita  et 
sanctitate  non  lucrum  vel  laudem  mundi  quaeren- 
tem,  sed  Deo  per  omnia  placentem. 

Et  ne  quia  modo  dixerat,  exhibete  corpora  ve- 
stra  hostiam,  putaret  aliquis  affligendum  esse  cor- 
pus  sine  aliqua  temperantia,  ideo  abdit  Apostolus  :  -q 
Ita  dico  hostiam,  ut  obsequium  vestrum  sit  ratio^ 
nabile,  id  est  ut  cum  discretioue  jejunetis,  vigile- 
tisy  etc. 

Modo  diceret  aliquis  :  Paratus  sum  exhibere 
me  Deo,  quandiu  non  conturbat  me  mundus,  sed 
durum  est  resistere  mundo  cogenli  me.  Conlra  hoc 
Paulus  :  Vos  utique  tales  exhibete,  et  nolite  con- 
formarij  id  est  conformes  fieri  huic  sceculOy  ut  in 
aliquo  obtemperetis  mundo,  blandienti  seu  deter- 
renti  vos.  Nohte  conformari  sajculo,  sed  refor- 
mamini  per  baptismum,  qui  prius  deformati  estis 
per  culpam  Adae,  vel  rcformamini,  id  est  quotidie 
innovamini,  qui  novam  formara  justificati  accepi- 
stis.  Reformamini  dico,  proficiendo  assidue  in^no- 
viiate  sensus  vestri,  id  est  semper  magis  a^  ma- 
gis  bene  operando  innovamini,  ut  sic  probetis,  id 
est  probabiiiter  cognoscatis,  quce  sit  voluntas  Dei, 
voluntas  dico  bona,  id  est  utiHs  facientibus  eam,  et 
beneplacens,  his  qui  actu  experiuntur  eam,  nec  ita 
in  uno  bene  placens,  ut  in  alio  displiceat,  sed  in 
omnibus  perfecta.  ']orpora  vestra  hostiam  exhibere 
Deo  illud  admoneo,  sine  aliqua  districtione  obedien- 
tiae.  IIoc  autem  quod  sequitur  dico  per  gratiam^  id 
est  praecipio  auctoritate  nostri  apostolatus.  Conside- 
randum  est  quare  praedicta  solum  moneat ;  quae 
autcm  sequuntur  omni  auctoritate  interdicat  :  ea 
enim  quae  offensionem  generant,  licet  praelatum 
subditis  vi  obedientiae  interdicere,  sed  postquam  le- 
gem  non  violant,  non  ita  cogendi  sunt  ad  meliora, 
solummodo  bene  faciant,  sed  ex  dilectione  mo- 
nendi.  Si  enim  districtione  obedientiae  ad  perfectio-  ^ 
ra  cogerentur,  magis  in  hoc  damnaret  eos  prselatus, 
quam  adjuvaret,  cum  si  praeceptum  non  facerent, 
damnarentur  propter  inobedicntiam  ;  et  ideo  potius 
admonitione  trahendi  sunt  ad  meliora,  quam  co- 
actione,  quare  sic  ait  :  Per  gratiam  apostolatus  quce 
data  est  mihi,  dico  et  praecipio  omnibus,  et  ita  om- 
nibus  quod  singulis,  quisuntinter  vos  :  hoc  scilicet 
dico,  non  plus  laboretis  saperequam  oportet  sapere, 
id  est  quam  fides  sana  exigit ;  nec  vobis  penitus  in- 
terdico  sapere,  sed  volo  vos  sapere  ad  sobrietatem, 
Nec  iterum  vos  omnes  ad  eumdem  terminum  volo  de 
sapientia  laborare,  ut  non  satis  sit  vobis,  nisi  omnes 


C 


aequo  modo  sapiatis,  et  idco  unicuique  sufficiat  sa- 
pere,  sicut  Deus  divisim  dedit  singulis  mensuram 
OO  fidei,  id  est  dona  sua  mensurata,  secundum 
modum  et  opportunitalem  fidei  vestrae.  Ideo  Roma- 
nos  a  nimietate  sapientiae  reprimit;  quia  ipsi  supra 
modum  investigabant  causas  mysteriorum  Dei.  Hoc 
autem  quod  Deusneminilotumsaperededit,  sed  per 
partes  singulis  divisit,  multum  valet  ad  hoc,  ut  sibi 
subserviant,  et  ut  alter  alteri  vicissim  sese  contem- 
perent.  Cum  enim  unus  ignorat,  quod  alter  sapit,  et 
econverso  :  in  diversitate  acceptarum  gratiarum 
subservit  alter  alteri,  de  quo  congruam  similitudi- 
ncm  supposuit  :  quia  quemadmodum  diversa  mem' 
bra  in  uno  corpore  diversos  sensus  [actus]  habentia : 
pes  manui  subservit,  dum  portat  manum  ad  tangen- 
dum  quod  cupit  ,  manus  pedi,  dum  pedem  vestit. 
Sic  et  nos  diversa  membra  sumus,  unum  corpus  Ec- 
clesix  efficientia.  Sicut  enim  ab  eadem  anima  diversa 
membra  in  eodem  corpore  sensificantur  :  ita  nos  in 
corpore  Ecclesiae  per  eumdem  spiritum  omnes  vivi- 
ficamur.  Liltera  sic  jungitur  :  Deus  utique  dona  sua 
divisim  dedit.  Nam  sicut  in  uno  corpore  habemus 
qMidam  multamembrat  sed  non  omnia  membra  ha- 
bent  eumdem  actum  :  ita  nos  multi  unum  corpus 
sumus  in  capite  Christo :  sed  singuli  sumus  membra : 
ita  quod  alter  alteriuSf  id  est,  ut  hic  oculus  subser- 
viat  illi  pedi,  ct  sic  in  caeteris,  quae  contemperantia 
subservitionis  plurimum  est  idonea  ad  custodiam 
humilitatis  et  unionis.  Singuli  sumus  alter  alterius 
membra  :  igitur,  id  est  proplerea  quia  voluit  nos 
Deus  ita  vicissim  subservire,  sumus  habentes  dona* 
tiones  differentes :  ut  hic  prophetiam,  hic  doctrinam, 
etc.  Si  enim  singuli  omnes  donationes  habercnt, 
non  esset  unde  alter  alteri  subserviret,  vel  necessa- 
riusesset,  et  sic  aller  in  alterum  superbiret,  non 
relicto  unde  unus  alteri  se  contemperaret.  Habentes 
dico  differentes  donationes  :  et  hoc  secundum  gra- 
tiam^  id  est  per  Spiritum  sanctum,  qua^  gratia  data 
est  nobis  pergratiam  non  recompensata  per  meritum. 
Donationes  dico,  ut  sive  habeamus  prophetiam,  id 
cst  certamde  futuris  cognitionem,  vel  quorumlibet  se- 
cretorum  revelationem,  habentesdico  prophetiam  et 
hoc  secundum  rationem  fidei.  Non  determinat  cujus 
fidei,  vel  nostrae  vel  auditorum,  et  ad  utrumque  re- 
ferri  potestita.  S^cun(2um  rationem  fidei  nostrce^  quia 
Deus  secundum  quod  videt  conveniens  esse^  et  mo- 
dum  fidei  nostrae,  vel  revelat  secreta,  vel  praenuntiat 
futura :  vel  secundum  rationem  fidei  auditorum, 
quia  quemadmodum  Deus  videt  fidem  et  capacita- 
tem  audientium,  tantum  dat  praedicatoribus,  ut  re- 
velent  eis  vel  annuntient.  Nos  ulique  habentes  pro- 
pheliam  secundum  rationem  fidei  :  vel  nostrae,  vel 
auditorum  simus  alter  alterius  membra.  Sive  habe- 
mus  ministerium  administrandi  fratribus  tempora- 
lia,  debemus  aller  alterius  esse  membra  in  mini^ 
strando,  sicut  nobis  creditum  est.  Sive  ille  qui  docet, 
docere  dicit,  quod  et  scientiam  docendi  et  gratiam 
sermonis  habeat,qui,  inquam,  docel-,  sit  membrum 
alterius  in  docirina»  Ule  vero  qui  exhortatur,  sit 


103 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


404 


membrumalteriastn^^eW/ando.  Docereest  sapienti  A  ferendum  passiones,  quae  adeo  cami  repugnant,  est 


minus  scientem,  sed  exhortari  potest  et  aniroarc  ad 
bonum,  minus  sciens  longe  se  prudentiorem,  ut 
quilibet  rusticus  posset  quidem  exbortari  ad  belium 
fortem  militem,  cujus  tamen  belli  peritiam  rusticus 
ignoraret.  Qui  autem  tribuit^  tribuat  in  simplicitate, 
id  est  non  spe  recipiendi,  non  amore  terrense  laudis, 
sed  pro  sola  dilectione  proximi.  nievero  quiprceest^ 
praesit  in  sollicitudine,  id  est  omni  vigilantia  curam 
subditorum  gerat.  Qui  habet  quod  eroget,  simplici- 
ter  tribuat.  Qui  vero  non  habet  quod  tribuat,  mise- 
reatur  tamen  animo  :  et  ille  qui  miseretur,  faciat  hoc 
in  hilaritate,  id  est  non  coactus  praecepto  legis,  sed 
fervens  spiritu  dilectionis. 
Et  quia  ut  hoc  modo  sibi  invicem  subserviendo, 


necessaria.  Si  vero  non  adeo  ingniant  vobis  tribula- 
tiones,  estote  saltem  communicantes  necessitatUms 
sanctorum,  ut  indigentiis  horum  qui  patiuntur,  vos 
et  vestra  communia  faciatis.  Nec  solum  communi- 
cantes,  sed  etiam  sertantes  hospitalitatem,  ut  san- 
ctos  quos  impii  persequuntur,  vos  intimidi  hospitio 
recipientes,  curam  eorum  habeatis.  Patimini  quidem 
tribulantes  vos,  nec  hoc  solum,  sed  etiam  benedicite 
persequentibus  vos  :  nec  semel,  sed  assidne  benedi- 
cite  :  nec  ut  respectu  patientise  vestrae  benedicatis, 
et  consideratione  crudelitatis  eorum  maledicatis,  sed 
nunquam  velitis  maledicere.  Ut  autemdilectio  inte- 
gra  sit,  debetis  congaudere  gaudentibus,  et  hoc  de 
spiritualibus  bonis  haud  dubium  est,  et  de  tempo- 


alter  alteri  se   contemperarent,  vidit  necessariam  g  ralibus  quantum  ratio  admittil.  Debetis  etiam  flere 


esse  dilectionem  :  subjungit  de  illa  dicens,  ut  his 
modis  alter  alterius  membrum  fiat,  sit  in  vobis  di- 
lectio :  et  hoc  sine  simulatione,  ut  et  foris  se  osten- 
dat,  et  intus  ardeat  dilectio.  Nec  ita  diligatis,  ut  roalo 
proximi  adhaereatiS;  sed  odientes  malum  TO  ejus, 
bono  vero  proximi  sitis  adhcerentes,  id  est  cooperan- 
tes.  Nec  sufficiat  in  vobisipsis  habere  dilecliouem  : 
sed  etiam  diligentes  charitatem  fratemitatis,  id  est 
bonae  dilectionis  esse  in  fratribus  vestris  :  charita- 
tem  dico  invicem  habitam,  quod  alter  in  alterum 
operetur  charitatem  :  vel  ita.  Sicut  vos  proxiroos 
diligere  volo :  ita  volo  vos  esse  diligentes  charitatem 
fratemitatis,  recompensatam  invicem  :  quod  si  pro- 
ximi  aliqua  opera  charitatis  recompensant  vobis,  li- 
benter  suscipite.  Erant  enim  quidam  qui  bene  facie- 
bant  proximis :  sed  ne  remunerationem  hujus  me- 
riti  perderent,  nolebant  recipere  aliquid  invicem  a 
proximi  :  et  ut  dilectio  vestra  incrementum  semper 
habeat,sitis  honoreproevenientesinvicemy  idest  alter 
alterum,  ut  qui  citius  potest  assurgat  alii  :  ample- 
ctatur  proximum  omni  genere  dilectionis  :  utque 
bonum  fraternitatis  accressat  in  vobis,  estote  non 
pigri  solHcitudine^  ut  omni  vigilanlia  soUicitus  sit 
alter  alterius  levare  necessitatem.  Hanc  sollicitudi- 
nem  superius  prsecepit  praelatis,  quam  hic  fratribus 
ex  quadam  paritate  commendat.  Quia  si  non  habent 
quod  sollicite  tribuant.  sint  tamen  ferventes  spiritu, 
id  est  charitas  ardeat  in  animo  eorum,  licet  non  ha- 
beant  possibihtatem  operandi.  Et  ne  contemplatores 
malum  putarent  a  culmine  contemplationis  conde- 


cum  flentibus^  si  poenitentia  ductus  afQigitur  :  si 
etiam  nimis  vehementi  doiore  camis  angustiatur,  in 
quo  lamen  dolore  modus  est  habendus.  Ut  autem 
vere  lugcatis  cum  lugentibus,  estote  sentientes  idip- 
sum,  ut  non  tantum  vultu,  sed  corde  interius  affii- 
gamini,  et  hoc  invicem  hic  illi,  ille  isti,  ut  autem  id- 
ipsum  sentiatis ;  estote  non  alta  sapientes,  id  est  non 
superbientes,  sed  consentientes  humilibus,  idest 
idem  sentite  cum  abjectis,  et  ut  noveritis  consen- 
tire  humilibus  ;  nolite  esse  prudentes,  id  est  provi- 
sores  eorum  quae  expediunt  solummodo  apud  vosmet- 
ipsos  :  sed  etiam  providete  aliis,  vos  dico  non  red- 
dentes  alicui  malum  pro  malo,  Prudentes,  inquit, 
estote,  non  tantumprovidentes  quce  bona  sunt  coram 
Deo,  sed  etiam  coram  hominibus  omnibus,  tam  fide- 
libus  quam  infidelibus.  Non  enim  sufficit  testiroo- 
nium  conscientiae  nostrae  solum ,  nisi  et  extraneo- 
mm  testiroonia  conveniant.  Quare  quae  laudis  sunt, 
et  apud  Deum  et  apud  homines,  ca  utique  gerenda 
sunt.  Ut  autem  bona  vestra  omnibus  placeant,  silis 
habentes  pacem  cum  omnibus  hominibus,  sifieripo- 
testy  ut  et  ipsi  velint  habere  pacem  vobiscum,  quod 
si  nolunt,  fiat  pax  illa :  quod,  idest  quantum  ex  ^  M. 
vobis  est,  Yel  ila  habete  pacem  cum  omnibus  si  fieri 
potest,  ut  caro  vestra  diligat  affligentes  se,  quod  ta- 
men  ex  vobis  est,  quia  si  vultis  cx  ratione  potestis 
omnes  diligere.  Quam  pacem  ut  integram  servetis  : 
non  sitis  defendentes  vosmetipsos,  si  mala  inferunt 
vobis,  vos  dico  si  hoc  feceritis,  tunc  charissimi.  Ne, 
inquam,  defendatis  vos,  sed  acquanimiter  sustiuen- 


scendere  necessitatibus  proximi,  ait  Paulus  :  In  his  D  do,  date  locum  iroe  porsequentium,  ut  liceat  saevire 


omnibus  sciatis  nos  esse  servientes  Domino.  Deus 
enim  hoc  genus  servitutis  multum  diligit.  Gumque 
sic  diligentes  in  cura  proximi  studueritis,  ne  exspe- 
ctetispraesentem  mercedem,  sed  esioie gaudente^  spe 
futurae  remunerationis. 

Ostcnso  quomodo  se  debeant  exhibere  bonis,  de- 
terminat  quomodo  se  habeant  contra  malos,  dicens: 
Ne  autem  spe  futura  frustremini :  estote  patientes 
in  tribulatione,  id  est  patienter  sustinete  quaecunque 
pro  Christo  vos  pati  oportuerit.  Ut  autem  in  patien- 
tia  perseveretis,  estote  instantes  orationi :  quia  si  in 
omnibus  oratio  commoda  est,  multo  magis  ad  prae- 


quoroodo  volunt ;  vel  ita  :  Patiendo  malos  date  Uh- 
cum  ircB  Dei,  Deus  eniro  sic  proposuit  ulcisci  de  im- 
piis,  ut  ad  libitum  eorum  exerceant  iuiquitatem 
suam,  ut  nulla  miseria  damnationi  eorum  deesse 
queat.  Debetis  dare  locum  irae :  vei  hoc,  vel  illo 
modo.  Nam  scriptum  est  in  Salomone  dicente  Do- 
mino  :  Mihi  reservate  vindictam^  et  ego  retribuam 
impiis  (Deut.  ixxu,  35).  Sic  autem  faciendum  est, 
quia  haec  dicit  Dominus.  Nec  solum  non  defendatis 
vos  ab  impiis,  sed  etiam  diligite  illos  et  benefacite 
illis.  Quod  sic  ait  (Prov.  xxv,  21  ) :  St  inimictu  tuus 
eswieiit,  ciba  illum.  Si  siHt,  da  illi  potum.    Nam 


105 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


106 


hoc  facienty  congeres  super  caput^  id  est  super  men- A  quae  praedicta  sunt,  vicissim  sibi  debentsubditi.  Sed 


lem  ejus  curbones  ignis,  id  est  vel  fervorem  dilectio- 
nis  :  quia  admirando  patientiam  tuam,  diligat  et 
imitctur  bonum  tuum.  Vel  carbones  ignis,  id  est 
ignitam  poenitentiam  :  quiavidensconstantiamtuam, 
ardcnter  pcBnitebit  ut  tibi  assimilari  merealur;  ut- 
que  super  mentem  inimici  hujusmodi  carbones  in- 
geras,  noli  per  impatientiam  tuam  vinci  a  malo  il- 
lius,  sed  vince  malum  inimici  superando  illud  in 
bono  indeficientis  patientiae. 

CAPUT  XUI. 

«  Omnis  anima  potestatibus  sublimioribus  sub- 
«  dita  sit.  Non  est  enim  poteslas  nisi  a  Deo  (Sap. 
\^,  4).  Qua)  autem  sunt,  a  Deo  ordinatae  sunt.  Ita- 


quiddam  majus,  scilicet,  subjectionem  debent  prin- 
cipibus  :  et  ideo  omnis  anima  subdita  sit  potestali- 
bus  sublimioribus,  id  est  secundum  voluntatem  Dei 
sublimatis.  Ideo  per  animam,  quse  pars  est  hominis, 
totum  hominem  assignavit,  ut  ostendat  non  solum 
corpore,  sed  et  etiam  voluntate  serviendum  esse 
principibus.  T^  Vere  omnis  homo  debet  subdi  po- 
testatibus.  Nam  non  est  aliqua  potestas,  bona  seu 
mala,  nisi  a  Deo,  nec  sic  a  Deo^  ut  hoc  nolens  per- 
mittat  :  quia  qucBcunque  sunt,  a  Deo  ordinata  sunt, 
id  est  ordinabiliter  disposita,  nonfortuito  casu  nien- 
tia.  Quandoquidem  et  potestas  et  omnia  a  Deo  sunt 
ordinata,  itaquequiresistit  potestati,  resistit  ordinor 
tioni  Dei,  id  est  Deo  potestatem  hanc  ordinanti.  Nec 
que  qui  resistit  potestati,  Dei  ordinationi  resistit.  -j^  sic  resistere  leve  putetis,  quia  qui  sic  resistunt^  per 


Qui  autem  resistunt,  ipsi  sibi  damnationem  ac- 
quirunt.  Nam  principes  non  sunt  timori  boni  ope- 
riSy  sed  mali .  Vis  autem  non  timere  polestatem  ? 
Bonum  fac,  et  habebis  laudem  ex  illa.  Dei  enim 
minister  est  tibi  in  bonum.  Si  autem  malum 
[male]  fecerisy  time.  Non  enim  sine  causa  gla- 
dium  portat.  Dei  enim  minister  est,  vindex  in 
iram  ei  qui  male  agit.  Ideoque  necessitate  subditi 
estote ,  non  solum  propter  iram,  sed  etiam  pro- 
pter  conscientiam.  Ideo  enim  et  tributa  prsestatis. 
Ministri  enim  Dei  sunt,  in  hoc  ipsum  servientes. 
Reddite  ergo  omnibus  debita.  Cui  tributum  tribu- 
tum  ,  cui  vectigal  vectigal,  cui  timorem  timo- 
rem,    cui  honorem  honorem  {Matth,  xxii,  21.) 


hujusmodi  resistere  acquirunt  ipsi  sibi  damnatio" 
nem,  id  est  haec  sola  causa  sufficit  ad  damnationem 
eonim.  Non  est  utique  resistendum  principi.  Nam 
principes  non  sunt  timori  boni  operis,  id  est  qui  bene 
operatur  non  est  quare  timeat  principem  :  quia 
etiamsi  pro  bono  opere  infeslus  est  ei,'eumqueper- 
sequitur,  auget  virtutem  ejus  et  meritum.  Quare 
bene  operanti  non  est  timori,  sed  est  timori  mali 
operis,  id  est  qui  male  operatur,  ille  utique  timere 
potest  principem.  Nunc  ex  prsemissis  consilium  col- 
ligens  ait  :  Princeps  non  est  timendus  bonis  :  quod 
si  tu  similiter  vis  non  timere  potestatem,  fac  bonum, 
et  bonum  faciens  liabebis  laudem  ex  illa  quaecunque 
sit,  bona  vel  mala  :  quia  si  bona  est,  de  bono  lauda- 


Nemini    quidquam    debeatis  ,    nisi   ut  invicem  p  bit  te,  si  vero  mala,  persequetur  te  bene  operantem 

«  •  •  •  •  ^^  •  •  1*1**a  *  1  ^^  A  *AA  J.*  M.*  1  3t^*  HT  1  V  1 


diligatis.  Qui  enim  diligit  proximum  ,  legem 
implevit.  Nam  non  adullerabis.  Non  occides.  Non 
furaberis.  Non  falsum  testimonium  dices.  Non 
concupisces  {Deut,  v,  48),  et  si  quod  est  aliud 
mandatum  in  hoc  verbo  instauratur  :  Diliges  pro- 
ximum  tuum  sicut  teipsum  {Levit.  xix,  18).  Di- 
lectip  proximi  malum  non  operatur  {Matth.  xxii, 
39).  Plenitudo  ergo  legis  est  dilectio.  Et  hoc  scien- 
tes  tempus,  quia  hora  est  jam  nos  de  somno  sur- 
gere.  Nunc  enim  propior  est  nostra  salus,  quam 
cum  credidimus.  Nox  praecessit,  dies  autem  ap- 
propinquavit.  Abjiciamus  ergo  opera  tenebrarum, 
et  induamur  arma  lucis,  sic  ut  in  die  honeste  am- 
bulemus.  Non  in  comessationibus  et  ebrietati- 
bus,  non  in  cubilibus  et  impudicitiis,  non  in  con- 


et  ex  virtute  patientiae  laudaberis.  Vere  laudem  ha- 
bebis  ex  ea.  Nam  hic  idem  princeps  ministerDei  est 
tibi  in  bonum,  id  est  ad  ulilitatem  si  bene  feceris ; 
sed  si  male  feceris,  time  eum.  Timendus  utique  est 
male  facienti,  nam  hic  judex  non  sine  causa  portat 
gladium.  Vere  non  sine  causa ;  nam  hic  minister 
Dei  est :  vindex  ei,  id  est  ad  damnum  ejus  qui  ma- 
lum  agit  :  vindex  dic  in  iram^  id  est  in  vindictam 
Dei  faciendam  :  vel  vindex  in  iram,  id  estin  sigmun 
futurae  ultionis,  quam  animadvertunt  per  tempora- 
lem  ultionem  quam  vident.  Quandoquidem  hic  prin- 
ceps  minister  Dei  est,  ideo  estote  subditi  animo,  huic 
necessitati,  id  estprincipi,  cui  velitis  nolitis  subjicie- 
mini,  ut  illud  cupias  quodcunque  necesse  est.  Sub- 
diti,  inquam,  estote,  non  solum  propter  iram  princi« 


tentione  et  aemulalione  {Luc.  xxi,  34);  sed  indui-  ^pisvlXdindsim,sedetiampropterconscientiamyesiTBm 


mini  [induite]  Dominum  Jesum  Christum.  Et 
camis  curam  ne  feceritis  in  desideriis  {Gal.  v,  16  ; 
I  Petr.  II,  11).  .. 

EXPOSITIO. 

Postquam  docuit  quomodo  vicissim  inter  se  agen- 
dum  est  subditis^  docet  illos  quiddam  majus  debere 
praelatis  :  etiam  infidelibus,  salva  tamen  integritate. 
fidei.  Erant  enim  qui  crederent  se  fidelibus  dominis 
nihil  jam  debere,  quia  fratres  eorum  erant  in  fide. 
Infidelibus  autem  dominis  penitus  omnem  servitu- 
tem  negabant ;  absurdum  judicantes  ut  qui  fidelis 
esset  infideli  subjiceretur.  Littera  sicjungitur  :  Haec 

Patrol.  GLin. 


in  puritate  conservandam ,  quia  nisi  animo  subjice- 
remini  principi,  polluta  esset  conscientia  vestra,  ob- 
vians  divinae  ordinationi.  Debetis  utique  subditi  esse 
principi ;  nam  ideo,  id  est  in  signum  h^jus  subje- 
ctionis,  prcestatis  vos  tributa,  et  caetera  debita.  Vos 
dico  in  hoc  ipsum  quod  tributapra:statis,  potestati- 
bus  servientes  Deo  :  nam  ipsi  principes  ministri 
sunt  Deiy  id  est  ministrant  Deo  per  accepta  tributa, 
quae  dant  eis  vires  et  potestatem  operandi  quod  Deus 
disponit.  Vel  ita ,  vos  praestatis  tributa  et  bene  faci- 
tis.  Nam  hi  principes  sunt  ministri  Deiservientes,  id 
est  quos  Deus  constituit  servire  sibi  in  hoc  ipsum, 
in  tributis  quse  a  vobis  accipiunt.  Cum  enim  Deus 


107 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


108 


primum  regem  constituit  Saulem,  dixit  eum  non  ul-  A  olim  cum  primum  credidimus.  Quotidie  enim  magis 


terius  de  labore  suo  victurum,  sed  de  Idboribus  sub- 
ditorum.  Et  quia  vel  vos  in  hoc  ipsum  quod  tributa 
solvitis,  Deo  servilis,  vel  principes  in  hoc  ipsum  Deo 
serviunt,  ergo  omnibus  principibus  reddite  debita. 
Cui  principi  debetis  tributumy  reddite  tributum, 
Cui  debetis  i;^c^i^a/,reddile  vectigal.  Tributum  dici- 
tur,  ut  obsonia  illa  quse  domi  solvebantur,  vectigalj 
quod  semper  ad  domos  dominorum  vehebatur,  ut 
est  hodie  census.  Cui  debetis  honorem  solum,  im- 
pendite  honorem.  Cui  timorem,  exhibele  timorem  et 
omnem  reverenliam.  Ut  breviler  omnia  colligam, 
universaliter  praecipio  :  nemini  guidquam  debeatis^ 
neque  tributum,  neque  vectigal,  neque  aliud,  nisiut 
diligntis  intncem,  quia  volo  vos  semper  debitorcs 


ac  magis  futuro  judicio  propinquamus,  in  quo 
remunerabimur.  Yere  nunc  prope  cst  nostra  salus  : 
nam  nox,  id  est  ignorantia  in  infidelitate  habita 
proecessitj  et  ideo  cavendum  est  ne  in  hanc  noctem 
recidamus.  Nox,  inquit,  prcecessit,  sed  dies  salvatio- 
nis  nostrai  per  premissos  radios,  ut  per  fidem, 
spem,  dilectionem,  et  caetera,  appropinquavit,  id 
est  prope  esse  inlelligitur.  Virlules  enim  quae  ha- 
bentur  in  praesenti,  radii  sunt  futurae  jucuuditatis. 
Et  quando  quidem  nox  esse  dcsiit,  et  dies  appropin- 
quavit,  ergoabjiciamusopevatenebrarum,  id  est  quae 
operati  sumus  dum  in  ignorantia  essemus.  Vei  opera 
tenebramm,  id  est  digna  tenebris,  et  digna  non  vi- 
deri,  sed  semper  occuhari.  Abjidamus,  inquit,  ha?c 


esse  dilectionis  :  ila  quod  nunquam  a  dileclione  ces- g  opera,  et  induamus  nos  opera  lucis,  id  est  verae 


setis,  ideo  vos  volo  semper  dihgere  invicem  :  quia 
qui  diligit  proximum^  legem  implevit{Exod.  xx,  14). 
Et  vere  legem  implevit ;  nam  non  adulterabis  :  non 
occides  :  non  furaberis  :  non  falsum  testimonium 
dices :  non  concupisces  {Deut.  v,  18)  :  etsiquodest 
aliud  mandatum  in  lege,  instauratur,  id  est  implctur 
hoc  verbo  :  Diliges  proximum  tuum  sicut  te  ipsum 
{Lev.  XIX,  18).  Vere  in  dileclione  proximi  impletur 
omne  mandatum  legis. 'NnmdHectio  proximi,  malum 
non  operatur  {Matth.  xxii,  39).  Qui  enim  diligit  proxi- 
mum,.T3  non  adulterabit  cum  uxore  cujus.  Non 
occidet  eum.  Non  furabitur  res  ejus,  etc.  Et  quan- 
doquidem  dilectio  proximi  malum  non  operatur ; 
ergo  dilectio  est  plenitudo  legis  :  qui  enim  malum 
non  operatur,  legem  implevit  {Galat.  v,  14;  Jacob. 


cognilionis,  vel  opera  digna  luce  et  manifestatione, 
quae  opera  sunt  arma  quibus  et  fidem  nostram  tue- 
mur  et  insurgentia  vitia  superamus;  ut  induti  ar- 
mis  lucis,  honeste  ambulemus,  id  est  de  bono  in 
melius  proficiamus,  sicut  qui  positi  sunt  in  die,  id 
est  incognitione  veritatis.  Positos  enim  tn  e/eedecet 
opera  noctis  abjicere,  et  arma  lucis  assumere.  Nos 
dico  sic  ambulemus  in  die  non  remanentes  in 
comessationibus,  id  est  in  publicorum  convivio- 
rum  conventiculis,  et  non  manentes  in  ebrietatibus 
ut  nimia;  polationi  incumbamus.  Non  etiam  in  cubi- 
libuSj  ad  quae  cubilia  de  nimietate  saturitatis  et  pota- 
tionis  itur,  ibique  superflua  quies  habetur.  Et  non 
mancntcs  in  impudicitiis,  id  est  in  delectatione  libi- 
dinis  ;  qui  enim  ebrius  ad  cubile  descendit,  conse- 


II,  8).  Scimus  utique  quia  dilectio  malum  non  opera-  ^  quenter  urgetur  facibus  libidinis.  Et  non  manentes 


tur  :  nec  hoc  solum  scimus  de  ea,  sed  hoc  etiam 

scientes  sumus   de  dilectione,  quod  facit  nos  de 

somno  surgere  bonumque  operari.  Vis  tamen  con- 

tinuationis  et  summa  senteniiae  pendet  ad  illud  quod 

sequilur  :  Abjiciamus  ergo  opera  tenebrarum.  Sed 

praemittit  quasdam  raliones,  unde  opportunius  in- 

ferat  dicens  :  Dileclionem  non  operari  malum  sci- 

mus  :  etiam  hoc  de  dilectione  scientes,  quia,  id  est 

quod  hora  est,  quasi  dicerel,  tempus  est ;  scd  ideo 

per  horam   significavit  illud  tempus,  ut  ostendat 

breve  esse  et  cito  transiens,  et  nisi  in  eo  pcenile- 

mus  irrecuperabile.  Scimus  utique  quia  hora   est 

jam,  id  est  amodo  ex  quo  per  fidem  justificati  su- 

mus  surgere  nos  de  somno,  id  est  de  calamitate  cor- 

poris,  quae  ad  bene  operandum  pigros  nos  facit.  D  carnis  sectemini. 

Surgere  dicit  quasi  bonis  operibus  omni  studio  in- 

vigilare.  Sunt  enim  quidam  qui  postquam  justificati 

sunt,  cum  fervere  deberent  in  labore  bonae  opera- 

tionis,  torpent  et  negligunt,   quasi  securi  ex  justifi- 

catione,  et  quia  continent  se  a  criminalibus.  Vere 

de  somno  surgere  dehemus  :  udim  credidimus ^idesi 

fidem  accepimus,  quae  fides  propinquos  nosfecitsal- 

vationi;  sed    nunc  per  merilum  eorum  quae  post 

acceptam  fidem  operaii  sumus,  propior  est  nostra 

salus  quam  olim  esset  cum  solum   credidimus,  id 

est  cum  gratia  sola  csset  in  nobis,  et  adhuc  nullum 

meritum.  Velita :  Nuncestpropiorsecvmdumiempus 

nostrasaluSj  idestdies  nostrse  salvationis,  quamesset 


in  contentione ;  intemperantia  enim  potus  et  libidi- 
nis  frequenter  jurgia  concitat.  Et  ne  sitis  in  a^ula- 
tionCy  id  est  in  invidia  :  quidam  qui  non  audet  con- 
tendere,  quod  polest,  invidet  proximo.  In  his  ita- 
que  non  remaneatis :  sed  induimini  Dominum  Jesum 
Christum,  id  est  vestite  nuditatem  vestram  fide 
Christi  et  virtutibus,  quae  super  hanc  fidem  aedifi- 
cantur.  Homo  enim  propter  peccatum  de  paradiso 
nudus  ejectus  esl  {Gen.  v,  16);  sed  nudilas  ista  ve- 
lari  debet  ornamento  fidei  caeterarumque  virtutum. 
Et  vos  induti  Dominum  Jesum  Christum,  ne  feceri- 
tiSy  id  est  non  facietis  curam  camis.  Nec  curam 
quam  T4L  necessitas  postulat  prohibeo ;  sed  ne 
feceritis  curam  camis  in  desideriis,   ut  desideria 


CAPUT  XIV. 


«  Infirmum  autem  in  fide  assumite,  non  in  disce- 
«  ptalionibus  cogilationum.  Alius  enim  credit  se 
c  manducare  omnia.  Qui  autem  infirmus  est,  olus 
« manducet.  Is  qui  manducat,  non  manducantem 
«  non  spernat,  et  qui  non  manducat,  manducantem 
f  non  judicet.  Deus  enim  illum  assumpsit.  Tu  quis 
«  eSf  quijudicas  {Jac.  iv,  12)  alienum  servum  ?  Do- 
«  miuo  suo  stat  aut  cadit.  Stabit  autem.  Potens  est 
«  enim  Deus  statuere  illum.  Nam  alius  judicat  diem 
«  inter   diemy  alius  autem   judicat  omnem  diem. 


109 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


iiO 


Unusquisque   in  suo  sensu  abundet.    Qui   sapit  A  naret  gentilera,  dicens  eum  ideoutiidololhytis,  quia 


diem,  Domino  sapit  :  et  qui  manducat,  Domino 
manducat.  Gratias  enim  agit  Deo.  Et  qui  non 
manducat^  Domino  non  manducat,  et  gratias  agit 
Deo.  Nemo  enim  nostrum  sibi  vivit;  et  nemo  sibi 
moritur.  Sive  enim  vivimus,  Domino  vivimus  : 
sive  morimur,  Domino  morimur.  Sive  ergo  vivi- 
mus,  sive  raorimur,  Domini  sumus.  In  hoc  enim 
Christus  mortuus  est  et  resurrexit  :  ut  et  vivo- 
nim  et  mortuorum  dominetur.  Tu  autem  quid 
judicM  fratrem  luum  ?  {Jac.  iv)  aut  tu  quare 
spernis  fratrem  tuum?  Omnes  enim  stabimus 
ante  tribunal  Chrisli  [Dei].  Scriptum  est  enim  : 
Vivo  egOy  dicit  Dominus  :  quoniam  mihi  flectetur 
omne  genu.  et  omnis  lingua   confitebetur   Deo 


adhuc  idolis  adhaererel.  Liltera  sic  jungitur  :  Curam 
carnis  nefeceritis,  sed  hocfacile  :  Infirmum  infidej 
id  esl  eum  qui  non  habet  iirmam  fidem,  credendo 
quasdam  creaturas  Dei  immundas  (et  hic  erat  Ju- 
daeus),  illum  noUte  scandahzare  vos  qui  firmi  estis 
in  fide,  sed  assumite  eura.  Assumere  est  condescen- 
dere  infirmilati  ejus  :  abstinere  a  quibus  abstinet, 
et  sic  alUciendo  eum  paulatim  de  integritate  fldei 
doceat,  donec  ad  perfectionem  veniat.  Hic  scandalum 
reraovit.  TC^  Assumite  infirmum  non  remanentes 
in  disceptationibu^  cogitationum  ejus,  scilicet  in- 
firmi,  id  est  ne  disceptetis  judicantes  aliquem  de  con- 
scientia  cordis,  quae  soli  Deo  cognita  est  et  non  vo- 
bis.  Vere  infirmus  debet  assumi.  Nam  alius  est  per- 


(Isai.  XLv,  23;  PhiL  ii,  iO).  Itaque  unusquisque  g  fectusquiassumereetdocereeumpotest.Aliusautem 


nostrum  pro  se  rationem  reddet  Deo.  Non  ergo 
amplius  invicem  judicemus  :  sed  hoc  judicate 
magis,  ne  ponatis  offendiculum  fratri  vel  scanda- 
lufD.  Scio  et  confido  in  Domino  Jesu,  quia  nihil 
commime  per  ipsum,  nisi  ei  qui  existimat  quid 
commune  sit  esse,  Uli  commune  est.  Si  enim 
propter  cibum  frater  tuus  contristatur,  jam  non 
secundum  charitatem  ambulas.  NoU  cibo  tuo 
illum  perdere,  pro  quo  Christus  mortuus  est.  Non 
ergo  blasphemetur  bonum  nostrum.  Non  est  enim 
regnum  Dei  esca  et  potus  :  sed  justitia  et  pax,  et 
gaudium,  in  Spiritu  sancto.  Qui  enim  in  hoc  ser- 
vit  Christo,  placet  Deo,  et  probatusesthominibus. 
Itaque  quae  pacis  sunt  sectemur  :  et  quae  aedifi- 
cationis  sunt,  in  invicem  custodiamus.   NoU  pro- 


est  infirmus  qui  assumptione  indiget.  Quod  sic  ait. 
Alius  se  credit  posse  manducare  omniay  sciens  omnia 
esse  munda,  et  hic  est  fide  6rmus.  AUus  autem  est  in- 
firmus,  putans  se  non  posse  omnia  manducare.  Hic 
autem  infirmus  est,  nolens  uti  carnibus  gentUium, 
manducety  id  est  permittatur  manducare  olus^  id  est 
si  veUt  abstinere  :  utique  bonum  est,  nec  inquietetur. 
Hic  incipit  compescere  Romanos,  ne  judicent  de 
conscientUs.  Qui  non  vuU  manducare ,  permittatur 
abstinere.  Is  autem  qui  mandu^at^  sciens  omnes  ci- 
bos  esse  mundos,  non  spernat  non  manducantem^ 
id  est  gentiUs  comedens  non  contemnat  Judaeum  ab- 
stinentem,  arguens  eum  de  imperfectione  fidei.  Et 
iUe  qui  non  manducat^  id  est  Judaeus,  non  judieet^ 
id  est  non  damnet  manducantem  gentilem.  Non  de- 


pter  escam  destruere  opus  Dei.    Omnia  quidem  ^  bet  aUer  aUerum  spernere  seu  judicare  :  nam  Deus 


sunt  raunda,  sed  malum  est  homini  qui  per 
offendiculum  manducat.  Bonum  est  non  mandu- 
care  camem,  et  non  bibere  vinum,  neque  in  quo 
trater  tuus  offenditur;  aut  seandalizatur,  aut  in- 
firmatur.  Tu  fidem  quam  habes  penes  temet 
ipsum,  habe  corara  Deo.  Bealus  qui  non  judicat 
semetipsum  in  eo  quod  probat.  Qui  autem  discer- 
nit ,  si  manducaverit,  damnatus  est,  quia  non  ex 
fide.  Omne  autem  quod  non  est  ex  fide  ,  pec- 
catum  est. » 

EXPOSITIO. 

Quia  Romani  gravi  inter  se  discordia  discepta- 
bant,  dicentes  :  Hi  qui  de  Judaismo  conversi  erant. 


assumpsit  illumy  id  est  utrumque  et  manducantem, 

et  non  manducantem.  Assumpsit   dico  per  fidem 

quam  jam   habent  ut  servos.    Et  quandoquidem  a 

Deo  assumpti  sunt  facti  servi  ejus,  tu  quis  es  quiju- 

dices  servum  alienum  ?  Nec  leges  mundi  hoc  pati- 

untur,  ut  servus  ab  aUo  quam  a  domino  suo  judice- 

tur.  Non  utique  judicare  debes  aUenum  servum  :  quia 

servus  Ule  stat  bene  operando  reservatus  domino, 

id  est  judicio  domini  sui,  aut  peccando  cadit  a  do- 

mino  suo  judicandus.   Si  etiam  plane   noveris  eum 

cecidisse,  netamenjudices  eum  :  quia  cras   potest 

poenitendo  essemeUor  te,  et  de  omnibusbona  semper 

suspicio  tenenda  est.  Quia,  si  etiam  cecidit,  stabit  au- 

tem  fortassis  cras,  idest  fortis  apparebitin  bono.  Yere 

quosdam  cibos  esse  immundos,  nec  eis  uti  debere.  J)  quod  stabit  suspicandum  est  de  eo  :  nam  Deus^  cui 


calumniabantur  etiam  Judaei  gentiUbus ,  quia  come- 
derent  idolothyta,  dicentes  eos  adhuc  inhaerere  riti- 
bus  gentUitatis ;  e  contrario  gentiles  scientes  omnes 
cibos  mundos,  utebantur  ilUs,  accusantes  Judaeos 
quod  non  haberent  integram  fidem ;  quia  in  hunc 
modum  confligebant.  Apostolus,  volens  eos  revocare 
ad  pacem,  instruit  eos  non  facere  scandalum  fratri- 
bus  inter  se  nec  de  conscientiis  aUer  aUenim  judi- 
care.  Scandalum  faciebat  iUe,  qui  propter  incitan- 
dam  iram  proximi  comedebat  quod  proximum  offen- 
debat  :  vel  eum  sub  incredulitate  comedere  faciebat 
quod  immundum  putabat.  Judicare  de  conscientiis 
erat  cum  Judaeus,  credens  qusedam  immunda,  dam- 


servus  est,  potens  est  iterum  statuere  eum.  Quia  Do- 
mmi  solimi  est judicare  servum,  tu  non  debes  judicare 
eum,  praeterea  ideo  nedamnes  eum.  Nam  quod  facit, 
ex  judicioet  sana  intentione  animifacit.  Quod  sic  ait  : 
Alius  seu  Judaeus  seu  gentUis  judicat  diem  inter 
diem,  idestuno  die  abstinendum,  aUo  non.  Alius  au' 
tem  judicat  omnem  diem  in  abstinentia  observan- 
dum,  et  quicunque  judicat  abstinendum  sane  sentit, 
et  inde  laudandus  est  non  damnandus.  Qui  judicat 
abstinendum,  sive  hic,  sive  iUe,  sane  sentU :  et  volo 
ut  unusquisque  abundet  in  suo  sensu,  id  est  in  eo 
quod  sapienter  sentit  et  operatur,  ut  si  modo  bene 
absUnet^  postmodum  meUus  abstineat,  et  caetera 


ill 


S.  BRUNONIS  CARTflUSLLNORUM  LVSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


iiS 


bona  sectetor.  Nolandain  est  quod  si  abstinere  eos  A  prohibere  jadiciam  praelatonim  in  sobditos,  de  qoi- 


malum  esset,  nollet  eos  Apostolos  abundare  in  boc 
sensu  :  ideo  utique  opto,  ut  in  hoc  sensu  abundent ; 
quia  qta  sapit  diem,  id  est  qui  in  abstinentia  obser- 
rat  diem,  sapit  hoc  Damirw,  id  est  ad  honorem  Do- 
mini  :  et  qui  manducat,  manducat  similiter  Do- 
mino.  Nam  manducans  agit  gratias  Deo :  et  pro  sa- 
no  intellectu  habilo  de  creaturis  Dei,  et  quia  su- 
slentatur  his  beneficiis.  Et  ille  qui  non  manducat, 
non  manducat  Domino,  id  est  jejunat  ad  honorem 
Dei,  et  gratias  iterum  agit  Domino  pro  abstinentia 
sibi  collata  :  et  per  hoc  satis  ostenditur  utrumque 
sane  intelligere,  nentrumque  pro  hoc  debere  dam- 
nari.  Vel  illud  superius  aliter  legilur  :  Ne  judices 
alienum  servum ;  nam  aliu4,  id  est  homo,  judicat 


bus  judicare  debent,  sed  solos  subdilos  compescit  ne 
se  aiterutrum  praesumant  judicare.  Postquam  satis 
ostendil  non  debere  se  invicem  judicare  de  con- 
scientiis,  prohibet  eos  a  scandalis  fratrum,  dicens  : 

• 

Ne  judicetis  inmcem^  sed  hoc  magisjudicate,  ne  po- 
natis  offendiculum  fratriy  vel  scandalum .  Offendi- 
culum  vocat,  ut  si  faceret  fratrem  peccare  come- 
dentem  in  incredulitale,  vel  si  eo  animo  comederet, 
ul  frater  hoc  abominans  rixaretur  et  spemeret  co- 
medenlem.  Scandalum  vocat  contristationem  fratris 
habilam  ex  eo  quod  videt  eum  comedere  quod  im- 
mundum  putat.  ObjiceretPaulo  ille  qui  omnibus  uten- 
dum  esse  intelligit :  Tu  fortasse  cum  Judaeo  infirma- 
ris,  qui  dicis  me  offendere  cum  utor  creaturis  Dei. 


diem  inier  diem,  id  est  de  praesenti  solum.  Alius,  id  -n  Absit  hoc,  ait  Paulus,  ut  ego  accusem  te,  quin  sane 


est  Deus,  judicat  omnem  diem,  sic  de  futuro  ut  de 
pra&senli .  Et  cum  homo  sane  judicet  de  praesenti, 
volo  ut  UDusquisque  hominum  abundet  in  suo  sensu 
bono  :  csptera  non  mutantur.  Ulerque  manducans  et 
abstinens  gratias  agit  Deo,  et  juste.  Nam  nemo  nos- 
irum  vitnt  sibi,  id  est  nemo  debet  quaerere  gloriam 
suam,  dum  vivit^  f/ nfmojustorum  moritur  simili- 
ter  sibi.  Vere  nec  vivimus  nec  morimur  nobis,  nam 
Domino  :  sive  enim  vivimus,  Domino,  id  est  ad  ho- 
norem  Domini  vivimus ;  sive  morimur,  Domino 
morimur,  Et  quia  vivimus  et  morimur  Domino,  ergo 
sumus  TO  Domini,  sive  vivimus,  sive  morimur. 
Quare  tu,  quicunque,  ne  judices  alienum  servum. 
Vere  Domini  sumus  :  nam  in  hoc  mortuus  est  Chris- 
ius  et  resun'exitf  ut  per  meritum  mortis  et  poten- 


credas.  Scio  enim  et  hoc  con/ldo  in  Domino  Jesu,  id 
est  per  Jesum  tibi  testor,  quod  nihil  est  commune^ 
id  est  immundum  :  et  hoc  per  ipsum,  id  est 
per  Christum  qui  nos  solvit  a  lege,  sub  qua  multa 
judicabantur  immunda;  sed  quiaevacuata  hac  lege 
libertas  reddita  est,jam  commune  dicendum  est. 
Scio  utique  nihil  esse  commune  nisi  ei  qui  existi- 
mat  aliquid  commune  essc :  ilii  pro  certo  commune 
est,  non  propler  ipsam  creaturam,  sed  propter 
fidei  suae  infirmitatem.  Ne  ponas  scandalum  fratri. 
Namsi  frater  tuuscontristaturproptercibum  quem 
sumisjam  non  ambulas  secundum  charitatem^  quia 
non  geris  curam  proximi.  Ut  ab  offendiculo  firatris 
caveas,  noli  cibo  tuo  (qui  vile  quid  est)  perdere  t7- 
lum :  ut  vel  facias  eum  comedere  tecum  in  infide- 


tiam  resurrectionis  doroinetur  mortuorum  et  vivorum.  ^  litate,  vel  rixeris  cum  illo.  Noli,  inquam,  pro  tam 


Et  cum  Deus  omnium  dominetur,  tu  autem  abstinens 
quid,  id  estquare  ;u(/ica5  fratrem  /uum  manducan- 
tem,  aut  tu  manducans  quare  spemis  fratrem  tuum 
jejunantem  ? 

Nolite  vos  alterutnim  judicare :  nam  omnes  stabi- 
mus  ante  tribunal  Ddi ,  judicandi  a  Deo.  Stabimus 
dicit  a  simililudine  exspectantium  sententiam  judi- 
cii.  Tribunal  dicit  quasi  Deus  sessunis  sit,  ad  mo- 
dum  cujuslibet  potentis  pro  tribunali.  Vere  omnes 
stabimus  :  nam  ita  scriptum  est :  haec  dicit  Dominus 
per  Isaiam  :  Ego  vivo  (Isa.  ilv,  83).  Ecce  sacra- 
mentum ,  ut  quod  sequitur  certissime  credatur. 
Cum  tamen  Isaias  dicebat  Vivo,  intelligebat  de 
Christo,  qui  gustaret  aliquando  mortem,  quem  re- 


vili  re  negligere  eum,  pro  quo  Christus  mortuus 
est,  id  est  quem  Christus  adeo  dilexit,  ut  pro  eo 
mori  voluerit.  Quandoquidem  cibus  vile  quid  est, 
perdere  autem  proximum  grave  est,  ergo  ne  cibo 
nostro  perdatur  proximus. 

Bonum  nostrum,  id  est  sanus  intellectus  quem  de 
creaturis  habemus,  hoc  utique  bonum  non  blasphe^ 
metur,  id  est  non  fiat  blasphemabile,  ut  per  hoc 
bonum  fratrem  simplicem  offendamus.  Determinat  in 
quibus  non  sit  offendendus  proximus  :  in  his  scilicet 
quae  salvationem  impediunt,  et  in  quibus  non  sit  se- 
quendus ;  in  his  scilicet  quae  salutem  animse  aufe- 
runt  dicens  :  Cibo  non  debes  proximum  perdere ; 
nam  esca  TT  et  potus  non  est  regnum  Dei^  id  est  uti 
surgentem  Pater   constitueret    omnium  judicem  :  D  ^^^  ^^ca  et  hoc  potu,  non  dat  regnum  Dei  :  nec  tol- 


quod  infideles  falsum  putaveruat ,  cum  viderent 
eum  mortuum.  Et  in  voce  Christi  'sic  ait  :  Ego  vere 
vivo  :  quod  palam  erit  ex  eo,  quoniam  mihi  flectetur 
omne  genu,  id  est  omnis  creatura  mihi  in  judicio 
subjicietur;  et  tunc  omnis  lingua,  id  est  omnis 
conscientia  confitebitur  Domino.  Et  quandoquidem 
ita  Scriptura  ait  omnes,  sciiicet,  a  Deo  judicandos, 
itaque  constat  quod  unusquisque  nostrum  reddat 
rationem  Deo  pro  se,  et  non  pro  proximo.  Et 
quandoquidem  pro  nobis  reddituri  sumus  rationem, 
ergo  non  amplius  judicemus  nos  invicem,  id  est  sub- 
ditus  subditum.  Per  hoc,  invicem^  innuit  se  non 


lit,  si  abstineas  ab  his.  Uaec  non  dant  regnum  Dei. 
Sedjiutitia,  id  est  aequitas  servata  ad  proximum  ut  in 
nullo  eum  offendamus ;  et  pax^  id  est  concordia  ex 
servata  aequitate  veniens.  Et  gaudium^  quod  aiter  in 
dilectione  congaudere  alteri  ;  quod  gaudium  in  pace 
nutritum  est  in  Spiritu  sancto,  id  est,  secundum  quod 
dictatSpiritussanctus.  Haec,  inquam,  sunt  regnum 
Dei  :  nam  in  his  servitur  Christo.  Qui  autem  in  his, 
id  est  pace,  justitia,  et  gaudio,  servit  Christo^hic  pla^ 
cet  Deo,  et  probatus  est  hominibus^  id  est  haec  servi- 
tus  probabilis  judicatur  ab  omnibus  ;  ncc  est  sicut  tua 
comestio,  in  qua  offenditur  proximus.   Ideo  prius 


ii3 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


114 


ait,  servit  Christo,  dehinc  placet  Deo ;  quia  Ghristus  A 
legem  pacis  et  justitise  dedit  hominibus,  qui  nisi  per 
Christum  placere  non  possunt  Deo.  Quandoquidem 
servitus  pacis  placet  Deo  et  ab  hominibus  approba- 
tur,  itaquesectemureaqtice  pacis  sunt,  non  litigemus 
cum  proximo,  sed  etiam  sectemur  ea  quae  sunt  (gdi' 
/ieationis  :  et  hoc  invicem,  ut  tu  aedifices  illum  in 
tuo  boQO,  et  ille  te  in  suo.  Quod  hic  ait  aedifieatio- 
nis,  idem  est  quod  ait  superius,  infirmum  assumite. 
Sectpmur  ea  quae  sunt  sedificationis,  non  ea  quae 
sunt  destructionis,  quod  sic  ait  :  Noli  propter  escam 
tuam  qua  proximus  offenditur  destruere  in  eo  opus 
Deif  id  est  fidem  quam  jam  operatus  est  in  eo  Deus. 
Si  enim  nimia  districtione  cogas  eum,  hoc  tantillum 
boni  quod  habet  deseret.  Quare  magis  est  nutrienda 
infirmitas  ejus,  quam  nimia  asperitate  cogenda  :  -n 
quod  Petrus  idonee  satis  observabat,  cum  Judaeos 
quos  ad  iidem  Ghristi  converterat,  adhuc  circumcidi 
et  in  quibusdam  legalibus  permittebat  :  de  quibus 
si  intemperanter  cogeret  eos,  citius  quod  ab  eo  ac- 
ceperant  dimitterent,  quam  ila  repcntine  ad  perfe- 
ctionem  ascenderent.  Sciebat  enim  eos  paulatim 
posse  et  debere  ad  perfectionem  adduci,  sicut  fa- 
ctum  cst.  Noli  propter  escam  destruere  fidem  pro- 
ximi,  non  quod  esca  immunda  sit  :  omnia  quidem 
munda  sunt;  sed  tamen  malumest  homini,  qui  man- 
ducat  per  offendiculum,  intendens  offendere  proxi- 
mum.  Nec  solum  ut  caveas  ab  offensione  proximi 
debes  abstinere  ab  his,  sed  etiam  ab  omni  carne  et 
ab  omni  potu  in  quo  frater  offenditur.  Quod  ila  ait : 
Bonum  est  tibi  non  manducare  carnemy  nec  hibere 
vinum^  neque  aliquid  in  quo  frater  tuus  offenditur 
se  peccando,  veloffendilur  a  te  et  scandalizatur  con- 
tristando^  aut  infirmatur  in  fide  aliquantulum  haesi- 
tando.  Ne  offendas  proximum,  debes  abstinere  ab  his. 
Tu  quidem  habes  fidem  sanam  penes  temetipsum ; 
habe  illam  coram  Deo^  id  est  sufificit  tibi  ut  Deus  in- 
telligat  fidem  tuam  :  non  oportet  ut  coram  absli- 
nente  qui  offenditur  facias  opus  ejus  fidei ;  ideo  pe- 
nes  temetipsum  fidem  hanc  habeas,  non  coram  abs- 
tinente.  Nam  beatus  est  ille  qui  non  judicat ,  id  est 
qui  non  damnat  semetipsum,  in  eo  quod  probat^  id 
est  quod  probabiliter  verum  esse  credit.  Sed  si  tu 
uteris  cibis  quibus  licet  uti,  ad  offensionem  proximi, 
in  eo  quod  probas  judicas  te  reum  offensionis  factae 
in  fratrem.  Ille  qui  in  eo  quod  probat  se  non  dam- 
nat,  beatus  est ;  sed  ille  quidiscernit  cibosa  cibis,  di-  D 
cens  hos  mundos,  illos  immundos,  hic,  si  in  hac  du- 
bielate  manducaverit,  damnatus  est ;  non  quia  cibus 
immundus  sit,  sed  quia  non  comedit  ex  fide  ut  cre- 
deret  esse  munda.  Vere,  quia  non  exfide,damnatus 
est  :  nam  omne  quod  non  est  ex  fidejpeccatumest. 

GAPUT  XV. 

«  Debemus  autem  nos  firmiores  imbecillitates  in- 
(  firmorum  sustinere,  et  non  nobis  placere.  Unus- 
■  quisque  vestrum  proximo  suo  placeat  in  bonum, 
>  ad  aedificationem.  Etenim  Ghristus  non  sibi  pla- 
c  cuit,  sed  sicut  scriptum  est :  c  Improperia  impro- 


(f  perantium  tibi  ceciderunt  super  me  {Psal.  lXviii, 
iO).  >  Quaecunque  enim  scripta  sunt,  ad    T9 
nostram  doctrinam  scripla  sunt,  ut  per  palientiam 
el  consolationem  Scripturarum ,  spem  habeamus. 
Deus  autem  patientiae  et  solatii  det  vobis  idipsum 
sapere  in  alterutrum  secundum  Jesum  Ghristum, 
ut  unanimes  uno  ore  honorificetis  Deum,  et  Pa- 
trem  Doraini  nostri  Jesu  Ghristi.  Propter  quod  sus- 
cipite  invicem,  sicut  et  Ghristus  suscepit  vos  in 
honorem  Dei.  Dico  enim  Christum  Jesum  mini- 
strum    fuisse  circumcisionis ,    propter  veritatem 
Dei,  ad  confirmandas  promissiones  patrum  :  gentes 
autem   super  misericordia  honorare  Deum,  sicut 
scriptura  est  :  «  Propterea  confilebor  tibi  in  gen- 
tibus,  Domine,  ei  nomini  tuo  cantabo  (//  Reg,  22, 
50).  »  Et  iterum  dicit  :  «  Laetamini,  geutes,  cum 
plebe  ejus  (Psal,  xvii,  5).  »  Et  iterum  :  c  Lau- 
dale,  onrnes  gentes  Dominum,  et  magnificate  eum, 
omnes  populi  {PsaL  cxvi,  1.)  Et  rursus  Isaias  ait : 
Erit  radix  Jesse,  et  qui  exsurgel  regere  gentes,  in 
eum  gentes  sperabunl  (Isai,  xi,  10).  »Deus  autem 
spei  repleat  vos  omni  gaudio  et  pace  in  credendo, 
ut  abundetis  in  spe  et  virtute  Spiritus  sancti.  Ger- 
tussum  autem,  fratres  mei,  et  ego  ipse  de  vobis, 
quoniam  et  ipsi  pleni  estis  dilectione^  repleti  omni 
scientia,  ita  ut  possitis  alterutrum  monere.  Auda- 
cius  autem  scripsi  vobis,  fratres,  ex  parte»  tanquam 
in  memoriam  vos  reducens,  propter  gratiam  quse 
data  est  mihi  a  Deo,  ut  sim  minister  Ghristi  Jesu 
in  gentibus,  sanctificans  Evangelium  Dei,  ut  fiat* 
oblatio  gentium  accepta  et  sanctificata  in  Spiritu 
sancto.  Habeo  igitur  gloriam  in  Ghristo  Jesu  ad 
Deum.  Non  enim  audeo  aliquid  loqui  eorum,  qu» 
per  me  non  efficit  Ghristus  in  obedientiam  gentium, 
verbo  et  factis,  in   virlute  signorum   et   prodi- 
giorum,  in  virtute  Spiritus  sancti  :  ita  ut  ab  Jeru- 
salem  per  circuitum  usque  ad  Illyricum  repleverim 
Evangelium    Christi.    Sic  auteq[i  hoc  praedicavi 
Evangelium,  non  ubi  nominatus  est  Ghristus,  ne 
super  alienum  fundamentum  aedificarem,  sed  sicut 
scriptum  est  :  «  Quoniam  quibus  non  est  annun- 
tiatum  de  eo,  videbunt  (Isai,  ui,  i5) ;  »  et  qui 
non  audierunt,  de  eo  [aL,  non  habet  de  eo]  intel- 
ligent.  Propter  quod  et  impediebar  piurimum  ve-  ^ 
nire  ad  vos^  et  prohibilus  sum  usque  adhuc.  Nunc 
vero  ulterius  locum  non  habens  in  his  regionibus, 
cupidilatem  autem  habens  veniendi  ad  vos,  ex 
multis  jam  praecedentibus  annis.  Sed  cum  in  Hi- 
«  spaniam  proficisci  coepero,  spero  quod  praeteriens 
t<  videam  vos  :  et  a  vobis  deducar  illuc,  si  vobis  pri- 
«  mum  ex  parle  fruitus  fuero.  Nunc  igitur  profici- 
«  scar  in  Jerusalem  ministrare  sanclis.  Probaverunt 
M  enim  Macedonia  et  Achaia  collationem  [al.,  collC' 
«  ctionem]  aliquam  facere  in  pauperes  sanctorum 
c  qui  sunt  in  Jerusalem.  Placuit  enim  eis ,  et  debi- 
«  tores  sunt  eorum.  Nam  si  spiritualium  eorum  par- 
«  ticipes  facti  sunt  gentiles,  debent  et  in  carnalibus 
c  ministrare  eis.  Hoc  igitur  cum  consummavero,  ct 
«  assignavero  eis  fructum  hunc,  per  vos  proficiscar 
c  in  Hispaniam.   Scio  [a/.,  sciens]  aulem  quoniam 


115 


S.  BRUKONIS  CAATHCSIANORCM  INSTITCTORIS  OPP.  PARS  D. 


ii6 


c  Tenieiis  ad  tos,  in  aiKmdantia  benedictioius  Chri-  A  qaem  hoQorem 


M'-ili;-M»    M' 


»,  reddeodo  incomiptio- 


c  sti  Teniam.  Obsecro  ergo  tos,  fnUres,  per  Domi- 

•  nom  nostnnn  Jesom  Ghristom,  et  per  cbantatem 
c  Spiritns  sancti,  at  adjmretis  me  in  oratioaibns  tc- 

•  stris  ad  Deom,  at  liberer  ab  infidelibus  qoi  sant 
«  in  JudsBA^  et  obseqoii  mei  oblatio  accepta  fiat  in 
«  Jerosalem  fa/.,  Hierosolymis]  sanctis,  at  Teniam 

•  ad  Tos  in  gaadio  per  Tolontatem  Dei,  et  refrige- 
c  rer  vobiscam.  Deas  aatem  pacis  sit  cum  omnibas 
«  Tobis.  Amen.  t 

Exposmo. 

Ad  hoc  diceret  ille  qui  sanae  fidei  esset :  Si  ego, 
qaod  ntiqae  ta  fiateris,  san^  fidei  sum,  omnia  munda 


nem.  Honorem  dico  Dei^  id  est  a  solo  Deo  datom. 
Deus  enim  per  gratiam  dat,  et  dabit  hunc  honorem, 
ad  quem  honorandom  deficiont  merita  nostra.  Pro- 
bat  quod  ait  :  Suscepit  vos  Romanos  :  nam  JudaDos 
et  gentiles,  et  primum  de  Judsis  ait :  Tere  Christus 
suscepit  TOSy  o  Judaei.  Nam  ^o  dico  (cui  credi 
oportet)  Christum  Jesum  ministrum  fuisse  circumci- 
sionis,  id  est  Judsorum.  Ghrislos  enim  minister 
fuit,  et  quasi  apostolus  Judsorum,  quibos  in  pro- 
pria  persona  praBdicavit.  Hoc  autem  fuit  non  ex  me- 
rito  Judaeorum,  sed  propter  veritatem  Dei,  id  est 
propter  promissa  Dei.  Ideo  propter  promissa  ad 
can/irmandaSj  id  est  ut  per  ipsum  actum  confinna- 
Tentar  promissiones  patrum^  id  est  factae  patribus  eo- 


redens,  hic  autem  infirmatnr  in  fide,  justior  causa  ^  rum.  Yel  ita  :  Christus  minister  fuit  propter  Teri- 


fidetur,  ut  infirmus  firmum  serjueretnr,  quam  ego 
firmus  sequerer  infirmitatem  illius.  Non  sic  est,  ait 
Paulus.  Sed,  licet  tu  sanae  fidei  sis,  hic  autem  in- 
firnue,  tamen  nos  /irmiores  debemus  sustinere,  et 
quadam  participatione  imbecillitates  in/irmorum  ad 
melius  enutrire,  et  non  debemus  nobisplacerem  om- 
nibns.  Nobis  non  utique  placeamus,  sed  unusquisque 
placeat  proximo  suo ;  et  hoc  in  bono ;  quia  ad  aedifi- 
cationem  proximi,  qui  secundum  charitatem  aedifi- 
candus  est.  Nobis  non  utique  placeamus  :  etenim 
Christus  (quem  per  omnia  sequi  debemus)  non  pla- 
cuit  sibif  id  est  non  consensit  infirmae  carni,  sed  sicut 
T9  scriptum  est  in  psalmo  (lxviii,  iO)  ait  Chri- 
atus  ad  Patrem  :  Improperia  improperantium  tibi 
quadam  mole  ceciderunt  super  me,  et  in  morte  de- 


tatem  Dei,  id  est  propter  completionem  promisso- 
rum  Dei  :  et  ad  confirroandas  per  veritatem  facti 
promissiones  patrum,  id  est  quas  fecerant  patres, 
id  est  prophetae,  patres  Judaeorum.  Deus  enim  et  per 
seipsum  promiserat,  ut  Abrahae  et  frequentius  per 
prophetas.  ProbaTit  Deum  suscepisse  Judaeos,  ad 
quod  probandum  nuUam  induxit  auctoritatem,  quia 
quasi  dhmibus  patens  erat.  Probat  idem  de  gentibus 
per  auctoritates,  quia  dubietas  quibusdam  inde  erat, 
dicens  :  De  Judaeis  hoc  dico.  Dico  etiam  quod  gentet 
debent  honorare  Deum^  super^  id  est  de  misericordia 
sibi  facta.  Et  hoc  dico  sicut  scriptum  est  in  psahno 
{PsaL  XVII,  50).  Illud  propterea  in  ordine  psalmi 
vim  habet ;  vox  Filii  ad  Patrem  :  0  Domine  Pater, 
ego  con/itebor  tibi  in  gentibus,  id  est  gentes  faciam 


presserunt  me.  Quasi  diceret  :  Quia  ejeci  de  templo  ^  confiteri    nomini  tuo.   Nec  solum   confitebor,   sed 


vendentes  et  ementes,  in  quo  tibi  improperabant,  ideo 
adjudicaTerunt  me  morti.  Quid  inde,  diceret  aliquis, 
si  ita  scriptum  est  ?  Multum  utique,  quia  quxcun- 
que  scripta  sunt  de  Christo,  ad  nostram  doctrinam 
scripta  sunt,  ut  per  doctrinam  habeamus  patientiam, 
et  in  patientia  habeamus  consolationem  Scriptura- 
rum,  quae  plurimum  utilis  est  palientibus,  et  ut  per  pa- 
tientiam  et  haoc  consolationem/ui^^amtiifpeffnfutu- 
rae  retributionis.  Et  quia  merila  vestra  et  doctrinam 
meam  insufficientia  video  ad  haec  obtinenda,  opto  ut 
Deus,  dator  paticntice  et  solatii,  det  vobis  sapere  id- 
ipsum^  ut  omnes  veram  cognitionem  habeatis,  et  hoc 
in  alterutrum,  ut  quod  sane  sentit  iste,  sentiat  et 
ille  e  converso.  Sapere  dico  secundum,  id  est  per  Je- 


etiam  cantabo  et  exsultabo  nomini  tuo.  Et  iterum 
dicit  Scriptura  per  Isaiam  :  0  vos  gentes  ketamini 
cum  plebe  ejus  {Isa.  xi,  iO;,  id  est  cum  Judaeis,  qui 
dicebantur  peculiaris  populus  Dei,  quas  gentes 
trustra  Isaias  invitaret  ad  laetitiam,  nisi  consideraret 
earum  susceptionem.  Et  iterum,  David  de  genlibus. 
Omnes  gentes,  id  est  singuli  de  gentibus  laudate 
Dominum  {Psal.  cxvi,  1)  :  nec  solum  laudate,  sed 
etiam  magnum  ostendite  eum  operibus  bonis,  omnes 
populiy  qui  in  singuUs  gentibus  estis.  Et  rursus  de 
eodem  ait  Isaias  :  Jesse^  pater  David,  erit  radix  ejus 
originis,  de  qua  nascetur  Christus  qui  exsurget  re- 
gere  gentes  :  et  ineo  rege  sperabunt  gentes  {Isa. 
XI,  iO).  Exsurrexit  Chrislus,  quia  solus  immunis  a 


sum  Christum  :  ut  vos  unanimes  uno  ore  et  una  vo-  D  peccato  inter  omnes.  Surrexit  altius 


luntate,  et  eadem  confessione  honori/icetis  Deum  et 
Patrem  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Non  quod  Deus 
et  Pater  diversos  significent,  sed  in  eodem  diversas 
causas  assignat  :  dicens  cum  honorificandum  tum 
quia  Deus  est,  tum  quia  Pater  est  Domini  Jesu  Chri- 
ati,  per  quem  omne  bonum  provenit  nobis. 

Propter  quody  id  est  ut  idipsum  sapiatis,  et  eo- 
dem  animo  unaque  confes^ione  Deum  honorificelis ; 
suscipite  vos  invicem^  ut  alter  alterum  omni  beni- 
gnitate  suscipiat  :  ad  instruendum  supportantes  vos 
in  alterutrum.  Suscipite  dico^  sicut  et  Chiistus  in 
magna  altitudine  suscepit  vos.  Suscepit  utique  in 
honorem.  Honor  maximus  fuit  remittere  peccata. 


tertia  die 

resumpta  incorruplione,  cum  Deus  Pater  dedit  omne 
judicium  buic  filio  regi.  Moneo  ut  vos  suscipiatis 
invicem,  sed  quia  nec  viribus  vestris,  nec  doctrina 
mea,  hoc  perficere  poteslis,  precor  ut  Deus  spei  in 
quem  spero,  et  vos  sperare  debetis,  repleat  vos  omni 
gaudiOf  id  est  perfectione  dilectionis  :  quodgaudium 
ut  digni  sitis  habere,  replcat  vos  pace,  id  est  omni 
concordia.  Pace  dico  reformata  in  credendo,  id  est 
in  una  eademque  integritate  fidei»  ut  eadem  fides 
faciat  pacem  in  vobis.  Pax  vero  nulriat  gaudium  : 
repleat  dico  /W^,  pace,  et  gaudio,  utabundetis  in  spe, 
id  est  ut  quanto  melius  agetis,  firmius  et  abundan- 
tius  speretis :  et  ne  spes  vestra  perturbetur,  abimdetis 


117 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  ROM. 


118 


in  virtute  Spiritus  sanctif  id  esl  Spiritus  sanctus  A  Hierusalem  usqua  ad  Illyricum  mare :  necrecta  via, 


copiosas  vires  ministret  vobis  perseverandi  in  bono. 
Paalus  incipit  hic  convenire  quosdam  Romanos, 
laudans  eos  de  integritate  fidei  de  plenitudine  dile- 
ctionis  et  omnis  scientiae.  Sed  tamen  aliquantulum 
tangit  eos  ;  quia  non  correxerant  imperfectionem 
errantium  fratrum,  cum  bene  possent,  quia  sapien- 
tes  ;  cum  deberent,  quia  eos  diligerent ;  cum  etiam 
necesse  hoc  esset,  quia  Paulus,  intentus  aliis,  non 
sufficienter  vacare  posset  correctioni  Romanorum  ; 
quasi  diceret  :  Conscientia  vestra  certa  est  de  inte- 
gritate  fidei  eorum  :  similiter  etiam  ego  ipse  certus 
sum,  fratres  meiy  de  vobis^  quoniam  ipsi  pleni  estis 
fide  et  dilectione.  Neclitigatis  cum  fratribus  vestris : 
repleti  omni  scientia  ;  ita  ut  possitis  monere  alter- 


sed  per  circuitum,  id  est  singula  loca  circumeundo. 
9  JL  Sic  autem  prcedicavi  Evangelium^  non  in  Ju- 
daea  ubiChristus  nominatus  est^neasdificaremsuper 
alienum  fundamentum,  id  est  super  fidem  quam 
alii  apostoli  praedicaveranl. 

Nec  tamen  hsec  causa  fuit  quare  ibi  non  praedica- 
verity  sed  quia  Deus  ad*gentes  eum  direxit.  Ne  adifi' 
carem  dico  sic  ;  sed  sicut  scnptum  est  in  Isaia :  Gen- 
tes  quibus  non  est  annuntiatum  de  eo^  videbunt 
(Isai.  Lii,  15)  D&im,  et  qui  nec  eliBm  audieruntt  in- 
telligent,  Propter  quod  quia  rudibus  et  quasi  iapi- 
deis  praedicabam,  plurimum  impediebar  venire  ad 
vog,  0  Romani,  quare  necesse  esset  ut  vos  qui  sani 
eratis,  infirmos  aediflcaretis.  Olim  impediebar  ;  sed 


utrum,  id  est  instruere  infirmam  fidem  aliorum.  Et  -q  nunc  ulterius  non  habens  locum  in  his  regionibus, 


licet  pleni  sitis  dilectione  et  scientia,  tamen  auda- 
ciuSf  id  est  cum  aliquantula  audacia  scripsi  vobis 
fratres  ex  parte,  id  est  secundum  eam  parlem,  qua 
aliquantulym  imperfecte  agendo,  litigia  fratrum  non 
compescuistis.  Scripsi  quidem  non  vos  docens^  quos 
sapientes  scio,  sed  tanquam  reducens  vos  in  memo- 
riam  eorum  quae  credo  vos  scire,  non  satis  eo- 
rum  rerainiscimini.  Dicerent  illi  :  Quia  perfectos  nos 
fateris,  quare  nos  redarguis  ?  Audacter  ait  Paulus 
propter  gratiam^  id  est  propter  dignitatem  apostola- 
tus,  qtue  da^a  est  mihi  a  DeOy  et  hoc  magislerium 
meum  cogit  me  ut  vos  sic  admoncam.  Data  est  mihi 
gratia  ideo,  utsim  minister  Jesu  Christi  in  gentibus, 
id  est  per  ministerium  meum  gentes  subjiciam  Chri- 
sto,  sanctificans  Evangelium  Dei  :  quod  sanctifico 
dum  idem  operor  quod  praedico.  Sancti/icans  ideo, 
utfiat  accepta  Deo  oblatio  gentium,  id  est  ego  offe- 
rens  gentes  acceptus  sim  Deo^  vel  ut  gentes  oblata; 
acceptx  sintDeo.  Oblatio  dico  accepta,et  sanctificata 
in  Spiritu  sancto,  quia  per  impositionem  manus  do 
Spiritum  sanctum,  quod  pseudodoctores  facere  ne- 
queunt.  Et  quia  sanctifico  Evangelium,  igitur  habeo 
gloriam^  id  est  glorior  multum  in  apostolalu  meo. 
Gloriam  dico  referendam  non  ad  me,  sed  ad  Deum^ 
et  hoc  in  Chriito  JesUy  id  est  per  Christum,  qui  me 
coQsecravit  apostolum  :  ideo  liabeo  gloriam,  quia 
non  adeo  loqui  aliquid  eorum  qtue  Christus  non 
efficit  per  me  minisirum,  ut  faciunt  pseudo,  qui  di- 
cunt  se  fecisse  quae  uunquam  fecerunt.  Ea  non  lo- 
quor  quae  per  me  non  efTicit  Deus,  scd  loquor  ea 


quia  omnes  conversi  sunt  ^habens  autem  cupidita" 
tem  veniendi  ad  vos,  ex  multisjam  proecedentibus 
annis,  in  quo  notare  potestis  quantam  diligentiam 
habeam  ad  vos.  Cum  ego  proficisci  caspero  in  Hi- 
spaniamf  spero  quod  videam  vos^  praeterienspervos, 
non  enim  causa  est  quare  remorer  vobiscum  qui  fi- 
deles  eslis.  Videam  vos  dico,  et  deducar  illuc  a  vo- 
biSy  si  tamen  fruitus  prius  fuero  vobis  ex  parte^  id 
cst  aliquando  remorando  vobiscum  ;  quia  hic  ulte- 
rius  locum  non  habeo  et  ad  vos  transire  cupio.  Igi- 
tur  quod  prius  facicndum  est  operabor,  scilicet  ibo 
Hierusalem  ministrare  sanctis.  ^Quando  Petrus  et 
qui  cum  eo  erant  Paulo  et  Bamabae  dextras  dedere 
societalis  (Galat,  ii,  9),  injunxerunt  eis,  ut  in  Ec- 
clesiis  gentium  coUecliones  facerent,  unde  mini- 
strarenl  sanctis  in  Hierusalem  ,  quibus  infideles 
omnia  abstulerant.  Vadam  ministrare  sanctis,  quid 
Macedonia  et  Achaia,  id  est  Ecclesiae  eorum  probum 
judicaverunt/Vicere  aliquam  collectionem  inpaupe^ 
res  sanctoium  deferendam,  id  est,  in  pauperes  sanc- 
tos,  qui  sunt  Jerusalem,  Probaverunt  quidem  hoc 
non  a  nobis  coacti,  sed,  quia  ita  placuit  eis ;  et  si  non 
placeret,  debitores  tamcn  sunt  eorum  et  ex  debito 
facere  oporteret.  Vere  debitores  sunt  eorum.  Nam, 
si  gentiles  factisunt  participes  spiritualium  bono- 
rum^orumsanctorum.quiasancti  iili  spintualiagenti- 
bus  minislraverunty  debent  etiam  gentes  ministrare 
sanctis  in  carnalibus,  Quandoquidem  hoc  mihi  prius 
faciendum  restat,  igitur  cum  hocconsummaverOy  et 
cum  assignavero,  id  est,  sub  sigillo  eis  reddidero 
quae  per  me  Christus  efficit,  in  obedientiamgentium^  D  fructumhunc,proficiscarinHispaniamir2Jisiensper 


id  est  ut  vel  ego  obediam  ipsi  in  gentibuS;  vel  gen- 
tes  per  me  obediant  ei.  Efficit  dico  per  me  verbo, 
Christus  enim  loquitur  in  me.  Efficit  etiam  factis, 
id  est  in  operibus  meis,  quia  quod  bene  loquor 
operor.  Efficit  dico  in  virtute  signorumet  prodigio- 
rum,  ad  quae  facienda  dat  mihi  virtutem.  Signa  vo- 
cat,  ut  depulsiones  morborum ,  prodigia ,  suscitare 
mortuos.  Prodigiorum  dico  factorum  in  virtute  Spi- 
ritus  sancti.  Yel  efiicit  Christus  per  me  in  virtute 
Spiritus  sancti,  quem  per  manus  meas  distribuit. 
Sic,  inquam.eflicit,  utego  repleverim,  id  est  plenarie 
praedicaverim  Evangelium  Christi,  incipiendo  ab 


vos,  Scio  autem  quoniam  veniens  longo  desiderio 
actus,  veniam  ad  vos  in  abundantia  benedictionis 
Christi,  id  est,  benedictionem  Christi  faciam  abun- 
dare  in  vobis,  impertiens  illud  graliae  Dei  quod 
deest.  Et  quia  nunc  iturus  sum  Jerusalem,  igitur, 
obsecro  vos  fratres^  per  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum,  ut  adjuvetis  me  in  orationibus  ^xxsispro 
me  ad  Deum,  ut  hoc  adjutorio  liberer  ab  infidelibus 
qui  sunt  in  Judasa,  etut  ita  oblatio  obsequii  mei,  id 
est  in  qu&obseqxxoT,  fiat  accepta  sanctis  inJersoso- 
lyma,  sine  diminutione  illis  praesentata  ;  ut  hoc 
propere  completo,  veniam  ad  vos  in  gaudio  per  vo^ 


ii9 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


itO 


/a«te<^mDrf,ide8t,8icatDcu5di«po8iicrit;«/r«/ri-A  «  tacti,  (qnod  nnnc  pttefactum  est  pcr  scriptaras 
gere  vohiicum  perficiens  in  vobis  qood  imperfectum  c  prophetarom  secondam  praeceptum  aetemi  Dei,  ad 
invenero.  Sed  qaia  ad  hoc  neqae  per  vos,  neqne  per  c  obeditionem  fidei)  in  cunctis  gentibus  cogniti  , 
me  safficitis  :  Deui  pacU  fit  faciens  pacem  cum  om-  •  soii  sapienti  Deo  per  Jcsum  Christum,  cui  honor 
fUbtuvolnsAmen,  «  et  gloria  in  saecula  saeculorum.  Amen.  » 


CAPDT  XVI. 

•  Commendo  autem  vobis  Phoeben  sororem  no- 
stram,  quas  est  in  ministerio  Ecclesiae  quae  est  in 
Cenchris  :  ut  eam  suscipiatis  in  Domino  digne  san- 
ctis  [al.,  satis],  et  assistatis  et  in  quocunque  nego- 
tio  vestri  indiguerit.  Etenim  ipsa  quoque  astitit 
multis,  et  mihi  ipsi.  Salutate  Priscam  et  Aquilam, 
adjutores  meos  in  Christo  Jesu  (qui  pro  anima 
mea  suas  cervices  supposuenint  :  quibus  non  so- 


Exposmo . 

Finita  Epistola,  inserit  salutationes  suas,  dicens  : 
Cum  his  quae  superius  commendavi  commendo  etiam 
vobi*  Phceben  sororem  nostram,  qtue  est  in  ministe- 
rio  Ecclesiagy  id  estquae  ministrat  necessaria  cuidam 
Ecclesiae,  quam  constituit  Cenchris,  Hoc  inquam  de 
ea  commendo,  ut  suscipiatis  eam  in  Domino  digne 
sanctis,id  est  velquomodo  vos  sanctos  decet  eam  sus- 
cipere  ;  vel  quomodo  ea  sancta  suscipienda  es(  :  et 


lum  ego  gratias  ago,  sed  et  cunctae  Ecclesiae  gen-  3  eisuscepiBsassistatis  in  quocunque  negotio  indigue- 


tium)  et  domesticam  Ecclesiam  eorum.  Salutate 
Epaenetum  dilectum  mihi,  qui  est  primitivus  Ec- 
clcsiae  Asiae  in  Christo  Jesu.  Salutate  Mariam,  quae 
multum  laboravit  in  vobis.  Salutate  ^9  Androni- 
cum  et  Juniam,  cognatos  et  concaptivos  meos,  qui 
sunt  nobiles  in  apostolis,  qui  et  ante  me  fuerunt  in 
Christo  Jesu.  Salutate  Ampliatum  dilectissimum 
mihi  in  Domino.  Salutate  Urbanum  adjutorem  no- 
strum  in  Christo  Jesu,  et  Stachyn  dilectum  meum. 
Salutate  Appellen  probum  in  Christo.  Salutate  eos 
qui  sunt  ex  Aristoboli  domo.  Salutate  Herodia- 
num  cognatum  meum.  Salutate  eos  qui  sunt  ex 
Narcissi  domo,  qui  sunt  in  Domino.  Salutale  Try- 
phaenam  et  Tryphosam,  quae  laborant  in  Domino. 


rit  vestri.  Per  hanc  Phoeben  euntem  Romam,  dicitur 
Apostolus  misisse  suam  Epistolam,  quam  ideo  com- 
mendat,  ut  Romani,  audita  auctoritate  cjus,  acquie- 
scant  ei  in  omnibus,  quae  bene  suadebit.  Assisten- 
dum  est  ei  :  etenim  ipsa  astitit  multis  sanctis^  et 
mihi  ipsi  ministrando.  Salutate  etiam  Priscam  et 
Aquilamyadjutoresmeosin  Christo  Jesu.  Vel  salutate 
in  Christo,  qui  uterque  supposuerunt  suas  cervices 
pro  anima  mea,  Hi  Paulo  in  multis  periculis  et  car- 
ceribus  subvenerunt.  Quibus  non  ego  solus  gratias 
ago;  sed  etiam  cuncice  Ecclesiag  gentium^  qui  modo 
non  haberent  apostolum  suum,  nisi  per  adjutorium 
istorum.  Salutate  et  domesticam  Ecclesiam,  id  est 
familiam  eorum.  Salutate  Epasnetumdilectummihi, 


Salutate  Persidem  charissimam,  quae  multum  la-     qui  est  primitivus  Asim  in  ChiistoMic  primus  de 


boravit  in  Domino.  Salutate  Rufum  electum  in 
Domino,  et  matrem  ejus,  et  meam.  Salutate  Asyn- 
crytum  et  Philegontem,  Herman,  Patrobam,  Her- 
men,  et  qui  cum  eis  sunt,  fratres.  Salutate  Philo- 
logum  et  Juliam,  et  Nereum  et  sororem  ejus,  et 
Olympiadem,  et  omnes  qui  cum  eis  sunt  sanctos. 
Salutate  invicem  in  osculo  sanclo.  Salutant  vos 
omnes  Ecclesiae  Christi.  Rogo  autem  vos,  fratres, 
ut  observetis  eos  qui  dissensiones  et  offendicula 
praeter  doctrinam  quam  vos  didicistis  faciunt,  et 
declinate  ab  illis.  Hujusmodi  enim  Christo  Do- 
mino  nostro  non  serviunt,  sed  suo  vestri,  et  per 
dulces  sermones  et  benedictiones  seducunt  corda 
innoc^ntium.  Vestra  enim  obedientia  in  omni  loco 
divulgata  est.  Gaudeo  igitur  in  vobis ;  sed  volo  vos 


Asia  fidem  accepit  a  Paulo.  Salutate  et  Mariam^  quof 
multum  laboravit  in  vobis^  ab  errore  revocando  vos. 
Haec  Maria  dicitur  nuntiasse  Apostolo  dissensionem 
Romanorum  :  qua  occasione  scripsit  eis  hanc  Epi- 
stolam.  Et  haec  Roraam  redierat,  et  ideo  dicit  eam 
laborasse.  Salutate  Andronicum  et  Juliam,  cogna' 
tos  meos,  in  genere  Judaeorum  :  et  concaptivos 
meos ;  qui  saepe  mecum  capti  fuerunt,  qui  sunt 
nobiles  in  apostolis.  Hi  de  septuaginta  duobus 
fuisse  creduntur  :  qui  et  ante  me  fuerunt  in  Chri- 
stOf  qui  prius  Paulo  ad  fidem  conversi  sunt, 
Salutate  Apellen  probum  in  Christo.  Satutate  eos 
qui  sunt  ex  domo  Aiistoboliy  id  est  familiam 
quia  fidelis  est.  Dominum  nequaquam,  quia  93 
infidelitatis  est  reus.  Salutate  eos  qui  sunt  ex  domo 


sapientcs  esse  in  bono,  et  simplices  in  malo.  Deus  D  Narcissif  nec  omnes,  sed  eos  qui  sunt  in  fide  in 


autem  pacis  conterat  Satanam  [aL,  Satan]  sub 
pedibus  vestris  velociter.  Gratia  Doraini  nostri 
Jesu  Christivobiscum.  Salutat  vos  Timotheus  ad- 
jutor  [al.f  habet  frater]  meus,  et  Lucas  [al.,  Lu- 
cius]  et  Jason,  et  Sosipater  cognati  mei.  Saluto 
vos  ego  Tertius,  qui  scripsi  Epistolam  hanc,  in  Do- 
mino.  Salutat  vos  Gaius,  hospes  meus,  et  uni- 
versa  Ecclesia.  Salutat  vos  Erastus  arcarius  ci- 
vitatis,  et  Quartus,  frater.  Gratia  Domini  nostri 
Jesu  Christi  cum  omnibus  vobis,  Amen.  Ei  au- 
<i  tem  qui  potens  est  vos  confirmare,  juxta  Evange- 
«  lium  meum,  et  praedicationem  Jesu  Christi  secun- 
c  dum  revelationem   mysterii  temporibus  aetemis 


Domino.  Aliqui  enim  ex  ejus  familia  adhaerent 
domino  suo  in  infidelitate.  Salutate  Rufum  electum 
in  DominOj  et  matremejus.ac  meam.  Ejus  secundum 
camem,  meam  secundum  bcDeficium.  Et,  ut  finem 
faciam,  salutate  vos  invicem  ex  partemea  ino^^u/o 
sanctOf  id  est  alter  alleri  dicat  ;  aut  ex  parte  Pauli, 
osculantes  se  in  osculo  pacis  in  loco  ejus.  Sicut  ego, 
s\c  omnes  Ecclesias  Christi  salutant  vos.  Ideo  Paulus 
ex  nomine  probatas  salutavit  personas,  ne,  cum 
modo  suadet  Romanis  a  pseudo  declinare,  forte 
possent  de  aliquo  horum  dubitare  quas  salutavit. 
Vos  autem  fratres  salutalos  rogoutobservetis,  id  est 
ut  callide  custodiatus  vos  ab  eis  qui  faciunt  dissen^ 


m 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


122 


sioneSf  et  etiam  o/fendicula,  pra&cipitando  in  pecca-  A 
tum .  Docentes  quod  praster  doctrinam  est,  quam  vos 
a  me  didicUtis ;  et,  ut  vos  observetis,  declinando 
penitus^  separamini  ab  illiSy  quia  qui  ejusmodi  sunt 
non  seiinunt  Christo  Domino  nostro,  sed  suo  ven- 
tri,  Quserunt  enim  quae  sunt,  non  quse  Jesu  Christi. 
Et  hi  tales  seducunt  corda  innocentium,  id  est  sim- 
plicium  per  dulces  sei*mones,  id  est  seductorios,  et 
per  simulatas  benedictiones,  Debetis  declinare  ab 
his  :  nam  obedientia  vestra  et  bonum  ejus  divulgata 
est  in  omnem  locum,  et  propterea  gaudeo  in  vobis, 
Sed  tamen  volo  vos  sapientesei  Bsinios  essein  bono, 
et  in  malo  simpliceSf  ut  malitia  pueri  sitis.  Licet 
dixerim  vos  sapientes,  tamen  quia  sapientia  vestra 
parum  ex  se  sola  potest,  precor  ut  Deus  pacis 
conterat  Satanam,  et  membra  ejus  subpedibus  ves-  n 
tris  prostrata,  et  hoc  velociter.  Ilis  dictis  salutat  eos 
Paulus,  dicens  :  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi 
sit  vobiscumt  Salutat  vos  Timotheus  adjutor  meus, 
et  Lucas,  et  Jason,  et  Sosipater,  vel  pater  Sosii,  qui 
sunt  cognati  mei.  Saluto  vos  ego  Tertius,  qui  scripsi 
Epistolam  in  Domino.  Hic  Tertius  erat  notarius 
Apostoli,  qui  salutationibus  aliorum  suam  inseruit. 
Ad  salutationes  suas  revertitur  Paulus,  et  ait :  Salu- 
tat  vos   Gaius  hospes  meus,  et  universa  Ecclesia, 


id  est  familia  ejus,  Salutat  vos  Erastus,  arcarius^ 
id  est  thesaurarius  civilatis,  et  Quartus  frater. 
Omnes  isti  sicdicentes:  GratiaDomini  Jesu  Chiisti 
cum  omnibVrS  vobis.  De  omnibus  aulem  bonis  vestris 
sit  Deo  houor  et  gloria.  Ei  dico  qui  potens  est  con^ 
/irmare  vos^  juxta  Evangelium  meum^  id  est  sicut 
ego  praedico  vobis,  el  juxla  prasdicationem  Jesu 
Christi,  cujus  praedicatio  eadem  est  cum  meo  Evan- 
gelio.  Evangelii  dico  et  praedicationis  habiti  secun^ 
dum  revelationem  mysterii.  Mysterium  vocat  salva- 
tionem  hominum  :  quse  occulta  fuit  semper  ante  ad- 
ventum  Christi,  sed  per  eum  revelata.  Mysterii  dico 
taciti  temporibu^  astemis  ante  Christum :  quod  my- 
sterium  nunc  in  tempore  gratise  patefactum  est  per 
scripturas  prophetarum^  nunc  tandem  intellectas  per 
Christum.  Patefac tum  dico  secundum  prasceptum 
ceterni  Dei,  cui  ab  aetemo  hoc  in  patulo  erat :  Pate- 
factum  ideo  ad  obeditionem  fidei  in  cunctis  genti- 
buSy  id  est  ut  cunctae  gentes  obediant  fidei.  Quia  si 
quaerere  velis  quare  oiim  tacitum  nunc  revelatum, 
frustra  hoc  inquiris  :  quia  mysterii  dico  cogniti  soli 
sapienti  Deo  :  qui  solus  semper  causam  ejus  sapuit. 
Patefactum  dico  per  Jesum  Christum.  Cui  Christo 
scilicet  qui  potens  est,  sit  honor  et  gloria  in  sa;cula 
sceculorum,  Amen. 


PROLOGUS  IN  PRIMAM  EPISTOLAM  AD  CORINTfflOS. 
Epistola    prima    ad    Corinthios  multas  causas  G  noverca.  Quod  facinus  licet  fornicationem  appella- 


diversasque  complectitur.  Quarum  partem  relatione 
fratrum  cognovit  Apostolus.  Partim  ipsorum  Co- 
rinthionim  sunt  litteris  indicatae.  Nonnullas  vero 
pro  officii  sui  cura  aut  ordinat  aut  emendat,  et  variis 
eurationibus  medetur  diversa  infirmitate  languenti- 
bus.  Nam  apud  eos  primum  curatur  dissensionis 
vitium,  quod  multi  pseudoapostolorum  intulerunt, 
unitatem  scindentes  Ecclesiae,  ut  proprii  nominis 
fiaicerent  sectalores,  quod  his  exprobrat  9^  verbis 
Apostolus.  Hoc  autem  dico  quod  unusquisque  ve^ 
strum  dicit :  Ego  quidem  sum  Pauli :  ego  autem- 
Apollo :  egovero  Cephe:  ego  autem  Chtisti  {lCor, 
I,  12).  Et  ob  hoc  quidem  horum  se  dicit  facere  nomi- 
num  mentionem,    ut  multo  magis  erubescant  id  se 


verit  Apostolus,  tamcn  ita  condemnavit,  ut  in 
ultionem  facti  auctorem  talis  operis  diabolo  judica- 
verit  deputandum  :  imposita  judiciorum  et  litium 
tertia  quaestione.  Quarto  loco  matrimoniorum  jura 
tractantur  his.  Quinto  loco  virginitatis  consilium 
velut  e  vicino  conjungitur.  Sexto  loco  de  escarum 
licentia  dispulatur.  Septimo  atque  octavo  loco  de 
attundendo  viris,  et  mulieribus  velando  capite,  ac 
sacramenlorum  communione  praecipitur.  Nono  loco 
aemulatio  quae  diversitate  donorum  spiritualium 
noscebatur,  sub  exemplo  membrorum  et  corporis 
castigatur.  Decimo  resurrectionis  spes  multis  et 
argumentis  et  ratiouibus  approbatur.  Ultimo  de  col- 
ligendis  ad  necessitatem  sanctorum  nomine  charita- 


facere  sub.  falsorum  apostolorum  nominibus  :  quod  tn  tis  cura  vel  aedificatio  cultui  imponitur.  Interserun- 
etiam  si  sub  Pauli  etPetriiieretnomine,  displiceret.  tur  his  pauca  quse  aut  (ut  quibusdam  videtur) 
Secunda  causa  ejus  inducilur,  qui  patemae  oblitus  pendent  ex  superioribus,  aut  habent,  licet  proprias, 
reverentiae,   uxorem   sibi  non    erubuit  facere  de     tamen  parvulas  actiones. 


ARGUMENTUM. 

Corinthii  sunt  Achaici  :  et  hi  similiter  ab  Apostolo  audierunt  verbum  veritatis,  et  subversi  sunt  multifa- 
rie  a  falsis  apostolis.  Quidam  a  philosophiae  verbosa  eloquentia  ;  alii  secta  legis  Judaicae  inducti  sunt.  Hos 
revocat  Apostolus  ad  veram  fidem  et  Evangelicam  sapientiam  :  scribens  eis  ab  Epheso  per  Timotheum, 
discipulum  suum. 


ARGUxMENTUM  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Paulus  praedicaverat  Corinthiis,  et  eos  ad  fidem 
converterat  :  apud  quos  per  annum  et  dimidium 
(sicut  credimus  commoratus)  est  :  videns  quod  diu 
et  in  multis  consulendum  .esset  Corinthiis ,  quia 


nimis  adhaerebant  carnalitati.  Quandiu  autem  Pau- 
lus  praesens  fuit,  adhaeserunt  cum  simplicitate  prae- 
ceptis  ejus  :  quibus  ipse  quasi  simplicibus  simpliciter 
praedicaverat,  sciens  camaliiati  eorum  potius  obesse 


it3 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS  H. 


124 


iDysteria  fidei,  si  eis  revelareDtar  quam  prodesse  :  A 
et  ideo  bonum  [judicavit  simplicitatem  eorum  magis 
in  simplicibus  foYendam  esse,  quam  in  altitudine 
mysteriorum  Dei  (de  quibus  potius  luesitarent  quam 
crederent)  corrumpendam.  Sed  Paulo  a  Corinthiis 
reverso,  !  introierunt  in  eos  pseudodoctores,  qui 
bonam  simplicitatem  prioris  doctrinae  inverterent : 
quorum  doclrina  quia  in  mundanis  ralionibus  versa- 
batur,  quae  penitus  spirituali  doctrinae  contradiceret, 
ccepit  magis  allicere,  et  ad  persuadendum  sibi  ad- 
ducere  Corinthios,  quia  magis  mundo  adhaerebant 
quam  Deo,  et  destruere  in  eis,  calliditate  humanx 
rationis,  quod  Paulus  aedificaverat,  sequendo  sim- 
plicitatem  fidei.  Corinthii  autem  declinantes  ab 
instructione  Pauli^  praecipitati  sunt  in  multos  errores, 
ut  aestimarent  merita  baptizantium  prodesse  bapti-  ^ 
satis  quanto  majora  essent,  et  nocere  si  minora  iuis- 
sent.  Et  hoc  modo  homini  tribuebant,  quod  solius 
Dei  erat,  scilicet  dimittere  peccata.  Qua  de  re  fiebat, 
nt  qui  a  digniore  baptizatus  erat^  judicaret  minus 


se  dignum  eum  qui  a  minns  digno  baptizatus  esset : 
in  hoc  utique  derogando  Deo  errabant,  etiam  in  eo, 
quia  corpus  Domini  paululum  discemebant  ab  aliis 
cibis.  Iterum  in  eo  quia  viri  velato  capite,  mulieres 
discooperto  orarent.  Erat  etiam  alius  error,  quia 
futnram  resurrectionem  non  (sicnt  Paulus  praedica- 
verat)9S  credebant.  Accnsabantur  etian  inde,  quia 
audiebatur  intereos  fomicatio,  quam  nec  paterentur 
gentiles.  Quidam  enim  eomm  novercam  suam 
duxerat  in  uxorem  :  quem  nec  corrigendo  emenda- 
verant,  nec  participationem  Ecclesiae  huic  tam  faci- 
noroso  interdixerant;  sed  per  illicitam  patientiam  huie 
incestui  consentire  videbantur.  Quibus  erroribus 
cognitis,  Paulus  per  Sosthenem  missum  sibi  cum 
Epistola  a  fratribus,  qui  erant  Cloes,  qui  locus  in 
archiepiscopatu  Corinthiomm  claudebatur,  scripsit 
ad  eos  hanc  Epistolam,  in  qua  agit  de  Corinthiis 
errantibus :  errores  eoram  enumerando,  eosdemque 
congruis  rationibus  improbando,  ea  utique  intentione 
ut  ab  his  vitiis  eos  retrahat. 


EPISTOLA  AD  GORINTHIOS  PRIMA. 


CAPUT  PRIMUM. 

c  Paulus  vocatus  apostolus  Cbristi  Jesu  per  vo- 
luntatem  Dei,  et  Sosthenes  frater  Ecclesiae  Dei, 
quae  est  Corinthi,  sanctificatis  in  Christo  Jesu  vo- 
catis  sanctis^  cum  omnibus  qui  invocant  nomen 
Domini  nostri  Jesu  Christi ,  in  omni  loco  ipsomm  q 
et  nostro.  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  patre  nostro, 
et  Domino  Jesu  Christo.  Gratias  ago  Deo  meo  sem- 
per  pro  vobis  in  gratia  Dei,  quae  data  est  vobis  in 
Christo  Jesu  :  quod  in  omnibus  divites  facti  estis 
in  illo,  in  omni  verbo,  et  in  omni  scientia,  sicut 
testimonium  Christi  confirmatum  est  in  vobis  ;  ita 
ut  nihil  vobis  desit  in  ulla  gratia,  exspectantibus 
revelationem  Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  con- 
firmabit  vos  usque  in  finem  sine  crimine,  in  die 
adventus  Domini  nostri  Jesu  Christi.  c  Fidelis 
Deus,  per  quem  vocati  estis  (/  Thess,  y,  24)  »>  in 
societatem  Filii  ejus  Jesu  Christi  Domini  nostri. 
Obsecro  autem  vos  fratres,  per  nomen  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  ut  idipsum  dicatis  omnes,  et 
non  sint  in  vobis  schismata  :  silis  autem  perfecti 
in  eodem  sensu,  et  in  eadem  scientia.  Significatum 
est  enim  mihi  de  vobis,  fratres  mei,  ab  his  qui  sunt 
Cloes^  quia  contentiones  sunt  inter  vos.  Hoc  autem 
dico  quod  unusquisque  vestrum  dicit :  Ego  qui- 
dem  sum  Pauli;  ego  autem  Apollo  (Act,  wm,  25); 
ego  vero  Cephae;  ego  autem  Cbristi.  Divisus  est 
Christus^?  Nunquid  Paulus  cmcifixus  est  pro  vo- 
bis  ?  Aut  in  nomine  Pauli  baptizati  estis  ? 
Gratias  ago  Deo  meo  quod  neminem  vestrum 
baptizavi,  nisi  Crispum  et  Caium,  ne  quis  dicat 
quod  in  nomine  meo  baplizati  estis.  Baptizavi  au- 
tem  et  Stephanae  domum  :  caetemm  nescio  si  quem 
t  ftUlvn    vestjTum   baptizaverim.    Non    enim  mi- 


D 


ff 

« 
« 
« 
« 
« 
ff 
« 
« 
« 

« 
« 

c 

M 
« 
ff 

« 
« 
« 
f 
U 
« 
ff 

u 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 


sit  me  Christus  baptizare,  sed  evangelizare :  non 
in  sapientia  verbi,  ut  non  evacuetur  cmx  Christi. 
Yerbum  enim  cmcis  pereuntibus  quidem  stultitia 
est,  his  autem  qui  salvi  fiunt,  id  est  nobis,  virtus 
Dei  est.  Scriptum  est  enim : «  Perdam  sapientiam 
sapientium,  et  pmdentiam  pmdentium  repro- 
babo  (Isai,  xxix,  14).  >  Ubisapiens?  ubi  scriba? 
ubi  inquisitor  hujus  saeculi  ?  Nonne  stultam  fecit 
Deus  sapientiam  hujus  mundi  ?  Nam  quia  in  Dei 
sapientia  non  cognovit  mundus  per  sapientiam 
Deum  :  placuit  Deo  per  stultitiam  praedicationis 
salvos  facere  credentes.  Quoniam  et  Judaei  signa 
petunt,  et  Graeci  sapientiam  quaemnt.  Nos  autem 
praedicamus  Cbrislum  cmcifixum :  Judaeis  quidem 
scandalum,  gentibus  autem  stultitiam  :  ipsis  au- 
tem  vocatis  Judaeis  atque  Graecis  Christum  Dei 
virtulem  et  Dei  sapientiam ;  quia  quod  stultum  est 
Dei  sapientius  est  hominibus,  et  quod  infirmum 
est  Dei  fortius  est  hominibus.  Yidete  enim  vo- 
cationem  vestram,  fratres,  quia  non  multi  sa- 
pientes  secundum  carnem,  non  mulli  potenles,  non 
multi  nobiles,  sed  qua;  stuUa  sunt  mundielegit 
Deus,  ut  confundat  sapientes;  et  infirma  mundi 
elegit  DeuS;  ut  confundat  fortia  :  et  ignobilia 
mundi,  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  ea  quae 
non  sunt ;  ut  ea  quae  sunt  destrueret  :  ut  non  glo- 
rietur  omnis  caro  in  conspectu  ejus.  Ex  ipso 
autem  vos  eslis  in  Christo  Jesu,  qui  factus  est  no- 
bis  sapientia  a  Deo^  et  justitia,  el  sanctificatio,  et 
redemptiO)  ut,  quemadmodum  90  scriptum  est, 
Qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur  (//  Cor,  x,  17; 
Jer.  IX,  22).» 

Exposmo. 

Pauliu,  etc,   Quia  auctoritate  opus  erat  ad  pre- 


IS5 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


11116 


mendam  Corinthiorum  superbiam,  nomen  auctori-  A  tia,  id  est  acceptse  justificatiouis  perseverans  custo- 


tatis  ponit  dicens  :  Paulus^  quod  utique  nomen  ubi- 
que  notum  est.  Paulus  dico,  vocatus  a  Deo,  id  est 
apostolus  divina  vocatione  constitutus.  Yel  vocatus 
ab  omnibus ;  quia  jam  omnes  noscunt  eum  esse  apo- 
stolum.  Apostolus  dico,  id  est  legatus  Chi^isti  Jesu, 
id  est  non  se  praesumptuose  ingerens  ut  pseudo, 
sed  legatus  Christi  Jesu ;  nec  a  Cbristo  raissus  per 
exercendae  irse  opportunitatem,  ut  Saul  :  sed  per 
voluntatem,  id  est  per  beneplacitum  Dei.  Paulus 
utique  et  cum  eo  Sosthenes  frater ;  non  quia  Sosthe- 
nes  in  hac  Epistola  quidquam  scripserit,  sed  ut 
Paulus  per  hoc  ostendat  omnes  errores  se  cogno- 
scere,  quia  qui  de  eisdem  erat,  et  inter  eos  conver- 
sabatur,    ei  nuntiaverat  ;  ideo  etiam  ut    ostendat 


dia.  Sic  de  pace  :  Peccatoribus  sit  pax  animi  resti- 
tuta  ;  non  peccantibus  tranquillitas  animi  perseveret. 
Gratia,  inquam^  et  pax  sit  vobis  a  Deo  Patre  nostro^ 
et  Domino  Jesu  Christo,  a  quo  solo  credite  esse 
omnem  justiGcationem  :  excluso  omni  merito  bapti- 
zatoris.  Quia  de  Corinthiis  quidam  erant  perseve- 
rantes  in  doclrina  Pauli,  non  communicantes  errori 
aliorum,  primum  separatim  loquitur  istis,  ut  audito 
quod  bonum  suum  tantae  auctoritatis  sit  apud  Apo- 
stolum,  magis  animentur  ad  bonum  :  ideo  et  ut  per 
hoc  magis  inciunbant  correctioni  errantium  fratrum 
et  ut  errantes  absque  reclamatione  obediant  istis, 
cum  audierint  perfectionem  eorum  tanti  esse  apud 
Aposlolum. 


Sosthenem  errores  eorum  nuntiasse  sibi,  non  malo  -d     Unde  sic  ait  :  Gratias  ago  Deo  meo,  id  est  quem 


animo  contra  eos  habito,  sed  desiderio  correctionis 
eorum.  Paulus,  inquam,  et  Sosthenes  frater,  scri- 
bunt  Ecclesias  Dei,  quce  est  Corinthi.  Ecclesia^  dico 
sanctificatiSj  id  est  a  peccatis  in  baptismo  justifica- 
tis.  Et  hoc  totum  in  Christo  JesUy  non  per  meritum 
baptizantium.  Quia  ecclesia  collectivum  nomen  est, 
satis  congrue  jungitur  plurali^  ut  dicamus  Ecclesiae 
sanctificatis ;  nec  solum  per  Christum  sanctificatis, 
sed  per  gratiam  ejusdem  vocatis  sanctiSy  id  est  ad 
hoc,  ut  sanctificarentur  ut  totum,  et  sanctificatio  ad 
vocationem,  ipsaque  sanctificatio  ex  Deo  esse  co- 
gnoscalur,  et  omne  meritum  baptizati  et  baptizatoris 
excludatur.  Paulus  scribit  Ecclesiae  Corinthiorum 
cum  omnihuSj  id  est  et  omnibus  Ecclesiis,  in  eisdem 
erroribus  detentis.  OmnibuSy  dico,  qui  invocant  no- 


meum  facio,  non  detrahendo  ei,  quemadmodum 
pseudo,  qui  dicunt  merita  baptizantis  nocere  vel  pro- 
desse  baptizatis.  Gratias  utique  ago  Deo  meo  pro 
ST  vobis  semper,  id  est  in  omni  oratione  mea.  Ago, 
inquam  gralias  in  gratiaj  id  est  in  consideratione 
gratiee  Dei,  perseverantis  in  vobis  :  qu4»  gratia  data 
est  vobis  in  Christo  Jesu,  id  est  per  Christum  Jesum, 
qui  homini  reconciliato  Deo  ministrat  hanc  gratiam. 
De  hoc  utique  gratias  ago  ;  quia,  id  est  quod  facti 
estis  divites  in  omnibuSf  quia  et  singulas  gratias,  et 
omnes  copiose  habetis.  Facti  dico  in  illo,  id  est  per 
Christum,  cujus  sola  misericordia  dat  gratiam. /n 
omnibus  dicOj  scilicet  in  omni  verbo,  id  est  in  omni 
doctrina  spirituaiium,  mediocrium,  et  simplicium ; 
divites  etiam  in  omni  scientia  litterali,  morali,  et 


_ — ,        ,  , --  —  -  , 

men  Domini  nostri  Jesu  Chiisti,  quem  in  eo  quem  ^  allegorica  :  ita  divites  in  omnibus,  sicut  testimonium 


invocant,  confitentur  solum  esse  justificantem .  Nec 
onmibus  Ecclesiis  dico  per  mundum,  sed  his  qute 
sunt  in  omni  loco  ipsorum  Corinthiorum,  id  est  omni 
Ecelesiae  metropoli  Corinthiorum  suppositae,  et  in 
eumdem  errorem  lapsse,  quae  Ecclesiae  et  si  locus 
ipsorum  Corinthiorum  sunt,  quia  eis  praeferuntur 
nostro  etiam  loco,  quia  sic  eas  Corinthiis  suppono  : 
ut  tamen  providentiam  meam  illis  semper  adhi- 
beam,  quemadmodum  Corinthiis.  Hoc  ideo  Paulus 
ait ,  ne  Corinthii  dicerent  :  De  nobis  tantum  habes 
judicare,  non  vero  de  subditis.  Cujus  moris  adhuc 
tenetur  regula,  quia  summus  pontifex,  et  si  Eccle- 
sias  Ecclesiis  subjecerit,  de  omnium  tamen  errore 
discutit ,  sed  ex  jure  mediantibus  metropolitanis. 


Christi,  id  est  doctrina  de  Christo  attestata  vobis 
per  Scripturas,  sicut,  inquam  hoc,  testimonium  con- 
firmatum  est,  id  est  firmiter  perseverat  in  vobis,  Ad 
quem  modum  enim  firmam  tenuistis  fidem  Christi, 
ad  eum  modum  ditavit  vos  Deus  suis  gratiis  :  c^jas 
rei  confirmatio  vestra  causa  et  similitudo  fuit.  Ita 
utique  testimonium  Christi  confirmatum  in  vobis, 
ut  nihil  desit  vobis  in  ulla  gratiaj  id  e'st  ut  omnem 
gratiam  tam  firmiter  teneatis,  quanta  firmitate  vobis 
tradita  est.  Yobis  dico  exspectantibus  revelationem 
Domini  nostri  Jesu  Christi^  id  est  propter  securita- 
tem  quam  ex  conservala  justificatione  habetis,  se- 
cure  praestolamini  diem  vestrae  dissolutionis  in  qua 
revelabitur  vobis.  Dum  enim  vivimus,  anima  nostra 


Paulus  et  Sosthenes  scribunt  hoc  Corinthiis  :  Gratia  D  circumsepta   carne   nequit   inlueri  divinam  essen- 


sit  vobis  et  pax,  Cum  inter  Corinthios  quidam  es- 
sent,  qui  gratiam  sibi  datam  in  baptismo  custodis- 
sent  integram,  bene  agendo  :  quibus  utique  remis- 
sio  non  erat  optanda,  quam  jam  acceperant,  et  ac- 
ceptam  firme  tenuerant.  Cum  vero  inter  eosdem  alii 
essent,  qui  gratiam  acceptam  errando  annihilave- 
rant,  et  his  iterala  remissio  esset  necessaria,  pro  hac 
diversitate  perfectorum  et  imperfectorum,  diverso 
modo  optanda  est  haec  gralia,  ut  dicamus  vobis, 
qui  iterum  peccatis,  sit  secunda  gratia,  id  est  iterato 
remittantur  peccata ;  vobis  autem  qui  acceptam  ju- 
stificationem  non  irritam  fecistis  peccando,  sit  gra- 


tiam,  quam  plenius  intuebitur,  dum  a  mole  camis 
liberabitur.  Quam  revelationem  qui  bene  agit,  secure 
exspectat ;  qui  vero  male,  potius  fugere  hanc  vide- 
tur  quam  exspectare.  Yos  utique  Christum  exspecta- 
tis,  qui  quemadmodum  vos  confirmavit  in  praeterito, 
sic  etiam  confirmabit  continue  usque  in  finem,  id  est 
usque  in  diem  dissolutionis  vestrae.  Nec  ita  dico  con- 
firmabity  ut  a  venialibus  vos  cohibere  possitis,  sed 
confirmabit  sine  crimine,  id  est  immunes  factos  a 
capitalibus.  In  finem  dico,  scilicet  usque  in  die  ad' 
ventus  Domini  nostri  Jesu  Chiisti,  qui  unicuique 
justo  advenity  in  dissolutione  suscipiens  animaa^ 


itl 


S.  BRUN0NI6  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


128 


ejus  transferendam.  Ideo  sic  determinavit  sine  cri-  A 
mine,  ne  si  forte  viderent  eos  in  venialibus  cadere, 
insultarent  et  dicerent :  Ecce  nunc  apparet  justitia 
eonim  quos  Paulus  tanti  faciebat.  Vere  de  cstero 
confirmabit ;  nam  hoc  promisit,  dicens  :  «  Ecce  ego 
vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consumma- 
tionem  saeculi  (Matth.  xxvui,  20). »  Deus  utique,  qui 
promisit,  /idelis  est  et  mentiri  non  potest :  unde  con- 
fido,  quia  confirmabit ;  confido  etiam  ideo,  quia  per 
quem  Deum  vocati  estis.  Qui  si  vos  dum  in  peccato 
essetis,  per  misericordiam  vocavit,  credendum  est 
utique  quod  jam  justificatos  et  jam  promerentes  con- 
firmet  de  caetero.  Per  quem  utique  vocati  estis  in 
habendam  societatem  FilU  ejus,  id  est  ut  pro  modo 
vestro  in  justitia  cum  Filio  ejus  pcrmaneatis.  Nec 
adopfivi  filii  dico,  sed  Jesu  Christi  nostri  proprii  et  B 
consubstantialis. 

Postquam  perfectos  in  bono  suo  corroboravit, 
convertit  sermonem  ad  eos  qui  peccaverant  in  prae- 
dictis,  dicens  :  Vos  perfectos  de  confirmatione  vestri 
laudo  ;  sed  vos  qui  erratis  obsecro,  id  estomnidistri- 
ctione  conjuro  per  nomen  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
stif  quos  tamen  fratres  appello»  licet  erraverilis. 
Ideo  fratres  eos  vocat,  ne  si,  non  fratres  eos  appel- 
laret,  prae  nimietate  peccati  despcrarent.  Obsecro, 
inquam,  vos  ut  omnes  dicatis  idipsum,  idestutomnes 
confiteamini  solum  Deum  posse  peccata  dimittere : 
et  hoc  dicendo  non  sint  in  vobis  schismata,  id  est 
aliquae  scissurse  infidelitatis.  Schismata  non  sint; 
sed  sitis  perfecti  in  eodem  sensu,  id  est  in  eadem 
voluntate,  et  in  eadem  scientia,  ut  idem  et  velitis  et  p 
sciatis  :  sunt  enim  qui  idem  volunt,  nec  tamen  idem 
sciunt.  Sunt  alii  quorum  diversa  est  voluntas,  et 
tamen  est  eadem  scientia.  Propterea  sic  vos  obse- 
cro,  quia  signi/icatum  est  mihi  per  litteras  de  vobis 
fratres  mei,  quod  per  eam  praedicta  repetit.  Signifi- 
catum  est  utique  ab  his  qui  sunt  Cloes,  quia,  id  est 
quod  contentiones  sunt  inter  vos^  id  est  quod  alter 
contendat  in  alterum.  Gloes  nomen  est  loci  in  ar- 
chiepiscopatu  Gorinthiorum ,  unde  haec  contentio 
mandata  fuerat  ipsi  per  Sosthenem.  Quod  nomen 
hic  ideo  ponit,  ne  errorem  suum  dissimulare  velint 
Corinthii.  Scientes  quod  Paulus  ab  eisdem  qui  inter 
eos  conversantur,  hoc  agnoverit.  Nec  solum  quod 
99  contendatis  novi,  sed  etiam  verba  ipsius  con- 
tentionis.  Hoc  autem  dico,  quod  dicit  unusquisque 
vestrum  praeferens  se  de  baptizatore  suo  alter  in  al-  D 
terum.  Hoc  utique  dicit :  Ego  quidem  longe  majori 
justitia  discretus  ab  illo,  qui  inferiorem  habuit,  ba- 
ptizatorem.  Ego  quidem  sum  Pauli.  Ego  autem 
Apolio,  qui  erat  archiepiscopus  Corinthiorum.  Ego 
vero  CephaSf  id  est  Petri.  Non  ideo  haec  nomina  ponit 
quod  de  his  gloriarentur,  cum  nec  Petrumvidissent; 
sed  ideo,  quia  si  nomina  illorum  pseudO;  de  quibus 
gloriabantur^  reponeret,  dicerent  Paulus  quia  invidet 
istis,  nollet  nos  gloriari  de  nominibus  eorum,  sed 
bonum  judicaret,  si  de  nomine  suo  sociorumque 
gloriaremur.  Ad  hoc  removendum  posuit  Paulus 
nomen  suum  et  Petri  ostendens  quod  suo  ndmine 


nollet  eos  gloriari.  Quod  si  non  de  nomine  Pauli, 
multo  minus  gloriandum  est  de  pseudodoctoribus. 
Infideles  hoc  dicunt  :  Ego  Pauli,  ego  Cephap.  Sed 
fidelis  dicit :  Ego  sum  Christi  cujus  gratia  sola  justi- 
ficat.  Et  quia  hic  dicit  se  esse  Pauli,  hic  alterius, 
ergo  Christus  divisus  est,  et  jam  non  uxius  sed  multi 
Christi  sunt.  Quisque  enim  baptizatorem  suum  facit 
Christum,  dum  dimittere  peccata,  quod  Christi  so- 
lum  est,  allribuit  illi.  Vel  ita  :  Christus  divisus  est, 
quia  divisim  dat  munera  gratiae  suas,  dum  minus 
per  istum,  magis  per  illum  justificat.  Vel  quia  sic 
male  dicendo  erratis,  propterea  Christus  divisus 
separatus  est  a  vobis.  Vos  Christum  dividilis,  fa- 
ciendo  quisque  suum  Christum.  Vel  creditis  Chri- 
stum  divisim  dare  gratiam,  sed  nunquid  Paulus, 
quem  aliqui  in  vobis  Christum  suum  faciunt,  vel 
propter  cujus  meritum  creditis  Christum  melius 
dare  uni  quam  alii  ?  Sed  nunquid  Paulus  crucifixus 
est  pro  vobis  ?  Hoc  utique  negare  non  potestis,  quo- 
niam  pcr  Christum  redempti  sitis,  quem  Paulus 
non  attigit.  Aut  nunquid  in  nomine  Pauli  baptizati 
estisf 

Si  utique  verba  baptismi  solcrter  attenderitis,  qui- 
bus  Deo  soli  confitemini,  intelligeretis  omnem  justi- 
ficationem  esse  ex  Deo  ;  et  quandoquidem  hoc  bo- 
num  baptismi  vobis  errantibus  fit  in  malum,  ideo 
quia  hoc  bonum  non  feci,  gratias  ago  Deo  meo  quod 
neminem  vestrum  baptizavi  nisi  Christum  et 
Gaium  ;  propterea  nolo  aliquos  baptizasse,  ne  dicat 
aliquis  quodin  nominemeo  baptizati  estis.  Cum  Crispo 
et  Gaio  baptizavi  et  domum,  idest  familiam  Stephanas, 
Dehisrecordor  ;  sednescio  si  forte  aliquem  alium  ba* 
ptizaverim.  Ideo  tam  paucos  baptizavi,  quia  Christus 
non  misit  me  baptizare,  In  hoc  multum  humiliat  mi- 
nisterium  baptizandi,  ubi  dicit  se  non  esse  missum 
ad  hoc,  quod  eliam  facere  possunl  quilibet  infideles, 
si  necessitas  poposcerit.  In  quo  tamen  Corinthii  vi- 
cissim  se  praeferebant  alter  alteri.  Dicit  hic  sacra- 
mentum  Ecclesiae  ideo  tempore  necessitatis  conces- 
sum  esse,  ctiam  infideli ;  quia  est  illud,  sine  quo 
nemo  potest  salvari.  Sed  alia  sacramenta  promissa 
sunt  ideo  solis  ministris,  quia  si  ad  salutem  prosint, 
non  sunt  tamen  ea  sine  quibus  homo  nequeat  sal- 
vari ;  quia  sola  fides  baptismatis  (si  integre  servata 
sit)  ad  salutem  sufiicit :  Hic  de  baptismo  finem  facit, 
et  de  praedicatione  sua  sermonem  incipit,  dicens  : 
Christus  non  misit  me  baptizare,  sed  evangelizare. 
Praedicare  quidem  misit  me,  non  in  sapientia  verbi, 
id  est  non  in  verbosa  sapientia  mundi ;  et  hoc  ideo, 
ut  non  evacuetur  crux  Christi,  Si  enim  rationes  hu- 
manae  sapientiae  sequerer,  quae  penitus  destruunt 
immortalem  mori  posse,  mortuum  iterum  vivere, 
jam  penitus  comprobaretur  Christum  non  gustasse 
mortem  crucis,  et  sic  destrueretur  pretium  totius 
salutis  :  quare  non  in  verbosa  sapientia  mundi  mis- 
sus  sum,  secundum  quas  rationes  facile  evacuari 
potest  crux  Christi.  Vere  si  sequerer  sapientiam 
mundi,  evacuaretur  crux  Christi.  Nam  verbum,  id 
est  praedicatio  crucis  pereuntibus,  id  est  sapientibus 


129 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


i30 


mundi,  qui  ideo  pereuntes  dicuntur,  quia  sapientia  A  ita,  quod  mundus  non  cognovit  Deum  per  suam  sa- 


conim  cito  peribit  et  destruetur.  Vel  quia  propter 
hanc  sapientiam  peribunt  et  damnabuntur.  Yerbum 
utique  crucis  sapientibus  quidem  hujus  mundi  stul- 
titia  est ;  quia  humana  ratio  neminem  cogit  ut  Chri- 
stus,  qui  immortalis  erat  in  natura,  mori  potuerit,  qui 
mortuus  iterum  vixerit.  Pereuntibus  quidem  est  stul- 
titia;  sed  his  quisalvi/iuntj  idest,  nobis,  quia  ver- 
bosa  sapientia  declinamus,  nobis  utique  verbum  90 
crucis  est  virtus  Dei.  Considerantcs  enim  per  tan- 
lam  debihtatem  (uli  per  mortem)  superari  antiquum 
hostem,  cujus  fortitudo  in  omne  genus  hominum 
praevaluerat,  miramur  in  hoc  magis  virtutem  Dei, 
ubi  per  debihtatem  destruxit  fortitudinem.  Quia  si 
per  apertam  fortitudinem  minorem  exstinguerel  po- 


pientiam.  Hoc  fuit  in  sapientia  Dei,  id  est  ita  placuit 
sapientiae  Dei,  ut  mundanse  non  admisceret  suam. 
Vere  per  stultitiam  salvavit  credentes  :  nam  et  res 
praedicata  stulta  fuit,  et  praedicatores  stulti.  Vere 
per  rem  stultam  pr^dicatam  ;  nam  quoniam  Judcei 
qui  jam  per  signa  Deum  ut  in  ^gypto  cognoverant, 
petunt  adhuc  signaj  ad  comprobandum  esse  verum 
de  Christo  quod  prsedicatur ;  et  GrcecU  id  est  genti- 
les  qui  Deum  ignorant,  quairunt  sapientiam,  id  est 
volunt  sibi  per  mundanas  rationes  approbari  quod 
de  Christo  dicitur  :  Nos  autem,  ut  satisfaciamus  Ju- 
doeis,  prcedicamus  Christum  virtutem  Dei,  quia Judsei 
virtutem  miraculorum  requirunt  :  Graecis  vero  quae- 
rentibus  sapientiam  prsedicamus  Christum  esse  sa-- 


tentiam,  vere  non  in  sapientia  verbi  misisset  me  -q  pientiam  Dei,  quod  utrumque  electis  quidem  Judseis 


Deus  :  sic  enim  scriptum  est  in  Abdia  :  Ego  per- 
dam  (aitDominus)  5apt>n^iam  sapientium{Abdi,  1 , 8; 
Isai.  XXIX,  14);  sive  quia  destruam  illam,  sive  quia 
damnabo  illos  ,  propterea  adhaeserunt  humanae  sa- 
pientiae.  Nec  solum  sapientiam  perdam,  sed  etiam 
prudentiam,  id  est  providentiam  qua  callide  sciun 
prdemunire  sententias  suas ,  ne  aliqua  impugnatione 
frangantur.  Quidam  enim  habent  sapientiam  artis 
qui  tamen  nesciunt  se  satis  pnemunire  contra  ca- 
villationes  objicientis.  Illam  utique  prudentiam  re^ 
pro^a^o ;  quia  neminem  de  hujus  mundi  prudenti- 
bus  in  ministerio  meae  prsedicationis  essumam  ;  vel 
jungitur  ibi  ubi  ait :  pereuntibus.  Vere  pereuntes  : 
nam  scriptum  est  :  <  Perdam  sapientiam  sapien- 
liura,  »    et  vere     hujusmodi  prudentes   reprobati 


et  Graecis  virtus  est  et  sapientia,  sed  reprobatis  scan' 
dalum  est  et  stultitia,  Et  ideo  diximus  per  stultam 
rem  saivos  fieri  credentes.  Nunc  litteram  expona- 
mus.  Vere  per  stultitiam  Deus  saivat  credentes ; 
quoniam  Judsei  quidem  petunt  signa,  qui  per  mira- 
cula  Deum  cognoscere  consueverunt.  Et  Grjfici 
mundanam  quaerunt  sapientiam,  quia  aliud  non  in- 
telligunt.  Nos  autem  stulti  praedicamus  rem  stultam, 
scilicet  Christum  cruciHxum  :  Judans  quidem  scan^ 
dalum,  quia  improperatur  eis  quod  regem  suum 
crucifixerunt ;  Gentibus  autem  stultitiam,  qiua  iutel- 
ligere  nesciunt  qua  ratione  quem  Deum  dicimus, 
eumdem  mortuum  iuisse  dicamus.  Judseis  quidem 
et  Graecis  reprobatis  scandalum  est  et  stultitia ;  sed 
ipsisJudasis  atque  Grascisvocatis,  idest  aDeo  electis, 


sunt.  Haec  sunt  verba  Apostoli.  Nam  ubi  est  sapiens,      praedicamus  Christum    virtutem  Dei,    quod  Deus 


id  est  logicus  ille  qui  in  argumentatione  sua  con- 
fidit  :  et  ubi  est  scriba,  id  est  ethicus  qui  de  mori- 
bus  agit ;  et  ubi  conquisitor  hujus  sceculiy  id  est 
physicus,  qui  naturas  omnium  rerum  conquirit  ?  Si 
logicus  ille  dicat,  si  peperit,  cum  viro  concubuit, 
mentitur ;  quia  Maria  sine  coitu  virili  de  Spiritu 
sancto  concepit.  Si  ethicus  de  moribus,  de  cultura 
idolorum  doceat,  repellitur ;  quia  novi  mores,  novus 
cultus  inductus  est.  Si  iterum  physicus  dicat  re- 
pugnare  naturae,  ut  virgo  pariat,  mortuus  vivat, 
mendacii  reus  est.  Quandoquidem  et  sapiens,  et 
scriba,  et  physicus  repelluntur,  nonne  per  hoc  pa- 
lam  est,  quod  Deus  fecit,  id  est  comprobavit  esse 
stultam  sapientiam  hujus  mundi;  ideo  Deus  sapien- 


majus  miraculum  OO  operari  non  potuit  quam  per 
mortem  destruere  mortem.  Praedicamus  etiam  Chri- 
stum  sapientiam  Dei ;  quia  major  sapientia  nequit 
inveniri  quam  per  humilitatem  superbiam  et  per  de- 
bilitatem  destruere  fortitudinem.  Vere  Christus  est 
sapientia  Dei.  Nam  illud  Dei  quod  est  stultum  se- 
cundum  aestimationem  hominum,  sapientiiu  est  hO' 
minibus,  Vel  quia  homines  tantam  sapientiam  ca- 
pere,  vel  tam  sapienter  operari  nequeunt.  Et  vere 
Christus  est  virtus  Dei.  Nam  illud  Dei,  quod  estin^ 
firmumy  vel  stultum  secundum  aestimationem  homi- 
num,  sapientius  est  hominibus,  Vel  quia  homines 
tantam  sapientiam  capere,  vel  tam  sapienter  operari 
nequeunt.  Et    vere  Christus  est  virtus  Dei.  Nam 


tiamhujus  mundi  repellit  :  nam  sic  placuit  Deo;  et  Dillud  Dei,  quod  est  infirmum  secundum  carnales, 


cum  audias  hoc  placere  Deo,  causam  higus  ne  quae- 
sieris.  Placuit  utiqueDeo  per  stultitiamprcedicatiO' 
nis ,  id  est  et  per  stultam  rem  praedicatam  et  per 
stultos  praedicatores  salvos  facere  credentes  in  se  : 
ideo  per  stultitiam  placuit  ei  salvare  credentes,  quia 
mundus,  id  est  homines  mundi  non  cognoverunl 
Deum  per  camalem  sapientiam, 

Quod  si  aliqui  philesophi  intellexerunt  esse  unum 
Deum,  quia  omnia  creasset,  non  tamen  hoc  cogno- 
venint  in  sapientia  Dei;  id  est  ut  intelligerent  con- 
silium  Dei,  quo  ordine  disponebat  salvare  perditum 
homiiiem  per  incaraationem  Verbi,  et  csetera.  Vel 


hoc  est  fortius  hominibus.  Vel  quia  intelligere  vir- 
tutem  hanc  nesciunt.  Vel  quia  tanta  fortitudine  nihil 
facere  queunt.  Vel  aliter  superior  littera  jungitur 
ita  :  ideo  mundus  non  cognovit  Deum  per  sapien- 
tiam;  quoniam  Judaei  petunt  signa,  et  Graeci  sapien- 
tiam ;  nos  vero  praedicamus  Christum  crucifixum ; 
Judaeis  quidem  non  signum  sed  scandalum ;  Graecis 
autem  vel  gentibus  non  sapientiam  sed  stultitiam. 
Et  quia  in  cruce  Christi  nec  virtutem  nec  sapien- 
tiam  mundus  inteUigit  :  ideo  Deum  non  cognovit. 
Et  est  ibi  finis  sententiae.  Sed  licet  reprobis  Judaeis 
atque  Graecis  Christi  cr^x  scandalum  sit  et  stultitia, 


13i 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


m 


taroen  ipsis  Judaeis  vocatis  atque  Graecis  Christns  est  A  per  hoc  totum  esse  ex  ipso  Deo ,  et  nihil  ex  merito 
Dei  virtus  et  Dei  sapientia.  Sequens  littera  non  mu-      doctorum. 


tatur ;  probavit  ex.  parte  quod  per  stultitiam  :  nam 
per  stultam  rem  praedicatam  salvarentur  credentes ; 
probat  nunc  aliam  partem  scilicet,  quod  per  stultos 
praedicatores  salvaverit  Deus  credentes,  dicens :  Yere 
per  stultitiam  salvavit  Deus  credentes. 

Videte  enim  vocationemy  id  est  vocatores  vestros 
per  quos  ad  fidem  vocati  estis.  Hoc,  inquam,  videte 
de  eis ;  quia  non  multi  sapientes,  etcaetera.  Sed  quoe 
itulta  sunt  elegit  Deus  in  ministerio  vocationis  ve- 
strae.  Vel  ita  jungitur  ad  proximum.  Vere  illud  Dei 
quodstultum  et  in/irmum  est,  sapientius  et  fortius 
est  hominibus.  Nam  modo  videte  vocatores  vestros,  in- 
venietis  eos  stultos  et  infirmos.  Et  secundum  hanc 


Hic  optime  consideratur  effectus  stultitiae  et  in6r- 
mitatis.  Vos,  inquam,  estis  in  Christo  Jesu,  qui 
Christus  factus  est  nobis  sapientia  a  Deo,  quia  Deus 
per  Christum  instruens  nos,  effecit  nos  sapienles 
ministeriorum  Dei ;  et  ut  sapienles  efficeret,  factus 
esl  nobis  justitiay  faciens  nos  vivere  in  justitia  vir- 
tutum.  Ut  autem  in  justitia  viveremus,  factus  est 
nobis  sanctificatio.  Sanctificavit  enim  nos  remit- 
tendo  peccata ;  et  ut  sanctificaret,  factus  est  re- 
demptiOy  id  est  dedit  pretium  sanguinis  sui,  quo 
nos  redimeret,  ut  redemptos  sanctificaret ;  sancti- 
ficatos  in  justitia  virtutum  confirmaret,  et  in  justitia 
manentibus  sapientiam   daret.    Haec  omnia   factus 


continuationem  iilud  procedens,  id  est  quod  stultum  -d  est  nobis,  ut  quicunque  gloriatur,  glorietur  non  in 


et  infirmumestDeif  sapientius  et  fortiusest  homini- 
bus,  respicit  ad  comprobandum  praedicatores  stul- 
tos  fuisse  ;  sicut  in  praecedenti  voluit  ad  hoc  osten- 
denduro,  quod  res  praedicata  fuerit  stulta.  In  se- 
quenti  etiam  notatur  effeclus  hujus  stultitiae  et 
insipientiae.  Videtet  inquaro,  vocationem  vestram^  id 
est  per  quos  vocati  estis  fratres ;  quia  in  eis  non 
sunt  multi  sapientes  secundum  camem,  id  est  carna- 
lem  sapientiam  ;  non  sunt  multi  potentes  secundum 
carnem  ;  non  multi  nobileSf  secundum  camis  gene- 
rositatem.  Dicunt  sancti  ideo  Pauluro  dixisse,  non 
multi,  quia  ipsi  fuit  saecularium  litterarum  perfe- 
ctus;  terrenarum  opum  dives,  Romana  parentela 
conspicuus.   Vocatores  utique  vestri,  nec  sapientes 


se,  vel  in  doctoribus,  sed  in  Deo  :  ad  quem  modum 
scriptum  est  in  Jeremia  sic  :  In  hoc  glorietur  qui 
gloriatur  scire  et  nosse  me,  quia  ego  sum  Dominus 
(Jer.  IX,  24). 

CAPUT  n. 

«  Et  ego  cum  venissem  ad  vos,  fralres,  veni  non 
«  in  sublimitate  sermonis  aut  sapienti«e,  annuntians 
«  vobis  testimonium  Christi.  Non  enim  judicavi 
u  me  scire  aliquid  inter  vos,  nisi  Jesum  Christum, 
u  et  hunc  crucifixum.  Et  ego  in  infirmitate  et 
u  timore  et  tremore  multo  fui  apud  vos  :  et  sermo 
«  meus  et  praedicatio  mea  non  in  persuasibilibus 
«  humanae  sapientiae  verbis,  sed  in  ostensione  spiri- 


necnohiles, sedDeuselegiteaquasstultasunt  mundi,      „  tus  et  virtulis  :  ut  fides  vestra  non  sit  in  sapientia 


id  est  quae  mundus  stulta  peputat,  ut  per  haec  Deus 
stulta  confundat,  id  est  erubescere  faciat  sapientes 
mundi,  videntes  se  non  posse  resistere  argumentis 
suis  stultis  praedicatoribus  Dei.  Elegit  etiam  Deus 
in/irma  mundi:  eos  scilicet  qui  nullius  potentiae 
erant  in  mundo,  ut  per  haec  intirma  confundat  fortia, 
id  est  potentes  mundi  erubescere  faciat.  Et  ignobilia 
mundi^  id  est  eos  qui  de  genere  suo  non  possent 
gloriari ;  et  contemptibiHaj  id  est  eos,  in  quibus  nec 
aliqua  personarum  reverentia ;  haec  elegit  Deus,  et 
(ut  singula  enumerero)  et  ea  quas  non  sunt,  id  est 
quae  nulla  esse  mundo  videbantur,  haec  elegit  Deus, 
ut  per  ea  qu(B  non  sunt  destrueret  ea  quce  sunt^  id 
est  quae  bona  mundi  esse  videntur.  Et  hoc  totum 
sic  ideo  fecit  Deus,  ut  omnis  caro  non  glorietur,  id 


fl  hominum,  sed  in  virtute  Dei.  Sapientiam  autem 
€  loquimur  inter  perfectos.  Sapientiam  vero  non 
ff  hujus  saeculi,  neque  principum  hujus  saeculi,  qui 
«  destruuntur,  sed  loquimur  Dei  sapientiam  in 
c  myslerio,  quae  abscondita  est,  quam  praedestina- 
u  vit  Deus  ante  saecula  in  gloriam  nostram,  quam 

<  nemo  principum  hujus  saeculi  cognovit ;  si  enim 
«  cognovissent  nunquam  Dominuro  gloriae  cruci- 
«  fixissent.  Sed  sicut  scripturo  est  :  <  Quod  oculus 
u  non  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis 
«  ascendit,  quae  praeparavit  Deus  his  qui  diligunt 
ff  illum  (Isai.  lxiv,  4).   »  Nobis   autem  revelavit 

<  Deus  per  Spiritum  suum.  Spiritus  enim  onmia 
c  scrutatur,    etiam  profunda  Dei.   Quis  enim  scit 

<  horoinuro,  quae  sunt  horoinis,  nisi  spiritus  horol- 


est  ut  omni  cami  conveniat  non  gloriari  in  conspe-  D  c  nis,  qui  in  ipso  est  ?  Ita  et  quae  Dei  sunt  neroo 


ctu  ejus,  scilicet  quia  si  praedicatores  abjeclionero 
sui  considerarent :  vel  gentes  eos  conversae  intelli- 
gerent,  nihil  sibi,  scd  totum  referendum  esse  gratiae 
Dei.  Vel  ita  :  Ut  ejus  non  sic  obliquetur,  non  glo- 
rietur  omnis  caro  in  conspectu  ejus  Dei,  id  est  con- 
siderans  virlutero  Dei  et  infirroitatem  suam ;  nec 
praedicator  sibi  nec  subditi  ascribant  aliquid  magi- 
stris,  O  JL  sed  totum  gratiae  Dei.  Sed  licet  pra^dica- 
tores  stulti  essent  et  infirmi,  vos  tamen  nihil  minus 
propter  hoc  habuistis  :  estis  enim  in  Christo  Jesu  fi- 
deles  facti.  Et  cum  tanta  infirmitas  praedicatorum 
appareat,  vos  tamen  nihil  minus  habetis ;  constat 


«  cognovit,  nisi  Spiritus  Dei.  Nos  autem  non  spiri- 
«  tum  hujus  mundi  accepimus,  sed  Spiritum  qui 
ff  ex  Deo  est,  ut  sciamus  quae  a  Deo  donata  sunt 
c  nobis,  quae  et  loquimur,  non  in  doctis  humanae 
ff  sapientiae  verbis,  sed  in  doctrina  Spiritus,  spiri- 
c  tualibus  spiritualia  comparantes.  Animalis  aut»im 
«  homo  non  percipit  ea  quae  sunt   Spiritus  Dei  : 

<  stultitia  enim  est  illi,  et  non  potest  intelligere, 
«  quia  spiritualiter  examinatur.  Spiritualis  autem 
« judicat  omnia  et  ipse  a  nemine  judicatur,  sicut 
ff  scriptum  est :  c  Quis  enim  cognovit  sensum  Do- 

<  mini,    aut    quis  instruat  euro?   (Isai.   xl,    13; 


133 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


134 


«  Christi  habemus.  » 


«  Sap.  IX,  13  ;  Rom.  xi,  34.)  »»  Nos  autem  sensum  A  baptismi  et  quaadam  alia,  sed  quce  absconditaest,  et 

nemini  nisi  paucis  per  Spirilum  sanctum  revelata, 
Quam  sapientiam  Deus  prcedestinavit  ante  scecula^ 
id  est  Deus  ab  aelerno  sic  futuram  praeordinavit,  in 
gloriam  nostramy  id  est  omniumfidelium,ut  omnes 
per  hanc  habeamus  seternam  gloriam.  Vel  ita  in 
gloriam  nostram,  id  est  praedicatorum,  qui  ministra- 
mus  hanc  sapienliam.  Conveniens  quidem  fuit,  ut 
nos  qui  ministramus  aliis,  copiosius  aUis  de  hac  sa- 
pientia  inteiligeremus ;  quia  sapientiam  nemoprinci' 
pum  hujus  sccculi,  id  est  philosophonim  vel  daemor 
num  cognovit,  Vere  principes  non  cognoverunt  : 
nam  si  cognovissent,  nunquam  crucifixissenty  dia- 
boU  qui  hoc  posuerunt  in  cor  Judae,  ut  traderet 
eum,  vel  in  corda  Judaeorum,  ut  crucifigerent  Je- 


•    BXPOSITIO. 

Dixi  quod  vocatores  vestri  stulti  et  contemptibi- 
les  fuerunt :  et  quemadroodum  illi,  sie  ego  ipsecum 
venissem  ad  vos,  o  fratresy  non  veni  per  suhlimita- 
tem  sermonis,  id  est,  laborans  artificiose  loqui  :  et 
uti  gloriosis  verbis,  cum  utique  propter  insipienliam 
non  dimisi ;  autnon  veni  per  subUmitatem  sapientias, 
ul  per  mundanam  sapientiam  vobis  praedicarem. 
Sunt  enim  quidam  qui  subUmes  quidem  sermones 
habent,  nec  tamen  tantam  sapientiani  artis.  Iterum 
quidam  sciunt  prsecepta  artis,  non  tamen  satis  ha- 


beates  artiUcii  locutionis.  Ego,  inquam,  per  subU-  -d  ^ui^*  Nunquam  utique  crucifixissent,  quem  per  hanc 

•-        •  •  •  •  -•  •  ^"^      _  '  t*        '  •  »  F\  •  »  •  O* 


mitatem  sermonis  aut  sapientise  non  veni  annun- 
tians  vobis  Christum :  el  hoc  per  testimonium,  quia 
quod  de  Christo  dicebam,  sic  testificatum  in  pro- 
phetis  ostendebam.  Vere  non  in  subUmitate  sermonis 
aut  sapientise  praedicavi  :  09  non  enim  judicavi 
me  scire  aliquidinter  voSy  cumutique  multascirem, 
nisi  Christum  Jesum,  et  hunc  secundum  stultitiam 
gentium  et  infirmitatem  Judseorum  crucifixum,  Non 
enim  praetuU  ipe  aUis  praedicatoribus  pro  sapientia 
mundi  quam  habueram  ;  sed  eamdem  stultitiam,  id 
est  crucem  Christi  praedicavi ,  quemadmodum  ilU  : 
per  subUmitatem  sermonis  et  sapientiae  non  veni, 
nec  etiam  per  reverenUam  personae ;  sed  ego  fui 
apud  vos  in  in^rmitate,  id  est  in  multa  tribulatione, 
et  propter  hanc  inUrmitatem  fui  in   timore  Dei  et 


crucifixionem  scirent  esse  Dominum  glorias,  Si  co- 
gnovissent,  non  cruciUxissent.  Sed  non  cognove- 
runt,  sicut  scriptum  est  in  Isaia.  Hoc,  inquam, 
scriptum  est,  quod  oculus  non  vidit\{lsai,  lxiv,  4). 
lUud  quod  de  iittera  PauU  est^et  non  Isaiae  sic 
dicentis  :  OculuSf  id  est  sensuaUs  homo,  non  per  se 
vidit ;  et  auris,  id  est  idem  sensuaUs  quodjper  se 
inteUigere  non  potuit,  ab  alio  doccnte  non  audivit ; 
nec  etiam  in  cor,  id  est  in  ipsam  rationem  hominis, 
id  est  humaniter  sapientis,  ascendit ;  quia  si  homo 
intelUgeret,  tunc  utique  quod  non  inteUigens  vUe 
credit,  ascenderet  in  eo,  et  magnum  esse  crederet. 
Haec,  inquam,  nec  vidit  nec  audivit  quae,  id  est 
quanta  et  quamdignaDeu^pr^aravt/  his  qui  dHi- 
gunt  eum,  Vel  Ulud  quod   nomen  esse  legatur  sic. 


tremore  corporis.   Et    licet  haec    omnia  paterer,*  ^  Scriplum  est  hic,  quia  iUud  quod  oculus  non  vidit, 


tamen  sermo  meus  quem  habebam  in  privatis,  et 
prasdicatio  mea  in  publico  habita  non  fuit  in  per- 
suasibilibus  verbis  humanas  sapientix ,  id  est  non 
tantum  studui  apposite  loqui  ad  persuadendum  ;  sed 
fuit  praedicatio  mea  in  ostensione  spiritus,  id  est  ut 
Spirifus  sanctus  comprobaretur  loqui  per  me.  Et  in 
ostensione  virtutis,  idestmiraculorum  Dei  :  etideo 
in  spiritu  ct  virtute  Dei  solum,  ut  fides  vesira,  quam 
vobis  minislravi,  non  sit  in  sapientia  hominum,  sed 
constet  in  virtute  Dei,  Et  Ucet  nihU  me  judicaverim 
sdre  apudvos,  tamen  nos  «api^n^iam /o^uimur,  sed 
inter  perfectos,  vobis  autem  quia  imperfecti  eratis, 
loqui  non  potui.  Sed  licet  non  loqueremur  eam  vobis, 
tamen  habemus  sapientiam,  nec  carnalem  sed  spi- 


et  caetera  :  est  illa  qiuB  prasparavit  Deus  diligenti" 
bus  se,  Et  est  satis  bona  relatio. 

Diceret  aliquis :  Si  in  cor  hominis  hoc  non  ascendit, 
quomodo  ergo  tu  nosli?  Ad  hoc  Paulus  :  Nemo  qui- 
dem  hujus  saecuU  cognovit;  sedyiobis]q\ii  jam  mundum 
exuimus,  revelavit  hoc  Dev^  per  Spiritum  suum. 
Spiritus  enim  Dei  docuit,  inquo  humanasapientia  pe- 
nitus  deUcit.  Credendum  est  utique  quod  per  Spiritum 
03  suum  revelaverit  nobis  Deus  :  Nam  SpiritusDH 
scrutatur  omnia^  non  quod  ipse  ignotum  quid  ha- 
beat,  quare  eum  scrutari  oporteat,  sed  quia  aperit 
nobis  omnia  quae  maximo  scruUnio  sunt  invesU- 
ganda.  Aperit  etiam  nobis  profunda  Dei,  id  est  al- 
tiora  et  occultiora  essentiae  Dei;  ut  Ulud  quomodo 


ritualem,  quae  longe  dignior  est  carnali  cui  adhaere-  D  Trinitas  in  unitate,   unitas  in    Trinitate   maneat 


tis.  Qnod  sic  eLii:  Sapientiam  quidem  habemus,  sed 
non  eam  quae  sit  hujus  soeculi,  id  est  carnalium. 
Neque  etiam  eam  quae  sit  principum  hujus  sasculiy 
id  est  vel  phUosophorum,  vel  malignorum  spirituum, 
qui  principantur  hominibus  mundi,  qui  principes 
destruuntur,  et  secundum  doctrinam  et  secundum 
hoc  quod  propter  falsam  doctrinam  damnantur.  Sa- 
pientiam  hujus  saeculi  non  loquimur,  sed  loquimur 
sapientiam  DH,  existentem  in  mysteno.  Sapientiam 
Dei  hic  vocatiUudconsiUum,  quoDeusper  incarna- 
tionem  FiUi  humanum  genus  salvare  disposuit.  Sa- 
pientiam  hanc  loquimurlatentem  mysterio ;  nec  ita,  ut 
qoicunqae  possint  eam  animadvertere,  ut  mysterium 


probat  quod  dixit  a  minori  et  a  simiU  ita  :  Vere  Spi- 
ritus  Dei  tantum  scrutari  potest  ea  quae  sunt  Dei. 
Nam  spiritus  hominis  tantum  novit  ea  quce  in  ipso 
homine  sunt ;  et  si  solus  spiritus  hominis  novit  ea 
quae  sunt  ejus  hominis,  per  simUe  et  a  majori  con- 
stat,  quod  Spiritus  Dei  solus  scrutetur  ea  quae  sunt 
Dei.  Quod  sic  ait  :  Spiritus,  inquam,  scrutatur  pro- 
funda  Dei.  Nam  quis  hominum  scit  ea  quae  sunt  ho- 
minis  alterius,  nisi|spiritus,ejusdem  hominis  qui  est 
in  ipso  ?  Nemo  uUque.  Etquandoquidem  nemocogno- 
scit  quae  sunt  hominis,  nisi  spiritus  ejusdem ;  ita  simili 
radone,  et  ea  quas  Dei  sunt,  nemo  eognovit  nisi  Spir 
HtusDei^Q^  nobisfrevelavit  sapientiamDei.Dixerat 


135 


S.  BRUNONIS  CARTHDSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


136 


quidemDeum  revelasse  sibi  per  Spiritum;  sed  nondum 

dixerat  eos  accepisse  Spiritum  illum,  de  qub  subjun- 

git  :  Nobis  non  lantum  revelavit  per  Spiritum  suum 

Deus,  sed  etiam  nos  accepimus  spiritum  non  hujus 

mundif  sed  Spiritum  qui  est  ex  Deo^  ut  per  eum  Spi- 

ritum  jciamu;  mysteriaDei,  qucB  per  gratiam  dona^a 

sunt  nobis  a  Deo,  quas  etiam  loquimur  et  manifes- 

tamuS;  non  in  doctis  verbis  humana  sapienticehso- 

rendo  ;  sed  loquimur  haec  in  doctrina  Spiritus,  id  est 

secundum  quod  dictat  Spiritus  sanctus,et  docetnos. 

Nec  quibuscunque  loquimur  haec  mysteria,  sed  tan- 

tum  spirittuLlibuSy  nos  dico  comparantes,  id  est  aequo 

examine  trutinantes  spiritualia  spiritualibus  ;  quia  si 

spiritualem  auditorem  habemus,  spiritualia  ipsi  da- 

mus ;  sicamalem,  reticemus.  Spiritualis  spiritualia 

percipit ;  sed  homo  animalis  qui  sensualitate  sola 

viget,  ut  aliud  animal,   non  ratione,   hic,   inquam, 

non  percipit  ea  qxue  sunt  SpiritusDei.  Propterea  non 

percipit,  quia  stultitia  est  illij  id  est  quia  quod  spi- 

ritus  docet  stultum  reputat  adhaerens  camalitati ;  et 

quia  stultitia  est  illi,  ideo  nonpotestintelligere  quae 

sunt  Spiritus  Dei.  Animalis  utique  non  potest  intel- 

ligere,  quia  examinatur,  id  est  comprobatur  anima- 

litas  ejus,  et  de  impietate  sua  convincitur  «j^iri/ua/i- 

ter,  id  est  per  spiritualia  illa  quse  ipsi  conceduntur. 

Deus  enim  quibusdam  dat  quasdam  gratias,  sciens 

eos  pro  certo  gratise  non  cooperaturos  ;  sed  hoc  fa- 

cit  ut  manifesta  sit  impiorum  justa   damnatio.    Yel 

ita  ut  impersonale  sit,  examinatur.   Animalis  ideo 

homo  non  pcrcipit  ea  quae  sunt  spiritus ;  quia  exa- 

minatur,  id  est  11 1  examinatio  et  approbala  cognitio 

eorum  spiritualiter  vivendo.  Hi  autem  qui  carnaliter 

vivunt,  intelligere  nequeunt.  Animalis  non  percipit ; 

sed  spiritualis  judicat  omnia,  id  est  discerait  eli- 

gendo  bona,  reprobando  mala.    Etipse  spiritualis 

judicatur  a  nemine  animali.  Caraalis  enim  nequit 

animadvertere  causam,  quare  spiritualis  hoc  eligat, 

alterum  rejiciat.   Yere  spiritualis  non  judicatur  a 

caraali.  Nam    spiritualis    habet    sensum   Christi, 

quem  caraalis  cognoscere  nequit.    Quod  ita  ait  : 

Qttiianimalis  cognovit  sensum,  id  est   sapientiam 

Domini,  ut  noverit  dispositiones  ejus.  Aut  quis  in- 

struat  eum  quid  faciendum  ipsi  sit,  quid  non  facien- 

dum?  Animalis  utique  sensum  Domini  non  cognovit, 

f^dnoxper  spiritumquem  accepimus,  yia^emu«  sen- 

sum  Christi ;  et  ideo  a  nemine  carnali  possumus  ju- 

dicari. 

CAPUT  m. 

fl  Et  ego  fratres,  non  potui  vobis  loqui  quasi  spi- 
«  rituaUbuSy  sed  quasi  carnalibus.  Tanquam  par- 
«  vulis  in  Christo,  lac  vobis  potum  dedi,  non  escam 
«  Nondum  enim  poteratis ,  sed  nec  nunc  quidem 
f  potestis.  Adhuc  enim  carnales  estis.  Cum  enim 
c  sit  inter  vos  zelus  et  contentio,  nonne  caraales 
•>  estis,  et  secundum  hominem  ambulatis  ?  Cum  enim 
«  quis  dicat,  Ego  quidem  sum  Pauli ;  alius  autem 
ff  ego  Apollo,  noime  homines  estis  ?  Quid  igitur  est 
«  Apollo  ?  Quid  vero  Paulus  ?  Ministri  ejus  cui  cre- 
fl  didistis.  Et  unicuique  sicut  Dominus  O^  dedit. 
c  Ego  plantavif  Apollo  rigavit :  sed  Deus  incremen- 


A  «  tum  dedit.  Itaque  neque  qui  plantal  est  aliquid, 
ff  neque  qui  rigat ;  sed  qui  incrementum  dat,  Deus. 
u  Qui  autem  plantat  et  qui  rigat,  unum  sunt.  Unus- 
ff  quisque  autem  propriam  mercedem  accipiet,  se- 
«  cundum  suum  laborem.  Dei  enim  sumus  adjuto- 
«  res ;  Dei  agricultura  estis;  Dei  aedificatio  estis. 
ff  Secundum  gratiam  Dei  quae  data  est  mihi,  ut  sa- 
fl  piens  architectusfundamentum  posui ;  alius  autem 
«  superaedificat.  Unusquisque  autem  videat  quo- 
«  modo  superaedificet.  Fundamentum  enim  aliud 
€  nemo  potest  ponere,  praeter  id  quod  positum  est, 
« quod  est  Christus  Jesus.  Si  quis  autem  superaedi- 
ff  ficat  supra  fundamentum  hoc,  aurem,  argentum, 
«  lapides  pretiosos,  ligna,  fenum^  stipulam,  unius- 
«  cujusque  opus  manifestum  erit.  Dies  enim  Domini 

Q  «  declarabit,  quia  in  igne  revelabitur  :  et  uniuscu- 

<  jusque  opus  quale  sit,  ignis  probabit.   Si  cujus 

<  opus  manserit  quod  superaedificavit,  mercedem 
«  accipiet.  Si  cujus  opus  arserit,  detrimentum  pa- 

<  tietur  :  ipse  autem  salvus  erit,  sic  tamen  quasi 
ff  perignem.   Nescitis  quia  templum  Dei  estis,  et 

<  Spiritus  Dei  habitat  in  vobis  ?  Si  quis  autem  tem- 
ff  plum  Dei  violaverit,  disperdet  illum  Deus.  « Tem- 
«  plum  enim  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos  (// 
f  Cor,  VI,  1 6).  »  Nemo  vos  seducat.  Si  quis  videtur 
c  inter  vos  sapiens  esse  in  hoc  saeculo,  stultus  fiat 
«  utsit  sapiens.  Sapientia  enim  hujus  mundi  stul- 
tf  titia  est  apud  Deum.  Scriptum  est  enim  :  «  Com- 
fl  prehendam  sapientes  in  astutia  eoram  {Job.  v, 
«  13).  »  Et    iterum  :  <  Dominus  novit  cogitationes 

p  c  sapientium,  quoniam  vanae  smi  {Psal.  xciii,  ii).  » 
c  Nemo  itaque  glorietur  in  hominibus.  Omnia  cnim 
c  vestra  sunt,  sive  Paulus,  sive  ApoUo,  siveCephas, 
c  sive  mundus,  sive  vita,  sive  mors,  sive  praesentia^ 
«  sive  futura.  Omnia  enim  vestra  sunt  :  vos  autem 
c  Christi ;  Christus  autem  Dei.  i* 

EXPOSITIO. 

Licet  fratres  spirituales  simus,  sicut  ostensum  est, 
et  spiritualia  doceamus,  tamen  ego,  fratres,  non  pO' 
tui  vobis  loqui  quasispiritualibus,  sed  quasicama' 
libus  locutus  sum :  etquia  caraales  eratis,  dedivobis 
tanquam  parvulis  in  Christo,  id  est  teneris  in  fide 
Christi  lacpotum,  Perlac  significat  dulcedinem  doc- 
trinse  ;  per  potum,  facilitatem.  Dedi  vobis  lac,  non 
escam,  id  est  illamdoctrinaminsimplicitatevestra  ra- 
D  minare,  quse  potius  erat  facilitate  nutrienda,  quam 
difficultatepremenda.  Ideo  spirituaiia  non  dedi,  quia 
nondum  capere  poteratis ,  sednecdumquidempotes' 
tis,  licet  de  novis  doctoribus  modo  gloriemini.  Vere 
nondum  potestis.  Nam  adhuc  camales  estis.  Et  vere 
caraales.  Nam  cummodositintervos  zeluSy  id  est 
invidia  animi,  et  contentio  in  verbis,  nonne  cama- 
lesestisfetnonneambulatis  secundumhominem,  id 
est  secundum  carnalem  doctrinam  eorum  hominum 
quos  sequimini  ?  Vere  carnales  estis  et  secundum 
hominem  ambulatis  ;  quia  cum  aliquis  vestram  di" 
cat :  Ego  quidem  sum  Pauli;  alius  autem  dicat :  Ego 
sum  Apollo  :  nonne  homines  estis,  id  est  non  se- 
cundum  hominem  aapitis  ?  Quia  dicitis « ego  Pauli, 


137 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


138 


ego  Apollo  :  »  igitur  dicite  raihi  quid  est   Apollo,  A  posui ;  sed  alius  cujus  esl  aedificare  super  hoc  fun- 


quid  vero  Paulus,  el  quid  eos  conferre  vobis  credi- 
tis  ?  Hoc  vere  de  eis  sentire  potestis,  quia  ministri 
sunl  ejuSy  cui\os  credidistis.  Et  nihil  aliud  sunt,  nisi 
quod  ex  praocepto  Dei  ministrant  vobis  quae  Dei 
sunt,  licet  diverso  modo.  Quia  sicut  Dominus  dedii 
itnirtfi^u^nostrum,  ad  eum  modum  ego  plantavit  id 
cst  evangelizavi,  et  ad  fidem  vos  traxi ;  Apollo  vero 
rlgaint,  id  est  baptizavit,  vos  jam  per  n^e  creden- 
les ;  sed  Deus  solus  dedit  incremenium  bonorum 
per  Spiritum  suum.  Sequitur  metaphoram  plantatae 
arboris,  quam  alius  rigat,  alius  plantat,  et  [cui]  Deus 
solus  incrementum  dat.  El  quia  solius  Dei  estincre- 
meotum  dare,  itaque  neque  ille  qui  plantat  est  ali" 
guid,  quantum  ad  donum  fidei,  neque  ille  qui  rigat. 


damentum,  videat  quid  superaedificet.  Alius  enim  est 
qui  aedificat  super  hoc  fundamentum ;  quasi  diceret : 
Quod  mcum  fuit  fundamentum,  posiii ;  quod  vestrum 
est,  videte  ut  bene  superaedificelis.  Ille  superaedifi- 
care  dicitur,  qui  vel  virtules  aedificat,  vel  si  peccat, 
non  ita  tamen  ut  fundamentum  destruat  :  quod  de- 
siruitur  per  criminalia ,  nisi  per  aplam  poenitentiam 
deleanlur.  Destruilur  etiam  per  venialia ,  quae  non 
solum  ex  necessitate  habemus ,  cum  etiam  justus 
scplies  cadat  in  die  (Prov,  xxiv,  16).  Sed  per  ea 
venialia,  quae  ex  voluntate ,  et  impoenitentes  in  eis 
consentiendoadmillimus.  Ego  quidem  provide  po- 
sui  fundamenlum.  Videat  autem  unusquisque  ves- 
trum  quomodo  asdificet  super  hoc  fundamentum : 


aliquid  est  in  remittendis  peccatis,  sed  Deus  totum  est  g  arbitrio   enim  vestro  jam  per  acceptam   gratiam 
qui  solus  dat  incrementum  fidei,  et  sequentis juslitiae.      confortato  relinquitur  hoc  opus. 


Diceret  abversarius  :  Licet  ministri  sint  Dei, 
tamen  diversi  sunt  in  meritis,  et  merita  credo  ali- 
quid  conferre  mihi.  Contra  hoc  Paulus  :  Licet  alter 
dignior,  alter  minus,  tamen  OS  quiplantat  et  qui 
rigat  unum  et  indifi^erentes  sunt  in  administrando, 
solummodo  donum  Dei  dispensant,  quod  nec  au- 
geri  polest,  nec  minui,  bonis  malisve  meritis  eorum. 
Licet  qai  plantat  et  qui  rigat  indifferentes  sint,  in  eo 
quod  ministri  sunt  Christi,  in  eo  tamen  difFerunt, 
quod  unusquisque  accipiet  propriam  mercedem, 
mensuratam  sibi  secundum  suum  laborem,  id  est 
pro  modo  quo  in  opere  Dei  laboravit.  Plus  enim 
ei  debetur,  qui  plus  merelur.   Et  hoc  bene  ad  in- 


Notandum  est  quod  superaedificare  dicuntur  hi 
solum,  quorum  culpis  non  destniitur  fundamen- 
tum.  Qui  enim  destruit,  potius  dicenda  est  ever- 
sio  peccati  ,  quam  superaedificatio.  Videndum 
utique  est  vobis  de  superaedificalione,  ne  varietur. 
Nam  de  fundamento  securos  vos  reddo ,  quia  unum 
est.  Nemo  enim  potest  fundare  aliud  fundamentum 
quod  sit  praster  id  quod  positum  est  a  me,  quod 
fundamentum,  id  est  fides,  est  Christus  Jesus.  Fi- 
des  enim  tua  de  Christo  (juxta  Augustinum)  Chri- 
stus  est  in  corde  tuo.  Si  quid  enim  aliud  praeter 
fidem  ponitur,  eversio  fundamenti ,  non  fundamen- 
tum  est.  Fundamentum  quidem  unum  est,  et  aliud 


tentionem.  Ubi  enim  ostendit  se  magis  aliis  in  fide     esse   nequit,  sed  superaedificaliones  sunt  diversae; 


Corinthiorum  promereri ,  et  de  se  gloriandum  non 
esse  subditis ,  dicit  :  Longe  minus  in  his  qui  minus 
merentur  gloriandum,  et  nihil  penitus  esse  osten- 
dit.  Revertamur  ad  litteram.  Vere  secundum 
proprium  laborem  accipiet  mercedem  :  nos  enim 
in  vobis  Deum  plus  aliis  adjuvimus,  et  ideo  plus 
aliis  remunerabimur,  quod  ita  ait  :  Nos  sumus  ad- 
jutores  Deif  id  est  operarii ;  et  ut  servi  ministrando 
praeceptis  Domini  adjuvimus  Deum  in  vobis,  mini- 
strando  fidem  ejus  sicut  ipse  nobis  disposuit.  Vere 
Deum  adjuvimus  in  vobis.  Nam  vos  esiis  agricultura 
Dei,  id  est  cultus  agri,  a  quibusjam  eradicatae  sunt 
spinae  peccatorum.  Estis,  inquam,  agricultura  per 
ablationem  malorum,  et  estis  asdificaUo  Dei^  per 
positionem  virtutum,  quia  super  fidem  vestram  Deus 


quia  alius  aurum,  aut  argentum,  alius  fenum  vel 
stipulam  superaedificat.  Quod  ita  ait :  Si  quis  au- 
tem  superasdi/icat  supra  hoc  fundamentum,  id  esl 
fidem,  aurum,  argentum,  lapides pretiosos :  per  haec 
tria,  virtutes,  sed  discretae  intelliguntur.  Vel  ligna, 
fenumy  stipulam,  per  haec  tria  discreta  mala,  quae 
tamen  fundamentum  non  destruant,  accipiuntur. 
Haec  autem  bmnia  per  ignem  (sicut  proxime  subjun- 
get)  probabuntur.  Per  aurum  perfecta  justitia,  ut 
eorum  nihil  penitus  purgandum  sit,  qui  utique  per 
ignem  transituri  sunt ;  non  ut  ibi  aliqua  acerbitate 
detineantur,  sed  sicut  purissimum  aurum  igni  adhi- 
bitum,  OO  non  solum  nullum  patitur  detrimentum, 
sed  per  hoc  majori  nitore  fit  splendidius ,  sic  per- 
fecti,  ignis   utique    laesionem     non   sentiunt  ,  sed 


jam  alias  virtutes  aedificavit.  Et  quod  estis  agricul-  ^  probabiliores  agilitate  virtutum  ab  hoc  igne   facil- 


tura  et  aedificatio  Dei,  hoc  est  per  me.  Ego  enim 
posui  fundamentum^  id  est  fidem  super  quam  fun- 
dantur  aliae  virtutes.  Posui  utique  ut  architectus, 
id  est  princeps  tecti,  quia  et  si  alios  coadjutores  in 
Tobis  habui,  ego  tamen  princeps  ibi  fui.  Archite- 
ctus  dico  sapiens,  id  est  cum  discretione  singulis, 
quod  capacitati  eorum  suflicere  poterat,  impertiens. 
Hoc  autem  feci  secundum  gratiam  Dei :  fundare 
enim  vos  in  fide  non  possem,  nisi  operaretur  me- 
cum  gratia  Dei,  ad  quam  habendam  non  praemisi 
meritum,  sed  qua:  ex  misericordia  data  est  mihi. 
Ego  quod  ad  me  pertinuit ,   sanum  fundamentum 


lime  emergunt.  Per  argentum  significantur  jusli, 
in  quibus  tamen  aliqua  levia  purganda  sunt ;  quia 
velut  argentum  in  igne  positum  decoloratur  :  qui 
color  arte  artificis  post  ignera  redditur ;  sic  illi 
ignera  quidem  patientur,  sed  leviter,  quia  levia 
coraraiserunt.  Per  lapides  pretiosos  signantur  justi, 
licet  premantur  aliquot  venialibus ;  raagis  taraen 
adhaeserunt  justitiae,  et  ideo  patientiir  quidera  in 
igne  raagis  his  praedictis ;  queraadraodura  lapides 
pretiosi  plus  detrimenti  per  ignera  senliunt,  quam 
argentura.  Pluraliler  ideo  lapides  dixit ;  quia  in  hoc 
gradu  diversi  erunt,  et  secundura  diversitatem  me- 


Pataol.  CLUI. 


i39 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS   II. 


140 


ritorum  senlient.  Per  haec  tria,  genus  perfeclorum  :  A  violaverit  iemplum  Dei,  disperdeiur.  Sed  ul  com- 


per  Iria  quae  sequuntur,  signantur  imperfecti.  Per 
ligna  accipiuntur  hi  qui  in  mundo  quidem  rema- 
nent.  UxoreS;  filios  et  possessiones  habent ;  quos 
pensare  oportet,  quae  uxoris  sunt ,  et  filiorum,  et 
ideo  plurimum  laborare.  Nec  orationibus  ecclesiae 
propter  hoc  quomodo  deberent,  possunt  interesse. 
Hi  tamen,  quia  non  sic  diligunt  mundum,  ut  eum 
Deo  praeponant,  salvabuntur  quidem,  sed  tamen 
diu  per  ignem  punientur ;  quemadmodum  lignum 
longa  materia  est  ignis,  et  multo  spatio  comburi- 
tur.  Per  fenum  signanlur  illi,  qui  aliquandiu  qui- 
dem  affliguntur  per  ignem,  sed  velul  fenum,  quod 
cito  in  igne  deficit,  cito  evadent.  Per  stipulam  vero 
quae  propler  ariditatem  citius  feno   comburitur ,  si- 


pungat  eos,  pracmittit  inlerrogationem  hanc,  di- 
cens  :  An  nescitis  quia  vos  estis  templum  Dei; 
Deus  autem  sanclificat  vos  ut  sitis  sibi  templum. 
Kt  ila  dico  templum,  quod  spiritus  Dei  OT  omni 
assiduitate  habitat  in  vobis.  Si  quis  autem  violaverit 
se  templum  Dei,  destruendo  fundamentum  fidei, 
vel  in  se  per  criminalia  ,  vel  in  auditoribus  do- 
cendo  falsa,  illum  utique  disperdet  Deus  in  seter- 
num  interitum.  Et  merito  qui  violat,  disperdetur. 
Nam  templum  Dei  sanctum  est,  et  violari  non  de- 
bet,  quod  templum  vos  estis.  Et  quia  templum  Dei 
estis  :  propterea  videte  ne  aUquis  pseudodoctorum 
seducat  vos  per  falsam  doctrinam,  vel  nemo  nos- 
trum  seducat  seipsum  destruendo  fundamentum  fidei. 


gnantur  hi,  quorum  poena  compendiosa  erit  in  tran-  -n  Nemo,  inquam,  seducat  se ;  sed  si  quis  manens  in 


situ  ignis 

Si  quis  autem  sedificat  haec  vel  haec,  opus  uniuscu- 
jusque,  seu  sit  aurum,  seu  lignum,  vel  quodcunque 
aliudy  manifestum  erit.  Et  hoc  probat.  Nam  dies 
Domini  declarabit  hoc  opus.  Diem  Domini  vocat 
ab  hora  dissolutionis  uniuscujusque  usque  ad  judi- 
cium.  Ex  quo  enim  anima  separatur  a  corpore , 
dies  Domini  est  in  eo,  quia  nihil  jam  operari  po- 
test  practer  roluntatem  Dei ;  sed  dum  homo  vivit 
dies  hominis  est,  et  non  Dei ;  quia  operatur  homo 
quod  sibi  placet,  bonum  vel  malum,  ex  libertate 
arbitrii.  Yere  dies  Domini,  declarabit.  Nam  in  igne 
revelabituVy  id  est  palam  fiet,  opus  ejus.  Hunc 
ignem  cuntinuum  dicit  sicut  diem.  In  morte  enim 
hominis  paratus  est  diabolus  cum  igne  et  tortoribus 


ter  vos  videtur  sibi  esse  sapiens  in  hoc  sdsculOf  id 
cst  de  sacculari  scientia,  fiat  stultus,  id  est  credat  et 
confiteatur  se  esse  stultum  ,  ut  sic  mereatur  esse 
vere  sapiens  :  vere  necesse  est  eum  stultum  fieri 
ut  fiat  sapiens.  Nam  sapientia  hujus  mundi  stulti" 
tia  est  apud  Deum.  Et  vere  stultitia  est  apud  Deum. 
Nam  scriptum  est  in  Job  de  mundana  sapientia  sic 
loqueute  Deo  :  Sapientes  mundi  ego  comprehen^ 
dam,  id  est  concludam  in  ipsii  aitutia  eorum  {Job. 
y,  13),  id  est  in  eo  in  quo  se  magis  astutos  intelli- 
gunty  nec  resistere  poterunt.  Et  iterum  de  mundi  sa- 
pientia  scribitur  in  psalmo  :  Dominusnovit  cogitatio- 
nes  {Psal.  xciii,  11)  sapientium.  Nostra  translalio  ha- 
bet  hominum^  id  est  humaniter  sapientium.  Hoc  no- 
vit  de  ilhs  quoniam  vanoe  sunt.  Quandoquidem  ho- 


suis.  Et  si  quid  purgandum  est,  purgat  per  adhibi-  ^  minis  sapientia  probatur  esse  stullitia :  itaque  nemo 


tum  ignem.  Si  vero  nihil  purgationis  est  opus  (ut 
in  beato  Martino)  ipsa  evasio  ignis  revelat  bonita- 
tem  sui  operiS;  ut  in  eo  quem  torquet  non  fuisse 
aliquid  sordis.  Sed  quia  nondum  plane  potest  hoc 
videri,  in  igne  purgatorio  singuhs  singulorum  opera 
reveiabuntur.  Vere  opuscujusque  revelabiiur  in  igne. 
Nam  ignis  ille  probabit,  quale  sit  opus  uniuscujus- 
que^  seu  sit  aururo,  seu  lignum,  vel  quodcunque  sit. 
Vere  ignis  probabit  singulorum  opus.  Nam  est  et 
bonum  opus  et  malum ;  bonum  utique.  Si  enim  opus 
alicujuSf  quod  adificavit  super  fundamentum  man- 
sent  illaesum,  hic  utique  accipiet  mercedem  supe- 
raedificati  boni.  Mahim  opus  probabit  ignis.  Nam 
si  opus  alicujus  arserit ,  id  est  ardere  posse  in- 


vestrum  ulterius  glorietur  in  hominibusy  id  est  in  his 
doctoribus,  de  quibus  propter  humanam  sapientiam 
gloriamini.  Probat  non  esse  gloriandum  in  his,  tum 
quia  servi  eorum  sunt,  qui  eis  praedicant,  etiam 
ipse  idem.  De  re  autem  inferiori  vel  aequali  gloriari 
non  licet,  sed  solummodo  de  majori  se ;  tum  ideo, 
quia  si  de  Pauloet  Cepha  non  est  gloriandum,  multo 
minus  de  illis  carnalibus,  quos  constat  longe  esse 
inferiores  istis.  Unde  ait  :  Non  est  gloriandum  vobis 
in  hominibus  ;  nam  omnia  vestra  sunt,  id  est  ser- 
vitati  vestrae  depulata ;  sive  etiam  sil  Paulus,  sive 
Apollo,  sive  caput  eorum  Cephas,  id  est  Petrus,  sive 
mundus  vester  est :  servit  enim  vobis  ;  etsi  minis- 
trat  necessaria,  et  si  aspera  quaelibet  ad  meritum 


ventum  fuerit,  ul  lignum,   fenum,  stipula,  hic  uti-Djusliliae  vestrae  inferat,  «ve  vi^a  vestra  est.  Nam  ut 


que  patietur  detrimentum  et  affligetur  per  vio- 
lentiam  ignis.  Sed  licet  patiatur  detrimentum,  ^a- 
men  ipse  salvus  erit.  Sic  tamen  dico  salvum,  quasi 
per  ignem  transiturum.  Prius  enim  quod  dulce  com- 
mittere  fuit ,  puniri  oportet  per  amaritudinem 
ignis. 

Determinavit  modo  discretiones  operum,  quae 
non  destruunt  fundamentum,  dicens  omnes  salvan- 
dos,  qui  illud  non  destruunt  :  nunc  subjungit  de 
operibus  his,  quae  destruunt  fundamentum,  et  the- 
saurizant  seternum  interitum ,  dicens  :  Si  quis  non 
destruit  fundamentum ,   salvabitur ;  si  quis  autem 


de  male  actis  pceniteamini,  et  post  bene  agendo  pro- 
mereamini,  praesens  vita  conceditur  vobis,  sive  mors 
vestra  esl.  Utile  enim  est  amplecti  mortem  pro 
Christo,  si  se  ingesserit ;  sive  pra!sentia,  sive  futura 
bona,  vel  mala.  Veslra  sunt  vere  haec  praedicta  :  nam 
omnia  vestra  sunt,  vos  autem  solummodo  Christi 
estis,  in  quo  solo  gloriari  debetis.  Chrisius  autem 
est  Deij  non  quod  Christus  ab  eo  differat  in  sub- 
slantia,  sed  quia  per  mediantem  Christum  redu- 
cimur  ad  Deum.  Cephas,  caput;  Simon,  obediens ; 
Barjona ,  /ilius  columbas  dicitur.  Quia  autem  boc 
nomen  Cephas   mutavit  ei  Deus,   et  vocavit  Pe- 


141 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


142 


trum ;  inde  consuetum  est  mutare  nomina  aposto-  A  ut  ministros  Christi ,  id  est  ut  eos  qui  digni  sunt 


licorum. 

CAPUTIV. 

«  Sic  nos  exislimet  homo  ut  ministros  Chrisli, 
f  et  dispensalores  ministeriorum  [mysteriorum] 
«  Dei.  Hic  jam  quaeritur  inter  dispensatores,  ut  fi' 
€  delis  quis  inveniatur  ?  Mihi  autem  pro  minimo  est 
8  ut  a  vobis  judicer,  aut  ab  humauo  die.  Sed  neque 
c  meipsumjudico.  Nihil  enimmihi  conscius  sum,  sed 
«  non  in  hoc  justificatus  sum.  Qui  aulem  judicat 
c  me,  Dominus  est.  Itaque  nolite  ante  tempus  ju- 
«  dicare,  quoadusque  veniat  Dominus,  qui  et  illu- 
<  minabit  abscondita  tenebrarum,  et  manifestabit 
c  coDsilia  cordium ,  et  tunc  laus  erit  unicuique  a 


ministrare  Christum  et  fidem  ejus  subditis ;  existi- 
met  etiam  nos  ut  dispensatores  ministeriorum  Dei. 
Dispensamus  enim  ecclesiastica  officia,  hunc  pre- 
sbylerum,  aliumdiaconum  consecrando.  Veldispen- 
satores  mvsteriorum,  id  est  sccretorum  Dei  :  scimus 
enim  et  loquimur  fidelibus  consilia  Dei.  Propterea 
dico,  sic  nos  existimet  homo  ;  quia  hic^  id  esl  in  hac 
Ecclesia  Corinthiorum  jam,  id  est  ante  opportunum 
tcmpus  judicii.  In  hoc  enim  mundo  quia  occulta 
sunt  opera,  judicare  non  licet.  Vel  hic,  id  est  hac 
occasione  qua  dixi  nos  debere  exstimari  ministros 
et  dispensatores  ;  propterea  jam  quceritur  inter  dt- 
spensatoreSf  quis  eorum  inveniatur  xxifidelii,  idest 
perfectus ;  et  cujus  justitia  conferat  discretum  ali- 


Deo.  Haec  autem,  fratres,  transfiguravi  in  me,  et  ^quid  baptizatis  suis.  Ut  fidelis  dictum  est  :  sicut 


a  Apollo,  propter  vos  :  ut  in  nobis  discatis,  ne  supra 
«  quam  scriptum  est  ,  unus  adversus  alterum 
«  [aliumj  infletur  pro  alio.  Quis  enim  te  discemit  ? 
«  Quid  autem  habes  quod  non  aQcepisti  ?  Si  autem 
c  accepisti,  quid  gloriaris  quasi  non  acceperis  ?  Jam 
«  saturati  estis,  jam  divites  facti  estis.  Sinenobis 
c  regnatis.  Et  ulinam  regnetis,  ut  et  nos  vobiscum 
c  regnemus.  Puto  enim  quod  Deus  nos  apostolos 
o  novissimos  ostendit,  tanquam  morti  destinatos ; 
«  quia  spectaculum  facti  sumus  mundo,  et  angelis, 
et  hominibus.  Nos  stulti  propter  Chrislum,  vos 
autem  prudentes  in  Chrislo;  nos  infirmi,  vos  OS 
autem  fortes ;  vos  nobiles,  nosautem  ignobiles. 
Usque  in  hanc  boram,  et  esurimus,  et  sitimus, 
et  nudi  sumus,  et  colaphis  caedimur,  et  instabiles 


ibi,  «  habitu  inventus  ut  homo  {Phil,  ii,  7).  »  Sed 
quidquid  alii  dispensatores  sentiant,  ego  tamen  hoc 
respondeo :  Quia  mihiprominimo est  et  parvipendo, 
ut  a  vobis  judicer,  id  est  ut  vos  me  condemnetis  ; 
aut  ut  judicer  ab  humano  die,  id  est  ab  homine,  qui 
etiam  propter  subtilitatem  ingenii  dies  dicatur.  Vos 
me  nescilis  judicare,  sed  neque  ego  ipse  judico,  id 
est,  reprehendo  meipsum  in  aliquo ;  ideo  quia  nihil 
conscius  sum  mihij  et  sicut  scientia  mea  non  invenit 
quid  judicet;  multo  minus  vos  qui  occulta  con- 
scientiae  scrutah  non  potestis.  Sed  licet  conscientia 
mea  nullius  accusetme  ;  tamen  non  in  hoc  justificar 
tus  sumy  quia  fortasse  qua^dam  sestimo  bona,  quae 
de  radice  male  pullulant.  Nec  homo,  nec  ipsa  con- 
scientia  mea  judicare  me  potest ;  sed  ille  qui  judi- 


sumus,  el  laboramus  operantes  manibus  nostris.  ^  catj  id  est,  qui  judicandi  me  potestatem  habet,  /)o- 


Maledicimur,  et  benedicimus  ;  persecutionem  pa- 
timur,  et  suslinemus ;  blasphemamur,  et  obsecra- 
mus  :  tanquam  purgamenta  huju«  mundi  facti 
sumus  onmium  peripsema  usque  adhuc.  Non  ut 
confundam  vos  haec  scribo,  sed  ut  filios  meos 
charissimos  moneo.  Nam  si  decem  millia  paeda- 
gogorum  habeatis  in  Christo',  sed  non  multos 
patres.  Nam  in  .Christo  Jesu  per  Evangelium  ego 
vos  genui.  Rogo  ergo  vos,  fratres,  imitatores  mei 
estote  sicut  et  ego  Christi.  Ideo  misi  ad  vos  Ti- 
motheum ,  qui  est  filius  meus  charissimus  et 
fidelis  in  Domino;  qui  vos  commonefaciat  vias 
meas,  quae  sunt  in  Christo  Jesu,  sicut  ubique  in 
onmi  Ecclesia  doceo.  Tanquam  non  venturus  sim 


minus  est^  et  praeter  eum  nemo  hoc  potest.  Et 
quando  quidem  Deus  solus  judicare  potest,  homo 
vero  non,  quia  nec  seipsum  satis  intelligit.  Itaque 
nolite  judicare  me^  vel  alium  ante  tempus^  id  est, 
nunc  cum  adhuc  occulta  latent;  quoadusque  veniat 
Dominus  ad  judicium  :  qui  utique  veniet,  et  illumi' 
nabitf  id  est  palam  faciet,  abscondita  tenehrarum^ 
id  est  peccatorum,  quia  inter  peccata  quaedam  la- 
tcnt  absconsa.  Qui  tiidmmanifestabit  connlia  cor" 
dium,  id  est  opera  bona,  quae  ex  consilio  et  delibe- 
ratione  recti  cordis  facta  sunt,  et  tunc  in  adventu 
illo  unicuique  qui  ex  consilio  cordis  recte  egit,  erit 
laus  a  Domino. 
Quod  supra  ait  Corinthios  dicere  :  Ego  sum'PauIi, 


ad  vos,  sic  inflati  sunt  quidam.  Veniam  autem  j)  ego  sum   ApoIIo,   exponit  hic  quomodo  figuralive 


ad  vos  cito,  si  Dominus  voluerit :  et  cognoscam 
non  sermonem  eorum  qui  inflali  sunt,  sed  virtu- 
tem.  Non  enim  in  sermone  est  regnum  Dei,  sedia 
virtute.  Quid  vultis  ?  In  virga  veniam  ad  vos,  an 
in  charitate  et  spiritu  mansuetudinis  ?  » 


Bxposmo. 

Quia  modo  adeo  se  humiliaverat  Paulus,  dicens, 
el  Apollo  vestri  sunt,  ne  propterea  inflarentur  Co- 
rinthii,  dicit^se  esse  magnae  dignitatis,  quia  minir 
slros  Christi,  etc.  Liltera  sic  jungltur,  licet  praemi- 
serim  ego  Paulus  et  Apollo  vestri  sumus  :  tamen  sic 
nos  existimet  hamo  quicunque  est  inter  Corinlhios, 


hoc  dixerit,  significando  illos  de  quibus  gloria- 
bantur  per  nomen  suum,  et  per  Apollo  quod 
utique  fecit  in  exemplum  humilitatis.  Unde  sic  ait  : 
Quod  supra  posui  vos  dicere,  ego  sum  Apollo,  OO 
ego  Pauli,  non  ideo  sic  feci  quod  de  nobis  gloria- 
rcmini ;  sed,  o  fratreSy  ego  trans/iguravi^  id  est 
transtuli,  haec  inme,  figurative  loquens,  dum  nomina 
nostra  illis  pseudo  attribuebam.  Haec  utique  trans- 
figuravi  in  me  et  in  Apollo^  et  hoc  propter  vos  insi- 
nuandos,  ut  vos  discatis  in  nobis^  ne  unus  infletur 
adversus  altenim  pro  se  facto  alio,  id  est  digniori 
quam  alter  sit  per  meritum  sui  baptizatoris.  Vel 
pro  aho,  id  est  pro  justiori  doctore  quem  habuit. 


443 


S.  BRDNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS  II. 


144 


Ne  iDflemini  dico,  agentes  quod  supra.  Scriptum  est  A  novissimi  sumus  :  nam  destinati  morti ;  nam  specta- 


superius,  ut  qui  gloriatur,  non  in  merito  hominis, 
sed  in  Domino  glorietur;  non  debesinflariadversus 
alterum  :  quis  enim  est  qui  te  discemit  ab  alio, 
seiens  merita  singulorum?  Stultus  utique  est,  qui 
te  discemere  praesumit.  Itemm  non  debes  inflari ; 
quia  quid  fuibes  tu  ab  illo  doctore  de  quo  gloriaris 
quod  fion  acceputi  a  me  ?  Magis  utique  a  me  ac- 
cepisti,  quia  fidem,  quam  ab  illo.  Iterum  non  debes 
inflari  ;  quia  si  accepisti  a  me,  quid  de  alio  gloriaris 
quasi  non  acceperis  a  me  quod  ab  illo  ?  magis  utique 
a  me.  Yel  aliter  :  Noli  infiari  quia  quis  est  qui  te 
discerait  a  massa  perditorum  in  Adam,  ut  faciat  te 
vas  in  honorem  nisi  Deus  solus?  Nemo  ulique, 
iterum  ne  infleris ;  quia  quid  habes  tu  boni  ab  ali- 


culum  mundo.  Et  ca^tera  similiter  exponantur,  sed 
ironice.  Nos  stulti,  vos  prudentes ;  vos  fortes,  nos 
debiles ;  hic  eadem  ironia.  Nec  solum  praemissa 
mala  patimur,  sed  a  principio  praedicationis  nostrae 
usque  in  hanchoram,  et  esurimusetsitimus  ;et  nudi 
sumuSf  et  colaphis  ccedimur.et  insiabiles  sumus,  de 
loco  ad  locum  fugati ;  et  laboramus  operantes  mani- 
bus  nostris,  unde  victum  habeamus.  Maledicimur  ab 
impiis,  et  nos  benedicimus  illos.  Patimur  persecutio- 
nem,  JLOO  et  sustinemus  alacriter.  Blasphema- 
mur,  et  obsecramus  impios,  ne  blasphement,  vel 
Deum,  ul  ignoscat  blasphemantibus.  Et  adeo  saeviunt 
in  nos,  quod  facti  sumus  tanquam  purgamenta  hu- 
jus  mundi.  Videtur  enim  illis  quod  mundus  de  nobis 


quo,  quod  non  accepisti  a  Deo?  Deus  totius  boni  ^polluatur,  et  per  interitum  nostram  purgetur.  Facli 


est  largitor.  Itemm  non  debes  inflari ;  quia  si  tu 
accepisti  aliquid  a  Deo,  quid  gloriaris  inde,  ascri- 
bens  hoc  merilo  hominis,  quasi  non  acceperis  illud 
a  Deo  ?  Dico  ne  gloriemini,  sed  male  dico  ;  quia  vos 
merito  debetis  gloriari  :  jam  enim  estis  saturati^  id 
est  salis  habetis  bona  in  vobis  ;  jam  etiam  facti  estis 
diviteSf  habentes  quod  dividatis  singulis  ;  etiam 
regnatiSf  id  est  vos  ipsos  bene  regitis  sine  nobis. 
Haec  omnia  ironice,  sed  amodo  serio.  Regnatis  dico 
{et  utinam  in  veritatere^ne/u).Hoc  enim  cuperem, 
ut  regimine  nostro  non  indigerelis  ;  ita  regnelis  ut 
et  nos  regnemus  vobiscum^  id  est  ut  vos  in  rcgno 
illo  dignitate  vitae  nos  praecederetis.  Mallem  certe 
vos  praeire,  et  me  sequi,  quam  converso ;  quia  de 
me  certior  sum  quam  de  vobis.  Itemm  ironice  :  Vos 


sumusuiique  peripsema,  id  est  purga  tio  (mtnitim ; 
quia  jam  omnes  purgarentur  si  non  essemus,  sed  de 
nobis  polluuntur.  Peripsema  dicilur  purgamenium 
pomiy  vel  spuma  ferri  secundum  Ambrosium ;  tales 
facti  sumus  a  principio  mundi  usque  adhuc. 

Quia  aspere  locutus  fuerat  Corinthiis,  incipit  eis 
iterum  blandiri,  dicens  :  Licet  ironice  dixerim  vos 
pmdentes,  fortes  et  nobiles,  tamen  non  scribo  hcec 
ut  confundam  vos,  et  embescere  faciam  ;  sed  moneo 
vosy  nunc  blande,  nunc  aspere,  ut  meos  charissimos 
filios.  Vere  /ilios,  nam  si  habeatis  decem  miHia 
pxdagogorum,  id  est  magistromm  (etiam  fidelium 
in  Christo),  tamen  nonhaheiismultospatres,  secun- 
dum  fidem  :  vere  non  multos,  nam  me  solum.  Ego 
enim  genui  vos  in  Christo  Jesu ,  per  Evangelium 


utique  regnatis,  nos  minime ;  quia  puto  quod  vos  ^  meum.  Et  quando  quidem  ego  pater,  vos  filii.  Ergo 


equidem  putatis  :  hoc  scilicet  quod  Deus  ostendit 
nos  novissimos,  id  estdcteriorcsetnulliusdignitatis 
apostolos.  Nos  dico  tanquam  destinatos  mortiy  id  est 
quia  adeo  afiligimur  pro  Christo,  ut  solummodo  ad 
mortem  nati  videamur  :  propterea  vobis  in  mundo 
florentibus,  contemptui  sumus.  Ideo  etiam  quia 
spectaculum  facti  sumus  huic  mundo  :  conveniunt 
enim  omnes  ad  oppressionem  nostri,  et  mala  nostra 
ludus  est  eomm.  Huic  mundo  dico  :  nam  et  angelis 
malis,  qui  gaudent  de  afilictione  nostri,  et  homi- 
nibus.  Et  ideo  nos  reputamur  stulti ;  sed  hanc 
stultitiam  bonumessetimitari  ;quidLpropterChristum 
nos  stultif  vos  autem  pi^udentes  in  Christo  :  quod 
utique  nec  estis,  nec  esse  debetis.  Nos  infirmi  et 


rogovos,  fratres,  estote  mei  imt7a/ore5,utfiIiipatris. 
Ideo  enim  quia  filii  estis,  et  ut  imitatores  sitis  : 
misi  ad  vos  Timotheum^  qui  est  filius  meus  charis- 
simus  et  fidelis  in  Domino,  et  huic  acquiescite.  Misi 
ideo  ut  sit  qui  vos  commonefaciat  vias  meas,  ut  sicut 
ego,  sic  et  vos,  in  omni  justitia  ambuletis  :  quas  viae 
sunt  insistendae,  quia  sunt  in  Christo  Jesu,  etomnis 
Ecclesia  sequitur  eas.  Quod  ita  ait  :  Sicut  ego 
doceo  ubique,  nec  passim  in  agris,  sed  in  omni  Ec- 
clesia.  Per  hunc  Timotheum  dicitur  Apostolus 
misisse  hanc  Epistolam  Corinlhiis  :  locutus  est  su- 
perius  de  baptizatoribus  illis,  ct  satis  probavit  non 
unum  prseferendum  esse  alteri.  Gausatus  est  etiam 
illos  de  mundana  sapientia,  quod  nimiae  laudis  esset 


imbecilles  mundo,  vos  auiem  fortes  et  de  potentia  D  ^pud  illos,  et  de  contemptu  suo;  nunc  autem  transit 


mundi  gloriantes.  Vos  nobiles,  nos  autemignobiles. 
Vel  aliter,  ut  sine  ironia  legatur  :  Vellem  nos 
regnare  vobiscum.  Nam  certus  sum  quod  revera 
regnabimus  :  puto  enim,  et  hoc  ulique  confido  quod 
Deus  ostendit  nos  novissimos  apostolos,  id  est  simi- 
les  novissimis,  id  est  Enoch  et  Eliae;  quia  tanta 
patimur  modo  in  principio  Ecclesiae,  quanta  illi 
passuri  sunt  ab  Antichristo  in  fine.  Unde  idem  Pau- 
lus  ait  :  c  Nos  sumus  in  quos  fines  saeculomm  deve- 
nemnt  (/  Cor.  x,  11).  »  Quare  etiam  Nero  dictus  est 
Antichristus,  quia  quemadmodam  iste  Enoch  et 
Eliam;  sic  ille  Petrum  et  Paulum  interfecit.  Vere 


ad  illud,  de  fomicatore  quodam,  qui  novercam 
suam  duxerat  uxorem  :  quem  ipsi  nec  a  commu- 
nione  Ecclesise  sejunxerant,  nec  de  peccato  fratris 
condoluerant,  sed  potius  inflabantur  inde  dicentes  : 
Quod  si  a  bono  baptizatus  esset,  nunquam  in  tan- 
tam  peccali  foveam  rueret,  quemadmodum  appa- 
rebat,  in  quibus  ne  similiter  peccarent,  operabatur 
justitia  baptizatoris.  Littera  sic  jungitur  :  Ego  sol- 
licitus  de  vobis  ut  pater  de  filiis,.  mitlo  ad  vos  Ti- 
motheum ;  sed  quidam  de  vobis  suni  inflati ;  et  for- 
tasse  propter  superbiam  suam  non  eum  audituri^ 
ideo  de  superbia  hic  tangit  eos,  uf  in  omni  humi- 


145 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.   I  AD  COR. 


146 


litale  inveniat  eos  obedisse  Timolheo.  Inflali  utique  A  «  idolis   serviens,  aut  maledicus,  aut  ebriosus,  aut 


estis :  sic  tanquamegonon  sim  venturus  ad  vos^ncc 
adventum  raeum  reveremini,  quem  utique  vereri 
vos  oportet,  nisi  vos  ipsos  corrcxerilis.  Fortasse  cre- 
ditis  me  non  venturum,  quia  modo  milto  Timo- 
theum;  sed  scitote  quia  cito  veniam  ad  vos  :  quod 
tamen  juris  non  est,  ct  ideo  determino,  si  Dominus 
voluerit,  cujus  voluntali  contraire  non  licet.  Veniam 
utique  ei  tunc  cognoscam,  id  est  approbabo  juxta 
iilud  :  «  Novit  Dominus  qui  sunt  cjus  (//  Tim.  ii, 
19).  »  Cognoscam  utique  non  sermonem  eorum,  id 
est  non  curialitalem  ct  artificium  sermonis,  cui 
adhaerent  hi  qui  per  hujusmodi  sermonem  inflati 
sunt ;  sed  cognoscam  et  laudabo  in  vobis  virtutem^ 
id  est  humilitatcm.  patienliam,  etc.  Haec  enim  lau- 


«  rapax  :  cum  hujusmodi  nec  cibum  sumere.  Quid 
«  enim  mihi  est  \non  habet  est]  de  his  qui  foris  sunt 
«  judicare  ?  Nonne  de  his  qui  intus  sunt  vos  judica- 
M  tis  ?  Nam  eos  qui  foris  sunt  Deus  judicabit.  Au- 
c  ferle  malum  ex  vobis  ipsis.  » 

EXPOSITIO. 

Utique  veniendum  est  ad  vos  in  virga,  quoniam 
auditur  inter  vos  esse  fornicatio.  Auditur  utique 
omnino,  id  est  secundum  infamiam  omnium  :  de 
quo,  quia  omnes  infamant  vos  (fama  etiam  hoc  at- 
tulit  ad  me)  non  est  exspectandus  accusator.  Nec 
quap  patienda  sit,  sed  talis  fornicatio,  qualis  nec 
auditur  inter  gentes,  id  est  inter  gentiles  primsege- 


dari  debent,  n  >n  sublimitas  sermonis  :  ideo  cogno-  g  niturae  adhuc  adhaerenles.  Auditur  ita  ut  aliquis  de 


scam  virtutem  et  non  sermonem ;  quomam  non  in 
sermone  hujus  mundi  est,  id  est  acquiritur  regnum 
Dei,  sed  in  virtute  integr^e  fidei  ct  boni  operis.  Et 
quod  duo  vobis  proposui  sermoncm,  quem  reprobo; 
virtutem,  quam  approbo :  Quid  vultis,  id  est  quid 
horum  eligitis?  vcniam  ad  vos  in  virga^  id  est  in 
aspcritate  correctionis  ;  an  veniam  ad  vos  in  cha- 
ritatCf  id  est  in  lenitate  ?  Et  adeo  quod  in  spintu 
mansuetudinis,  id  cst  quasi  assuctus  manui  et  gau- 
dens  deservire  vobis?  Si  in  sermone  invenero,  ve- 
niam  in  virga ;  si  in  virtule,  veniam  in  spirilu  chari- 
tatis.  Videtur  ubi  ail.  in  virga  an  in  charitate,  per 
hoc  innuere,  quasi  correctio  non  sit  ex  charilate, 
si  aspera  est ;  quod  utique  falsum  est  :  JIO  JL  sed 
dicit  hoc  socundum  infirmilatem  eorum,  qui  totum 


vobis  habeat  uxorempatris  suiy  idestnovercam  suam 
duxcrit  uxorcm.  Dicerenl  illi  :  Quid  ad  nos  ?  Mul- 
tum  ait  Paulus ;  quia  enim  fratcr  peccavit,  vos  inde 
inflati  estis  superbientes,  quasi  melius  illo  per  ba- 
plismum  justificati;  quia  non  similiter  corruistis. 
Nec  solum  inflati,  sed  etiam  nec  habuistis  luclum 
condolendo  casui  fratris,  magis,  id  esl  quod  eli- 
gendum  esset  vobis  non  inflari.  Nec  hoc  curae  ha- 
buistis,  ut  tollatur  de  medio  vestrum,  id  est  ut  a 
communione  Ecclesiae  sHparetis  eum,  qui  hoc  opus 
fecit :  qui  uxorem  patris  sibi  illicite  usurpavit  vos 
praesentes  non  lulislis  eum  de  medio  vestrum,  sed 
ego  absens  utique  corpore,  prcesens  autem  spiritu,  id 
est  auctoritate  apostolica  (dicunt  eliam  sancti,  quod 
Spirilus  sanctus  nota  fecerat  ei  etiam  absentium  fa- 


judicabant  csse  ex  ira,  quod  voluntati  carnis  con-  ^  cla);  pr8esensutiquespiritu;am;udicayi,id  estcon- 


traibat. 


CAPUT  V. 


«  Omnino  audilur  inler  vos  fornicatio,  et  talis  for- 
nicatio,  qualis  nec  inter  gentes,  ita  ut  uxorem  pa- 
tris  sui  ahquis  habeat.  Et  vos  inflali  estis :  et 
non  magis  luctum  habuislis,  ut  tollatur  de  medio 
vestrum,  qui  hoc  opus  fecit.  Ego  quidem  ahsens 
corpore  (Coloss.  ii,  5),  praesens  aulem  spiritu, 
jam  judicavi  ut  praescns  eum  qui  sic  operalus  est, 
in  nomine  Domini  noslri  Jesu  Christi,  congrega- 
tis  vobis  et  meo  spiritu,  cum  virtule  Domini  Jesu, 
Iradere  hujusmodi  hominem  Satanae  in  interitum 
carnis,  ut  spiritus  salvus  sit  in  die  Domini  nostri 


demnavi  eum,  ut  si  prassens  fierem  corpore  :  eum 
dico  qui  sic  operatus  est  cum  uxore  patris  judicavi 
utiquc  :  et  hoc  sciatis  m^  fecisse  in  nomine  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  ne  dicatis  quod  repulsio  ejus  de- 
tnmcntum  sit  Ecclesiae  Christi,  qui  potius  iu  hoc 
honorantur,  quam  Ecclesia  ejus  minoretur,  quae  uti- 
que  veneno  hujus  mali  iuliceretur,  si  non  hic  repel- 
lalur.  Judicavi  utique  vobis  congrcgatis  tradere  hunc 
Salana^.  Vel  illud,  in  nomine  Domini,adsequentem 
lilleram  respicit,  sic  :  Hoc,  inquam,  de  eo  judicavi, 
ut  vobis  congregatis  in  nomine  Domini  Jesu  Christi, 
et  prarsente  meo  Spiritu,  id  est  auctoritate  mea  vobis 
cooperante. 
Quid  indc  diccret  impius,  si  spiritus  tuus  nobis- 


Jesu  Christi.  Non  est  bona  gloriatio  vestra. «  Ne-  D  C"'^   sit?  multum  utique,  ait  Paulus.  Nam  Spiritu 


scitis,  quia  modicum  fermentum  totam  massam 
corrumpit?  » {Galat.  v,  9.)  Expurgate  vetus  fer- 
mentum,  ut  sitis  nova  conspersio,  sicut  estis  azy- 
mi.  Etenim  pascha  nostrum  immolatus  est  Chri- 
stus.  Itaque  epulemur,  non  in  fermento  veteri, 
neque  in  fermento  malitiae  ct  nequitite,  scd  in  azy- 
mis  sinceritatis  et  veritatis.  Scripsi  vobis  in  cpi- 
stola  :  Nc  commisceamini  fornicariis  ;  non  utique 
fornicariis  hujus  mundi,  aul  avaris,  aut  rapacibns, 
aut  idolis  servienlibus  :  alioquin  dcbueratis  de 
hoc  mundo  exiisse.  Nunc  autem  scripsi  vobis 
non  commisccri.  Sed  is  qui  [si  quisj  fraler  nomi- 
natur  inter  vos,  est  fornicator,  aut  avarus,  aut 


meo  dico  manente  cum  virtute  Domini  Jesu ;  quia 
virlus  Dei  mihi,  et  per  me  vobis  cooperabitur.  Ju- 
dicavi,  inquam,  oportere  vos  tradere  eum  qui  hu- 
jusmodi  est,  Salanae.  Tradere  Satanse  dicit  excom- 
municare.  Quemadmodam  enim  diabolus  omne  jus 
habet  in  hominem  priusquam  per  fidem  justiiicetur, 
sic  postquam  proculpa  a  JLO^  sacramentis  Eccle- 
siae,  quibus  armis  contra  Satanam  muniti  sumus, 
separatur,  cxinde  siib  jugo  Satanae  religatur;  quia 
ncc  pcr  se  resisterc  potest,  nec  fortasse  Tult,  et  ab 
auxilio  Dei  penitus  destituitur.  Tradere  dico  Satanje 
in  interitum  caynls,  id  est  ad  hoc,  ut  caro  ejus,  quae 
in  peccato  jucundala  esi,  sensim  intereat  afilictione 


147 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  JNSTITUTORIS   OPP.   PARS  H. 


14S 


morborum.  Diabolus  eoim  postqnam  videt  hominemA 
sineDeo,  debilitatum,  libere  aggreditur  eum,  etper 
variDs  morbos  vexat  carnem  ejus.  Quod  ideo  Deus 
patitur,  ut  homo  videns  se,  postquam  a  Deo  reces- 
sir,  per  tot  morbos  angustiatum,  confiteatur  pecca- 
tum,  et  poenitendo  reverlatur  ad  Deum^ii/  spirilus 
ejus  salvus  sit,  Vel  ita  :  Tradere  Satanae  in  interitum; 
quia  postquam  non  protegitur  sacramentis  Ecclesiae, 
de  malo  quotidie  praecipilatur  in  pejus :  qui  inter- 
itus  animae  est,  camis,  id  cst  per  camem  cui  con- 
sentit  male  suadenti.  Nec  ideo  tradere  ut  perpetuo 
pereat,  sed  ut,  dum  mole  peccatomm  premilur, 
condolens  de  peccatis  poeniteat,  et  sic  spiritus  ejus 
salvus  sit  in  die,  id  est  in  illuminatione  Domini  n<h 
stri  Jesu  Chrisii,  Tunc  enim  Christus  illuminat 
eum,  cum  poenitendi  desiderio  fervescit.  Quod  uti-  g 
que  videndum  est  Ecclesise  praelatis,  utea  intentione 
reos  excommunicent  qua  Paulus,  scilicet,  ut  spiritus 
eorum  salventur.  Quandoquidem  luctum  non  ha- 
buistis,  nec  eum  de  medio  vestrum  tulistis,  inde  ap- 
paret  quod  gloriatio  vestra  non  est  bona.  Malum  est 
enimeumdejuslitiagloriari,  qui  et  salutem  proximi 
negligit,  et  se  morbo  ejus  indcit.  Vere  non  bene 
gloriamini,  quia  an  nescitis  vos  quod  modicum  fru- 
mentum  si  fuerit  acidum  totim  pastae  massam  cor- 
rumpit  factam  acidam  ?  Sic  et  iste  (modicum  quid 
secundum  numerum  Ecclesiae)  corrumpit  totam  Ec- 
clesiam,  factam  ream  ex  cohabitatione  hujus  cui 
participavit.  Quandoquidem  fermentum  hoc  Eccle- 
sise  massam  cormmpit,  ergo  auferendo  hunc  et 
omne  malum  de  medio  vestrum  expurgate  fermen- 
tum^  id  est  inflationem  vestram.  Et  si  quod  aliud  ^ 
scilicet  peccatum  est  expcllendum.  Fermentum  dico 
vetus.  Nisi  enim  vos  purgaveritis,  estis  membra  ve- 
teris  hominis.  Expurgate  itaque,  ut  siiis  conspersio. 
Farina  per  aquam  conglutinata  sine  fermento  dici- 
tur  conspersio.  Humanitas  autem  nostra  quse  per  se 
sterilis  est  et  arida,  per  farinam  siccam  accipilur, 
quae  rore  Spiritus  sancti  in  baptismo  conglutinatur,  ut 
ariditatc  depulsa,  fmctum  faciat;  quemadmodum 
farina  per  aquam  copulatur,  ut  utihtatem  habeat. 
Sitis,  inquam,  conspersio  novay  id  est  facti  membra 
novi  Adae,  sciUcet  Christi  qui  vosperSpiritumsanctum 
renovavit.  Nunc  estote  nova  conspersio  su'ut  prius 
in  baptismo  fuistis  azymi,  id  est  sine  fermento  totius 
peccati.  Bonum  est  enim  sic  vos  modo  per  poeni- 
tentiam  (quae  est  alter  baptismus)  purgari,  sicutD 
prius  per  baptismum  purgati  fuistis.  AzymusGraece, 
sine  fermento  dicilur  Latine.  Zymus  est  feraientum 
a  sine,  ut  ibiacephah,  idesisine  capite.  Yos  ulique 
expurgarc  debetis  :  etenim  Christus  immolatv^  est 
in  ara  crucis  :  quod  Christusest  noj/rum  pascha,id 
est  noster  transitus  de  morte  ad  vitam,  decorruptione 
ad  incormptionem  ;  per  quem  nunc  tandem  nos  pur- 
gare  possumus,  qui  prius  sub  jugo  diaboli  vincti, 
non  poteramus. 

Hic  mittit  nos  ad  historiam  ubi  filii  Isracl,  ut  a 
plaga  iEgypti  liberarentur,  san^cuine  immolati  agni 
postes  linire  jubentur  (Exod,  xii,  7) :  post  cujus 


agni  immolationem  de  ^gyptiaca  servitute  liberati, 
transeunt  ad  terram  repromissionis.  Hoc  enim  fe- 
stum  immolationis  agni  paschae  dicitur  apud  eos  ; 
pascha  apnd  Graecos,  transitus  apud  nos^  Ille  utique 
agnus  vemm  Agnum  in  quo  macula  non  fuit,  Chri- 
stum  significavit,  per  cujus  sanguinem  effusum  li- 
niuntur  mentes  nostrae,  et  sic  liberamur  a  plaga 
percutientis  angeli ;  ad  esum  cujus  agni  quotidie 
convenit  Ecclesia,  per  hoc  transitura  ad  verita- 
tem  rei,  qua  nunc  utitur  sub  specie  panis  et 
vini,  quorum  licet  species  maneat,  credimus 
tamen  revera  transire  in  veram  substantiam  cor- 
poris  et  sanguinis  Christi  :  per  haec  transituri  in 
aeteraitatem.  Epulemur  dico  non  manentes  JL03 
in  veteri  fermentOf  sed  neque  in  fermento  malitice 
in  nobismetipsis  habitae  ;  nec  in  fermento  nequitia^j 
ut  ne  quid  agamus  contra  proximum,  sed  manentes 
in  azymiSy  id  est  humilitate,  sinceritatis,  id  est 
puritatis  conservatae  in  nobis,  et  veritalis  ne  fraude- 
mus  proximum.  Paulus  jam  ante  de  vitanda  forai- 
catione  scripserat  Corinthiis ;  sed  dicta  ejus,  male 
interpretantes,  existimabant  quod  de  gcntibus  vi- 
tandis,  cum  foraicarentur,  praeciperet.  Nunc  autem 
per  hoc  quod  jam  de  hoc  crimine  scripserat  illis, 
eos  reprehendit,  et  quomodo  scripturam  quam  mi- 
scrat  intelligere  deberent,  insinuat,  dicens  :  Jure 
utique  arguo  vos  de  hoc,  quod  non  tulistis  fornica- 
torem  illum  de  medio  vestrum.  Ego  enim  scnpsi 
vobis  inEpistoIa  jam  missa,  quod  noncommisceamini 
fornicariiSy  non  utique  praecipiens  hoc  de  fornica- 
riis  hujus  mundi,  id  est  de  gentibus  qui  non  Deum 
sed  mundum  sequunlur.  Scripsi  etiam  vobis  ne 
cummisceamini  autavariSy  aut  rapacibus^autser- 
vientibus  idolis,  id  est  his  qui  vel  ad  culturam  idoli 
redeunt,  vel  qui  idolis  immolata  sub  veneratione 
idoli  comedunt.  Vere  non  de  foraicariis  gentilium 
hoc  prohibui :  alioquin  enim,  id  est  si  aliter  agens, 
de  gentiiibus  vitandis  hoc  praeceptum  darem  ;  jam 
si  obedire  velletis,  debueratis  exisse  de  hoc  mundo, 
id  est  melius  esset  vobis  mori  negligendo  quaecun- 
que  mundus  habet,  quam  propter  timorem  aliter 
agentes  communicetis  fornicariis  :  olim  scripsi^  male 
intcllexistis,  sed  nunc  delermino  vobis  quod  scri- 
psi  non  debere  vos  commisceri  cum  ejusmodi.  Quod 
sic  intelligendum  est  iSiisquifraterest  infide,  nO' 
minatur  fornicator^aut  avarusj  autserviens  idolis 
cultu,  vel  comedendo  idolothylum  sub  veneratione, 
aut  maledicus.aut  ebriosuSy,  id  estconsuetus  detrac- 
tioni  et  ebrietati,  aut  rapax  nominatur  cum  illo  qui 
est  ejusmodif  ut  omnem  communioncm  excludam  : 
quod  levius  videtur  prohibeo  scilicet  nec  cibum  su- 
mere.  Notat  bealus  Augustinus  in  eo  ubi  ait  :  si 
nominalur  et  non  dixit  si  est,  hoc  intellexisse  Apo- 
stolum ;  quia  si  frater  est  criminis  reus,  et  latet 
culpa  cjus,  non  debct  excommunicari.  De  incertis 
enim  non  est  habendum  judicium,  sed  de  crimine 
quod  manifestalum  et  comprobatum  est;  ctidco  di- 
xit  nominatur.  De  lioc  utique  non  judicandus  est 
reus.  Vere  de  fratribus  debemus  judicare  r  nam 


149 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —   IN  EPIST.  I  AD  COR. 


150 


guid  mtAi,  id  est  quid  ad  me  pertinet  et  ad  Eccle- 
siam  de  his  qui  foris  sunt,  id  est,  de  gentilibus  ju- 
dicare?  nihil  utique.'  Et  quod  de  his  qui  exlra  Ec- 
clesiam  sunt  judicare  non  licet,  nonne  vos  judicatiSf 
id  est  judicare  debetis,  de  kis  qui  intus  sunt,  in  Ec- 
clesia.  Vere  de  his  qui  intus  sunt,  judicatis  tantum. 
Nam  eos  qui  foris  sunt,  id  est  gentiles,  Deus  judi" 
cabit,  et  ad  vos  nihil  perlinet  de  illis.  Quandoqui- 
dem  de  fidehbus  judicandum  est  vobis  :  igitur  au- 
ferte  malum  fornicatoris  fratris  ex  vobiSf  quod  nisi 
auferatis  :  jam  ipsis,  id  est,  jam  culpa  ejusdem  cri- 
minis  vos  contaminatis. 

CAPUT  VI. 

«  Audet  aliquis  vestrum  habcns  negotium  advcr- 
sus  altenim,  judicari  apud  iniquos,  et  non  apud 
sanctos  ?  An  nescitis,  quoniam  saucti  de  hoc  mun- 
do  judicabunt?  Et  si  in  vobis  judicabitur  mundus, 
indigni  estis  qui  dc  minimis  judicetis.  Ncscitis 
quoniam  angelos  judicabimns,  quanto  magis  sde- 
cularia?  S^ularia  igitur  judicia  si  habueritis, 
contemptibilcs  [contcndibiles]  qui  sunt  in  Eccle- 
sia,  illos  constituite  ad  judicandum.  Ad  verecun- 
diam  vestram  dico.  Sic  non  est  inter  vos  sapiens 
quisquam^  qui  possit  judicare  inter  fratrem  suum  ? 
sed  frater  cum  fratre  judicio  contendit  :  et  hoc 
apud  infidcles  ?  Jam  quidem  omnino  delictum  est 
in  vobis,  quod  judicia  habetis  inter  vos.  Quare 
non  magis  injuriam  accipitis  ?  Quare  non  magis 
fraudem  patimini  ?  Sed  vos  magis  injuriam  facitis 
et  fraudatis,  et  hoc  fratribus.  An  nescitis,  quia 
iniqui  regnum  Dci  non  possidebunt  ?  Nolite  errare : 
neque  fomicarii,  neque  idolis  servientes,  neque 
adulteri,  neque  moUes,  neque  masculorum  con- 
cubitores  ,  neque  fures,  neque  avari  ,  neque 
^O^ebriosi,  neque  maledici,  neque  rapacesrc- 
gnum  Dei  possidebunt.  Et  hssc  quidem  [aliquando] 
fuistis :  sed  abluti  estis,  scd  sanctificati  estis,  sed 
justificati  estis,  in  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Chrisli,  et  in  spiritu  Dei  nostri.  Omnia  mihi  licent, 
sednonomniaexpediunt.Omuia  mihi  Iicent,sedego 
sub  nullius  redigarpotestate.  Esca  ventri  et  venter 
escis :  Deus  autem  ethuncet  hanc  dcstruet.  Corpus 
autem  non  fornicationi,  sed  Domino,  et  Dominus 
corpori.  Deus  vero  et  Dominum  suscitavit  et  nos 
suscitabit  per  virtutem  suam.  Nescitis  quoniam 
corpora  vestra  membra  sunt  Christi  ?  ToUens  ergo 
membra  Christi,  faciam  membra  meretricis  ?  Ab- 
sit.  An  nescitis  quoniam  qui  adhshrct  meretrici 
unum  corpus  efficitur?  «  Erunt  enim  (inquit)  duo 
in  carne  una  {Gen,  ii,  24  :  Ephes.  v,  31  ;  Matth, 
XIX,  5. » Qui  aulem  adhaeret  Deo,  unus  spirilus  est. 
Fugite  fornicationem.  Omneenim  peccatum  quod- 
cunque  fecerit  homo,  extra  corpus  est.  Qui  autem 
fomicatur,  in  corpus  suum  peccat.  An  ncscitis 
quoniam  «  mcmbra  vcstra  lemplum  sunt  (//  Cor. 
VI,  16).  »  Spiritus  sancti,  qui  in  vobis  est,  quem 
habetis  a  Deo,  et  non  estis  vcstri  ^  «  Empti  enim 
estis  pretio  magno  (/  Petr.  i,  18),  »  glorificate  et 
portate  Deum  in  corpore  vestro.  » 


^  Exposmo. 

Hac  occasione,  quia  de  judiciis  incoepit,  transit, 
ul  mala  ex  judiciis  provenientia  corrigat  in  Corin- 
thiis.  Si  quis  enim  eorum  auferret  quidquam  alteri, 
non  ille  patienter  hoc  tolerabat,  sed  impatiens  fra- 
trem  ad  causam  compellebat,  nec  coram  ecclesiasti- 
cis  judicibus,  sed  spretis  illis,  coram  saecularibus 
fraudem  etiam  faciebat  fratri,  dando  munus  judici 
ad  oppressionem  fratris.  Littera  sic  jungitur  :  Judi- 
care  quidem  vobis  licet  de  fratribus,  sed  non  eo  mo- 
do  quo  intemperanter  audetis  apud  iniquos.  Vel  ita  : 
Auferre  malum  ex  vobis,  bonum  est.  Sed  quare  au- 
det  aliquis  vestrum,  Ubi  ait,  audet^  notat  esse  pec- 
catum  hujusmodi  ausum.  Cur,  inquam,  audet  ali- 
p  quis  veslrum  habens  negotium,  id  est  querelam  de 
saicularibus  rebus  adversus  alterum  fratrem,  judi-- 
carej  id  est  inire  judicium  cum  fratre,  apud  iniquos 
judices,  id  est  sseculares,  et  non  apud  sanctos,  id  est 
fideles  Ecclesi»  judices  ? 

Dicerent  illi :  Timemus  inquietare  sanctos  ab  ora- 
tionibus  suis.  Non  utique  (ait  Paulus),  quia  an  ne- 
scitis  vos,  quod  sancti  in  futuro  judicio  judicabunt 
de  hoc  mundo  f  Et  si  in  vobis^  id  est  in  comparatione 
vestri  judicabitur  hic  mundiis  in  ullimo  judicio,  an 
eslis  indigni  qui  hic  judiceiis  de  minimis  ad  com- 
parationem  futurorum,  scilicet  de  temporalibus  Ec- 
clesicie  rebus?  Et  sicut  homines ,  sic  etiam  daemones 
in  similitudine  nostra  judicabuntur  ;  quia  an  nesci- 
tis  vos,  quia  aposlatas  angelosjudicabimus^  compa- 

p  ratione  vestri.  Quod  si  aLT\gc\os,'quanto  magis  soicu- 
laina  licet  judicare?  Homines  judicabuntur  mali  in 
comparalionc  bonorum,  quia  cum  ejusdem  condi- 
tionis  fuorint,  nec  idem  cum  bonis  operati  sint,  hsec 
sola  comparatio  sententia  damnationis  eorum  est. 
Daemones  duplici  modo  in  similitudine  justomm 
damnabuntur,  tum  quia  firmiores  naturae  quam  ho- 
mo  creati  sunt,  ncc  in  bono  perstiterunt ;  tum  quia 
scmper  invident  justis,  nec  eos  superare  queunt.  Pro 
hujus  pugnae  victoria  justi  damnabunt  malos  ange- 
los.  Nunc  iterum  ironice  reprehendit  eos  de  hoc, 
quod  insipientcs  constituebant  judices  :  qua  de  re 
fiebat,  ut  causse  Ecclesiarum  trahsferrenlur  ad  sa;- 
culares.  Quandoquidem  (sicut  probatum  est)  Eccle- 
sia  judicare  debet  inter  fratres  :  igitur  si  habueritis 
scvcularia  judicia,  id  est  lites  inter  vos  pro  tempo- 

^  ralibus  rebus.  Per  illud  notat  melius  esse,  si  non  ha- 
berent  hujusmodi  judicia.  Si,  inquam,  habueritis 
hn^c  judicia,  constittiite  illos  ad  judicandum,  id  est 
praeficite  vobisillosin  judices,  qui  sunt  contemptibi- 
leSf  id  cst  insipicntiores,  in  Ecclesia.  Et  hoc  ironice 
dicit,quiasiceos  facere  scicbat.  Ethocquoddico,con- 
temptibiles  constituite  adjudicandum,  hoc  dico  ad 
vestramverecundiam,  non  praecipiendoutfaciatissed 
memorando  quod  facitis,  ut  verecundiam  habeatis. 
Nam  cum  ita  facitis  an  siCj  id  cst,  adeo  insipientes 
facti  estis  ;  quod  non  cst  inter  vos  quisquam  sapiens 
JL  0&  qui  possit  judicare  inter  fratrem  etfratrem? 
sed  quia  adeo  omnes  desipuistis  :  ideo  frater  con- 
tendit  cum  fratre^  judicioj  id  est,  pcr  causam.  Nec 


151 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


152 


malam  contentionis  suificit  :  sed  etiam  hoc  fit  apvd 
in/ideles  judiceSy  penuria  ecclesiasticorumjudicum. 
Quo  quidem  ex  judicio  hoc  malum  evenit  :  quod 
contenditis  vicissim,  et  jura  Ecclesiae  ad  infideles 
refertis.  Jam  certe  propterea  omnino,  id  est,  sicut 
omnibus  patet,  delictum  e$t  in  vobis,  De  hoc  quod. 
judicia  habetis  inter  vos.  Melius  enim  esset  non  re- 
clamare  sua,  quam  ex  reclamatione  tot  mala  pro- 
venire  Ecclesiae.  Et  quia  delictum  est  inter  vos  fieri 
judicia,  guare  nonmagis  accipitiSf  id  est,  sinerecla- 
matione  toleratis,  injuriam  ejus  qui  vestra  tollit 
aperte  ?  Et  quare  non  magis  patimini  fraudem,  id 
cst  occultum  damnum  fratris  circumventione  fa- 
ctum,  quam  de  reclamatione  vestra  sic  vilescat  Ec- 
clcsia  ?  Bonum  esset  vos  ,pati  injuriam  a  fratre  illa- 
tam,  quia  non  solum  non  patimini,  sed  etiam  vos 
facitis  ei  injuriam,  re  auferendo  sua.  £/etiam  frau- 
datiSf  id  est,  occulte  judicem  praevenitis  munere  ve- 
stro  ad  oppositionem  [oppressionem]  fratris :  et  hoc 
totum  facitis  non  exiraneis,  sed  fratribus,  quos  sup- 
portare  deberetis.  Et  hoc  facientes  fratribus  inique 
agilis.  Sed  an  nescitis  vos,  quia  iniqui  non  posside- 
bunt  regnum  Dei  ?  Propterea  ne  a  regno  Dei  alieni 
sitis,  nolite  errare  fraudando  et  injuriando  fratri- 
bus.  Vere  iniquinon  possidebunt :  nam  nequs  fomi- 
carii,  neque  quiserviuntidoliSyneque  adultei%neque 
molles  qui  patiuntur,  neque  concubitores  masculo- 
rum  qui  agunt,  neque  fures,  neque  avari^  neque 
ebriosi,  neque  maledici,  neque  rapaces,  regnum  Dei 
possidebunt, 

Ne  modo  Corinthii  delerrerentur  his,  et  despera- 
rent :  quia  fortasse  ad  hsec  post  baptismum  redie- 
rant,  consolatur  eos  Paulus  blandiendo  eis  ;  unde 
ait :  Nolite  terreri  praemissis  :  vosquidemethascfe- 
cistis  quae  praemisi ;  sed  abluti  estis  ab  his  in  bap- 
tismo,  sed  etiam  sanctificatiestis,  id  est  confirmati 
donis  sancti  Spiritus,  sed  estis  justificati  possessione 
virtutum  in  nomine  Domini  nostri,  id  est  Palris  :  et 
in  nomine  Jesu  Christi,  et  in  Spiritu  Dei  nostriy  qui 
ab  utroque  procedit,  quae  nobis  commemorata  sunt 
in  baptismo.  Quia  dixeratsuperius  :  Quarenonma- 
gis  injuriam  accipitis,  dicerent  illi  :  Nonne  licet  no- 
bis  repetere  nostra  ?  determinat  Paulus  :  quia  qua;- 
dam  sunt,  quae  si  licent,  ut  melius  prosint  dimissa, 
et  haec  sunt  res  temporales.  Quaedam  sunt  quae  sic 
licent,  ut  judicium  eorum  dimitti  non  debeat,  ct 
haec  sunt  criminalia,  quaa  animam  occidunt.  Litlera 
sic  jungitur  :  Licet  dixerim  accipite  injuriam  magis 
quam  reclametis,  scio  tamen  quod  mihi  et  unicui- 
que  vestrum  licent  haec  omnia,  id  cst  repetere  sua, 
causam  inire  cum  fratre,  etc. ;  sed  quamvis  liceant, 
tamcn  haec  omnia  non  expediunt,  id  est  non  cxpc- 
ditos  ad  bona  nos  faciunt,  imo  impeditos.  Idem  ile- 
rum  nunc  subdit  aliam  causam  :  Omnia  mihi  licent, 
sed  tamcn  ego  propiereQ.  nonredigarsubpotestatem 
ullius  judicis,  aut  alicujus  rei  ut  magis  charam  ha- 
beam  illam,  quam  pacem  fratris.  Vcl  ita  :  Ego  non 
redigar  sub  poteslatem  uliius  judicis.  ut  praemio, 
vel  aliquo  obsequio  praeveniam  eum  ad  oppressio- 


A  nem  fratris.  Nec  solum  haec  licita  dimittenda  sont, 
sed  etiam  necessaria  corporibus,  pro  quibus  simi- 
liter  non  debet  frater  inquietari,  ut  pro  escaf  quae 
utique  paratur  ventjiy  et  vcnter  sustentatur  escis, 
Sed  licet  adeo  necessaria  sit,  tamen  non  est  litigan- 
dum  pro  hac  :  quia  Deus  et  hunc  ventrem  et  has 
escas  destruet.  Pro  his  temporalibus ,  quia  cito 
transeunt,  nec  damnant  animam  non  repetita,  ne 
curetis  habere  judicium  ,  sed  fomicationem  illara 
non  patimini  indemnatam.  Quod  sic  jungitur.  Esca 
debetur  ventri,  sed  corpus  non  debetur  fomicationi ; 
sed  Domino  servire  debet  per  omnia :  et  Dominus 
debetur  corpori  ibi  servienti  :  quia  cum  per  se  nu- 
dum  sit,  vestit  eum  Deus  ornamenlo  virtutum  si 
servierit  Domino.  Vere  Dominus  bene  faciel  cor- 

•n  pori  :  nam  Dominus  suscitabit  nos  in  incorruptio- 
nem  :  sed  hujus  rei  probationem  praemittit  dicens. 
Vere  Deus  suscitabit  nos  :  nam  ipse  su^citavit  jam 
JL  OO  Dominum  Jesum, in  quo  camem  nostram  sus- 
citavit  :  et  hoc  in  nobis  perficiet.  Et  si  quaeris  quo- 
modo  suscitet  ?  scito  quia  per  virtutem  suam.  IIoc 
dicit  ad  comprimendum  Corinthios,  qui  de  resur- 
rectione  dubitabant  :  quod  in  sequentibus  declara- 
bitur.  Dixit  causam  quare  corpus  debeatur  Deo  : 
silbdit  causam  quare  non  debeatur  fornicationi,  di- 
cens  :  Corpus  non  est  subdendum  foraicationi  : 
quia  an  nescitis  vos  quoniam  non  solum  animae,  sed 
etiam  corpora  vestra  membra  Christi  sunt  f  Anima 
membrum  est  Christi,  qnia  per  rationem  figit  oculos 
interiores  in  admirationem  Dci.  Corpus  membrum 
est  Chrisli  :  dum  per  manum   ministrat  pauperi , 

^  pedibus  visilat  infirmum,  etc.  Et  quando  quidem 
membra  Christi  sumus  '  ergo  tollens  membra  Chri- 
stif  faciam  ea  membra  meretricis  ?  Absit  hoc.  Pos- 
sunt  utique  fieri  membra  meretricis  :  quia  an  ne- 
scitis  vos  qu^d  quiadhasret  meretrici.effi^itur  unum 
corpus  cum  illa  ?  Duobus  modis  adhaerens  meretrici 
corpus  ejus  efticitur  :  uno  per  illam  commistionem 
carnis,  per  quam  in  quamdam  unitatem  astringun- 
tur  ;  altero  fit  participalione  peccati.  Quod  per  con- 
junctionem  carais  unum  corpus  efficiantur  probat, 
quia  de  hoc  magis  ambigebatur,  vere  unum  corpus 
efticiuntur  :  nam  Moyses  dicit  in  Genesi : «  Erunt  duo 
in  carac  una  {Gen.  ii,  24).  »  Hoc  tamen  de  legitimo 
matrimonio  dixit  :  sed  eadem  conjunctio  et  identi- 
tas  carnis  fit  in  copula  adulterii,  sicut  in  matri- 

D  monio.  Qui  adhaeret  meretrici  fit  unum  corpus  cum 
illa,  sed  qui  adhferet  Domino,  unus  spiritus  est,  id 
est  unilur  Domino  in  identitate  spiritus.  Et  quia 
tantum  malum  fornicationis  est,  propterca  fugiU 
fornicationem . 

Notandum  est  quod  ait  :  Fugite  fornicationem  ; 
hoc  euim  peccatum  non  est  exspcctandum  :  sed 
antequam  veniat  ,  quibus  adjumcntis  possumus  ab 
eo  fugiendum  cst  :  difticile  enim  est  evadere  ab  ea 
postquam  igneas  sagittas  fornicatio  intorsit ,  et  ideo 
dixil,  fugite,  et  non  exspectate  :  quia  ubi  aliquos 
accessus  habct,  non  est  hominis  indc  eam  expellere. 
Subdit   causam  quare  fugicnda  sit  fornicatio,  di- 


153 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS   PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


154 


cens  :  Ideo  utique  fugere  debetis  fornicationem.  A 
Nam  omne  aliud  peccatumquodcunque  fecerit  homOy 
extra  coiyusest  :sed  ille  qui  fornicatur,  peccat  intra 
corpus  suum.  Suntuliquequapdampeccata,  qua^pe- 
nitus  nullam  delectationem  afferunt  carni  :  ut  homi- 
cidium.  Manus  enim  si  occidit,  non  in  eo  delecta- 
tionem  sentit.  Sunt  tamen  qusedam  alia  in  quibus 
delectatur  caro,  ut  quando  cibus  bene  respondet 
palato  :  vel  quando  videtur  quod  oculos  pascit,  au- 
ditur  quod  jucundum  est  auribus,  et  hujusmodi. 
Sed  tamen  haec  omnia  dicuntur  esse  exlra  corpus, 
ad  comparationem  fornicationis  :  quia  qui  fornica- 
tur,  peccat  inlra  corpus  suum  :  quia  ipsa  anima 
transit  eo  actu  in  ipsam  carnalitatem  :  in  hoc  enim 
omnis  seusualitas  consentit  et  cooperatur,  et  in  ipsam 
caroem  transit.  Vel  aliler,  secundum  Ambrosium,  g 
ut  fornicationem  hic  de  adulterio  solum  inlelliga- 
mus  :  Fugite  fornicationem ,  id  est  adulterium :  quia 
omne  aliud  peccatum  est  extra  corpus,  id  est  extra 
uxorem  :  sed  qui  fomicalur  peccat  in,  id  est  contra, 
corpus  suum,  id  est  contra  uxorem  suam  :  quia  pro 
peccato  fomicationis  uxor  polost  separari  ab  eo,  et 
non  propter  aliud.  Corpus  viri  dicitur  uxor  :  quia 
cum  maritus  et  uxor  unum  corpus  efficiantur,  vir 
quidem  caput  est,  mulierautem  porlio  viri  in  eodem 
corpore.  Vel  aliter  secundum  novitatem  quorum- 
dam  :  et  videbitur  haec  scntcntia  continuari  ad  illud, 
quod  prius  dixerat,  foraicatorem  illum  ejiciendum 
ab  Ecclesia.  Omne  peccatum  quodcunque  fecerit 
aliquis  homo,  id  est  utens  ratione,  illud  est  exlra 
corpus,  id  cst  extra  Ecclesiam,  quae  capitis  Christi 
corpus  est  :  quia  quae  ratione  utens  facil,  vcnialia 
sunt  :  et  propter  hoec  non  separaturabEccIesia:sed 
ille  qui  fomicatur,  peccat  in  corpus  suum,  id  est 
contra  Ecclesiam,  cujus  corporis  membiiim  esl :  pro 
peccato  enim  fornicationis  ab  Ecclesia  separatur. 
Iterum  causa  quare  fugianl  fomicationem,  proplerea 
fornicalio  fugienda  est:  quia  an  nescitis  quod  mem- 
JLOT  ftrfl  vestra  templumsunt  Spiritus  sancti,  id 
est  Spiritus  sanctus  mcmbris  vestris  ulitur,  dum  per 
manum  nostram  elecmosynam  dat  pauperi.  Pedibus 
itur  ad  visitationem  infirmi.  Etquia  membris  vestris 
sic  utitur  Spiritus  in  administratione  sua,  nolite  il- 
lum  fornicando  expellcre  a  vobis.  Iterum  ideo,  quia 
qui  Spiritus  in  vobis  est  assidua  mansione,  nec  ideo 
iterum  repellatis  eum,  quia  (luem  Spiritum  habetis 
a  Dco,  ipse  cnim  dator  salis  vobis  commendabile  D 
facit  donum  suum.  Et  pro  tot  causis  nolite  membra 
veslra  subdcre  fornicationi.  An  eliam  ignoratis  quod 
vosnoneslis  veslri  juris,  sedDei?  Qui  enimallerius 
esl,  impcrio  ejus  mancipare  se  dcbet.  Vcrc  noneslis 
vestri,  estis  enim  empti^  et  ejus  servi  estis,  qui  vos 
emit.Nec  emplilevi  pretio  sed  magno ;  quiasanguine 
Christi.  Etideo  nolile  fornicari  scd  glorificate  Deum 
Glorificare  Deum  est  munditia  vitac  Dei  gloriam  nun- 
tiarc.  Qui  enim  videt  justiliam  justi,  glorificat  Dcum, 
causa  cujus  et  adjutoriosic  \'ml,  Glorificate  dico, 
et  portate  Deum.  Portare  Deum  est  onus  totiusad- 
versilalis,  quae  causa  Dei  infertur,  sustinere  patien- 
tcr :  etexemplo  patienti®  Deum  ad  alios  portare,  qui, 


visa  patientia  hujus,  gaudeant  contumeliam  pati  pro 
nomine  Christi  (Act.  v,  41).  Por/a/«  dico  Deum  non 
solum  in  anima,  sed  etiam  in  corpore  vestro,  utmun- 
ditia  corporis  vestri  digna  sil  portare  jugum  Christi. 


CAPUT  VII. 

<  De  quibus  autem  scripsistis  mihi  :  Bonum  est 
t  homini  mulierem  non  tangere ;  propter  fornicatio- 
u  nem  aulem  unusquisque  suam  uxorem  habeat,  et 
unaqua^que  suum  virum  habeat.  Uxori  vir  debitum 
reddat,  simililer  autem  et  uxor  viro.  Mulier  sui 
corporis  potestatem  non  habet,  sed  vir.  Similiter 
autem  et  vir  sui  corporis  potestatem  non  habet,  sed 
mulier.  Nolite  fraudare  invicem,  nisi  forte  ex  con- 
sensu  ad  tempus,  ut  vacetis  orationi :  et  iterum 
revertimini  in  idipsum,  ne  tentet  vosSatanas  pro- 
pler  incontinentiam  vestram.  Hoc  autem  dico  se- 
cundum  indulgentiam,  et  non  secundum  impc- 
rium.  Volo  autem  oranes  vos  homines  esse,  sicut 
meipsum.  Sed  unusquisque  proprium  donum  ha- 
bet  ex  [a/.,  a]  Deo  :  alius  quidem  sic,  alius  vero 
sic.  Dico  autem  non  nuptis  et  viduis  ;  bonum  cst 
illis  si  sic  permanserint,  sicut  et  ego .  Quod  si  se 
non  continent,  nubant.  Melius  est  enim  nuberC; 
quam  uri.  His  autem  qui  matrimonio  juncli  sunt, 
prsecipio  non  ego,  sed  Dominus,  uxorem  a  viro  non 
discedere.  Quod  si  discesserit,  manere  innuptam, 
aut  viro  suo  reconciliari.  El  vir  uxorem  non  di- 
mittat.  Nam  caeteris  dico  ego,  non  Dominus.  Si 
quis  frater  uxorem  habet  infidelem,  et  hxc  consen- 
tit  habitare  cum  illo,  non  dimittat  illam.  Etsi  qua 
mulier  fidelis  habet  virum  infidelem,  et  hic  con- 
sentit  habitare  cum  illa,  non  dimittat  virum.  San- 
ctitlcatus  est  enim  vir  infidelis  per  mulierem  flde- 
lem,  et  sanclificataestmuHer  infidens  per  virum  fide- 
lem.  Alioquin  fiUi  vestri  immundi  essent,  nunc 
autem  sancti  [mundi]  sunt.  Quod  si  infidelis  disce- 
dit,  discedat.  Non  enim  servituti  subjcctus  estfra- 
ter  vcl  soror  in  ejusmodi.  In  pace  autem  vocavit 
vos  Deus.  Unde  enim  scis,  mulier,  sivirum  salvura 
facies  ?  Aut  unde  scis,  vir,  si  mulierem  salvam 
facies  ?  Nisi  unicuique  sicut  divisit  Dominus,  unum- 
quemque  sicut  vocavit  Deus,  ita  ambulet,  et  sicut 
ubique  in  omnibus  Ecclesiis  doceo.  Circumcisus 
aliquis  vocatus  est  ?  non  adducat  praeputium.  In 
praeputio  aliquis  vocatus  cst  ?  non  circumcidatur. 
Circumcisio  nihil  est,  et  pra?putium  nihil  est,  sed 
observalio  mandatorura  Dei.  Unusquisque  in  qua 
vocalione  vocatus  est,  in  ea  permaneat.  Servus 
vocatus  es  ?  non  sit  tibi  curse :  sed  et  si  potes  fieri 
liber,  magis  utere.  Qui  enira  in  Doraino  vocatus 
est  servus,  libertus  est  Domini :  similiter  qui  iiber 
vocalus  est,  servus  est  Chrisli.  Pretio  empli  estis  ; 
nohte  fieri  servi  hominum.  Unusquisque  ergo  in 
quo  vocatus  cst  frater,  in  hoc  permaneat  apud 
Deum.  De  virginibus  autem  praeceplum  Doraini  non 
u  habco  :  consilium  autera  do,  tanquam  misericor- 
«  diam  JL08  conseculus  a  Domino,  ui  sim  fidelis. 


155 


S.  BRUNONIS  CARTHCSIAXORUM  XNSTITCTORIS  OPP.  PARS  H. 


156 


c  Existimo  ergo  hoc  bonum  esse  propter  instantem 
c  necessitatem,  quoniam  bonum  est  homini  sic  esse. 
«  Alligatus  es  uxori  ?  noli  quxrere  solulionem.  Soiu- 

<  tus  es  ab  uxore  ?  noii  qusrere  uxorem.  Si  autem 

•  acceperis   uxorera,  non  peccasti;  et  si  nupserit 

<  virgo  non  peccavit ;  tribulationem  tamcn  carnis  ha- 

<  bebuot  hujusmodi.  Ego  autem  vobis  parco.  Hoc 

•  itaque  dico,  fralres  :  Tempus  breve  esl :  reliquum 

<  esty  ut  et  qui  habent  uxores,  tanquam  non  haben- 

<  tes  sint ;  et  qui  flent,  tanquam  non  flentes ;  et  qui 

<  gaudent,   tanquam  non  gaudentes  ;  et  qui  emunt, 

•  tanquam   non  possidentes ;   et   qui  utuntur  hoc 

<  mundo,  tanquam  non  utantur :  prseterit  enim  figura 

<  hujus   mundi.  Volo  autem  vos  sine  soUiciludine 

<  esse.  Qui  sine  uxorc  est,  sollicitus  est  quse  Domini 
"  sunt,  quQmodo  placeat  Deo.  Qui  aulem  cum  uxore 
«  est,  sollicitus  est  qu^e  sunt  mundi,  quomodo  pla- 

•  ceat  uxori,  et  divisus  est.  Et  mulier  innupta  et 
«  virgo  cogilat  quae  Domioi  sunt,  ut  sit  sancta  cor- 
«  pore  et  spiritu.  Quae  autem  nupta  est,  cogitat  quae 

<  sunt  mundi,  quomodo  placeat  viro,  Porro  hoc  ad 
«  utilitatem  vestram  dico,  non  ut  laqueum  vobis  in- 
«  jiciam,  sed  ad  id  quod  honestum  est,  et  quod  fa- 

<  cultatem  praebeat  sine  impedimento  Dominum  ob- 
«  secrandi.  [Domino  observandi].  Si  quis  autem  tur- 

<  pem  se  videri  existimat  super  virgine  sua  quod  sit 

<  superadulta,  et  ita  oportet  fieri ;  quod  vult,  faciat : 

<  non  peccat,  si  nubat.  Nam  qui  statuit  in  corde  suo 
«  firmus,  non  habcns  necessitatem,  potestatem  au- 

<  tem  habcns  suse  voluntatis,  et  hoc  judicavit  in 
«  corde  suo  servare  virginem  suam,  bene  facil.  Igi- 
«  tur  et  qui  matrimonio  jungit  virginem  suam,  bene 

<  facit  :  et  qui  non  jungit,  melius  facit.  <  Mulier  al- 
«  ligata  est  legi,  quanto  tempore  vir  ejus  vivit  ;  quod 
«  si  dormierit  vir  ejus,  liberala  est  {Jiom,.  vii,  2) :  n 

<  cui  vult  nubat,  tantum   in  Domino.  Beatior  aulcm 

<  erit,  si  sic  permanserit  secundum  meum  consi- 
c  lium  :  pulo  autem,  quod  et  ego  Spiritum  Dei  ha- 

<  beam.  » 

EXPOSITIO. 

Hic  de  fornicatore  illofinis  est;  sed  hac  occasione, 
quia  de  fomicalione  loqui  ccepcrat,  convenienter  re- 
spondet  Corinthiis,  qui  per  lilteras  eum  interroga- 
verant,  scilicct  et  conjugia  celebrare.  An  necessitas 
Christianae  religionis  coget  eos,  debere  in  conlinen- 
tia  perdurare  ?  Erant  enim  apud  eos  quidam  supra 
modum  religiosi,  qui  dicerent  neminem  in  opere 
conjugii  manentem  posse  salvari.  Sed  Apostolus 
scicns  infirmitatem  fidei  eorum,  paliebatur  hoc  in  il- 
lis.  Non  quod  crederet  eos  salvandos,  sed  ut  sic  enu- 
triret  Ecclesiam  paulatim  ducendo  in  perfectioncm. 
Littcra  sic  jungitur.  Fornicatio  est  fugienda:  necta- 
men  sic  ut  conjugium  deslruamus,  sed  ut  propler 
fomicationem  vitandam  unusquisque  habeat  suam. 
Et  hoc  dico  respondens  ad  ea  de  quibus  scripsistis 
miki,  interrogantes  an  liceret  nubere,  an  necesse  es- 
set  contincre.  Et  de  hoc  respondeo  vobis  :  Quod 
bonum  est  utique  liomini  mulierem  no7i  tangereillo 
modo  coeundi,  sed  lamen  propter  vitandam  fornica- 


A  tionem  unusquisque  habeat  suam  uxorem^  et  una- 
qu€eque  mulier  habeat  suumvirum^  hoc  concedo.Ubi 
ait  suam  uxorem,  excludit  eos  quibus  non  licitum  est 
legitime  ducere  uxorem,  ut  eos  qui  altari  ministrant. 
Ubi  ait  mulier  habeat  virum^  excludit  eas,  quae  non 
legitime  copulantur,  nec  habent  viros,  juxta  illud  in 
Evangelio  :  Hic  quem  «  nunc  habes,  non  est  tuus 
vir  (Joan,  vf,  18J.  •  Licetunum  bonum  conjugiihic 
solummodo  reponat,  scilicet  vitationem  foraicatio- 
nis,  ista  tamen  sunt,  scilicet  intentio  sobolis,  fides 
tori,  id  est  ne  fomicentur,  et  figura  veri  conjugii 
Christi  et  Ecclesiac.  Quando  enim  Deus  primam  fe- 
minam  junxit  viro,  de  costa  viri  formatam,  fi guravit 
Ecclesiam  jungendam  Christo  de  latere  ejus  in  cruce 
formatam.  Nec  ita  \ir  et  uxor  conveniant  (sicut  qui- 

jodam  pseudo  pnrdicant)  sine  comnustione,  velut 
fraler  et  soror  cohabitent  ;  sed  vir  reddat  debi- 
tum  uxori :  similitcr  autem  et  uxor  reddat  debi- 
tum  viro.  Sciens  hoc  quia  mulier  non  habet potesta- 
tem  sui  corporis,  ut  si  veht  contineat,  sed  vir.  SimU 
liter  et  vir  non  habet  potestatem  sui  corporis,  sed 
muUerj  id  est  neuter  potestatem  habet  continendi 
JL  09  sine  consensu  alterius.  Et  propterea  noHte 
fraudare  invicem,  id  est  non  subtrahat  se  alter  alteri 
in  opere  conjugii :  nisi  fortehocfieJ,ex  consensu  utri- 
usque  :  et  hoc  non  continue,  sed  ad  tempus,  et  pro 
hac  causa  ut  purius  vacetis  orationi,  Quod  si  Icgitime 
nuptos  oportet  continere,  ut  digne  mereantur  orare, 
multo  magis  illos  qui  fornicantur.  Et  eos  qui  non 
solum  orant,  sed  quorum  manus  eliam  Dominica 
sacra  tractant,  et  populo  dispensant.  Et,  tempore 

^  orationis  praeterito,  revertimini  in  ipsum  opus  con- 
jugii,  ne  vos  a  legitimo  cessantes  tentet  Satanas^ 
stimulans  vos  ad  illicita.  Et  hoc  dico  pwpter  incon- 
tinentiam  vestram.  Scio  eoim  fragililatem  vestram, 
quae  magis  per  indulgenliam  nutrienda  est,  quam 
per  asperitatem  deterrenda.  Licet  propter  vitandam 
fornicalionem  concesscrim  vobis  ducere  uxorem, 
hoc  tamen  dico  secundum  indulgentiamf  ne  videar 
vos  intemperate  cogcre.  Non  hoc  dico  secundum 
imperium,  ut  hujus  rei  praeceptum  faciam.  Si  hoc 
enim  praeceptum  esset,  jam  omnes  ex  necessitate 
uxores  ducereut.  Et  licet  ita  vobis  indulgeam,  ta- 
men  ego  volo  omnes  homines  esse  sicut  meipsum  : 
quemadmodum  ego,  sic  omnes  continerent.  Ex  hoc 
verbo  intelligitur,  Paulus  (et  hoc  testalur  Ambro- 

D  sius)  virgo  fuissc  :  sed  quidam  attestantur  uxorem 
eum  prius  habuisse.  Hic  etiam  objiciunt,  quia,  ait, 
volo  continere  oranes,  quod  conjugium  destmere 
vcllet,  sed  nihil  esl  :  quia  si  omncs  exemplo  Pauli 
contincrent,  ipsi  idem  aliquos  ex  seipsis  conjugia 
inire  cogerent,  ne  bonum  Dei  institutum  periret. 
Dicit  etiara  bene  Augustinus  (lib.  De  bono  conjugii, 
cap.  10),  quia  si  omncs  essent  sicut  Paulus,  cito 
civilas  Dei  ct  numerus  fratrum  impleretur. 

Ne  iterum,  quia  dixerat  :  Volo  vos  esse  sicut 
me,  putarent  se  non  salvari,  nisi  per  continenliam 
assimilarentur  ei,  contra  hoc  ait  Paulus  :  Licet 
dicam  quod  vellem  vos  imilari  me  per  continentiam. 


157 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.    I  AD  COR. 


158 


taroen  unusquisque  vestrum  habetpropriumdonum,  A  per  virum  fidelem,  inde  docentem  eam.  Vel  aliter  : 


sufficiens  sibi  ad  salutem  :  quod  ego  fortassis  non 
habeo.  Et  hoc  domimhabet  ex  Deo,  Alius  quidem  sic, 
quia  largus  in  eleemosyna.  Alii^  vero  sic^  quasi 
fortis  in  patientia,  magnus  in  oratione.  Sic  dico  de 
conjugatis.  Hoc  autemdico  non  nuptis,  id  est  virgi- 
nibus  in  utroque  sexu,  et  viduis  in  utroque  sexu, 
quia  bonum  est  illis  si  sic  continendo  permaneant  : 
sicut  plures,  et  ego  conlineo.  Quod  si  non  se  conti- 
nent^  id  est  continere  nolunt,  vel  non  possunt  :  se- 
cundum  indulgentiam  dico  nubant:  ideo  nubere  hu- 
jusmodi  concedo  :  quia  melius  est  nubere  {non  dico 
quam  fomicari),  sed  (quod  minus  est)  quam  uri,  id 
est  desideriis  libidinis  agitari  et  vinci.  Non  nuptis 
et  viduis  allerum  secundum  indulgentiam  alterum  se- 


Mulier  infidelis  in  ipso  coitu  sanctificata  et  munda 
est,  praevalente  fide  viri  sui.  Non  debent  utique 
vicissim  se  dimittere  propter  praemissa,  sed  simul 
manere  :  quia  alioquin,  id  est,  si  aller  aiterum  dimi- 
serit,  filii  vestri  essentimmundif  id  estnon  legitimi, 
sed  spurii.  Si  enim  connubium  solvitur,  legitimum 
fuisse  non  creditur ;  et  ideo  filii  non  legitimi  si  se 
dimittunt,  filii  sunt  immundi  :  sed  nunc,  id  est,  si 
cohabitant  :  filii  sunt  sancti,  id  est,  judicantur  legi- 
timi.  Yel  aliter  :  Ideo  non  separemini,  alioquin,  id 
est,  si  aliter  fiat,  filii  vestri  essent  immundi,  id  est 
in  infidelitate  permanerent.  Sienim  alter  parentum, 
cum  infidelis  esset,  ad  fidem  transiret,  filii  utique 
illi  parenti  adhaererent,  qui  in  priori  secta  remar 


cuodum  <;onsiIinm  dico  :  sed  his  qui  matrimonio  lo  neret  :  in  qua  filii  nati  essent,   et  in  qua  consue- 


juncti  sunt :  non  solum  dico  sed  prmcipiOf  non 
ego^  sed  Dominus,  id  est  non  mea  auctoritate , 
sed  Domini  prsecipientis  in  Evangelio ,  uxorem 
non  discedere  a  viro.  Hoc  praeceptum  quia  satis 
notum  erat ,  imperfectum  posuit,  praetermit- 
tens  hoc  nisi  causa  fornicationis,  Quod  si  uxor  a 
viro  discesserit,  propter  fornicationem  aut  per  con, 
sensum  continentiae,prsecipioiIIam  manere  innt/p/am, 
aut  reconciliariviro  suo,  Et  vir  similiter  non  dimit- 
tat  uxorem,  nisi  propter  causam  praemissam  for- 
nicationis.  Hic  iterum  pr^ceptum  imperfectum  po- 
suit^  quia  praemiserat.  Et  cst  ita  intelligendum  : 
Yir  non  dimittat  uxorem  nisi  propter  fornicationem ; 
quam  si  propter  hoc  dimiserit,  maneat  innuptus,  vel ' 
uxori  reconcilietur.  In  libro  B.  Ambrosii  hoc  tamen 


vissent.  Et  ideo  amore  filiorum  bonum  est  parentcs 
simul  manere.  Filii  utique  vestri  essent  immundi 
per  infidelitatem.  Sed  nunc  si  simul  manserint  pa- 
rentes,  sunt  sancti,  id  est  per  fidem  purificati.  Prae- 
cipio  ne  fidelis,  sive  vir,  sive  mulier,  separetur  ab 
infideli.  Quod  si  infidelis^  vel  vir,  vel  uxor,  discedit, 
et  non  consentit  habitare  cum  fideli,  discedat :  non 
sequatur  eum  qui  fidehs  est.  Ideo  dico  permittatur 
infidelis  discedere,  remanente  fideli :  Nam  frater, 
aut  soror  fidelis,  non  est  subjectus  servituti  in  rebus 
ejusmodi,  quae  fidem  ejus  destruant.  Debent  utique 
alter  alteri  subservire  lege  conjugii,  sed  non  contra 
fidem.  Dico  si  discedit  discedat  :  sed  tamen  mallem 
vos  in  pace  cohabitare.  Nam  deus  vocavit  nos  ad 
fidem  in  pace,  id  esl,  ut  conjugii  copulam  non  rum- 


invenitur  :  ideo  non  totum  de  viro  praeceptum  esse  ^  peremus.  Si  enim  nollet  nos  remanere  in  conjugio. 


quod  de  muliere  :  quia  uxor  membrum  viri  est,  et 
penitus  viro  subjecta  :  quare  si  a  viro  discedit,  non 
licet  adhaerere  alteri.  Sed  vir,  quia  sub  se  uxorem 
habet,  et  ubique  dominatur  ei  :  ideo  licere  viro  si 
justa  causa  ab  uxore  discesserit,  ducere  alteram  quod 
non  licet  uxori.  His  non  ego  praecipio  :  nam  ca^teris 
tantum  ego  dico  non  Dominus,  id  est  ex  auctoritate 
mea.  Non  quod  Dominus  non  consentiat,  sed  quia 
auctoritatem  ejus  de  hac  re  in  Scriptura  non  inve- 
nio.  Caetcris  dico,  id  est  fidcli  et  infideli,  et  econ- 
verso  lege  conjugii  junctis.  Hoc  utique  dicoquod  st- 
quis  fratrer  fiielis  habet  infidelemuxorem,  JIJLO 
et  hasc  \uMe\is consentithabitare  cumillo  fideli,  non 
dimittat  illam,  nec  quia  fidelis  est  aspcrnetur  eam 


prius  utique  amovendi  eramus  a  conjugio,  et  deinde 
vocandi  ad  fidcm. 

Notandum,  quaedam  esse  in  quibus  Deus  vocat 
hominem  :  in  illis,  scilicet  opus  quorum  non  con- 
tradicit  fidei  :  ut  Petrum  in  piscatione,  cui  post  vo- 
cationem  ad  piscandum  reverti  licuit.  Alia  sunt 
a  quibus  vocat,  ad  quae  post  fidem  reverti  non 
licet,  ut  Matthaeum  a  teloneo  vocatum,  ncc  ad  opus 
telonei  postea  reversum.  Inde  apparet,  quia  fidcs 
Christi  nemini  s»atum  priorem  aufert,  solummodo 
fidem  non  destniat.  In  pace  proplerea  vobis  cohabi- 
tandum  est,  quia  undescis,  iu,  mulier  fidelis,  sisal^ 
vum  facies  virum  infidelem  ?  Aut  unde  scis,  tu,  vir 
fidelis,  si  salvam  facies  mulierem  infidelemj?  nisi  sic 


infidelem,  et  econverso.  Si  qua  mulier  fidelis  habetD  ambulet  quisque  vestrum,  sicut  Deus  divisim  pro- 


virum  infidelem,  et  hic  infidelis  consentit  habitare 
cum  illa  fideli,  non  dimittat  virum,  Verc  fidelis  ftiu- 
lier  non  debet  dimitlere  virum  infidelem.  Nam 
plerumque  vir  infidelis  sanctificatus,  id  est  fidelis 
factus  est,  per  mulierem  fi.delemj  cohabitantem  ei, 
el  saepius  commonentem  eum  ad  fidem.  Vel  aliler  : 
Fidelis  mulier  non  dimitlat  virum  infidelem,  nam 
vir  infidelis  in  ipso  opere  conjugii  sanctificatus,  id 
6st  mundus,  est,  et  hocpermuliercmfidelcm,  id  est 
per  virtutera,  fidei  quam  habet  mulier.  Et  ilerum  : 
Vir  fidelis  non  dimittat  uxorem  infidelem.  Nam  ple- 
rumque  mulier  mfidelis  sanclificata  est  accepta  fide 


posuit  unicuique  vestrum,  Viro  scilicet,  ut  regal 
uxorem,  uxori  ut  subserviat  viro  :  et  unde  adhuc 
hoc  scitis  nisi  ambulet  quisque  vestnim  ita  sicut 
Deus  vocavit  unumquemque,  ut  si  in  conjugio  voca- 
tus  fuit,  maneat  in  conjugio  ?  Si  simul  habitaveritis 
tunc  sciri  poterit,  an  fidelis  infidelem  lucrabitur  : 
sed  si  separamini,  quomodo  hoc  scietur  ?  Et  hoc 
dico  vobis  in  conjugio  sinr.ul  manere,  sicut  in  omni- 
bus  Ecclesiis  doceo,  Hoc  ideo  dicit ,  quia  impone- 
bant  ci  quidam  quod  Corinthiis  (quia  nimis  carnales 
erant)  conjugia  indulgebat,  quae  ab  aliis  Ecclesiis 
penitus   interdicebat.   Sicut  modo  dixit  non    esse 


159 


S.   BRUNONIS  CARTHDSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


160 


mutandam  statum  conjugii  propter  fidem,  sic  per 
simile  alios  status,  in  quibus  vocati  sunt,  concedit ; 
salva  tamen  integritate  fidei.  Et  illud  :  Sicut 
in  omnibus  Ecclesiis  doceo ,  sequenti  litterae 
JL  JL  JL  conjungit,  ita  :  Qui  vocatus  est  in  conjugio  , 
permaneat  in  eo.  Et  sicut  ego  in  omnibus  Ecclesiis 
docco  :  Si  aliquis  circumcisus  vocattis  estf  id  est,  in 
ritibus  Judaeorum  qui  fidem  non  violant,  ille  non 
cogatur  adducere  prasputium,  id  est  morem  genlili- 
tatis,  ut  cogatur  uti  cibis,  quos  non  consueverunt, 
qui  nec  nocent,  nec  adjuvant  comesi,  vel  non  co- 
mesi.  Iterum  si  aliquis  vocatus  est  in  prmputiOj  id 
est  in  gentilitate,  non  circumMatur,  id  est  non  co- 
gatur  scqui  ritus  Judaei.  Neuter  utique  cogendus  est, 
quia  nec  circumcisio  aliquid  estj  nec  pra^utium  aM- 
quid  est,  id  esl  nec  abslinere  nec  comedere  hos  ci- 
bos  prodest,  vel  nocet  ad  beatitudinem,  sed  solum- 
modo  observatio  mandatorum  Dei  ad  habcndam 
beatitudinem  sufficit.  Et  sicut  de  circumciso  et  pre- 
puliato  hoc  universaliler  dico,  quod  unusquisque 
veniens  ad  fidem,  permaneat  in  eo  statu  in  quo  vo- 
catus  est ;  et  sciat  hunc  slatum  vocationem  Dei, 
quia  (sicut  supra  dixi)  si  Deus  hunc  statum  neglige- 
ret,  nunquam  vocasset  eum  ad  fidem,  quandiu  in 
eo  fuisset,  et  ideo  si  tu  vocatus  es  servus,  non  sit 
tiin  curas  manere  in  servitule  ;  sed  et  si  potes  liher 
fieri  aliquo  modo,  magis  utere  ipsa  servilute,  quia 
quanto  plus  nunc  deprimeris,  tanlo  plus  in  futuro 
exaltaberis.  Ideo  dico  magis  utere  servitute ;  quia 
ilie  qui  vocatus  est  servus  manensin  DominOj  hic  est 
liberluSf  id  est  servus  Domini ;  et  similiter  servus 
est  Christi  ille,  qui  liber  vocatus  est.  Servus  et  li- 
bertus  hic  idem  significant,  sed  honeslius  vocabu- 
lum  servo  dedit,  ut  magis  alliceret  eum  sibi.  Quod 
quia  uterque  servi  estis  Christi,  propterea  nolite 
fieri  servi  hominum  ;  ita  quod  in  vobis  pereat  ser- 
vitus  Christi ;  et  est  pra^missa  causa  :  empti  enim 
estis  pretio  sanguinis  Christi.  Et  licet  dicam  ,  nolite 
fieri  seiTi  hominum ;  tamen  unusquisque  frater^  id 
est  fidelis  vocatus  est  in  servitute  vel  in  liberlate, 
in  hoc  maneatf  et  ita  quod  apud  Deum.  Propter  vi- 
tandam  fornicationem  ,  concessit  superius  unum- 
quemquc  voluntatem  habere  suam.  Dedit  etiam 
praeceptum  Domini  de  conjugatis,  ne  a  se  invicem 
discederent.  Dedit  pracceptum  suum  de  his  quorum 
alter  esset  fidclis,  ne  ab  infideli  disccderet. 

Sed  quia  praeceptum  permanendi  in  virginitate 
non  dederat,  quasrere  possent  Corinthii,  quare  hoc 
praBterisset.  Ad  hoc  respondet  Paulus.  Liltera  sic 
jungitur  :  De  conjugatis  praeceptum  Domini ;  de  his 
autcm  quorum  alter  fidelis  est,  meum  pra?ceptum 
dedi.  Sed  de  virginibus  prasceptum  ideo  non  deter- 
mino  ;  qnia  inde  praeceplum  Dommi  non  habeo,  Non 
enim  invenio  in  scriptis,  Dominum  praccepisse  ut 
omnes  persevcrent  in  virginilale  :  el  quia  prapceptum 
Domini  super  hoc  non  habeo,  propterea  do  consi- 
lium  illud  supradictum  :  Bonum  est  virginibus,  si 
sic  permaneant  ut  ego,  elc. ;  nunc  autem  consilium 
istud  approbat,    dicens  :  Hoc    utique    consilium 


A  meum  tenendum  est.  Hoc  enim  dico ,  tnnquam  mi- 
sericordiam  consecutus  a  Domino,  Misericordiam 
vocat  hic  et  remissionem  peccatorum,  et  roaxime 
apostolatum  snum,  quod  utrumque  per  gratiam 
accepit  a  Domino.  Ita  misericordiam  consecutus 
sum,  ut  sim  fidelis  in  commisso  apostolatu :  fidehter 
enim  dispenso  mysteria  fidei  credita  mihi  a  Deo,  in 
quo  quia  fidelis  sum,  non  est  ambigendum,  quin 
utile  sit  consilium  meum.  Et  quia  fidelis  sum,  ergo 
secundum  fidem  existimo  hoc  praedictum  consihum 
esse  bonum,  scilicet  permanere  in  virginitate,  si 
possunt,  ut  ego.  Bonum  utique,  est  propter  vitan- 
dam  necessitatem  instantem,  id  est,  quae  quotidie 
instat  conjugatis  in  nutriendis  fihis ,  et  in  se  al- 
terutrum  sustentandis,  etc.  Majus  bonum  est  virgi- 

3  nilatis  bealiludo  permanens,  qusc  merito  virginita- 
tis  acquiritur,  quam  vitare  penurias  mundi ,  sed 
infirmis  auditoribus  temporale  bonum  virginitatis 
pra?tendit.  Quia  enim  carnales,  erant,  sciebat  eos 
magis  utililate  carnis  posse  ad  bonum  induci ,  quam 
ulilitale  spiritus  ;  quia  spirituales  non  erant.  Hoc  ideo 
existimo  bonum  esse,  quoniam  ita  est  in  rei  veritate. 
Quod  sic  ait :  Bonum  est  homini  utriusque  sexus  sic 
esse  permanere,  scilicel  in  virginitate  vel  continentia. 
JLJL ^ Quia adeo  bonum  continentiae pra?tulerat, 
ne  ideo  putarent  conjugati  debere  solvi  matrimo- 
nia,  et  continere,  contra  hoc  Paulus  opponens  ait  : 
Licet  dixerim  bonum  esse  sectari  castitatem,  tamen 
si  alligatus  es  uxon,  noli  quwrere  solutionem,  bona 
enim  est  castitas  conjugalis.  Opposita  sententia. 
Scd  quiamelior  est  conlinenlia  viduaUs,  si  solutus  es 
ab  uxorCj  noli  iterum  qucerere  uu  orem,  sed  conline. 
Ilerum  ne  innupli  dicerent  :  Verum  quidem  est 
quod  conjugati  non  debent  dissolvi,  sed  nos  qui  in 
lege  conjugii  non  tenemur,  peccatum  facimus  si 
nupserimus  ?  conlra  hoc  Paulus  :  Licet  bonum  sit 
homini  essc  in  castilate,  tamen  si  tu  vir  acceperis 
uxorem^  non  peccasti;  et  si  virgo  nupserit,  non  pec- 
cavit,  Sed  licet  virginibus  sine  peccalo  nubere  liceat, 
tamen  si  nupserint,  habebunt  tribulationem  camis 
hujusmodi,  id  est,  quae  sequitur  modum  conjugii, 
scilicet  gemiius  ventris,  nutrimenta  filionim,  et  si- 
milia.  Conjugatae  habebunt  quidem  tribulationem 
carnis,  sed  ego  vohis  virginiialem  custodire  volcn- 
tibus  parco,  dum  ad  ea  vos  provoco,  quae  tribula- 
tiones  carnis  et  raemoralas  sollicitudines  excludunt. 

D  Postquam  concessit,  ut  quae  nolunt  continere  nu- 
bant,  determinat  quomodo  secundum  salutem  anim» 
in  conjugio  se  debeant  habere,  dicens  :  Quia  sine 
peccato  accipere  uxorem  concessi,  itaque,  id  est,  ut 
sine  peccato  maneatis  in  conjugio,  determino  vobis, 
ut  qui  habent  uxores,  sinttanquamnon  habenteSj  id 
est,  non  magis  voluptati  quam  Deo  inservientes.  Et 
qui  flent  dc  damnis  saecularihus,  sic  foris  fleant  ut 
interius  per  spera  gaudeant;  et  qui  gaudent  ex  pro- 
sperilate  teraporali,  ut  intus  spiritualiter  tiraeant, 
nec  dolenl  se  corrurapendos  felicitati,  nec  adversi- 
tati  frangendos.  Quoil  aulera  sic  se  habere  debeant 
hoc  dico,  fratres,  quia  tempus  istud  breve  est^  et  in 


461 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


168 


proximo  est  finis.  Unde  quia  tempus  breve  est,  hoc  A  observare  munditiam  vestram,  cum   ad  hoc  non 


est  reliquum^  id  est,  hoc  solum  saluti  relinquitur, 
ut  qvi  habent  uxores,  sint  tanquam  non  habentes; 
et  qui  flentf  ianquam  non  flentes  ;  et  qui  gaudenty 
tanquam  non  gaudentes^  ut  quidquid  in  hoc  mundo 
est  pro  parvitate  temporis  potius  non  esse  videatur 
quam  esse  ;  et  qui  emunt,  sint  tanquam  non  possi- 
denteSf  id  est  utantur  velut  sine  quibus  non  possunt, 
sed  Don  delectentur  ;  et  qui  utuntur  hoc  mundo,  fa- 
ciant  tanquam  non  utantur^  id  est  totum  ex  neces- 
sitate,  nihil  ex  delectatione :  propterea  sic  respuen- 
dus  est  mundus,  quiafigura  huius  mundi  proeterit . 
Mundus  quidem  non  praeteribit,  sed  formae  substan- 
tianim  ejus  destruentur,  ut  aurum  rubore  perdito 
redibit  in  terram,  et  cstera  similiter.  Damnatis  enim 


impediat  vos  tribulatio  carnis,  quae  conjugatas 
premit.  Fortassis  dicerent  parentes  :  Virginibus 
quidem  nubere  licet,  sed  nostra  culpa  est  quod 
tilias  nostras,  ut  in  virginitate  maneant,  non  cogi- 
mus.  Contra  hoc  Paulus  ait :  Licet  continentes  dixerim 
habere  facultatem  ut  sine  impedimeuto  serviant  Do- 
mino,  quodnon  habent  conjugata),  tamen^i  ^uispater 
existimat  se  videri  iurpem^  id  est  timet  se  infamari 
super,  id  est,  de  virgine  sua  volente  nubere :  quod  illa 
sit  non  solum  adulta :  sed  et  superadulta :  et  si  ita 
oporiet  fieri,  quia  nisi  maritetur,  in  proximo  est  infa- 
mia,  faciat  pater  quod  vult  filia.  In  hoc  enim  non 
peccat  patcr,  si  nubat  filia,  quae  raavult  conjugium 
quam  castitatem.  Iterum,  quia  quidam  patres   filias 


impiis,  figura   hujus   mundi  mundanorum   ignium  ^ "°  proposito  virginitatis  manere  volentes,  cupiditate 


conflagratione  peribit,  sicut  factum  est  mundanarum 
aquanim  inundatione  diluvium.  Et  quia  figura  mun- 
di  praeterity  ideo  volo  vos  esse  sine  sollicitudine,  ne 
gravati  terrenis  damnum  coeleslium  incurralis.  Sine 
sollicitudine  dicit,  ut  conjugati  quantum  possunt 
exonerent  se  mundanis.  Conlinentes  sint  expertcs 
tofins  mundanae  sollicitudinis. 

Et  ita  exsequitur  dicens  :  Volo  quidem  omnes  esse 
sine  soUicitudine,  sed  tamen  alter  expeditior  est  ad 
hoc,  alter  impeditior.  Qui  enim  sine  uxore  est,  virgo, 
vel  continens  soUicitus  est,  id  est  sollicitus  csse  po- 
test  in  his  quas  sunt  Domini,  id  est  quae  ad  Deum 
pertinent.  Licct  etiam  esse  sollicitum,  quomodo  pla- 
eeat  Domino.  Ubi  ait  :  Sollicitus  est  quw  sunt  Domi- 


doiis,  et  ut  habeant  incrementum  generis,  et  pro 
hujusmodi  cogunt  violenter  nubere,  interdicit 
Paulus,  ne  hoc  fiat.  Littera  sic  jungitur  :  De  Patre 
qui  filiam  volentem  permiltit  nubere,  dico  quod 
non  peccat  :  nam  de  illo  qui  fiham  volentem  con- 
cedit  manere  in  virginitate,  quid  ahud  dicam,  nisi 
quod  benefacit  ?  Ille  utique  qui  siatuit  in  corde  suo 
id  est  qui  rationabili  disponit  concilio  :  ille  dico 
firmuSf  et  perdurans,  in  hoc  non  ulique  habens 
necessitalem  praediclam  :  quia  de  filia  non  timet  in- 
famiam  :  sed  habens  potestatem  suasvoluntaiisef^' 
ciendae,  quia  filia  consentit  :  et  qui  hoc  non  solum 
statuit :  sed  etiam  judicavit,  id  est  deliberationes 
in  corde  suo  fecit  :  considerando   pondus  conjugii, 


«i,  inleUigit  de  his   quae  saluli  sufficiunt,  et  sine  ^  admirando  decus  virginitatis.  Hic  utique  si  judicavit 
quibus  nemo  salvatur.  Ubi  ait  :  Quomodo  placeat     servare  virginem  suam,  benefacit,  dum  eam  volen- 


Deo,  intelligit  illam  summam  perfectionem,  cui 
oon  sufBcit  hoc  solum,  quod  necessarium  est 
saluti,  nisi  bona  sua  pauperibus  disperserit, 
mundum  deseruerit,  nudus  nudam  crucem  se- 
CQtus  sit.  Qui  sine  uxore  est,  sic  ei  licet :  qui 
autem  cum  uxore  est^  cogente  necessitate  soUicitus 
est  de  his  qum  sunt  mundi,  ut  ministret  uxori  et 
pueris,  sine  quibus  durare  nequeunt.  SoUicitus 
eliam  est  guomodo  placeat  uxori,  dando  monUia, 
Jl  JL  3  praeparando  omamenta,  et  sic  divisus  est, 
quia  ex  maxima  parte  distrahitur  in  cultu  uxoris,  et 
cultura  famiUae  :  etsatis  modica  pars  ejus  obsequio 
Dei  reUnquitur.  Sicut  vir  continens  cogitat  ea  quae 
sunt  Domini  :  sic  etiam  mulier  quae  innupta  est , 


tem  in  virginitate  cm^todit.  Quandoquidem  qui 
volentem  permittit  nubere,  non  peccat  :  et  qui 
noleutem  nubere  bene  facit,  si  conservat  in  virgini- 
tate.  Igitur  et  qui  matrimoniojungit  virginemswim^ 
ita  volentem  bene  facit :  et  qui  non  jungit  nolentem 
jungi,  bene  et  meliusfacit.  Sicutde  virginibus  dixi, 
non  peccat  quae  nubit :  et  quae  non  nubit,  meUus 
facit  :  sic  de  mulieribus,  quod  iUa  quae  viro  juncta 
est  non  peccat  :  sed  quae  in  castitate  mansent,  bea- 
tiorerit.  Quod  ita  aU  :  Mulier  alligaia  est  virOt 
quanto  tempore  vivit  vir  ejus.  Quod  si  dormierit 
vir  ejuSf  liberataest  a  lege  viri.  Et  licet  nubere  cui 
vultj  tantummodo  in  Domino^  id  est  legaU  more 
conjugii.  Sed  quamvis  liceat  ei  nubere  :  tamenm^ 


id  est  virgo  et  vidua,  cogitat  ea  quce  sunt  Domini :  ^  perfectior  si  permanserit  sic,  id  est  innupU,  agens 


ut  sit  sancta  et  corpore  et  spiritu,  id  est  per 
otramque  integritatem  corporis  et  spiritus.  Ea 
vero  guasnuptaest,  cogitat  ea  qux  sunt  mundi,  id 
est  necessaria  domui,  et  quomodo  placeat  viro  in 
superfluia ;  et  cum  ita  commendem  vobis  continen- 
tibus  continentiae  bonum,  porrOf  id  est  non  aUter, 
boc  dicOt  quam  ad  utilitatem  vestram,  scilicet  non 
ut  per  hoc  injiciam  vobis  laqueum ,  cogens  vos 
vovere  virginitatem,  quod  votum  postea  frangaUs  : 
sed  hoc  dico,  hortando  vos  ad  id,  quod  est  hone- 
itum,  id  est  a  contagione  aUenum,  et  quod  prae- 
beat  facultatem  obsecrandi  vos  Domino  sine  impe- 
dimento  tribulatioais  camis.  Per  hoc  enim  potestis 


secundum  consHium  meum,  Quid  inde  dicerent  ilU, 
si  tu  ita  consulis  ?  Ad  hoc  Paulus  :  Non  est  sper- 
nendum  consilium  meum  :  quia  puto  quod  sicut 
alii  apostoli :  sic  et  egohabeam  xpiritumDei,  etper 
spiritum,  gratiam  consUiU. 

CAPUTVUI. 

«  De  his  autem,  quae  idolis  sacrificantur,  scimus 
u  quia  omnes  scientiam  habemus  :  scientia  inflat, 
c  charitas  vero  aedificat.  JL  JL  ^  Si  quis  autem  se 
c  existimat  scire  aliquid,  nondum  cognovit  quem- 
«  admodum  oporteat  eum  scire.  Si  quis  autem  diligit 


463 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H, 


164 


«  Deum,  hic  cognitus  est  abeo.  Deescis  autemquaB  A  Modus  enim  hicest,  scientiam  contemperari  chari- 


«  idolis  immolantur,  scimus  quia  nihil  est  idolum 
«  in  mundo  :  et  quod  nullus  Dcus  nisi  unus.  Nam 
c  et  si  sunt  qui  dicantur  dii,  sive  in  coelo,  sive  in 
•  terra  (si  quidem  sunt  dii  multi,  et  domini  mulli) 
«  nobis  tamen  unus  DeuS;  Pater  ex  quo  omnia,  et  nos 
c  in  illo  :  et  unus  Dominus  Jesus  Christus,  per  quem 
c  omnia  et  nos  per  ipsum,  sed  non  in  omnibus  est 
c  scientia.  Quidam  autem  cum  conscientia  usque 
«  nunc  idoli,  quasi  idolothytum  manducant ;  et  con- 
«  scienlia  ipsorum  cum  sit  infirma,  polluitur  ;  esca 
«  autem  nos  non  commendat  Deo.  Neque  enim 
c  si  non  manducaverimus,  deficiemus  ;  neque  si 
u  manducaverimus,  abundabimus.  Videte  autero  ne 
«  forte  haec  licentia  vestra  ofi^endiculum  fiat  infirmis. 


tate.  Opposita  sententia  :  Qui  inflatur,  scientiae  mo- 
dum  non  cognovit  :  sed  si  quis  diligit  Deum,  quia 
habet  charitatem  proximi,  hic  utique  cognitus  et 
approbatus  est  a  Deo.  Nunc  determinat  scienliam 
eorum,  in  quo  laudanda  sit,  et  in  quo  reprobanda 
dicens  :  Scimus  quod  diligens  Deum,  a  Deo  cogno- 
scitur.  De  escis  autem  quas  immolantur  idolis,  sci^ 
mus,  id  est,  vos  fide  firmimecum  scitis,  ^uo^  idolum 
nihil  est  inmundo,  id  est  in  creatione  mundi.  Deus 
quidem  lapidem  vel  lignum  unde  formatur  idolum, 
creavit,  sed  facturam  idoh  non  fecit.  Non  enim 
creaturae  illi  ex  Deo  hoc  provenit,  ut  dicatur  idolum, 
sed  ab  artjfice.  Et  hoc  etiam  scitis,  quod  non  est 
ullus  Deus  nisi  unus  solus,  unde  conslat  idolum  non 


c  Si  quis  enim  viderit  eum,  qui  habet   scientiam  iun  esse  Deum.  Yere  unus  tantum  est  Deus.  Nam  etsi 
«  idolio  recumbentem  :  nonne  conscientia  ejus,  cum     sunt  quidicantur  dii :  sivein  caslo,  ut  angeli ;  sive 

in  terrttj  ut  apostoli  ;  juxta  illud  :  «  Ego  dixi  :  Dii 
estis  {PsaL  xxxvi,  i),  »  Bene  dicodicantur  dii,  qui, 
siquidem  in  veritate  sunt  multi  dii :  et  in  diis  multi 
domini,  JLJLS»  utincoelo  archangeli  dominantur 
angelis,  in  terra  apostoli  martyribus.  Licet  utique  sint 
multi  dii,  nobis  tamen  est  unus  DeusPaterj  exquo  in 
principio  creata  sunt  omnia,  et  nos  creati  subsisti- 
mus  in  illo  per  gubemationem  ejus  ;  et  unus  Deus 
estDominus  Jesus  Christus.  Et  bcne  de  unitate  Chri- 
sti  cum  Patre  subdidit.  De  hoc  enim  haesitabant 
Corinthii,  per  quem  icsum  Christum  facta  sunt  om- 
nia.  Pater  enim  omnia  condidit  in  Filio,  et  nos  per 
ipsum  Christum  mediantem  sumus  in  Deo.  Sed  licet 
in  his  sanam  habeamus  scientiam,  tamen  non  in  om' 
debant  eos  sub  veneratione  idoli  sic  agere,  et  dice-  '^  nibus  scientia  nostra  aeque  perfecla.  Vere  non  in 


c  sit  infirma,  a^dificabitur  ad  manducandum  idolo- 
c  thyta  ?  Et  peribit  infirmus  in  tua  conscientia  frater 
c  propter  quem  Christus  mortuus  est  ?  Sic  autem 
c  peccantes  in  fratres,  et  percutientes  conscientiam 
«  eorum  infirmam,  in  Christum  peccatis.  Qua- 
u  propter  si  esca  scandalizat  fratrem  meum,  non 
«  manducabo  camem  in  seteraum,  ne  fratrem 
«  meum  scandalizem.  » 

Exposrrio. 

Error  erat  in  Corinthiis  de  usu  ciborum.  Quidam 
enim  scientes  omnia  esse  munda,  sana  fide  come- 
debant  omnia.  Ui  autem  qui  fide  infirmi  erant,  cum 
viderent  prudentiores  se  idololhyta  comedere,  cre- 


bant :  Bonum  est  ut  revertamur  ad  idolothyta.  Nisi 
enim  intelUgerent  aliquid  esse  idolum,  non  come- 
derent  immolata  illis  hi,  qui  inter  nos  pmdentiores 
sunt.  Cum  autem  sic  quidam  eorum  errarent  nole- 
bant  tamen  desistere  prudentiores  a  cibis  illis,  et  sic 
percutiebant  conscientias  infirmorum.  Et  de.  hujus- 
modi  incipit  hic  Paulus  dicens  :  De  conjugiis  per 
epistolam  interrogastis  me  ;  sed  de  his  quis  sacrifi,- 
cantur  idolis  j  nihil  requisistis  a  me :  nec  oportuit, 
quia  scimusy  id  est  et  vos  scitiset  ego  scio ;  et  cum 
sequaliter  sciamus,  non  oportuit  vos  quaerere  a  me  : 
et  hoc  dicit  ironice.  Scimus  utique  de  his,  quia 
omnes  non  hanc  solam,  sed  habemus  quamcunque 
scientiam.   Modo    improbat    hanc   scientiam,   per 


omnibu^;  quidam  enim  non  integrae  fidei,  conscien- 
tia  fc^o/imanente  usque  nunc,  qua  idolum  venerandum 
esse  credunt,  manducant  quasi  idolothytum,  id  est 
immolata  idolo  sub  veneratione  idoli.  Et  hoc  fa- 
ciendo  polluiturconscientiaipsorum,  cumsit  infir- 
ma  pro  imperfectione  fidei :  illos  quidem  polluitesca, 
qua  utuntur,  quia  nos  vident  uti,  sed  illa  esca  non 
commendat  nos  Deo,  Nunquam  enim  propter  hanc 
escam  chariores  erimus  Deo.  Quare  non  in  hoc  de- 
beremus  offendere.  Vere  haec  esca  non  commendat 
nos  Deo  :  nam  si  non  manducaverimus  hanc  escam 
neque  ideo  deficiemus  a  Deo,  neque  si  manducave- 
rimus,  propterea  abundabimus  in  bono.  Et  quando- 
quidem  nil  impeditabstinere,  niladjuvat  comedere  : 


malum    quod    inde   sequilur,    dicens   nos    utique  D  Videte  ergo,  ne  forte  hoec  licentia  vestra  noceat.  Li- 


scimus  :  sed  scientia  ista  non  satis  laudanda  est  : 
quia  inflatf  id  est  facit  vos  superbire  contra  infirmos 
fratres,  in  quibus  non  ex  charitate  agitis,  sed  male  : 
quia  charitas  osdificat,  nutriens  virtutes  in  perfe- 
ctionis  consummationem ,  et  ideo  scientia  vestra 
inflat,  quia  non  contempcratur  charitate.  Impro- 
bavit  scientiam  eorum  per  malum  superbide,  conse- 
quens  illam ;  nunc  ipsam  scientiam  :  ostendens  eos 
inscientes,  in  quo  se  existimant  esse  scientes.  Licet 
dixerim  vos  scientes,  tamen  si  quis  existimat  se  scire 
aliquidf  uti  vos,  sine  charitate  ;  profecto  hic  non- 
dum  cognovit  ad  quem  modum  oporteat  eum  scire. 


cct  utique  secundum  sanam  fidem  vestram,  sed  non 
ita  licet  ut  perhocfiat  offendiculum  infirmis  fratri- 
bus,  quod  contuitu  nostro  manducando  idolothyta 
peccent,  quia  sub  veneratione  idoli.  Propterea  dico 
ne  fiat  offendiculum;  quia^t  ^ut^nonsanaefideit^- 
derit  eum  recumbentem  in  idolo,  id  est  in  loco  ubi 
immolalur  idolo ;  eumdicoqui  habet  scieniiam qnod 
omnis  creatura  Dei  munda  sit,  nec  contaminetur 
propter  idolum  si  sana  fides  sit ,  videns  hoc  infir- 
mus, nonne  conscientiaejuscumsitinfirma  anima- 
bilur  exemplo  tuo  ad  manducandum  idolothyta,  sub 
veneratione  idoh?  Et  sic  per  infirmam  conscien- 


165 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


166 


liaiD  peribit  infirmus  frater  in  tua  scientia,  cujus  A  «  dispensalio  mihi  credita  esl.  Quae  cst  ergo  merces 


exemplo  comedit. 

Nec  hoc  leve  putes ,  quia  hic  est  frater,  propter 
guem  Chriitus  mortuus  est ,  et  propler  quera  inodi- 
cum  cibum  non  vis  dimiltere,  nihil  tibi  conferen- 
tem  ?  Et  quia  in  tua  scientia  peribit  frater,  peccas 
in  fratrem.  Sic  autem  peccantes  in  fratresy  et  per-' 
cutientes  cibo  vestro  infirmam  conscientiam  eorum, 
peccatis  contra  Christum  qui  mortuus  est  propter 
infirmum.  Quapropter,  id  esl,  quia  peccare  in  fra- 
trem,  peccare  est  in  Christum,  si  esca  mea  scanda- 
lizat  fratrem  meum,  non  manducabo  carnem  in 
mtemum,  Yerum  quidem  est,  quia  in  seternitate  nemo 
utetur  cibo  camis,  sed  ideo  sic  ait  ut  magis  deter- 
reat  a  scandalo  fratris,  cum  dicit  :  Quia  si  in  seter- 


«  mea  ?  Ut  Evangelium  praedicans,  sine  sumptu  po- 
c  nam  Evangelium,  ut  non  abutar  potestate  mea  in 
«  Evangelio.  Nam  cum  liber  essem  ex  omnibus, 
f  omnium  me  servum  feci,  ut  plures  lucrifacerem . 
c  Et  factus  sum  Judaeis  tanquam  Judseus,  ut  Judseos 
«  lucrarer ;  iis  qui  sub  lege  sunt,  quasi  sub  lege 
c  essem  (cum  ipse  non  essem  sub  lege),  ut  eos  qui 
«  sublege  erantlucrifacerem  ;  iis  qui  sine  lege  erant, 
c  tanquam  sine  lege  esscm  (cum  sine  lege  Dei  non 
«  essem,  sed  in  lege  essem  Christi),  ut  lucriface- 
«  rem  cos,  qui  sine  lege  erant.  Factus  sum  infirmis 
«  infirmus,  ut  infirmos  lucrifacerem.  Omnibus  om- 
«  nia  faclus  sum,  ut  omnes  facerem  salvos.  Omnia 
«  autem  facio  propter  Evangelium;  ut  particeps  ejus 


num  cibus  carnis  comederetur  sibi,  respueret  eum  -o  «  efficiar.  Nescitis,    quod  hi  qui  in  stadio   currunt, 
ne  poneret  offendiculum  fratri,  ideo  nollem  in  aeter-      «  omnes  quidem  currunt,  sed  unus  accipit  bravium  ? 

«  Sic  currite  ut  comprehendatis.  Omnis  autem  qui 
«  in  agone  contendit,  ab  omnibus  se  abstinet :  et 
«  illi  quidem  ut  corruptibiiem  coronam  accipiant, 
tf  nos  autem  incorruptam.  Ego  igitur  sic  curro,  non 


num  manducare  carnem.  Non  ideo  solum  ne  fra- 
trem  meum  peccare  iacerem,  sed  ne  eum  scandali- 
&em,  id  est  saltem  animo  contristem. 


CAPUT  IX. 

a  Non  sum  liber  ?  Non  sum  apostolus  ?  Nonne 
Christum  Jesum  Dominum  nostrum  vidi  ?  Nonne 
opus  meum  vos  estis  in  Domino  ?  Et  si  aliis  non 
sum  apostolus,  sed  tamen  vobis  sum  :  nam  si- 
gnaculum  apostolatus  mei  vos  estis  in  Domino. 
Mea  defensio  apud  eos  qui  me  interrogant,  haec 
est.  Nunquid  non  habemus  potestatem  mandu- 
candi  et  bibendi  ?  Nunquid  non  habemus  potesta- 
tem  mulierem    sororem  circumducendi,    sicut  et 


«  quasi  in  incertum ;  sic  pugiio,   non  quasi   aerem 

«  verberans  ;  sed  castigo  corpus  meum,  et  in  ser- 

c  vitutem  redigo,   ne  forte  cum  aliis  prsedicaverim, 

c  ipse  reprobus  efficiar.  » 


EXPOSITIO. 


Dissuadet  iterum  ab  ofifendiculo  fratris  dicens  : 
Licet  sana  sit  fidcs  vestra,  debetis  tamen  abstinere  a 
cibis  pro  quibus  offendilur  infirmitas  fratris ;  quem- 
admodum  videtis  me,   qui  cum  habeam  potestatem 


caeteri  apostoli,  et   fratres   Domini ,  et  Cephas  ?  ^  accipiendi  temporalia  a  Corinthiis,  quibus  praedico. 


Aut  solus  ego  et  Bamabas,  non  habemus  potcsta- 
tem  hoc  operandi?  Quis  militat  suis  stipendiis 
unquam  ?  Quis  plantat  vineam,  et  de  fructu  ejus 
noQ  edit  ?  Quis  pascit  gregem,  et  de  lacte  gregis 
non  manducat?  Nunquid  secundum  hominem 
haec  dico  ?  An  et  lex  haec  non  dicit  ?  Scriptum 
est  enim  in  lege  Moysi  :  «  Non  alligabis  os  bovi 
trituranti  {Deut.  xxv,  4 ;  /  Tim.  v,18).  »  Nunquid 
de  bobus  cura  est  Deo  ?  An  propter  nos  utique 
hoc  dicit  ?  Nam  propter  nos  scripta  sunt,  quo- 
oiam  JL  JLO  debet  iu  spe  qui  arat  arare  ;  et  qui 
triturat,  in  spe  fructus  percipiendi.  Si  nos  vobis 
spiritualia  seminavimus,  magnum  est  si  nos  car- 
nalia  vestra  metamus  ?  Si  alii   potestatis  vestrae 


nolo  tamen  offendiculum  praebere  infirmitati  eorum. 
Et  quod  posset  accipere  ab  eis  jure  praedicationis 
pracmittit,  dicens  :  Possum  quidem  a  vobis  carnalia 
accipere,  si  volnero  ;  quia  nonne  sum  ego  liber  f 
Nonne  habeo  libertatem  illam  quam  habent  alii  apo- 
stoli,  qui  de  praedicatione  sumptus  accipiunt  ?  Sic 
ideo  ait  quia  bonum  suum  illi  pseudo  verterant  in 
malum  dicentes  :  Ideo  non  a  vobis  necessaria  acci- 
pit ;  quia  scit  se  non  esse  apostolum,  cum  illi  solum 
sint  apostoli,  qui  cum  Christo  in  terris  conversati 
sunt,  hic  autem  non  vidit  eum.  Yere  liber  sum^  ut 
alii  :  Nonne  ego  sum  apostolus  f^Son,  dicerentilli ; 
quia  non  vidisli  Chrislum.  Contra  hoc  Paulus  :  Sum 
utique  apostolus.  Nonne  vidi  Christum  Dominum 


participes  sunt,  quare  non  potius  nos  ?  sed   non  D  nosirum  ?  Yidit  eum  in  hora  vocationis^  quando  di- 


usi  sumus  hac  potestate.  Sed  omnia  sustinemus, 
ne  quod  oflendiculum  demus  Evangelio  Christi. 
Nescitis,  quoniam  qui  in  sacrario  operantur,  quae 
de  sacrario  sunt ,  edunt  ?  Et  qui  allari  deserviunt, 
cum  altari  participant  ?  Ita  et  Dominus  ordinavit 
his  qui  Evangelium  annuntiant,  d%  Evangelio  vi- 
vere.  Ego  autem  nullo  horum  usus  sum.  Non 
autem  scripsi  haec,  ut  ita  fiant  in  me.  Bonum  est 
enim  mihi  magis  mori ,  quam  ut  gloriam  meam 
quis  evacuet.  Nam  si  evangelizavero,  non  est  mihi 
gloria  :  necessitas  enim  mihi  incumbit :  vae  enim 
mihi  est,  si  non  evangelizavero.  Si  enim  volens 
hoc  ago,   mercedem  habeo  ;  si  autem  invitus, 


ctum  est  ei  : «  Saule,  Saule,  quid  me  persequeris? » 
{Act.  IX,  4.)  Yidit  iterum  eum,  quando  illi  oranti  in 
templo  dictum  est : «  Portabis  nomen  meum  in  gen- 
tibus,  »  etc.  {Act.  xxiii,  11.)  Sum  apostolus,  quia 
vidi  Christum.  Sum  etiam  ideo,  quia  nonne  opui 
meum,  id  est  mei  apostolatus  vos  estis  :  et  hoc  in 
Domino,  cujus  gratia  in  me,  et  in  vobis  operatur 
sine  omni  merito.  Yos  utique  estis  meum  opus  in 
Domino  quia  etsi,  id  est  iicet,  aliis  non  sumaposto^ 
lus  (quod  utique  sum),  sed  tamen  vobis,  apostolus 
sum.  Vere  vobis  praecipue.  Nam  vos  estis  signacu-' 
lum  apostolatus  mei,  id  est  quia  signatae  et  expressse 
sunt  in  vobis  gratiae  Dei,  per  ministerium  mei  apo- 


167 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.    PARS  II. 


168 


8loIatus.  Ideo  vos  estis  approbatio  apostolatus  mei :  A  nas  iDfidelitatis  eradicare  de  bono   fidei,  euin  qui 


et  hoc  totum  in  DominOy  quia  et  apostolatus  mei  et 
gratiae  vobis  dat(B  sunt,  per  misericordiam  Dei.  Uoc 
ideo  dicebat,  quia  Corintiiii  acceperant  diversas  gra- 
tias,  ut  curationes,  et  genera  linguarum,  quam  gra- 
tiam  aliis  praeferebant,  cum  essel  minima,  JL  JL  7 
ut  ipse  dicturus  est.  Et  quod  per  gratias  acccptas 
estis  signaculum  mei  apostolatuSi  haec  esl  mea  de- 
fensio,  id  esl,  per  hoc  defendor  el  comprobor  esse 
apostolus  apud  eos,  qui  me  inierrogant,  id  est,  qui 
dubitant  de  me  ;  quia  non  corpore  cum  Christo  con- 
versatus  sim,  utrum  sim  apostolus,  an  non.  Post- 
quam  probavit  se  apostolum,  probat  quod  jure  apo- 
stolatus  possit  accipere  temporalia'  ab  his,  quibus 
ministrat  spiritualia,  dicens  :  Quandoquidem   (slcut 


infidelis  est  excolere.  Triturare  dicit,  postquam  jam 
sunt  in  Kcclesia,  accepta  fide  triturat  eos  praedica- 
tor,  separans  grana  a  paleis,  bonos  a  malis.  Et  qui 
arat,  et  qui  triturat,  meretur  accipere  teraporalia. 
Probat  iterum  idem  aliis  rationibus  dicens  :  Ei  si 
nos  prsedicatores  seminavimus  vobisspiritualia,  tna' 
gnum  est  modo,  id  est,  nullius  pretii  reputari  debet 
si  nos  metamusdi  vobis  vestra  carnalia  ?Ei  si  alii,  id 
est  pseudodoctores,  sunt  participes  vestrce  rei,  ita  ut 
potestati  su£  faciant  de  vestris  quod  placet,  quare 
non  potius  noSy  qui  sanam  doctrinam  ministramus  ? 
Probato  quod  sit  apostolus,  et  quod  lege  ministerii 
potestatem  habeat  accipiendi  ab  eis,  tandem  venit 
ad  illud,  propter  quod  incoepit  dicens  :  Licet  apo- 


probatum  est)  aposlolus  sum.  Nunquid  non  habemu^  n  stoli  essemus  et  potestalem   ex  apostolatu   habere- 


potestaiem  manducandi  et  bibendi  apud  eos  quibus 
prsedicamus  ?  Et  nunquid  non  habemus  potestatem 
circumducendi  mulierem,  id  est,  ut  circumquaque 
nobiscum  ducamus  mulieres,  quae  nobis  de  suis 
temporalibus  ministrent.  Mulierem  dico  non  in 
opere  carnis,  sed  fide  et  pia  conversatione  sororem, 
Uanc  formam  habendi  fideles  mulieres  in  comitatu 
suo  traxenint  apostoli  a  Domino  Jesu,  qui  ideo  mu- 
lieres  secum  cohabitare  voluit,  ut  ostenderet  sicut 
virum,  ita  se  redimere  muherem.  Unde  quidam  du- 
bii  erant  propterea,  quia  mulier  causa  fuit  totius 
perditionis.  Nunquid,  inquam ,  possumus  hoc  sicut 
et  casteri  apostoli  possunt  ;  etiam  fratres  Domini^ 
scilicet,  Jacobus  Hierosolymitanus,  et  Judas  Zelotes, 
qui  Jacobi  fratrer  dicitur,  et  sicut  CephaSy  id  est. 


mus,  tamen  non  sumus  usi  hac  potestate,  ut  aliquid 
a  vobis  acciperemus. 

Dicerent  illi  :  Fortasse  non  indiguistis.  Egemut 
utique,  sed  tamen  sustinemus  omnia,  famem,  siiim, 
nudiiatem.  Propterean^  demusaliquid  offendiculum 
Evangelio  Christi,  id  cst,  ne  in  aliquo  videamur  irape- 
dire  bonum  nostrae  pnedicationis.  Timebat  Paulus 
in  hac  re  JL  Jl  ^  plura  ofifendicula ;  quia  si  acciperet 
ab  eis  qui  minus  erant  avari,  roallent  non  audire 
praedicationem,  quam  dare  temporalia.  Praeterea, 
quia  si  Paulus  acciperet,  acciperent  similiter  pseudo  : 
qui  licet  Paulo  adversarentur,  tamen  in  hoc  et  in 
quibusdam  eum  sequebantur,  non  audentes  facere 
quod  Paulus  non  accipiebat ;  qui  si  exeinplo  Pauli 

Prtrurqri  uUque  ni^Ueres  in  su7wmUa7u  habuTr?  0  occasionem  accipiendi  haberem    pro  paucis  cibis 
^         ^  (quia  gulosi  erant)  absolverent  eos  a  magms  pec- 

catis,   et  hac   occasione    ipsi    Corinthii   securius 


Et  cum  omnes  habeant,  aut  ego  solus  et  Bamabas, 
qui  mecum  laborat  in  Evangelio,  non  habemuspote- 
statem  operandi  hoc^  id  est,  ut  quemadmodum  alii 
sic  et  nos  accipiamus  a  subditis  ?  Quod  licitum  sit 
ei  accipere  probat  et  humanis  rationibus,  et  per 
legem  veterem,  et  per  Evangelium,  dicens  :  Vere 
debemus  ex  licito  hoc  operari.  Quis  enim  unquam 
militat  in  castris,  vivensde  propriis  siipendiis  f  Lex 
militise  non  patitur  hoc.  Et,  quis  plantat  vineam,  et 
nonedit  fructum  ejustEi^quis  pascitgregem,  etnon 
manducat  de  lacte  gregis  f  Sed^  nunquid  secundum 
hominemj  id  est,  secundum  humanas  rationes  dicOf 
et  approbo  hoc  quod  carnalia  a  subditis  accipere 
debeam  ?  Dico  etiam  hoc  per  legem ;  quia  an  etiam 


peccarent.  Non  utimur  potestate,  ne  faciamus  offen- 
diculum.  Ideo  enim  non  dimittimus  quin  nobis 
liceat  :  nescitis  enim,  quod  qui  in  sacrario,  id  estin 
opere  templi,  ut  in  cortinis,  vel  in  aliqua  repara- 
ione  operantur,  edunt  illa  qwB  sunt  de  sacrario  ? 
Sacrarium  dicitur  quasi  secretarium  post  altare. 
Et,  an  nescitis,  quod  sacerdotes  qui  deserviunt  al- 
tariy  partem  capiunt  cum  altariof  Parsenim  super 
altare  comburebatur,  et  pars  sacerdotibus  in  cibo 
reservabatur.  Yei  aliter,  ut  illud  prsmissum  de 
genlilibus  dicamus  :  Nescitis  quoniam  hi  qui  ope- 
rantur  in  sacrario  gentilium,  edunt  ea  quae  sunt  de 


lex   hcBc  non  dicitf  ulique,    quia  sic  .criplumD""''^"''^^?'' ^7^Tf''"i^^!^"'' ^^'''' 


est  in  iege  Moysi :  Non  alligabis  os  bovi  trituranti 
(Deut.  XXV,  4 ;  /  Tim.  v,  18)  in  area,  sed  comedet 
de  his  quae  triturat. 

Diceret  camalis  :  Quid  ad  te  ?  De  bove  enim  hoc 
praeceptum  est,  non  de  homine.  Contra  hoc  Paulus  : 
Nunquid  Deo  cura  est  bobus  in  lege,  ut  de  eis  prae- 
ceptum  ibi  posuerit  ?  De  bobus  utique  non  est  hsec 
cura  Deo.  Sed  anpropter  nos  utique  hoc  dicit  ?  Yere 
propter  nos  :  n^m etieLmhBdCBMapropter  nos  scripta 
sunt,  scilicet  quod  ille,  qui  aratj  debet  arare  in  spe 
percipiendi  temporales  fructus,  et  ille  qui  triturat, 
in  spe  percipiendi  fructus  triturat.  Arare  dicit  spi- 


pantur  cum  altario  ?  ita,  id  est  eodem  ordine,  vivere, 
scilicet,  de  pra^catione,  ordinavit  Dominus  hisqui 
annuntiant  Evangelium  yUbieiiiin  Evangelio. « Eden- 
tes  et  bibentes  quse  apud  illos  sunt  (Luc,  x,  7),  »  etc, 
Et  licet  Dominus  sic  ordinaverit,  tamen  ego  non  sum 
usus  aliqno  horum,  vel  cibo,  vel  potu,  vel  tegu- 
mento. 

Dicerent  illi  :  Callide  Paulus  agit  ita  loquens,  ut 
quod  prius  simpliciter  non  accepit ,  modo  duplica- 
tum  recipiat.  Contra  hoc  Paulus  :  Licet  ita  scribam, 
tamen  non  ideo  scripsi  hceCf  scihcet,  me  non  fuisse 
usum  aliquo  horum,  ut  ita  fiant  in  me  demceps,  id 


169 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


170 


esl,  ut  quod  prius  non   coepi,  modo  multiplicatum  A  mercedem  habeo.  Ergo  dicamus  modo  qucB  cst  mer- 


recipiam  :  ideo  nec  feci,  nec  amodo  volo  fieri  in  me, 
quia  magis  bonum  est  mihi  mori  nedum  pali  penu- 
riaftn,  quam  ut  quis  evacuet  gloriam  meam,  id  est  re- 
munerationem  quam  exspecto  de  Evangelio.  Si  enim 
cum  ofifendiculo  fratris  evangelizarem,  gloriam  uti- 
que  meriti  mei  evacuarem.  Vel  ita  :  Bonum  est 
mihi  magis  mori,  quam  modo  moriar.  Nunc  enim 
multis  tribulationibus  morior,  sed  mallem  adhuc  ma- 
jori  egestate  mori ,  quam  ut  quis  cvacuet  gloriam 
meam.  Yere  gloria  mea  ne  evacuetur  timendum 
mihi  est.  iVam  n  ego  evangelizavero  sic^  id  est  cum 
ofifendiculo  fratris,  cupiditate  accipiendi  sumptus  a 
vobis,  jam  non  est  mihi  gloria,  sed  perit  remune- 
ratio  mei.  Yere  non  debetur  mihi  gloria  :  nam  ne^ 


ces  mettf  id  est  qualis  debet  esse  volunlas,  pro  qua 
mihi  merces  veniat:  talis  essedehet  voluntas,ti^  ego 
prcedicans  Evangelium  ponam,  id  est  collocem 
Evangelium,  et  fundamenlum  ejus  constituam,  sine 
sumptu  accepto  a  Corinthiis  pro  quo  ofifenderentur. 
Idco  sine  sumptu^  ut  non  abutar,  idestutnon  male 
uUTpotestate  mea,  concessa  mihi  inEvangelio.  Po- 
tens  enim  sum  de  Evangeho  sumptus  accipere,  sed 
si  fratrem  in  hoc  ofifendero,  male  utor  hac  potestate. 
Credendum  est  quod  sine  sumptu  ponam  Evange- 
lium,  ne  ofifendatur  infirmitas  auditorum  :  nam  (quod 
sumptu  majus  est)  cum  liber  essem  ex  omnibus^  et 
nulli  eorum  aliquid  deberem,  feci  me  servum  om- 
nium,  ut  sic  lucrifacerem  plures.  El  qui  pro  utili- 


cessitas,  id  estegestas  incumbit  mihi  quae  me  evan-  -n  tate  eorum  jugum  servitutis  sub  omnibushabui  :  cre- 

1*  ••  «•!!  «•  !•  %.T  ^^       11  1  -•  -•  *W 


gelizare  cogit,  ut  sic  habeam  stipendia.  Vere  neces- 
sitas  incumbit :  nam  si  non  evangelizavero,  est  mihi 
vw,  id  cst  dolor  egestatis,  famis  scihcet  et  nuditatis. 
Si  ex  necessitate  evangelizavero,  non  est  mihi  glo- 
nA.Siautemhoc  ago  volens,  idest  ex  voluntate  tan- 
tum,  non  pro  cupiditate  sumptuum  :  tunc  habeo  mer- 
cedem  mei  Evangelii.  Yel  aliter,  ad  hoc  quod  supe- 
riusdixit  :Malo  mori,quam  gloriam  meam  evacuari. 
Diceret  aUquis  :  Si  Evangelium  tuum  res  talis  es- 
set,  pro  qua,  si  non  fieret,  non  deficeremus  ;  vel  pro 
qua,  si  sit,  non  in  melius  abundemus,  ut  esset  ido- 
lothyta  sana  fide  comedere,  credi  posset  quod  glo- 
ria  tua  periret ,  si  cum  ofifendiculo  fratris  evangeU- 
zares.  Sed  quia  Evangelium  tuum  res  tantae  digni- 
tatis  est,  pcr  quam  salventur  homines,  non  est  cre- 


dendum  est  quod  a  sumptu  contineam,  timens  ofifen- 
sionem  fratris,  pro  quo  lucrando  servum  me  exhibui. 
Vere  servum  omnium  me  feci ;  nam  Judaeorum,  Sa- 
maritanorum,gentilium,  et  infirmorum  fratrum.  Quod 
ita  exsequiiuT:  FactussumJudceis  tanquamJtuUeus, 
condescendens  ritibus  eorum ,  abstinendo  a  cami- 
bus  a  quibus  abstinebant,  ut  sic  lucrarer  Judseos,  li- 
bentius  mihi  acquiescentes,  quia  rilus  eorum  non  as- 
pernarer.  His  etiam  qui  sub  lege  sunt,  id  est  Sama- 
ritanis,  qui  quinque  libros  Moysi  tenent,  sed  pro- 
phetas  non  habent,  factus  sum  qmsi  sub  legeessem : 
cum  tamenipse  non  essem  sub  lege;  sed  ideo  feci 
ut  hoc  modo  lucrifacerem  eos  qui  erant  sub  lege, 
id  est  Samaritanos.  Samaritani  sunt  quos  rex  Assy- 
riorum  captivitatis  filiis  Israel  posuit  ad   incolenda 


dibile   quod  pro  ofifensione  infirmi  fratris  pereat  ^  loca  Samarise ,  et  sunt  ex  origine  Persarum  (IV  Reg. 


gloria  tua  de  Evangelio.  Evacuabitur  pro  certo,  ait 
Paulus  :  Nam  si  evangeUzavero  tantum,  et  ab  ofifen- 
dicolo  fratris  non  dechnavero ,  non  erit  mihi  gloria 
pro  solo  evangelizare.  Nullius  enim  meriti  est 
sic  evangelizare,  ut  ofifensionem  fratris  non  cavea- 
mus.  Vere  non  est  mullum  evangelizare  solummodo. 
Nam  necessitas  evangelizandi  incumbit  mihi,  ex 
ifljuncto  ofiQcio.  Et  vere  necessitas  ofificii  mei 
evangelizare  me  cogit.  Nam  vae,  id  est,  damnatio 
mihi  est  si  non  evangeUzavero.  Et  inde  palam  est 
quod  non  est  tanti  evangcHzare,  ctgus  gloria  pro- 
pter  offendiculum  fratris  non  pereat.  Si  ex  necessitate 
jl  &  9  ministerii  mei  tantum  evangelizavero,  non 
est  mihi  gloria:  sed  si hoc  ago  volenStUon  ut  cupidi- 


XVII,  24) ;  qui  quinque  libros  Moysi  receperunt,  cum 
multis  tribulationibus  vexaret  eos  Deus,  quia  terram 
popuU  sui  Israel  sibi  illicite  usurpassent.  His  etiam 
qui  erant  sine  lege,  id  est  gentilibus,  factus  sum 
tanquam  essem  sine  legCj  coutens  sibi  eorum  et  as- 
serens  Deum  elegisse  eos,  cum  tamen  non  essem 
sine  lege  Dei,  sed  essem  in  lege  Christi ;  sic  ideo 
factus  sum  ut  lucrifacerem  gentiles  qui  erant  sine 
lege.  Factus  sum  etiam  infii^mis  fratribus  infirmus  : 
abstinens  a  licitis  cibis,  ne  generarem  ofifendiculum 
eorum  infirmitati,  ut  sic  lucrifacerem  infirmos.  Et 
quid  enumerem  singula  ?  Omnibus  factus  sum  om-- 
nia  :  perfectus  perfectis ;  et  sic  in  singulis,  ut  om~ 
nes  salvos  facerem.  Haec  autem  omnia  faciopropter 


tate  somptus  fratreih   ofifendam,  tunc  habeo  ego  de  D  coUocandum  Evangelium ;  quod  nisi  sic   facerem. 


ExangeUo  meo  mercedem.  Sedsi  hoc  facio  invituSy 
id  est  necessitate  coactus,  parvipendens  ofifendere  fra- 
trem,  hocquidemverum  estquod  dispensatio  dono- 
rum  Dei  credita  est  mihi,  id  est  quod  non  minus  pro- 
pter  peccatum  meumdispensat  Deus  gratias  suas,  sed 
tamen  sine  mercede  mea.  In  hoc  verbo  mihi  invito 
et  peccanti  per  ofifendiculum  fratris  credita  est  dis~ 
pensatio  gratiarum  Dei,  accipiunt  sancti  auctorita- 
tem  :  quod  licet  minister  malus  sit,  dona  tamen  Dei 
per  eum  dispensata  non  minuuntur,  propter  pecca- 
tum  iUios,  sicut  nec  augentur  propter justitiam  ejus. 
Et  qaia  dixi  si  volens  hoc  ago,   tunc  ex  volunlate 

Patbol.  GLin. 


evacuaretur  propter  ofifendicula  fratrum.  Propter 
Evangelium  ideo,  ut  efficiar  pariiceps  ejus,  id  est 
ut  partem  capiam  remunerationis,  quam  EvangeUum 
attestatur,  et  tideUbus  promiltit.  Hic  totum  quod  de 
seinduxit  adaptavit.  Quasidiceret :  Quemadmodum 
omnibus  omnia  faclus  sum  propter  Evangeliumf  sic 
et  compatimini  infirmitati  fratrum  ut  participes  siUs 
promissae  beatitudinis.  Dixi  abstinendum  esse  vobis 
a  liciUs,  causa  infirmorum  fratrum ,  sicut  ego  apo- 
stolus  vcster  a  licitis  abstineo,  ne  dcm  ofifendiculum 
Evangelio  Christi ;  quod  totum  ideo  facio  :  ut  acci- 
pere  mercar  quod  exspecto.  Inductus  exemplo  eo- 

6 


171 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


172 


rum  qui,  ut  temporalem  coronam  accipiant,  abstinent  A 
ab  omnibus  quae  ad  accipiendam  coronani  JL  ^O 
eos  impediant.  Quia  an  nescitis  quod  hi  qui  in  stadio 
currunt,  omnes  quidem  currunt,  sed  unus  accipit 
bravium,  id  est  coronam  vel  praemium  cursus?  Sta- 
dium  dicitur  spatium  ducentorum  et  viginti  quinque 
passuum,  quantum  Uercules  uno  anhelilu  cucurrit, 
et  non  respiravit ;  ct  dicitur  stadium  a  stando,  quia 
statur  in  fine  cursus.  Quandoquidem  currentes  in 
stadio  sollicite  intendunt  ad  accipiendum  bravium, 
sic  ergo  currite  abstinendo  ab  omnibus  quae  impe- 
dire  vos  possunt,  ut  omnes  comprehendatis  bra- 
vium  seteraae  felicitatis.  Si  enim  omnes  hic  currunt 
ubi  unus  (antum  accipit  bravium^  multo  sollicitius 
currere  debetis,  ubi  omnes  aeternum  bravium  acci- 
pietis.  Sic  utique  currere  debelis  abstinendo  ab  n 
omni  quod  vos  impedire  possit.  Nam  omnis  ille  qui 
contendii  in  agone,  id  est  in  certamine  cursus,  ab- 
stinet  se  ab  omnibus  impedientibus  cursum.  Et  illi 
quidem  currentes  in  stadio  sic  se  abstinent,  ut  acci- 
piant  corruptibilem  coronam  :  nos  accepluri  incor- 
ruptibilemt  longe  amplius  abstinere  nos  debemus, 
quanto  digniori  corona  remunerabimur.  Et  quia  in- 
corruptam  coronam  exspecto,  igitur  ego  sic  cuiro^ 
nonqmsiin  incertum,  Ille  currit  in  incertum  qui 
modo  male,  modo  bene  agit.  Cum  enim  bcne  agit, 
sperat  se  accepturum  ;  quando  vero  male,  diffidit. 
Currere  dicit  bene  operari,  sine  impedimento  illatte 
tribulationis  :  Pugnare  dicit  quando  infertur  tri- 
bulatio,  et  fortiter  resistit.  Sic  etiam  pugno  non  quasi 
verberans  aerem,  ut  quod  bene  dicam,  opere  in  me 
non  compleam  :  qui  enim  in  vanum  verba  dicil,  ^ 
aerem  solum  verberare  dicitur.  Vel  ita  :  Non  quasi 
aerem  verberans,  id  est  non  frustra  ictus  meos  pro- 
jiciens,  sicut  ille  qui  pugnat  «cum  hoste,  quando,  . 
projecto  ictu,  non  tangit  hoslem,  dicitur  verberare 
aerem;  sed  ego  conlerens  hostem,  non  verbero 
aerem  ,  sed  castigo  corpus  meumy  id  est  carnis  con- 
cupiscentias  comprimo  :  et  ita  quod  corpus  redigo 
in  servitutem,  id  est  ut  caro  non  solum  non  repu- 
gnety  sed  etiam  serviat  spiritui.  Ideo  sic  castigo  et 
redigo,  ne  forte  contingat  quod  contingere  posset, 
ut,  cum  aliis  prcedicaverim,  ipse  efficiar  reprobus 
el  damnabilis.  Ubi  ait  ne  forte,  bene  ostendit  Deum 
sic  eligere  suos  ut  non  cogal  eos  :  ne  libertatem 
arbitrii  in  eis  destruat,  quin  si  velint  iterum  cadere, 
possint.  D 

CAPUT  X. 

t  Nolo  enim  vos  ignorare,  fratres,  quoniam  pa- 
« tres  nostri  omnes  sub  nube  fuerunt,  et  omnes 
«  mare  transierunl,  et  omnes  in  Moyse  baptizati  sunl 
«  in  nube  et  in  mari  {Exod,  xiii,  21).  Et  omnes 
«  eamdem  escam  spiritalem  manducaverunt,  et  om- 
c  nes  eumdem  potum  spiritalem  biberunt.  Bibebant 
«  autem  de  spiritali,  consequente  eos  petra.  Petra 
ff  autem  erat  Chrislus.  Sed  non  in  pluribus  eorum 
fl  beneplacitum  est  Deo.  Nam  prostrati  sunt  in 
«  deserto  {Num,  xxvi,  65).  Hsec  autem  in  figura 
«  facta  sunt  nostri,  ut  non  simus  concupiscentes 
«  malorum,'  sicut  et  illi  concupierunt  {Psal.  cv,  14) 


neque  idololatrae  efliciamini  sicut  quidam  ex  ipsis, 
quemadmodum  scriptum  est :  Sedit  populus  man- 
ducare  et  bibere,  et  surrexerunt  ludere  {Exod. 
xxnii.  6).  Neque  foraicemur,  sicut  quidam.ex 
ipsis  fornicati  sunt  {Num,  xxv.  1),  et  ceciderunt 
una  die  viginti  tria  millia.  Neque  tentemus  Chri- 
slum,  sicut  quidam  eorum  tentaverunt,  et  a  ser- 
pentibus  perierunt  (Num.  xxi  6).  Neque  murmu- 
raveritis,  sicut  quidam  eorum  murmuraverant,  et 
perierant  ab  exterminatore.  Uaec  autem  omnia 
in  figura  conlingebant  illis ;  scripta  sunt  autem 
ad  correptionem  nostram,  in  quos  fines  saeculo- 
rum  devenerunt.  Itaque  qui  se  existimat  stare,  vi- 
deat  ne  cadat.  Tentatio  vos  non  apprehendat,  nisi 
humana.  Fidelis  autem  Deus  est,  qui  non  patietur 
vos  tentari  supra  id  quod  potestis,  sed  faciet 
eliam  cum  lentatione  proventum,  ut  possitis  sus- 
tinere.  Propter  quod,  charissimi  mihi,  fugiteab 
idoloram  cultura.  Ut  prudentibus  loquor  :  Yos  ipsi 
judicate  quae  dico.  Calix  benedictionis  cui  bene- 
dicimus,  nonne  communicatio  sanguinis  Christi 
est  ?  Et  panis  quem  frangimus  nonne  participa- 
tio  corporis  Domini  est  ?  Quoniam  unus  panis,  et 
unum  corpus  multi  sumus  :  omnes  JLI^JL  quidem 
de  uno  pane,  et  de  uno  calice  participamus.  Vi- 
dete  Israel  secundum  caraem  :  nonne  qui  edunt 
hostias,  parlicipes  sunt  altaris  ?  Quid  ergo  ?  Dico 
quod  idolis  immolatum  sit  aliquid,  aut  quod  ido- 
lum  sit  aliquid  ?  Sed  quse  immolant  gentes,  «  dae- 
moniis  immolant,  et  non  Deo  {Deut.  xxxii,  17).  » 
Nolo  autem  vos  socios  fieri  daemoniorum.  Non  po- 
testis  cahccm  Domini  bibere ,  et  calicem  daemo- 
niorum  :  non  potestis  mensse  Domini  participes 
esse,  et  mensae  dxmoniorum.  An  aemulamur  Do- 
minum  ?  Nunquid  fortiores  illo  sumus  ?  Omniamihi 
licent,  sed  non  omnia  expediunt.  Omnia  mihi  licent, 
sed  non  omnia  aedificant.  Nemo  quod  suum  est 
quaerat,  sed  quod  alterius.  Omne  quod  in  macello 
venit,  manducate,  nihil  interrogantesproptercon- 
scientiam.  c  Domini  est  terra,  et  plenitudo  ejus 
{Psal.  XXV,  1).  »  Si  quis  vocat  vos  infidelium  ad 
coenam,  et  vultis  ire  :  omne  quod  vobis  apponitur, 
manducatc,  uihil  inlerrogantes  propter  conscien- 
tiam.  Si  quis  autem  dixerit  :  Hoc  immolatum  est 
idolis  :  nolite  manducare  propter  illum,  qui  indi- 
cavit ,  et  propter  conscientiam.  Conscientiam  au- 
tem  dico,  non  tuam  sed  alterius.  Ut  quid  enim  li- 
berlas  mea  judicatur  ab  aliena  conscientia  ?  Si  ego 
cum  gratia  participo,  quid  blasphemor  pro  eo, 
quod  gratias  ago?«  Sive  ergo  manducatis,  sive 
bibitis,  vel  aliud  quid  facitis,  omnia  in  gloriam 
Dei  facite  {Coloss,  iii,  17).  »  Sine  offensione  estote 
Judaeis  et  gentibus  et  Ecclesiae  Dei :  sicut  et  ego 
per  onmia  omnibus  placeo,  non  quaerens  quod 
mihi  utile  est,  sed  quod  multis,  ut  salvi  fiant.  » 

BXPOSITIO. 

Quia  Paulus  dixerat :  Castigo  corpus  meum,  etc, 
ne  ipse  reprobus  efficiar,  ad  hoc  diceret  aliquis  : 
Quare  tantopere  laboras,  ne  reproberis?  Non  enim 


ff 

u 
« 
(( 
ff 
< 

M 

< 

< 
(( 
a 
(( 
< 

< 
< 

u 

< 
a 
u 
a 
< 
< 
< 
< 
< 
< 
u 
I 
< 
< 
u 
a 
u 
< 
< 
a 
< 
u 
u 
u 
< 
u 
a 
< 
tt 
u 
u 
a 
u 
a 
■ 
u 


173 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


474 


credendum  est  Deum  leviter  reprobare  nos,  quibus  A  eorum  beneplacitum  est  Dco  ;  quia  peccando,  datis 


b4plismum,  fidem  et  caitera  sacramenta  Ecclesiae 
contulit,  eliamsi  injuste  aliquando  simus  operati. 
Contra  hoc  Paulus  probat  nihil  valere  ad  salutem 
sacramenta,  si  desint  bona  opera.  Patres  enim  Ye- 
teris  Testamenti  eadem  quai  habemus  in  veritate, 
habucrunt  in  figura  ;  sed  quia  male  operati  sunt , 
noQ  profuerunt  ilhs  sacramenta ;  sic  nec  nobis  pro- 
derunt,  si  mala  fuerint  opera  nostra.  Littera  sic 
jungitur  :  Propterea  tantopere  laboro,  ne  reprobus 
efiiciar.  Video  enim  non  mihi  sufficere  accepta  sa- 
cramenta,  si  defuerint  opera  ;  quemadmodum  nec  pa- 
tribus  nostris  sub  Veteri  non  sufifecerunt,  quia  male 
operati  sunt.  Quod  ut  videatis,  nolo  vos  ignorare,  o 
fratres,  guoniam  patres  nostri,,  idest  Judsei,  qui  nos 


sacramenlis  indignos  se  fecerunt.  Vere  plures  eorum 
non  placuerunt  Deo ;  nam  prostrati  sunt  in  deserto^ 
provocantes  super  se  iram  Dei  male  agendo.  Et  ha^c 
praedicta  non  solum  causa  eorum  facta  sunty  sed 
etiam  in  figura  nostri,  In  omnibus  enim  pra^dictis 
figurata  est  veritas  sacramentorum,  quse  data  est 
nobis  per  Christum.  Ideo  in  figura  nostri  facta  sunt, 
ut  non  simus  concupiscentes  milorumj  sicut  etilli 
multoties  mala  concupierunt, 

Hic  Paulus  se  inserit  eis,  ut  melius  eos  retrahat, 
peccata  quorum  compaliendo  sua  facit.  Nunc  quae- 
dam  peccata  Judaeorum  reponit,  quae  vidit  in  Co- 
rinthiis  esse^  dicens  :  Ne  sitis  concupiscentes  malo- 
rum,  scilicet,  neque  efficiamini  idololatrae.  Hic  jam 


in  cultu  Dei  prsecesserunt,  et  docuenint,  et  quorum  ^  separat  se  ab  illis  quibus  in  idololatria  non  consen- 


figurae  veritatem  nostram  genuere.  Hli,  inquam, 
patres  omnes,  nullo  separato,  fuerunt  sub  nube,  Nu- 
bes  illa  quae  inter  iEgyptios  et  Judaeos  posita  fuit 
usque  ad  mare  Rubrum,  significavit  divinam  mise- 
ricordiam,  quae  catechumenos  protegit,  donec  ve- 
nianl  ad  baptismum.  Et  omnes  patres  nostri  trans- 
ierunt  mare  Rubrumy  ita  et  nos  omnesperbaptismum 
transimus  ;  etomnes  patres  nostri  in  Moyse,  id  est 
in  regimine  Moysi  baptizati  sunt,  id  est  profecti  sunt 
in  nube,  separante  eos  ab  iEgyptiis,  et  in  maris 
transitu.  Baptizati  dicit,  cum  nec  ista  vox  de  illis 
tuQC  dicta  sit,  nec  mare  illud  veritas  baptismi  fuerit, 
quia'  figura  tantum,  sed  nomen  significatae  rei,  pro 
ipso  significante  ponit  ;  quia  quemadmodum  illi  in 
ducatu  Moysi  protecti  sunt,  longe  meUus  nos  duce 


.0 


sit,  ne,  inquam,  sitis  idololatras  sicut  quidam  eorum 
fuerunt.  Corinthii  autem  idololatrae  erant  ;  quia  vel 
sub  veneratione  idoli  idolothyta  comedcbant ;  velnon 
curantes  ofifendere  fratrem  manducando  idolothyta, 
causa  erant  quare  infirmus  frater  idololatra  esset, 
et  sic  de  idololatria  accusabiles.  Idololatrae  fuerunt 
quidam  Judaeorum,  quemadmodum  de  eis  scriptum 
est  in  Exodo :  Sedit  poputus  iudBsorum  manducare  et  ^ 
bibere,  quae  immolaverunt  vitulo  conflatili,  et  postea 
surrexerunt  ludere  (Exod,  xxxii,  6),  id  est  choreas 
ducere,  et  caetera  coram  idolo.  Vel  surrexerunt  lu- 
dere,  id  est  idolum  adorare  :  quod  ludus  et  derisio 
videbatur  de  his,  qui  per  tot  miracula  erant  in- 
structi.  Neque  fomicemur,  sicutquidam  ex  ipsisfor- 
nicati  sunt  cum  Madianitis,  et  propterea  ceciderunt 


Christo  protegimur  in  baptismo,  in  quo  nobis  pec-  ^  viginti  tria  millia  (Num,  xxv,  1).  Fomicatio  erat 


cata  remittit,  et  liberum  arbitrium  nostrum  confor- 
tat  ut  possit  resistere  diabolo  male  suadenti.  Ideo 
etiam  ait,  baptizati  sunt  ;  quia  quam  efficax  nobis 
est  baptismus  ad  salutem,  sic  esset  eis  transitus 
maris,  si  credentes  mandatis  Dei  obedirent.  Et  omnes 
patres  noslri  manducaverunt  eamdem  escam,  id  est 
maana.  Escam  dico  spiritualem,  id  est  spiritualis 
escae  corporis  et  sanguinis  Chrisli  significativam. 
Ideo  etiam  spiritualem  ;  quia  quod  esca  corporis  et 
sanguinis  Christi  facit  in  nobis,  idem  prodesset  eis 
ad  salutem  manna  iilud,  si  in  bono  perstitissent. 
Non  quod  aliud  fuerit  quam  manna.  Et  omnes  bibe^ 
runteumdem  potum,id  est  aquam  fluentem  de  petra : 
potum  dico  spiritualem;  quia  potum  3.1^1^  san- 


in  Corinthiis,  ut  in  eo  qui  duxerat  uxorem  patris, 
cujus  per  consensum  alii  erant  rei.  ^equ^  tentemus 
Christum,  sicut  quidam  eorum  tentaverunt,  dicen- 
tes: « NunquidpoteritDeus  parare  mensam  indeserto 
(Psal,  Lxxvii,  19)  »  et  illi  perierunta  serpentibus, 
venenantibus  eos,  donec  Moyses  serpentem  aereum 
erexit  in  ligno,  quem  qui  Judaeorum  videbat,  ea  die 
a  laesione  serpentum  securus  erat  :  qui  serpens  si- 
gnificavit  Christum  secundum  humanitatem,  ut  idem 
in  Evangelio  perhibet  : «  Sicut  exaltavit  Moyses  ser- 
pentem  in  deserto,  sic  oportet  exaltari  Filium  ho- 
minis  (Joan,  ui,  ii),  »  Tentabant  Corinthii  Deum, 
dum  de  resurrectione  dubitabant,  quasi  Deus  non 
posset,  quidquid  ex  bonitate  vellet.  Nequs  murmu-^ 


guinis  Christi  figurantem,  et  idem  in  fide  valentem  eis  D  raveritiSf  quod  utique  faciebant  Corinthii,  quorum 


si  boni  essent.Nec  semel  inde  biberunt,  sed  bibebant 
assidue  de  petra,  id  est  de  aqua  manante  de  pelra 
consequente  eos,  quia  quocunque  ibant  in  deserto, 
aqua  illa  sequebatur  illos.  Petra  dico  spirituali,  id 
est  spiritualem  petram  Christum  significante.  Quare 
non  semel,  sed  continue  bibebant  ;  quia  non  sufficit 
nobis  qui  quotidie  in  peccatum  labimur  semel  su- 
mere  sanguinem  Christi,  quia  sicut  quolidie  cadi- 
mus,  sic  jugi  medicamine  egemus.  Petra  autem  illa 
onde  manabat  aqua,  erat  Christus,  de  ciyus  latere 
fluxit  aqua  nostrse  regenerationis.  Et  licet  tot  sacra- 
mentahabuerintpatresnostri,  tamen  non  in  pluribus 


quidam  dicebant  Paulum  non  esse  apostolum,  et 
similia :  sicut  quidam  Judaeorum  murmuraverunt, ui 
filii  Core  et  Dathan  et  Abiron,  dicentes  Moysennon 
ex  praecepto  Dei  consecrare  Aaron  in  sacerdotem, 
sed  pro  exaltatione  sui  generis  ;  et  ideo  perierunt 
ab  exterminatore,  id  est  a  percutiente  angelo. 

Nolandum  est  quod,  quia  Judaei  rudes  erant,  nec 
spiritualia  capere  possent ;  ideo  in  carnalibus  ser- 
vire  Deo  propositum  fuit  illis.  Et  sicut  in  carnali 
servitute  offendentcs,  secundum  camem  punieban- 
tur  ;  sic  et  nos  quibus  spiritualia  data  sunt,  si  in  eis 
offendftnus,  secundum  ammam  puniemur.  Non  so- 


S.  BBUNOMS  CA&THUSLLNOaUM  INSnTUTORIS  OPP.  PARS  O. 
htok  yrxdkiM  ^ktruatt^  in  tigara  if&sln  praeccsae'  A  «  digne  saaDinias,  el  a  prioribas  peccalis 


176 


rBQt.  i«d  Hiam  A/jrf  oouuai,  et  peeeau,  et  p^i^fue 
peeealonifD.  contin^bant  illa  in  figura  oo^lri ;  quia. 
uuhM,  ^3  maoeDtes  in  axDbra,  pro  traosgresso 
ambr»  danmati  su&t,  qaaDto  magis  dos,  si  ia  ipsa 
Teritate  peecamos  ?  Xoo  solom  huBC  iUis  tii  /S^iira 
fMHtri  eobtigere,  W  etiam  scripta  tunt  hwc  ad  cor- 
reptif/nem  m>$tram,  at  per  exempla  eoram  corripia- 
mor.  ^ottram  dieo,  in  quo$  devenerunt  finet  tcecu- 
lorum  ;  quia  quaatumcuDque  duratara  siat  baec  tee- 
eula,  Dos  tameo  finet  batiemus  ;  quia  bi  ntus,  qui 
per  EvaDgelium  dati  saat,  fioDt  altimi  ritus.  Et  ipsi, 
quandiu  muadus  erit,  dod  fiaieDtar.  Vel  ita  :  /n  dos 
devenerunt  finet  tisculorum  ,  quia  fiaita  est  omais 
saecularitas,   scilicet  vetenim  rituum  camalitas,  et 


et  cootra  TeDientia  coofortamar;  caii  calid  oos  bene' 
didmuSy  laadaDtes  eam,  qood  auoqaam  bajasmodi 
calix  faeril,  qui  et  a  peccalis  liberaret,  ei.  oe  uitra 
peccaremas  coolortaret.  Vel  ca/ix  benedietiomU,  id 
est  quem  ipse  Deas  benedicit  et  coosecrat,  et  coi 
Dos  beoedicimus  per  ofocium  oostram  :  Deos  eoim 
boc  efficil  per  sacerdotem  mioistram.  Hic  itaqoe  ca- 
lix  nonne  ett  communicatio  tanguinis  Christi  ?  id 
est :  Donoe  per  saDguiaem  assumplam  uoimar  Cbris- 
to,  ipsique  coDformamur  ?  Et  panis,  \d  est  Teram  cor- 
pus  Cbristi,  qci  sub  specie  sola  paois  accipitur.  Panis 
dico  ^ii^m  oos  io  altari  frangimus^  ut  quod  ooum 
est  io  veritate  (licet  ita  Tideatur),  scieodi  lamen  noo 
potest,   dindentes  sigoificemns  oos,   qui   diTerss 


tradita  est  oobis  ipsa  veritas.  Quandoquidem  priora  -n  personx  sumus,  unum  fieri  in  Cbristo.  Uic,  inquam, 


aacramenta  patribus  nostris  nibil  profuerunt  propter 
peccatum,  et  baec  ad  nostram  doctrinam  scripta  sunt. 

Itaque^  id  est  propterea  ille  vestrum  ^iit  se  existi- 
matttarCf  scilicet  qui  sane  intelligit  de  creaturis 
Dei,  sibique  licere  omnia,  videat  ne  cadat  per  ofien- 
diculum  fratris.  Et,  ne  in  hoc  Terbo  quia  dixerat  ri- 
deat  ne  cadat,  turbarenturCoriatbii,  scientes  justum 
etiam  septies  in  die  cadere,  determinat  Paulus  de 
quo  casu  intelligat,  dicens  :  Videat  quisque  ne  ca- 
dat,  sic  ut  non  apprehendat  vot  tentatiOj  id  est  dele- 
clatio  peccati,  nisi  quae  sil  humana,  id  est  necessi- 
tate  camis  veniens,  scilicet  venialis.  Quod  ad  tos 
pertinet,  Tidete  ut  faciatis  ;  quia  Oeut  fidelit  est  et 
Terax  in  promissis,  qui  fideles  suos  in  nullo  deserit ; 
qui  Deus  non  patietur  vos  tetttari  tupra  id  quod  pati 
potestis.  Secundum  enim  quod  Tidet  fortitudinem 
vel  teneritatem  cujusque,  tribulationes  disponit.  Nec 
solum  non  patietur  vot  tupra  modum  tentari,  ted 
etiam  faciet  vobis  cum  tentatione  proventum,  idest 
et  augmentum  virtutis  qua  perseveretis,  et  augmen- 
tum  tribulationis :  faciet,  dico,  ita  ut  vospostitis  sus- 
tinerBf  ne  in  tribulatione  deficiatis. 

Propter  quod,  id  est  quia  videndum  est  stanti,  ne 
cadat,  et  Deus  praesto  est  qui  manura  porrigat.  Ideo 
fugite  a  cultura  idolorum ;  si  hoc  facitis,  tunc  eritis 
mihi  charissimi.  Fugere  a  cuUura  idolorum  dicit  et 
infirmis  qui  sub  veneratione  idoli  comcdebant,  et 
his  qui,  licet  sanae  fidei  essent,  tamen  causa  erant 
qua  fratmm  infirmitas  conrumperetur.  £t  ut  fugiatis 
a  cultura  idolor^um,  rem  subtilem  dicturus  sum,  in 


panis  quem  frangimus,  nonne  est  partieipatio  cor- 
poris  Domini  ?  id  est  :  nonne  per  hoc  corpos  Deom 
in  nobis  capimus,  eumque  nobis  incorporamus  ?  Ideo 
in  duabus  substantiis,  corporis  scilicet  et  sangainis 
sacrificium  iL^^bocDeusinstituit ;  ut  per  caroem 
in  altari  traditam  ostenderet  se  redimere  caroem 
nostram,   per  haec  sacramenta  in   incorniptionem 
quandoque  transferendam  ;  et  per  sanguinem  quem 
tradit,  insinuaret  se  similiter  redimisse  aoimam  oo- 
stram  ;  ad  quod  de  anima  insinuandum  :  quia  re  in- 
corporaU  uli  non  potuit,  digne  per  sanguinem,  qui 
sedes  anims  dicitur,  animam  figuravit.  Nec  in  duas 
substantias  distrit*uit,  ut  diversas  partes  ejus  intel- 
ligeret.  Qui  enim  sanguinem  tantum,  vel  corpos  so- 
lum,    totum   accipit  :  qui  utmmque   accipit,    noo 
magis  per  utrumque,  quam  per  altemm   accipit. 
Quod  corpus  sicut  Tera  caro  Cbristi  est  sub  specie 
panis,  ita  per  solam  speciem  attcritur,  diminuitur, 
in  partes  dividitur.  cum  in  veritate  incormptibile, 
indivisibile,  impotens  diminui  permaneat.  Vere  per 
acceptionem  sanguinis  et  corporis  Christi  unimur 
Christo ;  quoniam  multi  sumus  unus  pant«,idest  sic- 
ut  in  pane  diversa  grana  in  unitatem  panis  trans- 
euut,  ita  et  nos  unimur  fide,  spe  et  cbaritate.  Su- 
mus  etiam  mti//i  unum  corpus  secundum  diversita- 
tem  membromm  sibi  invicem  in  unitate  dilectionis 
subservientium.  Nos   omnes  sumus  ttitu^  panis  et 
unum  corpus  :  quiparticipamus  de  unopaneet  de 
uno  calice,  id  est  de  corpore  et  sanguine  Christi  per 
quem  connimur  Christo,  incorporantes  eum  nobis. 


qua  loquor  vobis  non  ul  simplicibus,  sed  utpruden-  D     Modo  secundum  Ambrosium,  quod  sequitur  dica- 


tibus  ;  et  ideo  vos  ipsi  judicate^  id  est  quanto  subti- 
lius  poteslis,  apud  vos  discutite  hoc  quod  vobis  dico, 
Summam  sententi«e  breviter  extra  coliigamus :  Ideo 
fugere  debetis  a  cultura  idolorum  ;  quia,  sicut  ille 
qui  corpori  et  sanguini  Christi  communicat,  unum 
quodammodo  fit  cum  Christo,  sic  ille  qui  communi- 
cat  idolo,  idolothyta  comedendo  incorporatur  dia- 
bolo. 

Nunc  littcram  exponamus  :  Fugiendum  vobis  est 
a  cultura  idolorum^  quia  calix,  id  est  sanguis  Chri- 
sti.  Calix  dico6«nedic^ioni5|perquembenedictiones 
gratiarum  accipimus  :  quia  per  sanguinem    Cbristi, 


mus  :  0  Israel,  id  est  o  fidelis  anima,  quae  Deum 
intueris,  quod  in  spiritualibus  modo  vobis  oslendi, 
videte  idem  fieTisecundum  camem^  id  est  per  caraa- 
lem  participationem  idolothyti  diabolo  communicare. 
Nonne  enim  qui  edunt  hostias  immolatas  diabolo, 
participes  sunt  altai  is  diaboli  ?  id  est :  nonne  com- 
municant  ipsi  diabolo  per  hoc  quod  participant  quae 
super  altare  idoli  immolantur?  Quemadmodum  in 
spiritualibus,  sic  in  carnalibus  quin  fiat,  negari  non 
potest.  Quia  dico  comedentes  immolata  idolo  parti- 
cipare  diabolo,  ergo  quid  dicOj  id  est  an  boc  dicere 
existimor  quod  immolatum  idolis  sit  aHqmd  aliad 


177 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


478 


quara  esset  priusquam  immolaretur  ?  Absit  hoc  ut 
yidear  hoc  dicere  quod  idolum  sit  aliquid  aliud 
quam  lapis  vel  lignum,  vel  illud  unde  fabricatum 
est !  quia  per  immolata  ipsi  dico  hominem  uniri 
diabolico.  Non  ulique  dico  quod  immolatumidolis, 
vel  idolum  aliquid  sit  quod  prius  non  fuerit ;  sed  hoc 
dico,  quod  gentes  quce  immolant  hcec^  immolant  illa 
dannaniiSf  et  per  hoc  uniuntur  ipsis.  non  per  carnem 
immolatam,  quod  aliud  sit  quam  caro,  ncque  per 
idolum,  quod  aliud  sit  quam  prius  fuerit.  Da^moniis 
immolant,  et  non  Deo  :  quare  diabolo  sese  incorpo- 
rant.  Yel  aliter  (ut  extra  librum  adaptationem  simi- 
litudiois  accipiamus),  ita  :  Quia  communicantes 
corpori  et  sanguini  Christi  uniuntUr  Christo,  ita  per 
simile  participantcs  immolatis  idolo  uniuntur  dia- 
bolo.  Et  hoc  extra  litteram  accipiamus,  ut  quod  per 
spiritualia  ostendit,  in  camalibus  videatis  :  Videte 
modo  Israel,  id  est  Judaicum  populum,  secundum 
camem,  id  est  secundum  carnales  ritus  agentem . 
Nonne  enim  qui  apud  JudiBOs  edunt  bostias  immo- 
latas  Deo,  participes  sunt  altaris,  id  est  participant 
Deo  cui  immolant  in  altari  ?  Eodem  modo  qui  edunt 
idolothyta,  participes  sunt  diaboli.  Kt  hoc  extra  li- 
brum. 

Sequens  littera  sic  jungitur  ;  Quandoquidem  dico 
comedentem  idolothyta  participare  diabolo,  ergo 
quid  videor  dicere  ?  Sequens  littera  non  mutatur. 
Propterea  volo  vos  fugere  a  cultura  idolorum,  quia 
nolo  vos  fierisocios  dasmoniorum,  sicut  probatum  est 
esse  eos  qui  idolothyta  comedunt.  Ideo  essctis  socii 
dcemoniorum,  nisi  idola  fugiatis,  quia  non  potestis 
ffibere  ealicem  dasmoniorum  et  calicem  Domini.  Et 
non  potestis  esse  participes  mensm  Domini  ei  mensas 
dmmoniorum,  Debemus  fugere  a  cultura  idolorum^ 
ne  associemur  daemoniis.  Debemus  etiam  ideo,  quia 
participando  mensse  daemoniorum,  semulamur,  id 
est  invidemus  Domino,  cujus  regnum  ex  JLS&  no- 
bis  ipsis,  et  imitatoribus  nostris  diminuimus.  Sed  an 
a:mulamur  Dominum  f  Malo  utique  nostro  invidemus 
ei,  quia  nunquid  fortiores  illo  sumus  ?  Qui  aulem 
fortiori  se  invidet,  male  agit,  quia  opprimitur  ab  illo. 

Dicerent  ad  ha^c,  qui  sana  fide  idolum  illique  im- 
molata  nihil  esse  crederent.  Videris,  Paule,  intelli- 
gere  immolata  idoloaliquid  esse,  cum  nos  propterea 
dicas  fieri  socios  daemoniorum.  Absit  hoc  !  ait  Pau- 
lus.  Hoc  enim  plane  profiteor,  quod  omnia  ista  licita 
sunt  mihi,  et  cuicunque  sanam  fidem  habenti  ex  fide 
comedere,  sed  tamen  ideo  non  licere,  quod  non 
amnia  expediunt,  sed  potius  beatitudinem  per  oflen- 
diculum  fratris  impediunt.  Itcrum  idem,  omnia  uti- 
que  mihi  licent,  secundum  snnam  fidcm,  sed  non 
omnia  cedificant  proximum,  et  in  co  quod  destruunt 
eum,  Don  licent.  Et  quia  ad  aedificationem  proximi 
omuia  agenda  sunt,  propterea  nemo  quasrat  quod 
suum  est  tantum,  et  non  proximi,  sed  quaerat  quod 
alteritAS,  idestquod  ad  a^diricalionem  proximi  valet. 

Quia  modo  dixit  secundum  fidem  licere,  propter 
offendiculum  fratris  non  liccre.  Determinat  modum 
quando  his  cibis  uti  liceat,  et  quando  non,  diccns. 
Ne  in  praedictis  offendatis,  sic  discernitc :  $mne 


A  quod  in  macello  venit,  id  est  venditur,  manducate 
nihil  interrogantes  propter  conscientiam,  quam  in 
sequentibus  determinabit.  Manducatc  omnia,  quia  Do- 
mini  est  terra  ei  plenitudo  ejus  {Psalm,  xxv,  1).  Si 
quis  autera  infidelium  vocat  vosAd  prandium,  et  vul- 
tis  irCy  quod  bene  licet  (quia  de  infidelibus  non  ha- 
bemus  judicare)  omne  quodvcbis  apponiiur  mandu- 
cate,  nihil  interrogantespropterconscientiam,  quam 
iterum  delerminabit,  vos  nihil  inlerrogetis.  Sed  si 
quis  dixerit  vobis  :  Hoc  est  immolatum  idolis,  nolite 
illud  manducarc  propler  illum  qui  indicavit^  et  pro- 
pter  conscientiam,  quam  nunc  determinat.  Consci- 
entiam  autem  dico  non  tuam^  quifide  sanuses,  sed 
propter  conscientiam  altsrius^  id  est  infirmi  fratris, 
ne  oflfendat  te.  Dixit  conscientiam,  primum  notans 

g  conscientiam  Judaji  qui,  si  videat  Christianum  ido- 
lothyta  comedcntem,  dicct  non  adhaerendum  esse 
Christianse  fidci;  quia  revertuntur  ad  culturam 
idoli.  Secundo  conscientiam  gentilis,  qui  videns 
illud  idem  dicet  :  Quare  diraitterem  idola  mea,  cum 
Christiani  ad  ea  revertantur  ?  Tertio  conscientiam 
infirmi  fralris,  propter  causam  saepe  dictam.  Propter 
conscientiam  alterius  abstinere  debes.  Quia  ut  quid 
libertas  mea^  id  est  hoc  quod  mihi  ex  sana  fide  licet, 
judicatur^  id  est  judicabilis  fiat  el  damnabilis  ab 
aliena  conscientiay  id  est  propter  infirmam  conscien- 
tiam  fratris.  Et  si  ego  participoidoloihyiis  cum  gra- 
tia,  id  est  comcdens  in  nomine  Domini,  quare  blas- 
phemor,  id  est  cur  mc  blasphemabilem  exhibeo,  pro 
eo  quod  gratias  ago  ?  Putat  enim  me  infirmus  vel 
infidelis  idola  venerari,  cum  ago  gratias  Deo.  Quan- 

^  doquidem  conscicntia  nullius  laedenda  est,  ergo  sive 
manducatis,  sive  bibitis,  vel  aliud  quid  facitiSf  haec 
et  omnia  facite,  non  in  licentiam  fidei  vestrae,  sed  in 
gloriam  Dei,  ut  nemo  juste  velinjuste  possit  calum- 
niari  fidem  Christi.  Et  ut  in  gloriam  Dei  omnia  fa- 
ciatis,  eslote  sine  offensione  Judceis  et  gentibtiSf  et 
Ecclesim  Dei,  id  est  infirmis  fratribus,  sicut  supra 
determinatum  est.  Estote  dico  et  sicut  ego  placeo  id 
est  placere  laboro  omnibus  per  omnia^  non  qumrens 
quod  mihi  solum  utile  est^  sed  qwtd  utile  sit  multis, 
ut  sic  saloi  fiant  multi  per  me.  Et  ut  multis  utiles 
sitis,  cstote  in  hac  re  imitatores  mei.  Quod  si  mei 
eritis  et  Christi,  sicut  et  ego  Christi  imitator  sum . 


D 


CAPUT  XI. 

c  Imitatores  mei  estote,  sicut  et  ego  Christi.  Laudo 
c  autem  vos,  fratres,  quod  per  omnia  mei  memores 
(«  cstis  ;  ct  sicut  tradidi  vobis  praecepta  mea  tenetis. 
«  Volo  autem  vos  scire,  quod  omnis  viri  caput  Chri- 
«  slus  cst ;  caput  aulem  mulieris  vir  (Ephes,  v,  23) 
a  caput  vero  Christi,Deus.  JLSO  Omnisvir  orans 
«  autprophetans,  velato  capite,  dcturpat  caput  suum. 
«  Omnis  autcm  mulicr  orans  aut  prophetans,  non 
«  velato  capite,  deturpat  caput  suum  :  unum  est 
M  enim,  ac  si  dccalvetur.  Nam  si  non  velatur  mu- 
«  licr,  tondcatur.  Si  vero  turpc  est  mulieri  tondcri 
«  aut  dccalvari,  velct  caput  suum.  Vir  quidem  non 
c  debet  velare  caput  suum;  quoniam  iroago  et  gloria 


179 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


180 


Dei  est,  mulier  antem  gloria  viri  est.  Non  enim  A  orarent  in  Ecclesia ;  molieres  vero  denudato  :  quod 


vir  ex  muliere  esl,  sed  mulier  ex  viro.  Etenim  non 
est  creatus  vir  propler  mulierem,  sed  mulier  pro- 
pler  virum.  Ideo  debet  mulier  velamen  habere  su- 
per  caput  suum,  et  propler  angelos.  Verumtamen 
neque  vir  sine  muliere,  neque  mulier  sine  viro,  in 
Pomino.  Nam  sicut  mulier  de  viro,  ita  et  vir  per 
mulierem  :  omnia  autem  ex  Deo.  Vos  ipsi  judi- 
dicate  :  decet  mulierem  non  velatam  orare  Deum  ? 
Nec  ipsa  natura  docet  vos,  quod  vir  quidem  si 
comam  nutriat,  ignominia  est  illi  :  mulier  vero  si 
comam  nutriat,  gloria  est  illi ;  quoniam  capilli  pro 
velamine  ei  dati  sunt.  Si  quis  autem  ^idetur  con- 
tentiosus  esse,  nos  talem  consuetudinem  non  ha- 
bemus,  neque  Ecclesia  Dei.  Hoc  autem  praecipio : 


ne  ulterius  fiat  in  eis,  prohibet  et  lege  conditionis 
eorum  et  auctoritale  sanctorum,  et  quia  natura  re- 
pugnat.  Littera  sic  jungitur  :  De  hoc  quod  vel  sub 
veneratione  idoli,  vel  sub  offendiculo  fratris  idolo- 
thyta  comeditis,  vos  reprehendo.  De  hoc  autem 
laudo  vos,  0  fratres,  quod  estis  memores  mei  per 
omnia  quae  imperavi  vobis.  Memores  ideo;  quia, 
sicut  tradidi  vobis  praecepta  mea,  sic  tenetis  nihil 
inexpletum  praetermittentes.  Et  hoc  totum  ironice  ; 
quia  mandatum  ejus  vix  in  aliquo  tenuerant.  Sed 
licet  ita  laudem  vos,  in  eo  tamen  vitupero,  quod  vir 
velato  capite,  mulicr  nudato,  deturpat  se.  Sed  prae- 
mitlit  rationes,  quibus  sic  non  debere  fieri  appro- 
bet,  dicens  :  Ne  tam  perverso   more  deturpetis  ca- 


non  laudans,  quod  non  in  melius,  sed  in  deterius  g  pita  vestra,  volo  vos  scire  quod  Ghristus  caput  est 


convenitis.  Primum  quidem  convenientibus  vobis 
in  Ecclesiam,  audio  scissuras  esse  inter  vos,  etex 
parte  credo.  Nam  oportet  et  haereses  esse,  ut  et 
qui  probati  sunt,  manifesti  fiant  in  vobis.  Conve- 
nientibus  ergo  vobis  in  unum,  jam  non  est  Domi- 
nicam  coenam  manducare.  Unusquisque  enim  suam 
coenam  praesumit  ad  manducandum.  Et  alius  qui- 
dem  esurit;  alius  autem  ebrius  est.  Nunquid  do- 
mos  non  habetis,  ad  manducandum  et  bibendum? 
Aut  Ecclesiam  Dei  contemnitis,  et  confunditis  eos 
qui  non  habent?  Quid  dicam  vobis?  Laudo  vos  ?  in 
hoc  non  laudo.  Ego  enim  accepi  a  Domino,  quod 
et  tradidi  vobis,  quoniam  Dominus  noster  Jesus 
Christus  in  qua  nocte  tradebatur,  accepit  panem, 


1^7  omnis  viri  divitis  vel  pauperis  ;  a  Deo  enim 
principium  habet  non  ab  alio.  Et  quemadmodum  ia 
capite  omnes  sensus  habemus,  et  nuUum  in  corpore 
praeter  tactum,  quem  habemus  iterum  in  capite ; 
sic  omnes  sensus  nostri  consentire,  et  cooperari 
debent  capiti  suo  Christo  ;  Christus  est  caput  viri  : 
vir  autem  caput  est  mulieris,  id  est  principium.  De 
costa  enim  viri  fabricata  est  mulier,  et  sic  mate- 
riam  principii  sui  traxit  a  viro :  qui  vir  a  Deo  tan- 
tum  habuit  principium.  Christus  est  caput  viri ; 
Deus  vero  est  caput,  id  est  principium  Christi, 
secundum  hominem  caput  specialiter ;  quia  immu- 
nem  a  peccato  per  unitam  ipsi  divinitatem  Chri- 
stum  Deus  constituit.   Secundum   Deitatem   Deus 


et  gratiasagens  fregit,  et  dixit  :  Accipite  et  man-      est  caput  Christi,    quia  Filius  principium  habet  a 

/lii/.iitA  •  Hnr.  ARt  pnrniis  mPiim     mmH    nrn  fftmni-  ^  p^jpg^    pgj^j.  jjon    ab    alio.    Et    quia   vir    Christum 


ducate  :  Hoc  est  corpus  meum,  quod  pro  [omni 
bus]  vobis  tradetur;  hoo  facite  in  meam  comme- 
morationem.  Similiter  et  calicem,  postquam  cce- 
navit,  dicens  :  Hic  calix  novum  testamentum  est 
in  meo  sanguine;  hoc  facite,  quotiescunquc  sumiiis, 
in  meam  commemorationem.  Quotiescunque  enim 
manducabitis  pancm  hunc,  et  calicem  blbelis, 
mortem  Domini  annuntiabitis,  donec  veniat.  «Ita- 
que  quicunque  manducaverit  panem,  vel  biberit 
calicem  Domini  indigne,  reus  erit  corporis  et  san- 
guinis  Domini  (Joan.  vi,  59).»  Probel  autem  se- 
ipsum  homo,  et  sic  de  panc  illo  edat,  et  de  calice 
bibat.  Qui  enim  manducat  et  bibit  indigne,  judi- 
cium  sibi  manducat  et  bibit,  non  dijudicans  cor- 
pus  Domini.  Idco  inter  vos  multi  infirmi  ct  imbe- 


sohimmodo  caput  habct,  ideo  omnis  vir  orans  in  ec- 
clesia  Dominicam  orationem,  vel  quaslibet  orationes, 
aut  prophetans;  prophetare  dicit,  vel  symbolum 
dicere,  in  quo  carnis  resurreclio  et  vita  aetema, 
quse  fulura  sunt  praedicuntur;  vel  prophetans,  id  est 
legens  in  ecclesia  et  revelans  quae  pneterita  sunt 
vcl  futura  solummodo  de  Christo ;  vir  ita  faciens^ 
deiurpat  caput  suum. 

Possemus  hic  dicerc  caput  viri  Christum  quem, 
dum  inhoneste  agit,  quantum  ad  se  deturpare  vide- 
tur,  cujus  jussa  spernit ;  sed  quia  sequens  littera  sic 
non  patitur,  dicimus  :  Vir  velato  capite  orans  delur- 
pat  proprium  caput,  dum  liberiatem  quam  habet 
(quia  sub  nullo  praeler  Christum  est)  tegit  vela- 


cilles,  et  dormiunt  multi.  Quia  si  nosmet^psos  di-  Dmento  :  quod  signum  est  erubescendae  subjeclionis. 

Vir  velato  capite  orans  deturpat  proprium  caput ; 
sed  omnis  mulier  orans  aut  prophetans  (sicut  siipra 
expositum  est)  non  velato  capitej  deturpat  prO' 
prium  caput,  quod  semper  velarc  deberet,  in  signum 
ejus  erubescentiae,  quod  totius  perditionis  causa  sit 
mulier,  et  maxime  cum  in  Ecclesia  suo  praesenla- 
tur  judici,  cui  omne  genus  hominum  infestum  fe- 
cit,  dum  diabolo  consensit,  et  ad  consentiendum 
eidem  virum  impulit.  Vere,  mulierem  non  velare 
caput,  est  deturpare  caput.  Nam  unum  ct  idem 
estt  quod  non  velat  caput  ac  si  decalvetur^  id  est 
capilios  in  fronte  discriminet,  cum  certum  sit 
quod  nolit    tonderi.    Decalvetur  tantum    posuit. 


judicaremus,  non  utique  judicaremur.  Dum  ju- 
dicamur  autem,  a  Domino  corripimur,  ut  non  cum 
hoc  mundo  damnemur.  Ilaque,  fratres  mei,  cum 
convenitis  ad  manducandum,  invicem  exspectate. 
Si  quis  esurit,  domi  manducet,  ut  non  in  judicium 
conveniatis.  Caeteraautem  cum  venero  disponam. » 

EXPOSITIO. 


Postquam  de  immolatis  idolo  reprehendit  eos  ne 
vel  sub  offendiculo  fratris,  vel  sub  vcneratione  idoli 
participarent  illis,  transit  ad  aliud,  quod  nimis  im- 
pudice  consueveEant,  scilicet  ut  viri  velato  capite 


181 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


482 


qitod  utique  habet  pro  inconvenienti,  quia   scie-  A 
bat  illas  nullo  raodo  velle  tonderi.  Yere  non  velare 
caput  est  decalvari  :  nam  si  non  velatur  mulierf 
tondeatur  :  quod  quia  nullo  modo  faciet,  sequitur 
ut  noQ  veiato  capite  decalvetur.  Ex  non  velato  ca- 
pite,  sequitur  necessario  vel  decalvari,  vel  tonderi ; 
sei  si  turpe  est  mulieriy  quod  utique  dedeceret  ton- 
deri,  vel  decalvari^  velet  caput  suum,  quod  deceret. 
Mulier  velet  caput,  sed  vir  non  debet  velare  caput, 
quoniam  vir  est  imago  Dei,  a  quo  formam  et  prin- 
cipium  habet,  et  est  vir  gloria  Dei,  Si  enim  bene 
egerit,  gloriatur  Deus  in  eo.  Yw  est  imago  et  gloria 
Dei.  Sed  mulier  est  gloria  viri ;  quia  debet  a  virogu- 
bemari ;  et  si  bene  gubernata  fuerit,  gloriam  habet 
super  his  quae  mulier  bene  gessit.  Vere  vir  solius 
Dei  gloria  est,  et  mulier  gloria  viri.  Nam  vir  non  g 
est  ex  mulierey  id  est  in  prima  condilione  vir  non 
habuit   originem  ex  muliere,  quae    necdum  erat ; 
sed  mulier  principium  habuit  ex  viro^  quia  de  costa 
Adae  aedificata  est  Eva.  Ilerum  vere  vir  est  gloria 
tantum  Dei,  et  mulier  viri.   Eienim  vir  non  est 
creatus  propter  mulierem,  ut  serviret  ei,  quia  Deo 
soli ;  sed  mulier  creata  est  propter  virum,  ut  omni 
servitule  maneret  in  adjutorio  viri.  Et  quia  mulier 
ad  gloriam  viri  facta  est,  et  ut  scmper  viro  subes- 
set,  ideo  mulier  debet  semper  habere  poiestatem^  id 
est  signum  quod  sit  alienae  potcstatis,  supra  caput, 
quod  velare  debetin  signum  subjeclionis  ;  et  propt^r 
angeloSj  id  est  propter  doctores  Ecclesiae,  qui  angeli 
dicuntur,  quia  Dei  nuntii  sunt,  ne  visa  lascivia  im- 
pudicarum  mulierum,  illicite  moveantur    ad    eas. 
Vel  proter  angelos  Dei,  qui  praesentes  sunt  in  om-  ^ 
nibus   EccIesiaD   sacramentis,   ne   ofifcndantur  in- 
temperantia  tantae  libidinis.  Vcl  propter  angelosy  id 
est  propter  patriarchas  et  priores  sanctos,  qui  ne 
hoc  fieret  prohibuerunt.  Quia  modo  adeo  depresscrat 
muliebrem  sexum,  sic  per  omnia  dLS^  viro  indi- 
gniorem  factum.  Nunc  relevat  et  consolatur  eum, 
dicens  :  Licet  in  prima  creationc  vir  mulierem  prae- 
cesserit,  tamen  in  scquenti  successione  generandi, 
vir  et  mulierparessunt ,  quia  neque  virsine  muliere, 
neque  mulier  sine  viro  generare  queunt,  sed  parlici- 
patione  alterius  aequaliter  generat  uterque.  Nec  ta- 
men  quod  ex  se  procreari  possint,  scd  totum  in 
Domino  :  Dominus  enim  per  conjunctionem  masculi 
et  femina»  crcat  hominem.  Vere  nec  vir  sine  mu- 
liere,  nec  mulier  sine  viro  :  nam  sicut  mulier  ge-  D 
ner^iuT  de  viro;  ita  et  ?'ir  generatur  per  mulierem, 
Hic  quidam  insidiantur  verbis  Pauli,  quare  dixe- 
rit  mulier  de  viro,  vir  non  de  muli^re,  sed  per 
mulierem,   dicentes  de  solius  viri  seminc  concipi 
puerum  sine  semine  malris,  sed  tanlum  per  mu- 
Iterem  foveri  puerum  in  utero  matris,  nec  mater 
habeat  ibi  semen,  sed  solam  uteri  nutrituram.  Male 
exponentes  verba  Pauli,  cum  per  tam  bene  sit  ma- 
teriale,  quemadmodum  de.  Licet  dicam  mulierem 
generari  de  viro  et  e  converso,  tamen  haec  et  omnia 
quaecunque  sunt  ex  Deo  sunt  ;  quia  nec  vir  nec 
mulier  per  se  possunt  aliquid  sine  Deo. 


Haec  praemissa  leguntur  sub  allegoria  sic :  Vir  qui 
in  prima  creatione  factus  fuit  a  Deo,  in  multa  ra- 
tionalitatis  fortitudine  significat  rationem,  quae  sem- 
pcr  regere  debet  sensualitatem ;  mulier  autem  quae 
non  adco  fortis  fuit,  sicut  vir,  significat  sensuali- 
tatem  quae,  bene  gubernata,  obedire  debet  ralioni. 
Quod  utique  diabolus  sublilitcr  intucns  virum  se 
non  posse  pervertere,  cum  magis  ratione  vigeret, 
quam  sensualitate  moUesceret ;  aggressus  Bst  mulie- 
rem,  quam  sensit  magis  sensualitate  premi,  quam 
ratione  erigi.  £t  secundum  hoc,  sic  dicimus  :  Vir 
non  debet  velare  caput,  quoniam  vir  est  imago  Dei, 
id  est  per  vim  rationis  imaginatur  Deum,  et  per  ra- 
tionem  agendo  gloria  est  Dei.  Glorificatur  enim  Deus 
in  bene  agentibus  servis ;  muher  autem^  id  est  ipsa 
scnsualitas,  gloria  est  viri  per  rationem  Deum  ima- 
ginantis  :  sensualitas  enim  bene  operando  consen- 
tiens  rationi,  gloria  ejus  est.  Et  Hcet  per  virum 
rationem,  per  mulierem  accipiamus  sensuahtatem, 
non  tamen  ncgamus  quin  utrumque  sit  in  utroque, 
et  ratio  in  mulicre  vir  dicitur  ;  et  sensualitas  in 
viro  mulicr  appellatur.  Nec  sic  de  ratione  et  sen- 
sualitate  hic  agimus,  quin  semper  ad  ipsas  perso- 
nas  respiciamus.  Vir  debetessegloriaDei,  etmulier 
viri.  Nam  vir  non  est  cx  muliere,  id  est  rationali- 
tas  non  debet  pcndere  ex  sensualitate,  sed  mulier 
cx  viro,  id  est  sensualitas  ex  ratione.  Vir  utique 
non  est  ex  muliere.  Etenim  vir  non  est  creatus,  id 
est  ratio  non  ad  hoc  data  est  homini  propter  mulie- 
rem,  id  est  ut  sequalur  scnsuaUlatem,  sed  mulier 
propter  virum,  id  est  sensualitas  creata  est  pro- 
pter  obediendum  rationi.  Et  quia  mulier  propter  vi- 
rum  creata  est,  ideo  deberet  habere  signum  pote- 
statis  supra  caput,  et  propter  angelos,  sicut  dictum 
est.  Sed  licet  virum  tanta  dignitate  praetulerim  mu- 
lieri,  tamen  neque  vir  sine  muliere,  nec  mulier 
sine  viro,  id  est  aller  non  praecedet  alterum  in 
Domino,  id  est  in  beatitudine,  solummodo  bene 
opercntur  :  licet  in  prima  crealione  vir  mulierem 
praecesserit ,  vere  alter  non  praecedet  alterum  in 
salvatione ;  nam  illud  quod  supra  dictum  est,  mw- 
lier  de  virOf  vir  non  de  muliere,  nihil  nocebit,  cum 
in  successione  generationis  vir  ila  sit  de  muHere, 
sicut  mulier  de  viro,  licet  in  prima  creatione  mu- 
lier  de  viro  solo  generata  sit,  omnia  autem  ex  Deo, 
sicut  dictum  est. 

Probavit  secundum  ordincm  crcalionis  secundum 
instituta  Patrum,  virum  non  debere  velari,  ncc  mu- 
Ilerem  denudare  caput.  Probat  idem  per  naluram 
utriusque  :  quae  viro  breviores  capillos  dedit  in 
signum  hbertatis ;  mulieri  prolixos  in  signum  ve- 
landi  pudoris.  Licet  enim  quidam  viri  longiores 
habeant,  hoc  fit  per  artem,  non  per  naturam.  Si 
vero  feminae  breviores  habeant,  hoc  est  ex  aliquo 
vitio,  non  ex  natura.  Litlera  sic  jungitur.  JLSO 
Probavi  superius  per  ordinem  creationis  velandum 
essc  caput  mulieris.  Nunc  vos  ipsi^  Corinthii,  ju- 
dicatCj  quod  non  debere  fieri  probabo  per  naturara, 
Judicate,  inquara,  an  decet  mulierem  non  velatam 


183 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


184 


orare  Deum  f  Non  utique ;  quia  nec  ipsa  natura  do-  A 
cet  vos  sic  agere,  imo  prohibet.  Et  cum  natura 
prohibeat,  si  vir  quidem  nutriat  comamj  ignominia 
est  i\\\y  quia  contra  naluram  agit.  Si  vero  mulier 
nutriat  comam.gloria  est  illi ;  quoniam  capilli  longi 
dati  sunt  ei  a  natura  pro  velamine,  id  est  in  signum 
velaminis,  quod  capiti  semper  debet  supponi.  Pro- 
bavi  per  ordinem  creationis,  et  per  legem  naturae, 
vinim  non  debere  caput  velare,  nec  mulierem  de- 
nudare.  Sed  si  quis  inter  vos  videtur  contentiosus, 
nec  consentit  nostris  rationibus,  hoc  unum  dice- 
mus  ei  :  Frater,  nos  non  habemus  talem  consuetu- 
dinemy  nec  habuimus  in  synagoga  Judaeorum,  neque 
adhuc  habemus  in  nova  Ecclesia  Dei^  ut  vir  velato 
capite,  mulier  non  velato  oret.  Et  quia  consuetudo 
hoc  non  habuit,  nec  adhuc  habet,  propterea,  quia  r> 
admonitione  nostra  abuteris,  jam  non  solum  sua- 
deo,  sed  ex  auctoritale  nostra  pra&cipio  ne  ulterius 
fiat  hoc  insuetum. 

Postquam  ab  hoc  malo  coercuit  Corinthios,  transit 
ad  alia,  in  quibus  longe  deterius  offendebant  : 
seducti  enim  a  pseudomagistris ,  dereliquerant 
institutionem  Pauli,  quam  eis  tradiderat  de  susce- 
ptione  corporis  et  sanguinis  Christi.  Suaserant  enim 
eis  pseudOf  quod  post  coenam  communicari  deberent : 
hac  enim  hora  Chiistus  tradiderat  hsec  sacramenta 
discipulis  suis  participanda.  Unde  in  multa  mala 
devenerant ;  quia,  cum  inter  eos  essent  schismata, 
ad  unitatem  corporis  Christi  accedere  pracsumebant ; 
et  aliud  malum,  quia  prius  ccenabant  et  inebria- 
bantur,  et  hoc  in  ecclesia  et  in  his  ccBnis  eos  qui 
tantos  apparatus  non  habebant^  erubescere  facie-  ^ 
bant,  nec  indigentibus  aliquid  ministrabant,  et  post 
haec  mala  mensae  Domini  se  ingerebant.  Littera 
sic  jungitur  :  Hoc  quod  praemissum  est  ne  fiat  prae- 
cipio,  illud  aliud  non  laudans,  sed  magis  improbans. 
Hoc  scilicet,  quod  convenitis  ad  coenam  Dominicam, 
in  qua  deberetis  unum  fieri^  vos  dico  non  per  hoc 
profecturos  in  melius,  sicut  deberetis,  sed  lapsuros  in 
deterius.  £t  cum  multa  sint  mala  vestra,  primum  qui- 
dem  omnium  boc  repono,  quod,  vobis  convenientibus 
in  ecclesiam,  audio  inter  vos  esse  scissuras  et  discor- 
dias,  cum  Ecclcsia  unitatem  exigat,  e^  sicut  audio, 
bene  credo  ex  parte,  id  est  propter  partem  de  vobis, 
quos  in  schismatibus  scio  gloriari.  Credo  utique, 
nam  oporlet  credere.  Nam  religiosae  personae  man- 
daverunt  mihi.  Yel  ita  :  scissurae  invobis  ideo  sunt ;  D 
nam  oportet  esse  scissuras,  id  est  quaslibet  discor- 
dias,e/(quodmajus  est)  hasreses.  Necesse  est  enim  ut 
veniant  scandala^  ad  hoc,  ut  qui  probati  sunt  ct  a 
Deo  electi,  fi,ant  manifesti  in  vobis^  perdurantes  in 
tentationibus,  et  ut  reprobi  fiant  similitcr  manifcsti. 
Quandoquidem  scissurde  sunt  in  vobis,  ergo  convc- 
nientibus  vobis  in  unum,  qui  unitati  contradicitis, 
fam  non  est,  id  est,  pro  sola  causa  discordiae  nou 
hcet  manducare  Dominicam  ccenam,  id  est  corpus  et 
sanguinem  Christi,  quae  Dominus  discipulis  in  coena 
tradidit ;  vel  jam,  id  est  in  hoc  mundo,  Dominica 
eoena  vobis  pro  discordia  inlerdicitur,  sed  in  futuro 


damnabimini  penitus.  Propter  scissuras  non  licet 
corpus  Christi  accipere.  Ideo  etiam  vobis  non  licet : 
quia  unusquisque  vestrum  prassumit,  id  est,  praesu- 
mendo  anticipat  propriam  canam,  non  solum  ad 
apparandum,  sed  etiam  ad  comedendum.  £^praeterea 
aliud  malum  :  quia  aliu^  quidem  (qui  non  habet 
unde  sibi  praeparet)  esurit.  Iterum  aliud  malum  : 
Alius  autem  ebrius  esi,  Sed  sic  in  ecclesia  come- 
dentes, nun^uuj  non  habetis  privatas  domos  ad  man- 
ducandum  et  bibendum  ?  quas  si  non  haberetis, 
tolerabiliusesset  in  plateacomedere.  Aut  contemnitis 
JL  30  Ecclesiam  Dei,  in  qua  inebriamini ;  et  con- 
funditis  eos,  id  est  verecundiam  infertis  pauperihus, 
qui  non  habent  quid  sibi  praeparent  ? 

£t  quia  sic  impudenter  agitis,  quid  dicam  vobis  ? 
Certe  sine  charitate  estis,  contemptores  Dei,  secta- 
tores  gulae,  elc.  Laudo  ego  vos  in  hoc  ?  utique  non 
laudOy  imo  vitupero.  YeNita  :  Laudo  vos  in  qui- 
busdam  aliis,  sed  in  hoc  nullatenus  laudo.  Postquam 
vituperavit  in  cis  ordinem  in  quo  male  consueverant, 
determinat  eis  quomodo  sacramenta  Christi  accipere 
debeant,  scilicet  in  abstinentia,  non  in  ebrietate, 
sed  in  dolore,  et  in  tribulatione.  Littera  sicjungitur  : 
Non  laudo  vos  quia  corpus  Domini  ebrii  suscipitis ; 
sic  enim  non  esset  accipiendum,  sed  in  commemo- 
ratione  tribulalionis  et  mortis  Christi.  Sed  priusquam 
ad  hoc  veniat,  commendat  illud  quod  dicturus  est 
auctoritate  Domini,  dicens  :  Ego  accepi  ab  ipso 
Domino  quod  jam  tradidi  vobis,  et  nunc  iterum  tra- 
dam,  hoc  scilicet  quod  Dominus  noster  Jesus 
Christus  in  illa  nocte ,  (nox  autem  signum  est 
adversitatis  ct  tristitiae  ;  in  qua  nocte  non  cpula- 
batur,  non  inebriebatur,  sed  ad  mortem  pro  peccatis 
nostris  tradebatur)  accepit  panem^  id  est  veram 
substantiam  panis.  Et  agens  graiias  Deo  Patri  de 
hoc  ;  quia,  sicut  per  eum  disposuerat,  humanum 
genus  redimebat,  et  in  obedientia  Patris  perseve- 
rabat.  In  his  verbis  quibus  Christus  gratias  egit 
Patriy  dicitur  substantia  panis  et  vini  apposita  in 
altari,  transire  in  veram  camem  et  verum  sanguinem 
Christi.  Gratias,  inquam,  agens  fregit  illud,  quod 
unum  et  inscparabile  durat  in  aeternum ;  sed  fregit, 
cum  singulis  totum  dedit  :  ut  per  hoc  insinuaret, 
nos,  qui  personis  diversi  sumus,  dcbere  unum  fieri 
in  dilectione  Dei.  Fregit,  inquam,  et  dixit :  Accipite, 
id  est,  acccptabile  hoc  habete,  et  subtiliter  discutite 
mysterium  hujus  sacramenti  ;  ut,  quemadmodum 
ego  pro  vobis,  sic  et  pro  nomine  meo  et  proximis 
pali  gaudeatis.  Accipite,  inquam,  et  manducate.  In 
qua  re  Chrj^stus  insinuare  voluit  non  sufficere  nobis 
si  credamus,  nisi  gustando  videamus  quam  suavis 
est  Dominus ;  sicul  manducare  non  proficeret,  nisi 
crederemus.  Et  hoc  quod  panis  paulo  ante  erat, 
nunc  vere  est  corpus  mcum ;  quod  corpus  tradetur 
pro  vobis  in  mortem,  licet  nunc  illud  vobis  porrigam 
immorlale  ct  impassibile. 

Noiandum  est  hoc  etiam  sic  csse  signa  substantiae ; 
ut  nullam  ibi  qualitatem  notent,  ncque  mortalitatem, 
neque  immortalitatem.  Nec  mirandum  est  si  (quem- 


185 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -•  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


186 


admodiim  ait  AugnstiDus)  raanibus  mortalibus  seA 
immortalcm  ferebat^  eum  in  transfiguratione  {Matth. 
xvn),  qui  tunc  et  postea  mortalis  fuit,  se  in  gloria 
immortalitatis  et  impassibilitatis  Petro,  Jacobo  et 
Joauni  ostendit.  Manducate,  inquit,  corpus  meum  : 
et  hoc  facite,  id  est,  continue  sumite.  Non  in  gaudio 
et  ebrietate,  sed  in  meam  commemorationem  :  utvos 
semper  memores  passionis  et  mortis  me;e,  et  pati 
et  mori  velitis  pro  rae.  Similiter  sicut  corpus,  accepit 
calicem  postquam  ccenavit  (hic  innuit^  quod  post 
c<£nam  corpus  sirailiter  dederit) ;  accepit,  inquam, 
calicemj  dicens  :  Hic  calix  qui  paulo  ante  vera 
substantia  vini  erat  :  hic  utique  calix  est  meus 
sanguis  :  et  in  hoc  meo  sanguine  est  novum  testa- 
mentumy  id  est  nova  promissio.  Lex  enira  vetus 
carnalia  proraittebat ;  scd  hoc  sacramentura  cor-  n 
poris  et  sanguinis  raei  rera  novara,  quia  spirilualera 
beatitudinera  prorailtit.  Testaraentura  etiam  ideo 
novum,  quia  nunquara  est  irarautandura,  ut  alii 
ritus  inducantur.  Et  hoc,  scilicet  sanguinera  meum  ; 
fadte,  idestsuraite,tn  meam  commemorationem,  id 
est  contrito  et  humilialo  corde,  non  serael,  sed 
quotiescunque  sumitis,  £t  justura  est  ut  hoc  suraatis 
in  memoriararaei ;  quiaqnotiescunquemanducabitis 
panem  hunc,  id  est  verura  corpus  meura,  quod  spe- 
ciem  et  saporera  panis  retinet  (ne  suraentes  illud 
abhorreant) ;  ei  quoties  bibetis  hunc  calicem,  id  est 
sanguinem  JL  3  dL  raeura  (propter  saporera  et  spe- 
ciem  vini  retinentera),  quoties,  inquara,  hsec  suraetis, 
annuntiabitiSf  id  est  repraescntabitis  mortem  Do- 
minif  cui  semper  corapati  et  comraori  debetis ; 
facientes  hoc  donec  Dominus  veniat  ad  judiciura,  et  ^ 
seipsum  vobis  facie  ad  faciem  tradat. 

Notandum  cst  cur  Dorainus  Jesus  post  ca^nara, 
eelebrato  veteri  pascha,  corpus  et  sanguinem  suum, 
Dovum  scilicet  pascha  discipulis  tradiderit ;  quod 
satis  competenti  ordinc  factum  est.  Si  enim  prius 
Dovum  pascha,  deinde  vetus  celebraret,  non  videre- 
tur  per  hoc  novum  sacraraentura  destruere  vetera, 
nec  finera  esse  veterura  ;  sed  videretur  innucre  quod 
itenim,  post  haec  nova,  reducturus  a'dhuc  esset  illa 
vetera.  Ut  autem  osjenderet  orania  vetera  in  hoc 
novo  sacrificio  fiaera  habere^  ncc  illa  unquara  esse 
reducenda,  congrue  vetus  pascha  ad  destructionera 
praemisit,  et  novum  pascha,  quod  perraansurura  erat, 
supposuit ;  in  quo  oraniura  veterura  fmis  fuit,  quan- 
doquidem  in  commemorationem  et  in  conforrailatem  D 
Christi  suraenda  sunt  haec  sacraraenta.  Itaque  qui- 
cunque  manducaverit  panem,  id  est  corpusDomini, 
vel  biberit  calicem^  id  est  sanguinera  Domini  indigne, 
id  est  in  scissura,  in  ebrietate,  vel  in  hujusmodi 
malis,  ille  erit  reus  corporis  et  sanguinis  Dominif  id 
est  damnabilis  propter  corpus  et  sanguinera  Christi 
indigne  acceptum.  Ne  autem  reus  fiat  homo,  probet 
seipsum,  id  est  exarainet  et  dijudicet  se,  nonconfe- 
rens  illi  qui  raale  agit,  quasi  per  hoc  justitiam  suam 
praeferat ;  sed  seipse  in  contuitu  infirmitatis  sur;  di- 
judicet.  Et  sic  probatus  edat  de  pane  illo,  et  de  ca- 
lice  bibat.  Oportet  ut  homo  sic  seipsura  probet. 
Qui  enimmanducat  etbibit  indigne,  hic  manducat  et 


bibit  non  indulgentiam,  sed  judiciumy  id  est  damna- 
tionem  sibi ;  et  merito^  quia  non  dijudicans,  id  est 
parura  discernens  ab  alio  cibo  corpus  Domini, 
queraadmodura  non  discernebant  Corinthii;  quia 
quod  in  toto  praeraiserat,  de  Corinthiis  raaxime  in- 
tellexerat.  Ex  pra^missis  infert  in  eos  :  Quia  indigne 
sumitis  corpus  Domini,  nec  ab  aliis  cibis  illud  diju- 
dicatis  :  ideo  inter  vos,  o  Corinthii,  multi  sunt  in- 
firmi,  febribus  et  hujusraodi  passionibus  ;  et  multi 
imbecilleSf  qui  virtute  raerabrorum  privantur ;  et 
etiara  dormiunt  multi  sorano  raortis.  Quia  non  exa- 
rainaraus  nos,  ideo  sic  afftigiraur;  si  vero  nos  metipsos 
dijudicaremus,  id  est  raala  facta  nostra  dijudicare- 
raus,  id  est  daranareraus  flagello  poenitentiae,  non 
utique  judicaremury  id  est  damnareraur  pro  his  a 
Doraino.  Undc  enira  homo  seipsura  judicat,  inde  li- 
ber  evaditjudiciura  Dei.  Et  licet  per  infirmitatera  et 
irabecillitatem  sic  afHigaraur  a  Doraino,  taraen  dum 
sic  judicamur,  ei,  secundum  quosdam  de  nobis  male 
agentes,  damnamur,  nos  alii,  ne  sirailiter  pecceraus, 
corripimur  a  Domino;  in  quo  enira  Deus  judicio  agit 
contra  impios,  in  eo  misericorditer  castigat  suos. 

Corripimur  dico,  ut  correcti  non  damnemur  cum 
hoc  mundo;  ideo  non  ait  cum  Corinthiis,  sed  cum 
mundo.  Intelligit  enim  eis  qui  peccant  non  plus  pro- 
desse  accepta  sacraraenta,  quara  his  qui  in  mundo, 
id  est  in  gcntilitate,  adhuc  permanent  :  quandoqui- 
dem  indigne  suraentes  daranantur;  et  quia  per 
daranationera  irapiorum  corripimur,  Itaque,  fratres 
mei,  ut  digne  et  bene  correpti  suscipiatis,  cum  vos 
convenitis  ad  manducandum  coenam  Domini,  exspe- 
ctate  invicem,  id  est  alter  alterum,  non  anticipantes 
constitutam  horam  accipiendi  Dominicara  coenara. 
Secundura  enim  traditionera  Domini,  consuevit  Ec- 
clcsia  in  die  cocnae  ad  vesperum  coraraunicare.  Dico 
ut  exspectetis.  Si  quis  vero  esurit,  et  legitiraara  ho- 
rara  exspectare  negligit,  raalo  ut  manducet  domi, 
quara  ante  horam  anticipet  coenam  Christi ;  non  ta- 
men,  postquara  coraederit,  participaturus  mensae 
Christi.  Sic  invicem  exspcctare  vos  volo,  ut  non 
conveniatis  in  judicium,  id  est  conventus  vesternon 
sit  vobis  causa  daranationis.  Haec  supradicta  JL  3^ 
modo  vobis  proposui,  quia  scio  vos  sine  his  non  ^ 
posse  salvari.  Castera  autem,  sine  quibus  taraen 
salvari  potestis,  sed  ad  increraentura  gloriae  profi- 
cua,  illa  cum  ego  venero  disponam  vobis. 

CAPUT  XII. 


«  De  spiritualibus  autera  nolo  vos  ignorare,  fra- 
tres.  Scitis  autcra  quoniara  cum  gentes  essetis, 
ad  simulacra  muta  prout  ducebaraini  euntes. 
Ideo  notum  vobis  facio  quod  ncrao  in  spiritu  Dei 
loquens,  dicit  analheraa  Jesu.  Et  nemo  potest  di- 
cere  <  Dominus  Jesus,  »  nisi  in  Spiritu  sancto. 
Divisiones  vero  gratiarum  sunt,  idera  autera  spiri- 
tus.  Et  divisiones  rainistrationura  sunt,  idem  au- 
tera  Dominus.  Et  divisiones  operationum  sunt, 
idera  vero  Deus,  qui  operatur  orania  in  oranibus. 
Unicuique  autem  datur  manifestatio  spiritus  ad 


187 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


188 


utilitatem.  Alii  quidem  per  spiritum  datur  sermo  A  perant^  desperabdnt,  quia  inferiores  erant  in  donis 


«  sapientise;  alii  autem  sermo  scientiae,  secundum 
eumdem  spiritum  ;  alteri  fides  in  eodem  spiritu ; 
alii  gratia  sanitatum  in  uno  spiritu ;  alii  operatio 
virtutum  ;  alii  prophetia ;  alii  discretio  spirituum  ; 
alii  genera  linguarum  ;  alii  interpretatio  sermo- 
num.  Haec  autem  omnia  operatur  unus  atque 
idcm  spiritus,  dividcns  singulis  prout  vult  (Rom, 
XII,  6 ;  Ephes,  iv,  7).  Sicut  enim  corpus  unum 
est,  et  membra  habet  multa,  omnia  autem  mem- 
bra  corporis  cum  sint  multa,  unum  corpus  sunt ; 
ita  et  Christus.  £tenim  in  uno  spiritu  omnes  nos 
in  unum  corpus  baptizati  sumus ;  sive  Judaei,  sive 
gentiles,  sive  servi^  sive  liberi ;  et  omnes  in  uno 
spiritu  potati  sumus.  Nam  et  corpus  non  est  unum 


Spiritus  sancti.  Qui  vero  majoribus  gratiis  abun- 
dabant^  arrogabant  hoc  meritis  suis ;  et  meritis  in- 
feriorum  hoc  improperabant,  in  hunc  modum  dero- 
gando  spiritui.  Errabant  etiam  in  hoc,  quod  gratias 
illas  quse  inferiores  erant,  ut  genera  linguarum, 
prseferebant  caeteris,  roagisque  appetebant.  Ut  au- 
tem  hunc  errorem  depelleret,  instruil  eos  sic,  dicens : 
1l33  Csetera  quse  disponam  cum  venero  prae- 
termitto,  sed  de  spiritualibtis  vos  docere  illnd  nullo 
modo  differo.  Nolo,  inquam,  vos,  fratres,  ignorare 
de  spiritualibus,  id  est  de  donis  Spiritus  sancti,  quid 
de  his  senliendum  sit  vobis.  Hoc  autem  de  Spiritu 
dico  quod  facit  cessare  a  malo,  et  operari  bonum. 
Sed  ad  hoc  inducendum  praemittit  similitudinem,  di- 


membrum  ,  sed  multa.  Si  dixerit  pes,  quoniam  -q  cens  :  Ideo  scitote  quod  Spiritus  sanctus  faciat  non 


non  sum  manus,  non  sum  de  corpore  :  num  ideo 
non  est  de  corpore?  Et  si  dixerit  auris,  quia  non 
sum  oculus,  non  sum  de  corjpore ;  num  ideo  non 
est  de  corpore  ?  Si  totum  corpus  oculus,  ubi  au- 
ditus  t  Si  totum  audilus  ,  ubi  odoratus  ?  Nunc 
autem  posuit  Deus  membra,  unumquodque  corum 
in  corpor«  sicut  voluit.  Quod  si  essent  omnia 
unum  membrum,  ubi  corpus  ?  Nunc  autem  multa 
quidem  membra,  unum  autem  corpus.  Non  po- 
test  autem  oculus  dicere  manui  :  Opera  tua  non 
indigeo  ;  aut  iterum  caput  pedibus  :  Non  estis  mihi 
necessarii.  Sed  multo  magis  quae  videntur  mem- 
bra  corporis  infirmiora  esse,  cecessariora  sunt. 
Bt  quae  putamus  ignobiliora  membra  esse  corpo- 
ris,  his  honorem  abundantiorem  circumdamus. 


separari  a  Christo,  quoniam  scitis  quod,  cum  adhuc 
essetis  genteSy  id  est  gentiles,  vel  gentiliter  viventes, 
eratis  euntes  ad  simulacra  muta  proutducebaminin 
maligno  spiritu ;  quia  ahus  ad  immolandum,  alius 
ad  thurificandum,  alius  ad  adorandum  ducebatur. 
Ubi  ait,  muia  idola,  oslendit  quod  ratione  non  duce- 
bantur,  quae  satis  discernere  posset,  idolum  non  esse 
Deum,  sed  per  malignum  spiritum.  Et  ideo  quia  a 
roaligno  spiritu  ad  malum  ducebamini,  per  simiie 
notum  facio  vobis,  quod  per  Spiritum  sanctum  a 
priori  malo  desistitis.  Quod  aequipollenter  ait  :  Hoc 
faciovobis  nolum,  quod  nemo  loquens  in  SpirituDeij 
loquens  aclu,  cogitatione  et  verbo  :  spiritus  enim 
qui  res  est  invisibihs,  non  cognoscitur  esse  in  ho- 
mine,  nisi  per  hsec  quae  extrinsecus  videntur   vel 


Et  quae  inhonesta  sunt  nostra,  abundantiorem  ho-  ^  audiuntur.  JYemo,  inquam,  loquens  in  Spiiitu  Dei^ 


nestatem  habent  :  honesta  autem  nostra  nullius 
egent ;  sed  Deus  temperavit  corpus,  ei  cui  deerat 
abundantiorem  tribuendo  honorem,  ut  noa  sit 
schisma  in  corpore,  sed  in  idipsum  pro  invicem 
sollicita  smt  membra.  Et  si  quid  patitur  unum 
membrum ,  compatiuntur  omnia  roembra ;  sive 
gloriatur  unum  membrum ,  congaudent  omnia 
membra.  Yos  autem  estis  corpus  Christi,  et  mem- 
bra  de  membro.  Et  quosdam  quidem  posuit  Deus 
in  Ecclesia  :  primum  apostolos,  secundo  prophe- 
tas,  tertio  doctores,  deinde  virtutes ;  exinde  gra- 
tias  curationum,  opitulationes,  gubemationes,  ge- 
nera  linguarum,  interpretationessermonum.  Nun- 
quid  omnes  apostoli  ?  Nunquid  omnes  prop^etae  ? 


dicit  similiter  actu,  verbo,  cogitatione,  anathema,  id 
est  separationem  a  Jesu,  Nemo  enim  habens  do- 
num  Spiritus  sancti  poterit  operari,  cogitare,  vel 
loqui,  pro  quo  separetur  a  Jesu,  quandiu  Spiritus 
in  eo  manserit.  In  hoc  multum  relevat  desperatio- 
nem  eorum,  qui  minores  gratias  acceperant;  cum 
dicat  non  posse  separari  a  Jesu,  in  quo  Spiritus  Dei 
per  aliquod  donum  manserit. 

Nec  solum  facit  Spiritus  ne  scparemur  a  Jesu, 
sed  etiam  nemo  potest  dicere  verbo,  opere,  cogita- 
tione.  Jesus  est  Dominus  meus,  quia  ego  servus 
ejus,  id  est,  nemo  potest  bonum  operari,  nisi  in 
Spiritu  sanctOf  qui  per  eum  operatur.  Jesus  estDo- 
minus  meus.  Hoc  nequit  dicere,  qui  non  est  servus 


Nunquid  omnes  doctores?  Nunquid  omnes  vir-Dejus,  quia,  si  non  est  servus,  mentitur  potius  quam 


tutes  ?  Nunquid  omnes  gratiam  habent  curatio- 
num  ?  Nunquid  omnes  linguis  loquuntur  ?  Nun- 
quid  omnes  interpretantur  ?  iEmuIamini  autem 
charismata  meliora  [a/.,  majoraj.  Et  adhuc  ex- 
cellentiorem  viam  vobis  demonstro.  » 

EXPOSITIO. 


Hic  finis  est  de  sacramentis  altaris  :  nunc  transit 
ut  doceat  eos  de  donis  Spiritus  sancti,  in  quibus 
graviter  errabant.  Qui  cnim  majora  dona  accepe- 
rant,  gloriabantur  adversus  eos  quibus  minores 
grati»  concess»  fuerant.  Hi  autem  qui  minus  acce* 


verum  d«cat.  Hic  multum  deprimit  eos,  qui  de  ma- 
joribus  donis  se  praeferebant  aliis ;  cum  dicat  nihil 
esse  ex  merito  hominis,  sed  totum  in  Spiritu  sancto. 
Licet  hoc  indifferenter  det  spiritus  declinare  a  malo 
et  facere  bonum;  gratise  tamen  cjusdem  Spiritus 
divisim  distribuuntur  diversis.  Sed  licet  divisiones 
sint  gratiarum,  tamen  idem  et  indivisus  est  Spiritus, 
qui  divisas  dat  gratias.  Et  sicut  sunt  divisiones  gra- 
tiarumi  ita  sunt  divisiones  effectuum  earum,  sci- 
licet  ministrationum.  Hic  enim  ministrat  in  episco- 
pio,  hic  in  sacerdotio,  et  sic  in  caetcris  gradibus 
Ecclesiae.  Dicimus  etiam  ministrationes  in  quibus- 
cunque,  idonee  ministramus  proximo.  £t  licet  divi- 


189 


EXPOSraO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  I  AD  ROM. 


490 


siones  sint  ministrationuniy  tamen  idem  est  Domi-  A  id  est  diversa,  sunt  unum  corpus,  Ita  Christus  di- 


nus  qui  dat  gratiam  in  qua  ministramus. 

Sunt  eliam  divisiones  operationum,  quse  in  nobis- 
ipsis  bene  operamur,  orando,  vigilando,  jejunando  ; 
et  hae  operationes  sunteffectus  gratiarum.  Et  licet 
divisce  sint  operaHones,  tamen  idem  est  DeuSj  qui 
operaturomnia  quaecunque  opportuna  videt  saluti  in 
omnibus.  Quoditaait:  Idem  Spiritus,  idem  Domi- 
nus,  idem  Deus  ;  non  quod  diversas  intelligat  sub- 
stantias,  sed  ut  Trinitatem  in  personis,  unitatem 
designet  in  substantia.  Et  licet  sunt  divisiones  gra- 
tiarum,  tamen  unicuique  datur  manifestatioSpiri'' 
tuSf  id  est  aliquod  bonum  per  quod  Spiritus  operari 
in  eo  manifestetur,  ad  utilitatem,  Sic  enim  utile  est 
minus  donum  cui  datur,  sicut  majus  donum   alteri. 


versa  membra  habet  in  Ecclesia  ;  et  tamen  in  eo 
capite  unum  sunt :  nec  mirum  ;  quia  sicut  per  eam- 
dem  animam  diversa  membra  vivunt,  sic  per  eum- 
dem  spirilum  universa  membra  ejus  reguntur.  Vere 
Chrislus  est  unum  corpus :  etenim  omnes  nos  sumui 
baptimti  et  vivificati  in  uno  Spiritu,  transeunles  in 
unum  corpus  Christi.  Omnes  dico  indifferenter,  sive 
simus  Judceij  sive  gentileSy  sive  servi,  sive  liberi.  Et 
sicut  baptizati;  sic  etiam  omnes  post  baptismum  po- 
tati  sumu^  uno  eodemque  Spiritu  in  confirmatione, 
et  in  cseteris  ordinibus  Ecclesiae.  Yerc  nos  baptizati 
sumus  omnes,  id  est  vere  sumus  diversa  membra. 
Nam,  sicut  corpus  hominis  non  est  unummembrum, 
sed  multa ;  et  per  simile  non  est  Christus  unum 


Deus  enim  non  secundum  merita  hominum  gratias  |>  membrum,  sed  multa.  Illud  etiam  totam  refert  sen- 


suas  distnbuit :  plerumque  enim  minus  digno  ma- 
jus  donum  ;  plerumque  digniori  minus  datur :  se- 
cundum  quod  Deus  videt  hunc  magis  opportunum 
ad  illud  exercendum,  illum  ad  aliud  ;  enumerat  gra- 
tias,  dicens  :  Divisiones  utique  sunt  gratiarum. 
Nam  alii  quidem^  id  est  discrete  datur  per  Spiri- 
tum  sapientia,  id  est  cognitio  divinorum,  et  sermo 
sapientias,  ut  gratiose  eloqui  possit  quod  bene  sapit. 
Alii  autem  dalur  scientia  de  humanis  et  sermo,  ut 
expedite  loquatur  quod  scit ;  et  hoc  secundum  eum- 
dem  Spiritum^  excluso  merito  hominis.  Alteri  datur 
fideSy  id  est  JL  ^A  vel  constantia  fidei,  ut  pro  fide 
toenda  non  dubitet  mori.  Yel  fides,  quia  novit  sa- 
cramenta  fidei ;  et  hoc  in  eodem  Spiritu.  Alii  datur 
gratia  sanitatum^  ut  per  virtutem  spiritus   possit 


tentiam.  Nunc  infert  a  superiori,  quod  nos  omnes 
uno  Spiritu  baptizati  et  potati,  sumus  unum  corpus 
Christi  ;  quia  unum  :  igitur  si  dixeritpes^  id  est  in- 
ferius  membrum  in  Ecclesia,  quoniam  non  sum  ma- 
nus,  id  est  tahs  operator  ut  ille ;  ideo  non  sum  de 
corpore  Christi ;  non  ideo  sequitur  eum  non  esse  de 
corpore  Christi .  Quod  est  dicere  :  Ille  qui  est  infe- 
rior  non  potest  se  abrumpere  ab  unitate  Christi ; 
quia  habet  alium  superiorem  se  in  eodem  corpore 
Christi.  Et  sicut  pes  non  abrumpitur,  quia  non  est 
manus  ;  ita  si  dixerit  auris,  id  est  ille  quem  per 
alium  docentem  oportet  intelligere,  quia  non  sum 
oculuSy  id  est  quia  perme  non  omnia  intelligo ;  ideo 
non  sum  de  corpore ;  non  sequitur  ideo  non  esse  de 
corpore. 


depellere  morbos  ;  et  hoc  in  uno  eodemque  Spiritu,  ^     Dixerat  superius,  quod  corpus  non  est  unum  mem- 


quia  tsedebat  eum  singulis  donis  spiritum  apponere, 
comprehendit  caeteras  gratias,  ct  ad  ultimum  sub- 
dit  omnes  dari  per  Spiritum.  Alii  datur  operatio 
virtutumf  id  est  miraculorum  quse  contra  legem  na- 
turse  fiunt,  ul  caecum  illuminare,  mortuum  susci- 
lare.  Alii  dalur  prophetia,  id  est  rcvelatio  fuluro- 
rum,  vel  intcllectus  Scripturarum.  Alii  datur  dis- 
cretio  spirituum  ;  quia  scit  discernere,  quo  spintu 
quisque  operetur  aliquid,  vcl  loquatur.  Alii  dantur 
genera  linguarum  :  quia  scit  loqui  diversis  linguis. 
Alii  datur  inierpretatio  sermonum  ;  quod  Graecum 
scit  interpretari  pcr  Latinum,  vel  e  converso.  Yel 
interpretatio  sermonum,  id  est  expositio  allegoria- 
rum.  Et  cum  diversis  hsec  diversa  dentur,  tamen 
kfjtc  omniaoperatur  unusatqueidem  Spiritus,  qucm  D  ^^  ^s^^t  corpus^  Periret  ulique  corpus,  quia  si  omnia 


brum,  sed  non  dederatrationem.  Quare  et  hoc  nunc 
subdit,  dicens :  Ycre  auris,  licet  non  sit  oculus,  ta- 
men  est  de  corpore  ;  quia  si  idco  non  esset,  seque- 
retur  quod  oculus  esset  totum  corpus.  Sed  si  oculus 
esset  totum  corpus,  ubi  est  auditus  ?  Ecce  penuria 
in  corpore.  Et  si  auditus  est  totum  corpus,  ubi  est 
odoratus  ?  Iterum  penuria.  Per  odoratum,  discretio- 
nem  boni  et  mali  accipimus.  Ne  autem  in  corpore 
esset  haec  penuria,  posuit  nunc  Deus  diversa  mem- 
bra,  unumquodque  eorum  in  uno  corpore,  sicut  vo- 
luit  distribuens  eis  gratias.  Non  solum  propter  re- 
novendam  penuriam,  unum  membrum  non  est  to- 
tum  corpus,  sed  etiam  ideo  esse  non  potest ;  quia 
si  essent  omnia  membra  unum  membrum,  1L 


supra  vocavi  Deum  et  Dominum  :  Spiritus  dico,  di- 
videns  singulis  proult  vulty  id  est  per  gratiam,  non 
per  meritum. 

Hic  incipit  ostendere  diversitatem  membrorum  in 
eodem  capite,  qui  est  Christus;  et  quomodo  illa 
diversa  unum  fiant  in  capite  Christo.  Littera  sic 
jungitur.  Bene  dico  spiritus  dividens  singuUs,  id  est 
diversis  membris  diversas  conferens  gratias.  Nam 
Christus  est  unum  corpus  diversa  habens  membra  : 
sicut  vides  quod  corpus  hominis,  unum  esi,  et  tamen 
habet  multa  membra,  id  esl  diversos  actus  habentia ; 
et  tamen  omnia  membra  corporis  cum  sint  multa^ 


membra  essent  manus,  nec  sic  esset  corpus  homi- 
nis.  Si  iterum  omnes  in  Ecclesia  essent  apostoli, 
vel  unum  aliquid,  nec  ipsi  iidem  essent  apostoli, 
cum  non  essent  quibus  prsedicarent.  Quandoquidem 
si  unum  membrum  totum  corpus  dicitur,  et  penuria 
in  corpore,  et  etiam  defectus  corporis  sequitur.  Pro- 
pterea  nunc  quidemmu/^a  etdiscreta  «utt^mem^ra, 
coi*pus  autem  horum  membrorum  unum  est.  Etquia 
ex  necessitate  inferiora  ut  superiora  membra  sic 
sunt  in  corpore,  igitur  non  potest  oculus  dicere  ma- 
nuii  id  est  superior  inferiori  :  Non  indigeo  opera 
tua ;  cum  unum  membrum  ablatum  penuriam  faciat 


491 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


192 


corpori.  Per  hoc  satis  apparet  c(nod  qui  roajus  do-  A  fnum,  id  est  in  primo  et  exceUentissiroo  gradu  po- 


num  accepit,  non  habet  unde  se  pneferat  ei  qui 
minus  accepit  ;  cum  inferior  sic  faciat  penuriam 
corporis,  ut  superior,  si  removeatur.  Aut  iterum  ca- 
put  pedibuSf  superior  similiter  inferiori  dicere  non 
potest  :  non  estis  mihi  necessarii;  curo  oculus  pur- 
gatione  per  manum  indigcat,  caput  ut  pedibus  por- 
tetur  ad  hoc  quod  gustare,  audire,  vel  videre  dcsi- 
derar. 

Inferiora  non  tantum  sunt  necessaria,  sed  eliam 
multo  magis  sunt  necessaria  aliquando  ea  membra 
corporis  quse  videntur  esse  infirmiora.  Plerumque 
etiam  quilibet  idiots  magis  necessarii  sunt  in  pro- 
curatione  ecclesiasticorum,  quam  hi  qui  magis  sa- 
pientes  sunt,  secundum  opportunitatem   temporis. 


nens  apostolos,  Secundum  post  apostolos  posuitpro- 
phetaSf  id  est  viros  illuminati  sensus,  qui  aperirent 
Scripturas.  Tertio  gradu  sub  prophetis  posuit  docto- 
res,  qui  de  moribus  instruerent.  In  his  tribus  serva- 
vit  ordinem,  M,  30  reliqua  sine  ordine  miscuit. 
Veinde  post  doctores  posuit  virtutes,  eos  scilicet  qui 
in  virtuteDei  ca^s  illuminarent,  mortuossuscitarent. 
Exinde  posuit  gratias  curationum,  eos  scilicet  qui 
dono  Dei  morbosdcpellerent.  Dehinc  opitulationes , 
id  est  adjutorcs  praedicationis,  ut  Barnabam  et  Ti- 
motheum :  quo  officio  adhuc  funguntur  legati  Ro- 
manae  sedis.  Post  haec  posuit  gubemationes,  id  est 
episcopos,  presbyteros  :  qui  Ecclesias  iidelium  gu- 
bernarent.  Ad  ultimum  posuit  ^enem  linguarum,  id 


Et  ea  memhra  Ecclesiae  qua:  putamus  ignohiliora,  n  est  ultimam  gratiam,  quam  vos,  o  Corinthii,  maxime 


quia  labuntur,  aliquando  his  circumdamus  abundan- 
tiorem  honorem,  id  est  hos  tales  solertiori  cura  fovcre 
debemus,  et  reducere  ad  meliora.  Nostra  etiam 
membra  qiue  inhonesta  sunt :  ut  pudenda  in  corpore ; 
et  fomicalor  ille  qui  uxorem  patris  duxerat  in  Ec- 
clesia  Corinthiorum  ;  ut  David  quando  peccavit  in 
uxoremUriae;  haecinhonesta/ia^en^  abundantiorem 
honestatem,  idest  diligenset  honesta  curaexhibenda 
est  eis,  ne,  si  spemantur,  desperent ;  quia  fortasse 
cras  perfecti  enmt,  ut  in  David  visum  est.  Inhonesta 
indigent  honestate  :  sed  honesta  membra  non  egent 
ullius  honoris  impensi  sibi  ab  alio.  Qui  enim  per- 
fecti  sunt,  non  egent  alio.  Honesta  quidem  nullo 
egent  :  sed  Deus  temperavit^  id  est  modificavit  cor- 
pus,   ut  honesla  omarent  inhonesta.   Temperavit, 


desideratis.  Et  congrue  Deus  diversitates  gratiarum 
in  Ecclesia  ordinavit.  Nunquid  enim  omnes  fuerunt 
apostoli  ?  Si  omnes  utique,  nec  unus.  Nam  si,  cum 
omnes  essent  apostoli,  non  essent  quibus  praedica- 
rent  verbum  Dei,  quia  omnes  perfecti ;  itemm,  nun- 
quid  omnes  essent  propheUe  ?  Sic  jam  nihil  alicui 
posset  revelari,  quia  singuJi  essent  prophetae.  iVuii- 
quid  iterum  omnes  erunt  doctores  ?  Non  esset  quem 
de  moribus  instmcrent,  quia  omnes  docti.  Nunquid 
omnes  virtutes  ?  Sic  nec  esset,  cui  fierent  roiracula. 
Nunquid  omnes  habent  gratiam  curationum  ?  Non : 
quia  non  esset  quem  curarent.  Nunquid  omnes  va- 
riis  linguis  loquunturf  Sic  jam  vile  et  commune 
fieret  donumDei.  Nunquidomnes  interpretantur,  id 
est,  linguam   in  linguam  transfcrre  noverunt  ?  Si 


^ — ,    — ^ — ...,  _      ,       ,^  „       ^  ^ 

inquam, /nf^etKfoa^ttndan^iorem/ioworcmeiroera-     omnes  interpretes,  pro  nihilo  fieret  inlerpretatio. 


bro  cui  aliquid  deerat,  ut  merobruro  apgruro  majori 
dilectione  fovererous,  quaro  sanuro.  Ideo  sic  terope- 
ravit,  ut  non  sit  schisma,  id  est  discordia,  in  corpore 
Christi;56(fomnia  membra  soUicitasintproinvicem, 
id  estalteruro  pro  altero  ;  sentientes  idipsum^  id  est 
angustiam  proximi  judicantes  propriaro.  Et  si  quid 
molestiae  patitur  unum  membrumj  compatiantur 
omnia  membra;sive  gloriaturunummembrum,  con- 
^atkffan^omnta  mm^ra.Etquidquid  dixi  de  unitate 
corporis  Christi,  totum  spectat  ad  vos,  o  Corinthii ; 
quia  vos  estis  unum  corpus  Chrisliy  et  diversa  membra 
pendentia  de  membro  Christi,  qui  vos  de  fide  ^ocuit. 
Yel  membra  pendentia  de  membro,  id  est  de  capite 
Christo,  qui  supremum  membrum  est  Ecclesiae. 
Locutus   est   superius  de    diversitate  merohrorum  D  c  phetiam,  et  noverim  mysteria  omnia,  et  omnem 


Cum  autcm  sint  tot  dona  Spiritus  sancti,  amulami' 
niy  id  est  desiderate  ea  charismata,  id  est  gratuita 
dona  spiritus,  quae  inter  praedicta  sunt  meliora, 
Charisma  gratuitum  dicitur.  £t  praeter  haec  quae 
supra  monstravi,  demonstro  vohis  adhuc  viam  eX" 
cellentiorem,  id  cst  cbaritatem,quaeviaest,  etomni 
dono  excellentior  ;  quia  cstera  omnia  non  sufficiunt 
ad  beatitudinem  sine  charitate. 

CAPUT  XIU. 

0  Si  linguis  hominum  loquar  et  angelorum,  cha- 
c  ritatcro  autem  non  habeam,  factus  sum  velut  ses 
c  sonans,  aut  cymbalum  tinniens.  £t  si  habuero  pro- 


Christi,  quomodo  unum  sint  in  capite  suo  Christo  ; 
loquitur  adhuc  de  eisdero  membris  secundum  diver- 
sitates  donorum  quae  habent  a  Spiritu  sancto  ;  vo- 
lens  comparare  dona  illa  inter  se,  quae  magis  sint 
utilia,  quam  minus  :  ut  charitas  et  prophetia,  quae 
maxima  sunt.  Loqui  diversis  linguis,  longe  his  in- 
ferius.  Et  haec  ideo  comparat,  quia  Corinthil  gcnera 
linguarum  (quae  ultiroa  erat)  praeferebant  omnibus 
gratiis. 

Littera  sic  jungitur :  Yos  estis  merobra  pendentia 
de  merobro,  id  est  de  capile  Christo,  in  quo  unuro 
corpus  estis ;  et  in  hac  unitate  discretio,  quiei  quosdam 
quidem.id  est  discrete,  posuit  Deusin Ecciesia. Pri- 


«  scientiaro ,  et  si  habuero  omnem  fidero,  ita  ut 
u  montes  transferam,  charitatemauti^mnonhabearo, 
c  nihil  sum.  Et  si  distribucro  in  cibos  pauperum  om- 
c  nes  facultates  meas,  et  si  tradidero  corpus  meuro 
c  ita  ut  ardeam,  charitatem  autem  non  habuero, 
a  nihil  mihi  prodest.  Charitas  patiens  est,  benigna 
«  est.  Charitas  non  acmulatur,  non  agit  perperam, 
«  non  inflalur,  non  est  ambitiosa,  non  quaerit  quae 
«  sua  sunt,  non  irritatur,  non  cogitat  malum,  non 
«  gaudet  super  iniquitate  ;  congaudet  autem  veritati. 
0  Omnia  sufifert,  omnia  crcdit,  omnia  sperat,  omnia 
«  sustinet.  Charitas  nunquam  exoidit ;  sive  prophe- 
c  tiae  evacuabuntur,  sive  linguae  cessabunt,    sive 


193 


Exposmo  m  epistolas  pauli.  —  in  epist.  i  ad  cor. 


194 


scientia  destruelur.  Ex  parte  eDira  cognoscirous,  A  id  est  nemini  invidet.  Non  agit  perperam,  id  est 


«  et  ex  parte  prophetamus.  Cum  autem  venerit  quod 
«  perfectum  est,  evacuabitur  quod  ex  parte  est.  Cum 
«  essem  parvulus,  loquebar  ut  parvulus,  sapiebam 
«  ut  parvulus,  cogitabam  ut  parvulus.  Quando  au- 
«  tem  factus  sum  vir,  evacuavi  quae  erant  parvuli. 
<•  Yidemus  nunc  per  specuium  in  aenigmate  :  tunc 
«  autem  facie  ad  faciem.  Nunc  cognosco  ex  parte  : 
«  tunc  autem  cognoscam,  sicut  et  cognitus  sum. 
«  Nunc  autem  manent  fides,  spes,  charitas  :  tria 
«  haec.  Hajor  autem  horum  est  charitas.  » 

Bxposrrio. 
Quia  vult  Corinthios  magis  appetere  charitatem 


perverse,  aliquid ;  non  inflatur,  id  est  non  superbit, 
de  temporali  bono  vel  spirituali ;  non  est  ambitiosa, 
ut  dignitates  mundi  concupiscat ;  non  quoerit  quoe 
sua  sunt  tantum,  sed  aeque  utilitati  intendit  proximi 
ut  suae.  Yel  non  qucerit,  id  est  non  requirit,  quoe  sua 
sunt,  si  quis  abstulerit  ei.  Non  irritatur,  id  est  non 
provocatur  ad  iram,  non  cogitat  malum,  ut  dicat 
vel  inferat  alicui.  Non  gaudet  super^  id  est  de  ini" 
quitate;  si  videt  inique  agi  in  proximum,  potius 
compatitur  ;  congaudet  autem  veritatiy  id  est  secun- 
dum  veritatem  loquenti  vel  agenti.  Omnia  etiam 
adversa  quae  inferuntur,  patienter  suffertj  tolerat ; 
omnia  credit^  quaecunque  de  Deo  sane  credi  oportet. 
Omnia  sperat,  et  in  praesenti  virtutes,  et  in  futuro 


quam  linguas,  probat  charitatem  excellentiorem  esse  p  gloriam.  Omnia  sustinet,  id  est,  si  dififeratur  retri- 

•  *         1  *  *  %  *  ^^  1  *A  a'  1*  *  ^^^        1«*  \  **  A*  «*  I  Al*  11** 


quam  loqui  liDguis,  dicens  :  Charitas  utique  liuguis 
est  excellentior  ;  nam  si  ego  loquar  linguis  omnium 
/tomifittm, /oguar  etiam  linguis  angelorum  {non  quod 
angeli  linguis  loquautur,  s*ed  quibusdam  signis  ai- 
teri  alter  voluntatem  suam  significat),  et  si  ego  tantae 
perfectionis  essem,  ut  moniliones  angelorum  co- 
(^oscerem,  I3T  vel  linguis  angelorum  loquerer 
(cum  enim  angeli  assumpta  forma  aliqua  hominibus 
loquuntur,  necesse  est  ut  verba  humana  proferant) ; 
si  autemhsec  eadem  verba  loquar.  Yel  ita  :  Si  loquar 
linguis  hominum ,  id  est  humaniter  viventium  :  et 
hnguis  angelorum,  id  est  eorum  qui  in  hoc  mundo 
contemplative  vivunt,  charitatemautem  non  habeam, 
factus  sum  inutilis  velut  a;s  sonans,  quod  infructuose 
quantum  ad  se  pertunditur,  aut  velut  cymbalum 


butio,  longaminis  est  ia  sustiueDdo.  Alia  excellcntia 
charitatis,  scilicet  quia  charitas  nunquam  excidit,  id 
est,  permanens  cst  in  aetemum,  et  nunquam  praeter- 
iit.  Vere  charitas  sola  non  excidit.  Nam  prophetiae 
et  scientia,  quae  inter  ca^tera  magis  stare  videntur, 
illa  destruuntur.  Sive  enim  prophetice  shu,  evacua- 
buntur  in  futuro.  Cum  enim  omnia  omnibus  aperta 
fient,  quid  prophetarent  ?  Sive  linguce  sint,  illae  ces^ 
sabuntj  omnibus  enim  in  futuro  identitas  erit  ser- 
monis ;  sive  scientia  quae  nunc  habetur,  illa  de^ 
struetur.  Quia  de  scientia  quibusdam  videbatur 
quod  permanens  esset,  probat  quod  revera  scientia 
praesens  destruetur ;  quia  nunc  cognoscimuSy  id  est 
scimus  ex  parte,  id  est  imperfecte.  Et  vere  prophetia 
evacuabitur.  Nam  nunc  prophetamus  exparte,  id  est 


tinnienSy  quod  aures  hominum  delectat,  seque  per-  ^  imperfecte  ^sedinininrocumvenerit  quodperfectum 


tundit  et  diminuit.  Et  si  habuero  prophetiam,  ut 
illuminato  sensu  ventura  praedicerem  ;  et  si  noverim 
omnia  mysteria,  id  est  figuras  operum  Dei  (ut  dilu- 
vium  figura  fuit  baptismi  et  similia) ;  et  si  noverim 
omnem  scientiam,  id  est  ipsorum  mysteriorum  signi- 
ficationem  ;  et  si  habuero  omnem  fidem,  itaut  mon- 
tes  (ad  litteraro)  transferam  (hoc  enim  erat  meritum 
fidei,  ut  si  fidelis  diceret  monti  toUere  hinc,  et 
mittere  in  mare  [Matth,  xxi,  %\],  ita  pro  certo  fieret). 
Vel  aiiter  :  Si  habuero  tam  perfeclam  fidem  ut  tollam 
montes,  id  est  diabolos  ab  obsessis  corporibus 
transferam  in  porcos  v«l  in  hujusmodi,  charitatem 
autem  non  habuero,  nihil  sum^  id  est,  nullius  meriti 
propter  fidem  sine  charitate  judicor.  Etsidistribuero 


est,  evacuabitur  omne  illud  quod  ex  parte^  id  est 
imperfcctum  est. 

Opponeret  aliquis  :  Verum  quidem  est  quod  scien- 
tia  nunc  est  imperfecta,  sed  perfecta  erit  in  futuro  ; 
sed  tamen  illa  pars  scientiae  quae  nunc  est,  non 
destruetur,  sed  in  illa  totalitate  scientiae  claudetur. 
Et  hoc  per  induclam  similitudinem  Paulus  destruit, 
quod  nec  illa  scientia  quae  nunc  est  pennaneat ; 
quia  quemadmodum  1l3^  puer  nil  per  rationem, 
sed  per  sensus  et  per  quasdam  imagines  intelligit  : 
de  lapide  quod  durus  sit  et  solidus,  et  de  aliis  simi- 
liter ;  cum  autem  idem  puer  factus  est  vir,  dimissis 
imaginibus,  jam  non  corporali  sensu  discernere 
quaerens,  sola  vi  rationis  longe  melius  cognoscit  de 


id  est  diversis  tribuero,  non  superflua  mea  tantum,  D  eisdem ;  ita   ut  sensualis    et  imaginaria  cognitio, 


sed  etiam  facultates  meas,  id  est,  quae  facultas  et 
possibilitas  esset  mihi  retinere  :  distribuero  dico  non 
in  auperflua,  sed  incibos;  necdivitum,  sed /^auj^erum; 
et  omnes,  quotquot  sunt,  facultates  et  si  tradidere 
corpui  meum,  ita  ut  ardeam,  sicut  B.  Laurentius, 
charitatem  autem  non  habuero,  nihil  mihi  prodest. 
Caetera  sine  charitate  non  prosunt ;  sed  charitas, 
otiamsi  per  se  considerari  queat,  patiens  est,  id  est 
virtutem  patientiae  habet,  etiamsi  nihil  quandoque 
patiatur.  Est  etiam  benigna^  id  est  larga  et  abun- 
dans  dilectione  proximi,  etiam  si  non  habet  quid 
tribnat.  Postquam  bona  in  charitate  posuit,  mala 
removetab  eadem,  dicens :  Charitas  non  amulatur. 


quam  puer  habuit,  nulla  jam  sibi  ratione  utenti  esse 
videatur.  Sic  scientia  hujus  mundi  per  quasdam 
similitudines  imaginatur  Deum ;  ut  quia  videt  ali- 
quem  potentem,  pensat  Deum  qui  hunc  creavit, 
longe  potentiorem ;  et  de  caeteris  similiter.  Sed  in 
futuro  cognoscemus  Deum  sicuti  est :  quem  non 
cognoscimus  modo  sicuti  est,  sed  tantum  imagina- 
mur  per  quasdam  similitudines.  Et  quia  tunc  per- 
iccta,  nunc  imperfecta ;  tunc  secundum  veritatem 
rei,  nunc  secundum  imagioes  tantum  :  propterea 
dixit  scientiam  destrui.  Dilectio  autem  non  de- 
struetur:  quia  eumdem  tunc  diligemus  quem  nunc 
diligimus,  licet  tunc  perfectius.  Vere  quod  imper* 


495 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


196 


fectum  est  evacuabilur,  cum  venerit  quod  esl  per-  A  «  tur 


,  aut  quod  citharizatur  ?  Blenim  si  in- 


feclum  :  quemadmodum  videtis  quod,  cum  essem 
pai^vuluSf  vim  rationis  ignorans,  loquebar  ut  parvun 
luSy  sapiebam  ut  parvulus,  cogitabam  ut  parvulu^^ 
omnia  imperfecte.  Sed  quando  factus  sum  vir,  et 
vim  rationis  exercui,  evacuaviea  quce  erant  parvuli; 
quia  jam  ratione  longe  melius  intellexi  ea  quae, 
dum  eram  parvulus,  vix  per  imagines  et  sensus 
aliquantulum  cognovi. 

Similiter,  quemadmodum  pueri^  videmus  nunc^  id 
est  in  praesenti,  Deum  per  speculum,  id  est  non  per 
veritatem  rei  sicuti  est,  sed  per  quamdam  similitu- 
dinem  qua  Deum  imaginamur;  nec  per  speculum 
quod  aliquantulum  sit  lucidum,  sed  positum  in 
omigmatey  id  est,  in  obscuritate  tanta,  ut  veritas  rei 
secundum  quod  est,  nullo  modo  cognoscatur ;  sed  n 
tunc  in  futuro  videbimus  Deum  facie  ad  faciem,  id 
est,  videbimus  Deum  sicuti  est.  Et  quia  sic  erit, 
apparet  quod  prsesens  scientia  penitus  destruetur ; 
sed  charitas  permanebit  :  dum  eumdem  quem  nunc 
diligimus,  in  futuro  diligemus.  De  vobis  utiquc  sic 
erit,  ut  nunc  imperfectc,  tunc  perfecte  cognoscatis  ; 
quia  ego  ipse  nunc  cognosco  Deum  ex  parte,  id  est 
imperfecte ;  sed  tunc  in  futuro  cognoscam  eum  tam 
perfecte,  sicut  et  ego  cognitus  sum  a  Deo,  cui  nihil 
latet  in  me.  Ideo  charitas  est  excellentior,  quia, 
eum  alia  destruentur,  illa  sola  permanebit ;  et  etiam 
nunc,  dum  in  praesenti  cum  aliis  virtutibus  perma- 
net,  excellentior  est  omnibus  illis.  Sed  littera  sic 
jungitur.  In  futuro  destruentur,  sed  nunc  manent 
fides  speSy  charitas,  Per  has  omnes  virtutes  intel- 


«  certam  vocem  del  tuba,  quis  parabit  se  ad  bellum  t 
«  Ita  et  Yos  per  linguam  nisi  manifestum  sermonem 
c  dedaritis,  quomodo  scietur  id  quod  dicitur  ?  Erilis 
(f  enim  in  aera  loquentes.  Tam  multa,  ut  puta  ge- 
«  nera  linguarum  sunt  in  hoc  mundo,  et  nihil  sine 
«  voce  est.  Si  ergo  nesciero  virtutem  vocis,  ero  ei 
«  cui  loquor  barbarus,  et  qui  ioquitur  mihi  barbarus. 
«  Sic  et  vos  quoniam  aemulatores  estis  spirituum,  ad 
«  sedificationem  Ecclesiae,  quaerite  ut  abundetis.  Et 
c  ideo  qui  loquitur  lingua,  oret  ut  interpretur. 
«  Nam  si  orem  lingua,  spiritus  meus  orat,  mens^u- 
«  tem  mea  sine  fructu  est.  Quid  ergo  est?  Orabo 
«  spiritu,  orabo  el  mente ;  psallam  spiritu,  psallam 
c  et  mente.  Caeterum  si  benedixeris  spiritu,  quis 
«  supplet  locum  idiotae?  Quomodo  dicet  amen  super 
c  tuam  benedictionem ,  quoniam  quid  dicas,  ne- 
«  scit?  Nam  tu  quidem  bene  gratias  agis,  sed  alter 
«  non  aedificatur.  Gratias  ago  Deo  [a/.,  meo]  quod 
«  omnium  vestrum  lingua  loquor.  Sed  in  ecclesia 
c  volo  quinque  verba  sensu  meo  loqui,  ut  et  alios 
«  instruam,  quam  decem  millia  verborum  in  lingua. 
«  Fratres,  nolite  pueri  effici  sensibus,  sed  malitia 
«  parvuli  estote,  sensibus  autem  perfecti  estole.  In 
c  lege  enim  scriptum  est  :  c  Quoniam  in  aliis  lin- 
c  guis  et  in  labiis  aliis  loquar  populo  huic ;  et  nec 
«  sic  exaudientme,  dicitDominus  (/«a.xwiii,  11).  i 
c  Itaque  Iingua&  in  signum  sunt  non  fidelibus,  sed 
c  infidelibus  :  prophetiae  autem  non  infidelibus,  sed 
«  fidelibus.  Si  ergo  conveniat  universa  Ecclesia  in 
n  unum,  et  omnes  linguis  loquantur,  intrent  autem 


ligit  quod  fidem,  spem  et  charitatem,  satis  leviter  ^  «  idiotae  aut  infideles,  nonne  dicent,  quid  insanitis 


«  Si  autem  omnes  prophetent,  intret  autem  quis 
«  infidelis  vel  idiota,  convincitur  ab  omnibus,  diju- 
«  dicatur  ab  omnibus.  Occulta  enim  cordis  ejus  ma- 
«  nifesta  fmnt,  et  ita  cadens  in  faciem  adorabitDeum 
«  pronuntians  quod  vere  Deus  in  vobis  sit.  Quid 
«  ergo  est,  fratres?cum  convenitis,,  unusquisque 
«  vestrum  psalmum  habet ;  doctrinam  habet ;  Apo- 
«  calypsim  habet ;  linguam  habet ;  interpretationem 
«  habet  :  omnia  ad  sedificationem  fiant.  Sive  lingua 
«  quis  loquitur  secundum  duos,  aut  ut  multum  tres, 
«  et  per  partes,  et  unus  interpretetur.  Si  autem  non 
«  fuerit  interpres,  taceat  in  ecclesia,  sibi  autem  io- 
«  quatur  et  Deo.  ProphetiH  autem  duo  aut  tres  di- 
«  cant,  et  caeteri  dijudicent.  Quod  si  aliquid  [aliis] 
«  Nam  qui  prophetat,  hominibus  loquitur  ad  aedifi-  D  «  revelatum  fuerit  sedenti,  prior    taceat.   Potestis 


habere  potestis,  quia  non  sunt  nisi  tria  hasc ;  et  cum 
tam  pauca  sint,  praeparant  omnem  gloriam .  Et  lic^t 
simul  maneant,  tamen  charitas  est  major  horum,  id 
est  inter  haec,  vel  major  his,  fide  scilicet  et  spe ;  et 
quia  permanebit  in  aetemum,  et  nunc  major  est, 
ideo  sectamini  charitatem  praecipue,  non  genera 
linguarum. 

CAPUT  XIV. 

«  Sectamini  charitatem,  semulamini  spiritualia, 
V  magis  autem  ut  prophetetis.  Qui  enim  loquitur 
c  lingua,  non  hominibus  loquitur,  sed  Deo.  Nemo 
«  enim   audit,    spiritus   autem  loquitur   mysteria. 


ff  cationem,  et  exhortationem,  et  consolationem. 
«  Qui  loquitur  lingua,  semetipsum  aedificat;  qui 
€  autem  prophetat ,  Ecclesiam  sedificat  [a/.,  DeiJ. 
«  Volo  autem  omnes  vos  loqui  linguis,  magis  au- 
•  tem  prophetare.  Nam  major  est  qui  prophetat, 
«  quam  qui  loquitur  linguis ;  nisi  forle  interprete- 
«  tur,  ut  Ecclesia  aedificationem  accipiat.  Nunc  au- 
f  tem,  fratres,  si  venero  ad  vos  iinguis  loquens, 
ff  quid  vobis  prodero,  nisi  vobis  loquar,  aut  in  reve- 
<.  latione,  aut  in  scientia,  aut  in  prophetia,  aut  in 
«  doctrina?  Tamen  quae  sine  anima  sunt  vocem 
ff  dantia,  sive  tibia,  sive  cithara,  nisi  distinctionem 
ff  sonitum  dedeiint,  quomodo  scietur  id  quod  cani- 


enim  omnes  per  singulos  prophetare,  ut  omnes 
«  discant,  et  omnes  exhortentur;  et  spiritus  pro- 
«  phetarum  prophetis  subjectus  est.  Non  enim  dis- 
«  sensionis  est  Deus,  sed  pacis ;  sicut  in  omnibus 
«  ecclesiis  sanctorum  doceo.  Mulieres  in  ecclesiis 
«  taceant  :  non  enim  permittitur  eis  loqui,  sed  subdi- 
«  tas  esse,  «  sicut  et  lex  dicit  (Gen.  iii,  16).  »  Si 
«  quid  autem  volunt  discere,  domi  viros  suos  inter- 
«  rogent.  Turpe  est  enim  mulieri  loqui  in  ecciesia. 
«  An  a  vobis  verbum  Dei  processit  ?  aut  in  vos  solos 
«  pervenit  ?  Si  quis  videtur  propheta  esse,  aut  spi- 
«  ritualis,  cognoscat  quae  scribo  vobis,  quia  Domini 
«  SQDt  mandata.  Si  quis  autem  ignorat,  ignorabi- 


197 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


498 


•  lur.  Itaque,  fratres,  «mulamini  prophetare,  el  lo-  A  de  Scripturis.  Vel  doclrinam   de  moribus,  in   quo 


qui  linguis  nolite  prohibere.  Omnia  autem  ho- 
«  neste  ct  secundum  ordinem  fiant  in  vobis.  » 

Exposmo. 

Postquam  de  charitate  probavit,  quod  excellen- 
tior  esset  non  solum  hnguis«  sed  et  omni  virtute, 
probat  quod  prophetare  dignius  et  utiUus  sit  in  Ec- 
clesia,  quam  loqui  Hnguis.  Et  hoc  probat  multis 
modis,  dicens  :  Licet  dicam  prse  omnibus  seciamini 
charitatem,  volo  tamen  cemulemini  spiritualia,  id 
est  desideretis  spirituales  gratias.  Et  cum  omnes 
utiles  sint,  tamen  desiderale  ut  prophetctis  magis, 
quam  loqui  linguis.  Et  magis  utique  est  desideran- 


operari  oportet  :  scienliam  de  naturis  rerum,  in  quo 
speculatio  sola  sufficit.  Propheliam  vocat  continuam 
futurorum  cognilionem,  non  per  figuras  aliquas,  sed 
sola  insinuatione  Spiritus  sancti ;  revelationem 
vero,  subilam  cognilionem  futurorum,  ut  aHquis  ab- 
reptus  a  Spirilu  subito  futura  prgedixerit,  et  mox 
Spirilus  ab  eo  recesserit ;  vel  revelationem,  id  est 
cognitionem  futurorum  per  somnia,  ut  in  Daniele  et 
Joseph,  vel  per  res  geslas,  iit  Noe  per  arcam. 

Probat  idem  similitudine  inanimatorum,  dicens  : 
Licet  de  me  ipso  exemplum  vobis  adduxerim,  tam^en 
non  oportuit ;  quia  in  his  qtuB  sunt  sine  anima,  vo^ 
cem^  id  est  sonum  dantia  ;  sive  hoc  sit  tibia,  sive  d- 
thara :  nisi  dederint  distinctionem  soniiuum,  quomo- 


dum  ;  quia  ille  qui  loquitur  lingua  incognita,  loqui-      ^q  scieiur  quod  canitur,  aut  quod  citharizatur  ?  Sic 


iur  non  hominibus,  id  est  non  ad  aediticationnm  ho- 
minuiD,  sed  Deo,  id  est  ad  honorem  Dei  tantum, 
qui  Hnguam  dedit.  Vere  non  hominibus,  nam  nemo 
hominum  audit,  id  est  inteUigit  qua  ille  loquitur, 
sed  licet  nemo  audiat,  tamen  Spiritus  sanclus  loqui- 
tur  mysteria  per  illum  ioquentem  Hngua  incognila. 
Vere  mngis  utiie  est  prophetare  quam  loqui  Hnguis ; 
quia  ille  qui  prophetat  loquitur  hominibus  ad  aedi- 
ficattonem.  Vel  jungamus  ad  proximum,  ut  tamen 
eadem  sit  sententia  :  propter hoc  quod  nam,  quia,  enim 
proximis  respondere  debent ;  loquens  Hnguis  non  lo- 
quitur  hominibus.  Nam  iUe  tantum  qui  prophetat, 
id  est  qui  obscuritates  Scripturarum  aperit,  hic 
loquitur  hominibus  ad  asdificationem,  id  est  ut  in- 
struat  ruditatem  I^O  eorum ;  et  postquam  instru- 


et  vos,  quia  indistinctos  sonos  confunditis,  non  in- 
tcHigitur  quod  dicitis.  Iterum  per  ahud  probo  non 
esse  appelendam  confusionem  Hnguarum.  Etenim 
si  iuba  det  incertam  vocem,  cum  distincta  sit  vox 
tubae,  invitans  ad  beHum,  quis  propter  incertam  vo- 
cem  parabit  se  ad  bellum  ?  Nemo  utique.  Vel  illud 
etenim  jungitur  adproximum.  Cithara  vel  tibia  con- 
fuse  sonans  non  inteHigitur.  Nam  tuba  per  simile 
dans  vocem  incertam  non  inteUigitur.  Et  sicut  tuba 
dans  incertam  voccm  non  inteUigitur,  ita  et  vos^  niii 
per  linguam  dederitis  manifestum  sermonem,  quo^ 
modo  sci^^urabauditoribus  idquod  aiyohis  diceturf 
Nescietur  utique.  Nam  vos  eritis  loquentes  in  aera^ 
id  est  frustra  verberantes  aerem.  Loquentes  dico 
tammulta  ui  puta,  idest  sicut  genera  linguarum  in- 


cti  sani  ad  exhortationemy  utad  meliora  se  erigant ;  O  fiQJ^  ^^^^^  (j^  hocmundo,  ^in  singuHs  Hnguis  nihil 


et  ad  eonsolationem  ut  in  tribulationibus  fortes  ap- 
pareant.  lUe  vero  qui  loquitur  lingua  incognita,  ut 
plus  ardi/icat  semetipsum  :  quandoque  nec  se ;  quia 
non  inteUigit,  opposita  sententia.  Sed  Ule  qui  pro- 
phetatf  dum  Scripturas  aperit,totam  Ecclesiam  cedir 
ficat.  Et  quia  tanta  utiHtas  est  prophetandi,  volo xxii- 
que  vos  omnes  loqui  linguiSy  sed  tamen  magis  volo 
vos  prophetare,  Propterea,  quia  iUe  qui  propheiat 
major  est  dignitate,  etmerifo,  et  utiHtate,  ^uam  iUe 
qui  loquitur  linguiSy  nisi  forte  (quod  vix  contingit) 
ille  interpretetur,  id  est  exponat  cognita  Hngua, 
quod  incognita  ioquitur,  ut  sic  Ecclesia  accipiat 
ffdificationem  per  ejus  interpretationem,  quae  intcr- 
pretatio  idem  valet  quod  prophetia.  Probat  per  si- 


est  sine  voce  :  unumquodque  habet  proprium  et  dis- 
tinctum  ab  aHis  vocabulum.  Ergo  quia  linguae  sunt 
diversae,  ct  voces  distinctae,  si  ego  nesciero  virtutem, 
id  est  signiHcationem  vocis  quam  profero,  ero  baV' 
barus  ei  cui  loquar;  et  qui  loquitur  mihi,  barbarut 
simiHter  videbitur ;  sic  estis  et  vos  in  alterutrum 
barbari.  Vel  ut  bic  incipiat  versus.  SiCy  id  est  hac 
ratione  ;  quia  incognite  loquilur,  barbarus  judica- 
tur ;  vosetiam,quoniamestiscemulatores  spirituum, 
id  est  desideratores  spirituaHum  bonorum,  quasrite 
ut  abundetis  in  his  donis  quae  valent  ad  a:dificSL^ 
tionem  Ecclesias ,  ut  prophetia.  Et  ne  intendatis 
varietatibus  Hnguarum  ;  quia  iUa  dona  appetere 
debetis^     quae    valeant    ad    aedificationem 


militudinem  sui,  quod  non  debeant  insistere  varie-  D  Ecclesiae.  Ideo  iUe  qui  loquitur  lingua    incognita. 


tatibus  Hnguarum  dicens  :  Quia  per  linguam  in- 
cognitam  Ecolesia  non  aedificatur,  non  sunt  Hnguae 
ideo  multum  appetendae,  nec  etiam  ideo,  quia  sic 
ego  nunc  etiam  cum  jam  conversi  estis,  et  linguas 
Yiabeiis,vener(}  advos,  fratres,  loquens  linguis  imn" 
ditis,  quid  vobis,  prodero,  nisi  loquar  vobis,  aut  in 
revelationemy  autin  scientia^  aut  in  prophetia,aut  in 
doctrina,  id  est  sinihU  loquar  vobis  in  aHquo  genere 
instnictionis.  Revelationem  et  propheliam,  dona  Dei 
intelligit,  scientiam  et  doctrinam  industriaHa  :  ha- 
bentor  enim  per  industriam  hominis.  Et  vocat  do- 
ctrinam,  quod  quis  addiscit  ab  alio.  Scientiam  au- 
tem  hoc,  quod  studio  et  proprio  excercitio  intelligit 


oret  Deum  ut  interpretetury  id  est  ut  sciat  inteiC' 
pretari  audientibus,  quod  aUena  lingua  loquitnr. 
Vel  ita  :  Qui  loquitur  lingua,  oret,  id  est  loquatur  : 
ita  u^quod  peTOTBiinterpreietur,  Sicutique  loquen- 
dum  est,  ut  interpretatio  comes  sit.  Nam  si  ego  ipse 
orem^  id  est  loquar,  vel  orem  Deum  lingua  incognita, 
spiritus  meuSy  id  est  Spiritus  sanctus  mihi  datus  : 
vel  spiritus  meus,  id  est  ratio  mea,  qude,  licet  non  in- 
telligat,  bonum  tamen  scit  esse  quod  dicit,  quia  ex 
dono  Dei  :  ratio,  inquam,  vel  spiritus  meus  in  me 
orat  Deum.  Vel  orat,  idest  loquitur :  sed  mens,  id  est 
inteUectus  meus,  est  sine  fructUy  id  est  sine  utiUlate 
eompunctionis,  quia  per  hoc  quod  non  inteUigo, 


199 


S.    BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


200 


compungi  nequeo.  Quandoquidem  si  lingua  incognita  A  ctando  linguas  quarum  sensum  non  habeatis,  nolite 


loquor,  sine  fructu  sum,  quia  non  inlerpretor.  Quid 
ergo  est,  id  esl  quomodo  orandum  est  ?  Ila  utique 
orabo,Ye\  loquar  spiritu,  id  esl  voce  incognita  quam 
spiritus  dat,  vel  ratio  est  et  ila  orabo  ut  etiam  mente^ 
id  est  intelligentia,  quia  quod  intelligam,  illud  tan- 
lum  proferam.  Vere  orabo  spiritu  et  menle  :  nam 
ego  psallam  spirilupsallam  et  mente,  Psallere  dicit 
orare  Deum  consona  vocis  modulatione,  quse  conso- 
nantia  diversarum  vocum  in  Ecclesia  innuit  omnes 
in  consonanlia  lidei  et  vitae  debere  laudare.  Bonum 
est  spiritu  simul  et  mente  orare  :  cceterum,  id  est  sed 
si  tu  bene  dixeris  spiritu,  id  est  voce  incognita  tan- 
tum,  quis  in  tua  oratione  supplet  locum^  id  est  vo- 
cem  idiota^  ?  Consuetudo  erat  in  Ecclesia  ut  idiot». 


pueri  effici  sensibus,  qui  loquuntur  quod  non  intelli- 
gunt ;  sed  estote  parvuli  secundum  "KA^  mali- 
tiam :  et  hocdicit,  quiaerantmultummalitiosi  sensibus 
vel  cogitatione,  verbo  et  actu.  Parvuli  quidem  mali* 
tia,  sedsensibusestote  p^r/i?(;h\idestperfectam  intel- 
ligentiam  appelentes,  ut  prophetare  possitis.  Iterum 
ideo  linguae  non  sunt  appetendae  vobis  :  quia  fideles 
estis  ct  lingwB  non  fidelibus,  sed  in/idelibus  pro- 
sunt.  Et  quod  ita  sit,  auctoritatem  praemittit  Isaiae 
(xxviii,  11):  quam  tamen  in  lege  esse  dicit,  legis  no- 
mine  propheliam  designans.  Yere  non  fidelibus  sed 
infideHbus.  Nam  in  lege  scriptum  est  illud,  quoniam 
vel  ibi  continuatur,  vel  hic  ponitur  pro  quod  :  Uoc, 
inquam,  scriptum  est,  quod  in  aliis  linguis,  id  est  ia 


id  est  rudes  in  fide,  eliam  illitterati  quando  perora-  n  varietate  linguarum,  et  in  aliis  labiis,  id  est  in  aliis 


bat  sacerdos,  responderent  amen,  etcumspiritu  tuo : 
sed  modo  perorante  aliquo  lingua  incognita,  etiam 
prudentiores  nesciebant  ubi  finis,  ubi  medium  ora- 
tionis,  quia  non  intelligebant  :  et  sic  non  poterant 
facere,  nec  illud  quod  idiotae  consueverant  respon- 
dere.  Idioma  dicitur  proprium,  inde  dicuntur  idiot® 
qui  in  proprietate  naturae  adhuc  sunt  :  nibil  scientes 
nisi  quod  a  matribus  pueri  didicerunt  :  vel  illud, 
cseterum,  nomen  sit  ita  :  Propter  hoc  quod  prsemis- 
8um  est,  non  debetis  orare  lingua  tantum  :  caste- 
rum,  id  estaliud,  propter  quod  ne  faciatis  idem,  quia 
si  tu  bene  dixeris  spiritu^  etc.  Vere  nemo  supplet  lo- 
cum  idiotse  :  quando  tu  incognita  voce  peroras  : 
quomodo  enim  dicet  amen,  super  tuam  benedictionem 
etiam  sapiens  :  quoniam  nescit  quid  dicas  ?  Non  cnim 


sermonibus  :  quia  prius  de  carnalibus,  nunc  autem 
de  spiritualibus  loquar  populo  huic  Judaico  infideli, 
ut  miranles  novitatem  linguarum,  audiant  me  :  et 
tamen  nec  sic,  id  est  pro  tam  evidenti  miraculo,  ex- 
audient  me,  Quodque  ita  sit  credite  :  quia  haec  dicU 
Dominus  (ait  in  aliis  labiis  nihil  ad  probationem,  sed 
mos  est  ut  auctoritates  perfectae  ponantur). 

Nunc  de  lege  praemissa  infert  Paulus.  Quia  po- 
pulo  incredulo  diversse  linguae  proposilae  sunt  :  ita^ 
que  per  hoc  apparet,  quod  linguof  in  signum,  id  est 
causa  miraculi  sunt  non  fidelibus,  quonim  fides  noa 
aget  miraculis,  sed  infidelibus,  qui  novitate  miracu- 
lorum  ad  fidem  trahendi  sunt.  Opposita  sententia. 
Linguae  non  fidelibus  sed  infidelibus  :  prophetiee  au- 
tem  non  fidelibus,  stultum  enim  essel  mysteria  fidei 


intelligit,  quando  lu,  incognita  lingua  loquens,  fi-  ^  reveiare  incredulis,  sed  fidelibus.  Et  quia  vos  fide- 


nire  debeas  aut  procedere.  De  hoc  quod  proximus 
te  non  intelligit  reprehendo  te  :  nam  secundum  pro- 
priam  personam  te  non  reprehendo.  Nam  tu  quidam 
bene  gratias  agis  quantum  in  te  est  :  sed  ideo  male, 
quia  alter,  id  est  proximus,  non  asdificatur :  quia 
nec  intelligit.  Vel  ibi  supra  jungitur  :  Justc  dixi  be- 
nedixeris ;  nam  tu  quidem  bene  gratias  agis,  quan- 
tum  in  te  est :  sed  frater  non  instruitur.  Probat  ite- 
rum  exemplo  et  auctoritate  sua,  quod  non  adeo  de- 
beant  sectari  linguas,  dicens  :  Nolite  loqui  lingua, 
ita  ut  non  sit  instructio  proximi  :  nam  ego,  quem 
imitari  debetis,  volo  loqui  in  Ecclesia  quandoque,  id 
est  pauca  verbameo  sensu^  id  estintellectu,  ut  quod 
loquar  intelligam.  Per  hoc  notat  eos  sic  quandoque 


les  estis,  quaerite  prophetiam  quae  fidelibus  congruit. 
Iterum  aliud  quare  non  appetant  linguas  :  quia  si 
illis  loquentibus  in  Ecclcsia  variis  linguis,  forte  in- 
fideles  intraverint  :  putabunt  eos  insanire.  Littera 
sic  jungitur  :  Quia  linguae  non  sunt  in  si^um  fide- 
libus  :  ergo  vos  qui  estis  Ecclesia,  quare  propter 
linguas  insani  reputamini  t  Si  enim  conveniat  ttnt- 
ve7'sa  Ecclesia  in  unum,  et  omnes  loquantur  linguis 
incognitis,  illis  autem  varietate  linguarum  concla- 
mantibus,  intrent  idiotas  Ecclesiam,  aut  infideles 
aliqui,  nonne  dicennt  quod  vos  insanitis,  quia  phre- 
netico  more  tumultuatis  t  Varietate  linguarum  con- 
clamantes  insanos  dicent.  Sed  si  omnes  in  Ecclesia 
prophetent,  aperiendo  Scripturas,  intret  autem  illis 


loqui,  quod  nec  ipsi  se  intelligerent.  Volo,  inquam,  D  prophetantibus  aliquis  infidelis  vel  idiota,  statim 


loqui  meo  sensu  :  ut  etme  et  alios  instruam,  quam 
electivum,  quod  nuUo  modo  volo  :  loqui  :  scilicet,  dc' 
cem  millia,  id  est  infinitatem  verbomm  lingua  inco- 
gnita  :  quod  utique  possem  si  vellem,  et  inde  gra- 
tias  ago  Deo  :  quoniam  ego,  si  placet,  loquor  lingua 
omnium  vestrum :  sedj  idesttamen,  inEcclesiavolo, 
etc.  Ideo  Paulus  se  dixit  habere  genera  linguarum, 
ne  dicerent  Corinthii,  quia  non  habet  linguas.  Idco 
nobis  de  iinguis  improperat.  Iterum  aliud  quare  non 
appetant  linguas,  quia  efficiuntur  sic  parvuli.  Sed 
littera  sic  jungitur  ad  proximuro  :  Sicut  in  me  vide- 
tis,  loquimini  vestro  sensu  :  et  similiter,  fratres  se- 


convincitur  ab  omnibus  ibi  prophetantibus.  Audiens 
enim  praecepta  Dei  mysteria  fidei,  sua  conscientia 
convincit  eum  et  arguit :  et  ita  dijudicatur,  id  est 
judicabilem  et  damnabilem  se  cognoscit,  instructus 
ab  omnibus,  qui  ibidem  prophetant,  et  tunc  occulta 
cordis  ejus  manifesta  sunt  sibi  ipsi :  quia  in  quibus 
se  peccasse  non  putabat,  per  doctrinam  quam  audit, 
graviter  se  reum  cognoscit.  Et  ita  convictus,  cadens 
in  faciem,  adorabit  Deum,  ut  accipiat  remissionem 
peccatorum,  pronun^tan^  etiampalam  omnibus,  quod 
Deus  vere  sit  in  vobis  prophetantibus  :  quos  linguis 
tumultuantes  paulo  ante  dicebat  insanire.  Quia  nec 


%0i 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


202 


iadiscrete  eos  vult  loqui  linguis  ,  ne  judicentur  in- 
sani ;  nec  iterum  vult  eos  penitus  rejicere  donum 
Dei,  scilicet,  loqui  linguis,  determinat  quomodo  ut- 
antur  hoc  praecipue  et  aliis  donis  :  omnia  faciendo 
ad  utilitatcm  proximi.  Littera  sic  jungitur  :  Quando- 
quidem  linguis  tumultuantes  insani  dicimur.  Pro- 
phetantes  vero  Deum  in  nobis  habere  dicimur.  Quid 
ergo  faciendum  esi,  fratres  ?  Prophetabitis  semper, 
neglectis  penitus  linguis  t  Minime  :  sed  cum  conve- 
nitis,  unusquisqti^  habet  donum  suum.  Alius  habet 
psalmum,  ut  cantet,  vel  interpretetur  psalmos  in 
Ecclesia.  Alius  habet  doctrinam,  ut  sciat  instruere  de 
moribus.  Alius  habet  Apocalypsim^  id  est  revelatio- 
nem  occultorum.  Haec  tria  posuit  solum  ad  simili- 
tudinem  ;  duo  quae  sequuntur,  ad  intentionem.  Alius 
habet  linguam  mcognilaLm,  Ahushabetiinterpreta- 
iionem  Scripturarum,  id  est  prophetiam  :  et  cum 
hsc  omnia  habeatis  :  omnia  fiant  in  vobis  ad  asdi" 
ficationem  Ecclesia.  Sive  illud  faciatis,  sive  JL^3 
aliud  :  sive  aliquis  loquitur  lingua  incognita , 
hoc  fiat  secundum  duos,  id  est  duobus  tantum  sic 
loqui  permitlo  :  aut  secundum  tres,  ut  multum  di- 
cam  :  non  enim  plus  quam  tribus  hoc  licere  conce- 
do  :  nec  hic  duo  vel  tres  in  eadem  parte  templi  con- 
clament  ;  sed  per  partes,  ut  si  ille  in  capite,  hic  in 
fine  ecclesiae.  Yel  per  partes  diei,  ut  hic  hora  tertia, 
ille  sexta.  Nec  hi  loquantur  sine  propheta,  sed  sem- 
per  unus  praesto  sit  :  ut  quod  inusitato  modo  dici- 
tur/populan  lingua  interpretetur,  Si  auiem  objicitis, 
quod  quandoque  non  fuerit  praesto  interpres,  malo 
ut  loquens  lingua  in  ecclesia  taceat,  quam  sine  in- 
terprete  barbarum  frendat.  Ecclesise  non,  sed  lO' 
quantur  sibi  et  DeOf  id  est  instructioni  sui  et  divinse 
laudi.  Sicut  loquentes  linguiSf  sic  etiam  propheice 
duo  aut  tres  dicant  in  ecclesia,  et  per  partes  simi- 
liter.  Dicerent  alii :  Nos  qui  tantumdem  scinrus, 
Donneprophetabimus  ?Minime ;  sed  cceteriprophetce 
dijudicent  ea  quse  docentur  ab  illis  fratribus,  ut  si 
quid  male  doceant,  caeteri  corrigant  illos.  Iterum 
aliud  de  prophetis.  Sivero  repenie  fuerit  revelatum 
quid  a  spirilu  alii  sedenti,  surgat  et  loquatur  ille, 
et  qui  prior  loquebatur,  modo  taceat.  Gontingebat 
enim  plerumque  ut  spiritus  subito  arriperet  ali- 
quem  :  et  de  hoc  praecipit  Apostolus,  ut  quando 
hoc  contigerit,  hic  talis  permittatur  loqui.  Loqua- 
tur  qui  prius  sedebat,  et  alter  taceat.  Et  hoc  ideo 
dico,  quia  vos  omnes  potestis  prophetare  :  eundo  per 
singulos  :  solummodo  videatur,  ut  omnes  discant, 
id  est  instruantur  per  prophetantem.  Plerumque 
enim  contingit  ut  qui  sapientem  se  putabat,  addi- 
sceret  quod  nesciret,  per  illum  subito  inspiratum. 
Discant  diQO,  et  sic  omnes  exhortentur  ad  meliora : 
ideo  praecipio  ut  prior  taceat.  Nam  spiritus  prophe* 
tarum  suhjeetus  est  prophetis,  id  est  Spiritus  San- 
ctus  non  compellit  eos  loqui,  velint  nolint,  quia  cum 
spiritus  sit  Deus,  non  est  Deus  dissensionis,  quae  uti- 
que  dissensio  fieret,  si  conclamando  litigarent.  Sed 
eat  Deus  pacis  et  concordiae  :  quae  pax  servatur  si 
se  altematim  supportaverint.  Hoc  autem  de  linguis 
et  propheUa  et  charitate,  et  omnibus  praemissis 

Pateol.  GLIII. 


A  dico  vobis :  sicut  ego  idem  doceo  in  omnibus  EcclC' 
siis,  doctrinam  quam  imitamini  :  quia  Ecclesiis 
sanctorum,  Yel  illud  idem  sequenti  lilterae  jungitur : 
Omnes  quidem  viri  prophetare  possunt,  sed  mulie- 
res  nunquam  :  et  hoc  dico  sicut  in  omnibus  Eccle- 
siis  doceo  :  imo  taceant  mulieres  in  ecclesiis :  non 
enim  a  me  vel  alio  doctore  permittitur  eis  in  eccle- 
sia  loqui :  sed  prsecipio  eas  ubique  subditas  esse  vi- 
riSf  quibus  se  parificarent,  si  in  ecclesia  loqui  prae- 
sumerent.  Et  hoc  de  mulieribus  dico,  quod  subdi- 
tae  sint,  sicut  etiam  lex  dicii  in  Genesi  :  «  Sub  viri 
potestate  eris,  etipse  dominabitur  tui  (Gen,  iii,  16).  > 
Dicerent  illae  :  Nolumus  loqui  sed  tantum  interro- 
gare.  Non  sic  utique.  Sed  si  quid  volunt  discere,  in^ 
terrogent  viros  suos,  non  in  ecclesia^  sed  domi :  in 

-n  ecclesia  nunquam.  Nam  loqui  in  ecclesia,  turpe  est 
mulieriy  id  est  turpem  et  impudentem  probat  mu- 
lierem.  Haec  de  prophetis  et  mulieribus,  et  quaecun- 
quc  supra  docui,  nolite  superbiendo  repellere,  ut 
novitales  vestras  inducatis  :  quia  an  a  vobis  processit 
verbum  Dei  ad  alias  Ecclesias^  ut  modo  novas  indu- 
catis  [inferatis]  doctrinas  ?  Aut  gloriamini  quasi  in 
vos  solos  pervenerit  verbum  Dei,  et  vos  soli  Deum 
credatis  ?  Nemo  vestrum  praesumendo  quasi  sapiens 
sit  negligat  praecepta  mea  :  sed  si  quis  videtur  inter 
vos  esse  propheta,  id  est  Scripturas  intelllgens :  aut 
etiam  spiritualis,  id  est  spiritualem  vitam  ducens, 
quicunque  sit,  cognoscat  ea  qua:  scribo  vobis,  et 
oportet  :  quia  haec  mandata  non  mea  sunt,  sed  Do~ 
mini,  Si  quis  autem  contumeliose  se  efferens  igno- 
rat,  dedignans  attendere  haec  mandata,  dico  vobis 

^  de  illo,  quod  pro  certo  ignorabitur  a  Deo.  Quando- 
quidem  ignorans  haec  mandata,  a  Deo  ignorabiiur, 
Itaque,  fratres  mei,  asmulamini,  id  est  desiderate 
prophelare,  sicut  praecipio,  et  tamen  loqui  linguis 
nolite  prohibere,  sicut  supra  determinavi.  Nolite 
prohibere,  sed  omnia  fiant  in  vobis  honeste,  id  est 
ad  aedificalionem  Ecclesiae  :  et  JL^^  secundum 
ordinem,  quem  supra  disposui,  ut  pauci  loquantur 
vel  prophetent,  et  per  partes. 

CAPDT  XY. 

c  Notum  autem  vobis  facio,  fratres,  Evangelium 
«  quod  praedicavi  vobis,  quod  et  accepistis,  in  quo 
u  et  statis.  Per  quod  et  salvamini :  qua  ratione  prae- 
D  «  dicaverim  vobis,  si  tenetis,  nisi  frustra  credidistis. 
c  Tradidi  enim  vobis  imprimis  quod  et  accepi  : 
c  quoniam  Christus  mortuus  est  pro  peccatis  no- 
«  stris  secundum  Scripturas  :  et  quia  sepultus  est, 
«  et  quia  resurrexit  tertia  die  secundum  Scripturas ; 
c  et  quia  visus  cst  Cephae,  est  posthaec  undecim. 
c  Deinde  visus  est  plusquam  quingentis  fratribus 
«  simul,  ex  quibus  mulli  manent  usque  adhuc, 
c  quidam  autem  dormierunt.  Deinde  visus  est  Ja- 
«  cobo,  deinde  apostolis  omnibus  :  novissime  au- 
c  tem  omnium  tanquam  abortivo,  visus  est  et  mihi. 
c  Ego  enim  sum  minimus  apostolorum,  qui  non 
«  sum  dignus  vocari  apostolus,  quoniam  persecutus 
c  sum  Ecclesiam  Dei.   Gratia  autem  Dei  sum  id 


203 


S.   BRUNONIS   CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS   OPP.   PARS   II. 


804 


«  quod  sum  :  et  gratia  ejus  in  me  vacua  non  fuit^  A  «  autem  terrestrium.  Alia  claritas  solis,  alia  claritas 


«  sed  abundantius  illis  omnibus  laboravi.  Non  ego 
«  autem,  sed  gratia  Dei  mccum.  Sive  enim  ego,  sive 
«  illi,  sic  praedicavimus,  et  sic  credidistis.  Si  au- 
«  tem  Christus  prsedicatur,  quod  resurrexit  a  mor- 
«  tuis,  quomodo  quidam  dicunt  in  vobis  quoniam 
«  resurrectio  mortuorum  non  est,  neque  Christus 
«  resurrexit.  Si  autem  Christus  non  rcsurrexit, 
«  inanis  est  praedicatio  nostra,  inanis  est  et  fides 
«  vestra.  Invenimur  autem  et  falsi  testes  Dei,  quo- 
«  niam  testimonium  diximus  adversus  Deum,  quod 
X  suscitaverit  Christum,  quem  non  suscitavit  ,  si 
«  mortui  non  resurgunt.  Nam  si  mortui  non  resur- 
«  gunt,  neque  Christus  resurrexit.  Quia  si  Christus 
«  non  resurrcxit,  vana  est  fides  vestra.  Adhuc  enim 
«  estis  in  peccatis  vestris.  Ergo  et  qui  dormierunt  -n 
«  in  Christo,  perierunt.  Si  in  hac  vita  tantum  in 
«  Christo  sperantes  sumus,  miserabiliores  sumus 
«  omnibus  hominibus.  Nunc  autem  Christus  resur- 
«  rexit  a  mortuis  primitiae  dormientium,  quoniam 
c  quidem  per  hominem  mors,  et  per  hominem  re- 
«  surrectio  mortuorum.  Et  sicut  in  Adam  omnes 
«  moriuntur,  ita  in  Christo  omnes  vivificabuntur. 
«  Unusquisque  autem  in  suo  ordine^  primitiae 
«  Christus  :  deinde  hi  qui  sunt  Christi,  qui  in  ad- 
«  ventu  ejus  crediderunt.  Deinde  finis,  cum  tradi- 

•  derit  regnum  Deo  et  Patri,  cum  evacuaverit  om- 
«  nem  principatum,  et  potestatem,  et  virlutem. 
«  Oportet  autem  illum  regnare,  donec  ponat  omnes 
«  inimicos  sub  pedibus  ejus  {Psal.  cix,  1).  Novis- 
«  sime  autem  inimica  destruetur  mors.  Omnia  enim 
«  subjecit  sub  pedibus  ejus  {Psal,  viii,  8).  Cum  au-  ^ 
«  tem  dicat :  Omnia  subjecta  sunt  ei,  sine  dubio 
«  praeter  eum  qui  subjecit  ei  omnia.  Cum  autem 
c  [Nam  cuml  subjecta  fuerint  illi  omnia,  tunc  ipse 
«  filius  subjectus  erit  illi  qui  subjecit  sibi  omnia, 
«  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus.  Alioquin  quid  fa- 
«  cient,  qui  baptizantur  pro  mortuis  ?  Si  omnino 
«  mortui  non  resurgunt,  ut  quid  et  baptizantur 
«  pro  illis  ?  Ut  quid  et  nos  periclitamur  omni  hora  ? 
«  Quotidie   morior  propter    vestram  gloriam  [pro 

•  vestra  gloria],  fratres,  quam  habeo  in  Christo  Je- 
M  su  Domino  nostro.  Si  secundum  hominem  ad  be- 
«  stias  pugnavi  Ephesi,  quid  mihi  prodest  si  mortui 
N  non  resurgunt  ?  Manducemus  et  bibamus,  cras 
«  enim  moriemur  (Sap.  n,  6;  Isa.  xxii;  13).  Nolite 
«  seduci.  Corrumpunt  mores  bonos  colloquia  mala.  D  came  statim  reviviscerent,  hos  tales  credebant  re- 


«  lunae,  et  aliaclaritas  stellarum.  Stella  enim  a  stella 
differt  in  claritate  :  sic  et  resurrectio  mortuorum. 
Seminatur  in  corruptionC;  surget  in  incorruptio- 
ne.  Seminatur  in  ignobilitate,  surget  in  gloria. 
Seminatur  in  infirmitate,  surget  in  virtute.  Semi- 
natur  JL^&  corpus  animale,  surgetcorpus  spi- 
rituale.  Si  est  corpus  animale,  est  et  spirituale, 
sicut  scriptum  est  :  « Factus  primus  homo  Adam 
in  animam  viventem  {Genes,  ii,  7)  »  novissimus 
Adam  in  spiritum  vivificantem.  Sed  non  prius 
quod  spirituale  est,  sed  quod  animale  est,  deinde 
quod  spirituale  est.  Pritnus  homo  de  terra  terre- 
nus  :  secundus  homo  de  coelo  coelestis.  Qualis 
terrenus,  tales  et  terreni  ;  et  qualis  coelestis,  ta- 
les  et  coelestes.  Igitur  sicut  portavimus  imaginem 
terreni,  portemus  et  imaginem  coelestis.  Hoc  au- 
tem  dico,  fratres,  quoniam  caro  et  sanguis  regnum 
Dei  possidere  non  possunt,  neque  corruptio  in- 
corruptelam  possidebit.  Ecce  mysterium  vobis 
dico  :  Omnes  quidem  resurgemus^  sed  non  omnes 
immutabimur.  In  momento,  in  ictu  oculi,  in  no- 
vissima  tuba :  canet  enim  tuba,  et  mortui  resur- 
gent  incorruptiy  et  nos  immutabimur.  Oportet 
enim  corruptibile  hoc  induere  incorruptionem^ 
et  mortale  hoc  induere  immortalitatem.  Cum  au- 
tem  mortale  hoc  induerit  immortalitatem,  tunc 
fiet  sermo  qui  scriptus  est  :  «  Absorpta  est  mors 
in  victoria  (0<e.  xiii,  14).  »  Ubi  est,  mors,  victoria 

tua  ?  Ubi  est,  mors,  stimulus  tuus  ?  Stimulus  au- 

• 

tem  mortis  peccatum  est,  virtus  vero  peccati  lex. 
Deo  autem  gratias^  qui  dedit  nobis  victoriam,  per 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum  (/  Joan,  v,  5). 
Itaque,  fratres  mei  dilecti,  stabiles  estote  et  im- 
mobiles  :  abundantes  in  oroni  opere  Domini,  sem- 
per  scientes  quod  labor  vester  non  est  inanis  in 
«  Domino.  > 

Exposino. 

Postquam  docuit  eos  de  baptismo,  de  corpore  et 
sanguine  Domini  et  de  donis  Spiritus  sancti,  ad 
ultimum  instruit  eos  de  resurrectione  mortuonim, 
quam  partim  credebant,  partim  negabant.  Crede- 
bant  enim  Christum  vere  surrexisse  a  mortuis  ;  eos 
etiam  qui  in  novissima  tuba  morerentur,  et  integra 


«  Evigilate  justi,  et  nolite  peccare  :  ignorantiam 
«  enim  Dei  quidam  habent.  Ad  reverentiam  vo- 
«  bis  loquor.  Sed  dicet  aliquis  :  Quomodo  resurgent 
«  mortui  ?  Quali  autem  corpore  venient?  Insipiens, 
c  tu  quod  seminas  non  vivificatur,  nisi  prius  mo- 
«  riatur.  Et  quod  seminas,  non  corpus  quod  futu- 
«  rum  est  seminas,  sed  nudum  granum,  ut  puta 
c  tritici,  aut  alicujus  caeterorum.  Deus  autem  dat 
«  illi  corpus  sicut  vult;  et  unicuique  seminum  pro- 
«  prium  corpus.  Non  omnis  caro  eadem  caro  :  sed 
«  alia  hominum,  alia  pecorum,  alia  volucrum,  alia 
c  autem  piscium.  Et  corpora  coelestia,  et  corpora 
•  terrestria  :  sed  alia  quidem  coelestium  gloria,  alia 


surrecturos.  Sed  eos  quorum  corpora  in  cineres 
dissolverentur,  dicebant  nulla  ratione  posse  resur- 
gere.  Naturalibus  supra  modum  adhaerentes  argu- 
mentis.  Littera  sic  jungitur :  De  linguis  et  prophetia 
sic  vos  doceo.  De  resun*eclione  autem  mprtuorumf 
notum  facio  voHSf  fratres :  notum,  inquam,  facio 
Evangelium,  id  est,  resurrectionem  mortuorum  ; 
quod  maxima  pars  est  meae  praedicationis  ;  guod 
Evangelium  de  resurrectione  ego  prasdicavi  vobis, 
ne  obtendatis  vos  quasi  ignoranter  peccare ;  quod 
etiam  accepistis,  et  turpe  esse  debet  quod  semel 
bene  credidistis :  iterum  negare,  in  guo  eHamstaHs; 
nisi  enim  resurrectionem  credatis,  irustra  in  fide 


5^05 


Exposrno  in  epistolas  pauu.  —  m  epist.  i  ad  cor. 


206 


stetis;  per   quod  etiam  Evangelium  salvabimini :  A  vertilur  ad  quod  supra.  Vere  Christus  resurrexit. 


carnis  enim  resurrectionem  partem  dicimus  fidei, 
sine  qua  nemo  possit  salvari.  Salvabimini  dico  si 
tenetis  hoc  Evangelium  ea  ratione  qua  vobis  prce- 
dicavi :  et  nisi  hoc  sit  qnod  vos  frustra  credidistiSy 
id  est,  nisi  fidem  vestram  inutilem  dicitis,  quod  Co- 
rintbii  nullo  modo  faterentur  eos,  sciiicet  frustra 
credidisse.  Trado  vobis  Evangelium.  Nam  hoc  quod 
ego  tradidi  vobis  in  primis,  id  est,  inter  potiora  fidei; 
quod  etiam  non  a  me  habeo,  sed  accepi  a  Deo,  Hoc, 
sciiicet,  Evangelium  :  quod  Christusmortuus  est  pro 
peccatis  nostris  delendis ;  et  si  peccata  nostra  deleta 
sont,  quorum  poena  mors  est,  quare  in  morte  deti- 
nemar  ?  Mortuus  est  Christus  :  et  hoc  dico  secun^ 
dum  Scripturas  prophetarum  idem  attestantium. 


Nam  sic  prcedicamus,  sive  egOj  sive  illi  alii  apostoli, 
locus  ab  auctoritate.  Yos  etiam  sic  credidistis,  quod 
Christus  vere  resurrexit :  nolite  negare.  Si  autem 
proedicatur  et  negari  non  potest,  quod  Christus  sur^ 
rexit  a  mortuis,  quomodo  quidam  in  vobis  dicunt^ 
quod  non  est  futura  resurrectio  mortuorum  f  Si  Chri- 
stus  resurrexit  (  quod  utique  verum  est)  resurrectio 
mortuorum  sequitur  ex  necessitate.  Probavit  supe- 
rius  auctorilatibus  Scripturarum  et  testimoniis  san- 
ctorum,  qui  viderunt  Christum  vere  surrexisse  a 
mortuis,  et  ex  eo  intulit,  quia  si  Christus  surrexit, 
et  resurrectio  mortuorum  erit.  Hanc  autem  conse- 
quentiam  sic  probat  :  Yere  si  Christus  surrexit  et 
resurrectio  moriuorum  est.  Namsi  resurrectio  mor- 


Cum  modo  debeat  probare  de  resurrectione,  prse- g^Mortimnoncs^nc^u^  C/im<t«mttrr^xi/.Hiclocus 


mittit  Christum  vere  fuisse  mortuum,  ut  verae  morti 
vera  sit  resurrectio.  Hoc  etiam  tradidi  vobis  de 
Christo  quod  sepultus  est,  ne  statim  post  mortem 
resurgens,  diceretur  :  Non  vere  mortuus  est.  Hoc 
etiam  tradidi  vobis  de  eo  quod  resurrexit  tertiadie. 
Et  hoc  dico  secundum  Scripturas,  quae  hoc  perhi- 
benl. 

Probavit  per  testimonia  Scripturarum ,  probat 
etiam  Christum  resurrexisse,  per  testimonia  eorum 
quibus  post  resurrectionem  visus  est.  Et  hoc  tra- 
didi  vobis,  quia  visus  est  CephaSy  id  est,  Petro.  Hanc 
apparitionem  ubi,  et  quomodo  facta  sit  non  legimus, 
sed  tantummodo  scriptum  est :  Surrexit  Dominus  et 
apparuU  Petro,  etpost  haec  visus  est  undecimdipo- 
stolis,  dH^O  quando  Thomas  erat   cum  eis  {Luc. 


a  simili  est,  et  inter  causam  et  effectum  diversis 
respectibus.  Similitudo  in  eoestquia  siChristusin 
morte  detineri  non  potuit;  quia  peccatum,  quod  est 
causa  mortis,  in  eo  non  fuit,  nec  nos  pro  modo  no- 
stro  justificati  a  peccatis  in  morte  detinebimur.  Quia 
si  mortem  evadimus,  tunc  resurgemus,  per  hanc 
similitudinem,  scilicet,  quod  peccatis  justificati  su- 
mus,  cum  Christo  resurgemus ;  sed  quia  Christus 
longe  major  nobis  est  in  justitia,  ideo  major  erit  in 
gloria  resurrectionis.  Iterum  resurrectio  Christi  et 
quaecunque  operatus  est  in  terris,  omnia  spectave- 
runt  ut  homo  restitueretur  perditae  beatitudini.  Quia 
8i'hic  effectus,  scilicet,  resurrectio  mortuorum  non 
sequitur,  frustra  causae  illae  praecesserunt,  sed 
Christus  resurrexit  :  et  hoc  probat  per  multa  incon- 
xxiv,  39).  Deinde  visus  est  plus  quam  quingentis  ^  venientia,  ex  eo  non  resurgente  provenientia.  Dico 


fratribus  simul  :  ex  quibus  multi  manent  usque 
ad  hoc  tempus;  et  si  placet,  quaerite  ab  eis ;  quidam 
autem  eorum  dormierunt.  Christum  dicit  mortuum, 
hos  dormisse.  Deinde  etiam  visus  est  Jacobo  Hiero- 
soljrmitano  episcopo,  qui  videns  Christum  in  cruce, 
devovit  se  non  manducaturum  panem,  donec  vide- 
ret  Christum  resurrexisse.  De  his  duabus  appari- 
tionibus,  nihil  in  Evangeliis  invenitur.  Deinde  visus 
est  omnibus  apostolis  {Act,  rn,  3),  in  die  Ascensio- 
nis.  Novissime  autem  omnium  visus  est  mini  {Act. 
xxu,  17) ;  prius  in  via,  post  in  templo  oranti.  Milii 
dico,  tanquam  abortivo,  id  est  vi  quadam  et  compul- 
aione  in  apostolatum  nato.  Abortivum  se  dicit,  quia 
extra  tempus  natus  in  Christo,  apostolatum  accepit, 


quod  Christu^  surrexit.  Nam  si  Christus  non  sur^* 
rexit,  ergo  prcedicatio  nostra  est  inaniSf  id  est  sine 
re  ;  quia  res  illa  quam  prsedicat  non  sic  est ;  et  de 
eodem  aliud  inconveniens,  quoniam  fides  vestra  est 
inanis,  id  est  infructuosa,  si  Christus  non  resurrexit, 
quod  Corinthii,  scilicet,  fidem  suam  esse  inanem 
nullo  modo  faterentur.  Iterum  aliud  inconveniens, 
si  Christus  non  resurrexit  ;  quia  tune  invenimur  nos 
falsi  testes  Dei  Patris,  ideo  quoniam  diximus  testi- 
monium  contra  Deum :  non  enim  placet  Deo,  si  quis 
quod  non  fecerit  Deus  attribuat  ei;  hoc,  scilicet  te- 
stimonium  quod  Deus  suscitaverit  Chnstumy  quem 
pro  certo  non  suscitavit  si  mortui  non  resurgunt. 
Yerum  est  quod  mortui  resurgunt  sicut  vos  dicitis. 


in  coelo  recepto  Domino  cum  came.  Bene  dico  J)  Nam  si  mortui  non  resurgunty  neque  Chistus  re* 


abartivo.  Nam  ego  sum  minimus  apostolorum,  qui 
nec  etiam  dignussumvocariapostolus,  quoniamper- 
secutus  sum  Kcclesiam  Dei.  Et  licet  dignus  non  fue- 
rim,  tamen  sum  id,  id  est  apostolus  qui  utique  sum 
per  gratiam  Dei,  et  licet  prius  persecutor  fuerim, 
tamen  ex  quo  recepi  gratiam  ejus,  ipsa  gratia  non 
fuit  vacuaj  id  est  otiosa  in  me,  sed  laboravi  onmi 
genere  passionis  abundantius  omnibus  aliis  aposto- 
Us.  Et  licet  dicam  laboravi,  tamen  non  ego  per  me 
boc  potui,  sed  gratia  Dei  operata  est  mecum.  Cum 
dieal  se  tol  et  tanta  sustinuisse,  per  hoc  satis  appro- 
bat  resQrrectionem,  spe  c^jus  omnia  patitur.  Re- 


surrexit :  idem  superius  posuerat,  sed  ad  aliud  :  ibi 
enim  ut  illam  probaret  veram  si  Christus  sur- 
rexit  et  mortui  resurgent.  Hic  autem  ut  inferret  ve- 
ram  eam  quae  dicit  non  suscitatum  esse  Christum  nisi 
JL^T  mortui  resurgant.  Diceret  Corinthius  :  Mal- 
lem  negare  resurrectionem  Christi,  quam  concedere 
quod  resurgant  mortui.  Probat  iterum  per  inconve- 
niens  Christum  resurrexisse :  Yere  Christus  surrexit, 
nam si  non resurrexit  Christus,  fides  vestrade  Chri- 
sto  vana  est.  NuUa  fuit  illa  fides,  quamaccepistis.  Ve- 
re  si  Christus  non  resurrexit,  vana  est  fides  vestra, 
Nam  adhuc  estis  in  peccatis  vestris.Le^ivLT  sur- 


207 


S.  BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS  II. 


208 


rexisse  propter  justificationem  nostram.  Quia  si  non  A 
resurrexit,  nec  nos  justificavit,  sic  igitur  vana  est 
fides  vestra.  Et  quia  adhuc  homines  sunt  in  pec- 
eatis,  ergo  illi  qui  doinnierunt  in  Christo,  id  est 
mortui  in  Ghristi  fide  perierunt^  id  est  damnati  sunt. 
Iterum  aliud  incouveniens.  Et  si  non  resurrecturi 
sperantes  sumus  in  Christotantummodoin  hac  vita^ 
sicut  vos  dicitis,  futuram  non  habituri,  tunc  sumus 
miserabiliores  omnibus  hominibus  :  quia  nec  hac, 
nec  alia  vita  fruemur  :  cum  quotidie  in  angustiis 
devolvamur  :  quandoquidem  tot  inconvenientia  ex 
negata  resurrectione  seingerunt  :  igiturnuni;,  id  est 
ex  praemissis  rationibus  colligitur  quod  vere  Chri- 
stus  reshrrexit  a  mortuis,  Christus  dico  pnmituB  et 
secundum  tempus,  et  secundum  dignitatem,  quia  et 
Bi  quidam  ante  eum  suscitati  fuerunt  non  a  mortuis,  -o 
sed  in  numero  morientium  relapsi  sunt.  Dignitate, 
quia  majorem  omnibus  gloriam  habebit,  et  quidquid 
alii,  totum  habebunt  ab  illo,  et  per  illum.  Christus 
dico  primiticB  dormientium,  Per  hoc  innuit,  cum  . 
dicit  Ghristum  primitiae,  quod  a4ii  dormientes 
secuturi  sint  eum  in  resurrectione.  Diceret  aliquis  : 
Non  videtur  ut  per  meritum  unius  hominis  Christi 
omnes  homines  resurgere  possint.  Gontra  hoc 
Paulus  :  Vere  caeteri  dormientes  per  primitias  suas, 
id  est  Ghrislum,  resurgent,  quoniam  quidem  per 
hominem  unum  fuit  mor^omnium,  itaetperhominem 
unum  erit  resurrectio  mortuorum,  Unde  hoc  a  simili. 
Nam  sicut  in  solo  Adam  omnes  moriuntur,  ita  etin 
solo  Christo  omnes  vivi/icabuntur,  Si  enim  culpa 
Bolius  Adse,  ad  damnationem  omnium  sufficiens 
fuit,  ut  praetermissa  majoritate  similitudinem  solam  ^ 
loquamur,  quare  simili  modo  justitia  solius  Ghristi  ad 
justiBcationem  omnium  non  sufficeret. 

Postquam  probavit  resurrectionem  omnium  vere 
futuram,  congrue  subdit  de  ordine  ejus  resurrectio- 
nis  :  ut  per  hoc  magis  certificaret  eos  et  invitaret 
ad  eamdem  resurrectionem,  dicens  :  Licet  omnes 
seque  resurgaut,  tamen  unusquisque  erit  in  sm 
ordine  :  qui  enim  plus  promeniit,  plus  accipiet 
gloriae  :  et  ita  quod  Chrislus  erit  primitice  tempore 
et  dignitate,  sicut  superius.  Deinde  post  Ghristum 
erunt  in  gloria  ii  qui  sunt  Chiisti,  In  eo  dico  eos 
esse  Ghristi,  scilicet,  qui  crediderunt  in  secundum 
adventum  ejus,  id  est  resurrectionem  :  et  ita  credi- 
derunt  integritate  fidei  et  boni  operis  :  euntes  obviam 
in  adventum  Ghristi.  Potuisset  dicere,  qui  credi-D 
derunt  in  nativitatem  Ghristi  vel  passionem  ;  sed 
ideo  in  adventum  dixit,  quia  resurrectionem  com- 
mendare  eis  intendebat.  Et  postquam  ii  qui  sunt 
Ghristi  resurgent,  deinde  erit  finiSy  id  est  impletio 
promissae  beatitudinis  :  cum  Ghristus  tradiderit 
regnum^  id  est  Ecclesiam  suam,  quam  cum  potentia 
r«git.  Tradiderit  dico  Deo  et  Patri  :  tunc  Christus 
dicetur  tradere  regnum  Patri,  cum  Ecclesiam  suam 
locabit  in  oculis  Dei,  ut  quod  hic  vidit  per  speculum 
et  in  eenigmate,  ibi  videat  facie  ad  faciem.  Deo  dicit 
et  patri,  ut  ostendat  eum  qui  ab  alio  inilium  non 
babuit.  Ut  etiam  notet  eum  et  Greatorem  esse,  et 


creaturis  paternam  dileclionem  adhibere.  Cum  tra- 
diderit  dico  regnum  :  et  cum  evacuaverit  omnem 
principatum,  et  potestatem,  et  virtutem, 

Notandum  est  quod  in  angelis  div<^rsitates  officio- 
rum  Deus  posuerit,  et  hoc  totum  causa  hominum, 
ut  angeli  administrent  saluti  eorum.  Sed  postquam 
homines  jam  in  perfectione  erunt,  et  nulla  admini- 
stratione  egebunt,  nomina  illa  destruentur  in  angelis, 
quibus  vocabantur  pro  diversitate  humanae  admini- 
strationis.  Sunt  enim  quidam  inter  angelos,  qui 
principatum  habent  super  omnes  alios.  HA^  Sunt 
etiam  alii  qui  potestalive  perficiunt  ea,  quae  a  prin- 
cipatu  injunguntur  eis.  Sunt  alii  qui  dicuntur  virtu-  ' 
tes,  quia  miraculomm  sunt  operatores.  Similiter  et 
in  malis  angelis  quidam  sunt  principes  super  omnes 
alios.  Alii  habentes  potestatem  efficiendi  quod  prin- 
cipes  prseceperint  :  alii  virtutes,  qui  aliqua  nova 
inducant  quasi  miracula.  Et  haec  iterum  in  fine 
evacuabuntur.  Quia  sicut  boni  angeli  ultra  non 
habebunt  in  quo  homines  tueantur ;  sic  nec  mali  in 
quo  noceant  hominibus.  Sic  etiam  inter  homines 
omnis  differentia  praelationis  vel  subjectionis  destru- 
etur  :  inter  quos  nulla  erit  regiminis  inaequalitas.  In 
fine  tradet  Ghristus  regnum  suum  Patri :  sed  interim 
dum  nondum  finis  est,  oportet  regnare,  id  est  Chri- 
stum  cum  potentia  Ecclesiam  suam  regere.  Oportet 
ideo  dicit :  quia  sic  prophetatum  est  in  Scripturis, 
quas  ex  necessitate  oportet  impleri.  Regnare  dico, 
donec  Deus  ponat  omnes  tnimico5  Ghristi  subpedi- 
bus  ejus,  id  est  tam  plenaria  subjeclione,  sicut  sunt 
aliqui  pedibus  aliorum  prostrati.  Vel  subpedibus 
ejuSj  id  est  subjectos  humanitati  Ghristi.  Quae  per 
pedes  ideo  signatur  :  quia  per  humanitatem  assum- 
ptam,  divinitas  venit  ad  homines.  Et  postquam  haec 
omnia  erunt  evacuata,  tunc  etiam  destruetur  mors 
novissima  :  quia  postquam  non  erit  peccatum  :  nec 
poena  peccati,  scilicet  mors  remanebit.  Mors  dico 
inimica  :  cui  et  homines  inimicantur,  et  quae  ini- 
micatur  hominibus.  Vere  inimici  ponentur  sub  pedi- 
bus  Ghristi.  Nam  scriptum  est  in  Psalmo :  <  Omnia 
subjecit  Deus  sub  pedibus  ejus  (Psal.  viii,  8),  »  id 
est  Christi,  sicut  expositum  est  in  Psalmo^  Tamen 
habetur,  subjecisti.  Cum  autem  Scriptura  dicat, 
omnia  sinedubio  subjectasunt  Christo^  omnia  prceter 
eum  qui  ei,  scilicet  Chrislo,  subjecit  omnia,  scilicet 
praeter  divinitatem.  Deus,  qui  Christo  subjecit  omnia, 
non  est  Ghristo  subjectus.  Sed  ipse  Ghristus  erit 
subjectus  illi,  id  est  Deitati :  qux  subjecit  omnia  ipsi, 
id  est  Christo.  Diceret  aliquis  :  Interim  quidem 
Ghristus  erit  subjectus  Deo,  donec  sibi  Deus  sub- 
jecerit  omnia  :  sed  postea  non.  Erit  utique  (ait 
Paulus)  quia  cum  subjecta  fuerint  Ghristo  omnia, 
tunc  ipse  Ghristus  subjectus  erit  Deo,  qui  ipsi 
subjecit  omnia.  Ita  tamen  subjectus,  ut  sit  aequalis, 
scilicf^t,  ut  Ghristus  sit  Deus  in  omnibus,  id  est  in 
singulis  creaturis  :  et  ita  in  omnibus  quod  omnia 
singulis,  id  est  perfecta  beatitudo,  perfecta  gloria, 
et  pax  superans  etiam  omne  hominis  desiderium. 
Revertitur  ut    probet  resurrectionem   mortuorum 


209 


KXPOSITIO  m  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  COR. 


810 


dicens  :  Mors  per  Christum  destruetur,  et  bomines  A  fidem  resurrectionis.  Perhoc  quod  dicit  tteducij  no- 


tunc  resurgent  :  alioquin,  id  est  si  dicas  non  esse 
resurrectionem  mortuorum,  quid  facient  illi  qui  bap- 
tizantur  pro  mortuii  ?  Tangit  hic  reprobum  mo- 
rem  quorumdam,  qui,  audito  quod  resurrectio  fu- 
tura  csset  eorum  qui  baptizarentur^  cum  essent 
baptizati,  iterum  loco  infidelis  patris  jam  mortui 
baptizabant  se  :  ut  sic  pater  vel  mater  salvarentur 
in  resurrectione.  Et  hoc  adducit  ad  verecundiam 
Corinthiorum  :  quia  si  illi  perversi  tantam  fidem  de 
resurrectione  habebant,  quanto  magis  Corinthii 
deberent  resurrectionem  credere  ?  Littera  sic  est  : 
Quid  facient  iUi  qui  baptizantur  pro  mortuis  spe 
resurgendi,  n  omnino  mortui  non  resurgunt  ?  Ut 
quid  etiam  baptizantur  pro  illis  justificandis  :  cum 


tat  seductores  esse  inter  eos.  Nolite  credere  sedu- 
ctoribus.  Nam  colloquia  illorum  mala  non  solum  fl- 
dem  violant  :  sed  etiam  corrumpunt  bonos  mores. 
Qui  enim  futuram  vitam  non  credit,  nescio  quare 
bonis  moribus  laboret  adhaererc.  Et  ne  a  seductori- 
bus  corrumpamini;  evigilate  ad  hoc  ut  sitis  justi, 
et  ut  juslitiam  conservetis.  Nohte  ulterius  peccare : 
necessarium  est  ut  evigiletis.  Quidam  enim  inter  vos 
habent  ignorantiamDei,  id  est  ignorant  sequitatemy 
et  fidem  Dei :  et  hoc  loquor  vobis  ad  reverentiam,  id 
est  ad  erubescentiam),  ut  verecundemini  de  pecca- 
tis  vestris. 

Postquam  Paulus  per  necessarias  rationes,  per  in- 
convenientia  quae  inde  proveniunt,   iterum  per  po- 


nec    illi    justificentur  ?  Si    enim   justificarentur  a  n  tentiam  Christi,  futuram   resurrectionem   approba- 


peccatis  et  resurgerenl.  Vel  aliter  sic  :  Alioquin, 
id  est  si  resurrectio  non  est,  quidfacient  illi^ut  ^ap- 
tizantur  pro  mortuis  operibus,  id  est  pro  peccatis, 
quae  mortem  operantur  ?  Baptizantur  dico  spe  resur- 
rectionis.  Et  quid  facient,  si  omnino  mortui  non 
resurgunt  ?  Ut  quid  etiam  baptizantur  pro  illis,  id 
est,  ut  justificentur  a  peccatis  ?  Vel  aliter :  Alioquin 
si  non  resurgunt  mortui,  quid  facient  illi  qui  bapti- 
zanturpro  semortuis,  i^  est mortificandis  peccato  : 
Yel  prose  mortificatis  per  peccatum  Deo.  Csetera 
sicul  dicta  sunt.  Iterum  si  resurrectio  mortuorum 
Don  est,  ut  quid  etiam  nos  apostoli  periclitamur  om- 
ni  hora  f  Non  enim  finem  habent  tribulationes  nostrae, 
qaas  gaudemus  pati  spe  futurae  JL  ^9  resurrectionis. 
Yere   periclitamur  :  nam   quotidie  morior,  id  est 


vit,  vult  illam  approbare  per  legem  naturae  :  quia 
humana  sapientia  magis  argumentatur  secundum 
passibilitatem  [possibilitatem]  naturae.  Quasi  dice- 
ret  :  Licet  superius  resun*ectionem  satis  approba- 
vcrim,  tamen  secundum  legem  naturae  objiciendo, 
dicit  mihi  aliquis  :  quomodo  resurgunt  mortui  in 
pulverem  jam  dissoluti  ?  Natura  non  videtur  hoc  pati. 
Iterum  si  aliquo  jnodo  pulvis  ille  conglutinatur,  ta- 
men  quali  corpore  venient  homines  qui  resurgent? 
Num  credi  potest  ut  tanta  gloria  possit  venire  dis- 
soluto  pulveri,  ut  tu  praedicas  ?  Priori  respondet  quse- 
slioni.  Natura  bene  patitur  mortuos  resurgere.  II- 
lud  enim  quod  tu  insipiens,  qui  de  resurrectione  du- 
bitas,  semen,  inquam^  illud,  quod  tu  seminas  non 
vivificaturj  id  est  nullo  modo   vivere  potest,  nisi 


pericula  roortis  patior,  fratres,  propter  vestramglo-  ^  prius  moriaturf  et  computrescat  :  quemadmodum 


riam,  ut  vos  digni  sitis  gloria  resurrectionis.  Vel 
secundum  Augustinum :  Morior,  et  hoc  juro  per 
vestram  gloriam,  fratres  :  quam  gloriamspe  quidem 
jam  habeo,  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  :  qui 
jam  in  gloria  cum  came  mea  resurrexit.  Qui  etiam 
nt  secum  resurgerem  promeruit.  Si  ilerum  morlui 
non  resurgunt :  quid  mihi  prodest  si  secundum  ho- 
minem,  id  est  secundum  humanse  rationis  poten- 
tiam.  Vel  secundum  hominem  :  quia  ego  homo ,  illi 
bestiae.  Secundum  hominem  utique  pugnavi  contra 
besiias  Ephesi,  id  est  contra  Ephesianos  bestiales  : 
quia  resurrectionem  negando,  hominem  in  hoc 
mundo  solum  vivere  dicunt ,  quod  et  bestiae 
fjBciunt. 


vides  quod  oportet  semen  putrefieri,  ut  sic  postea 
vivat :  ne  dubites  jam  hominem  iterum  post  mortem 
vivere  posse,  cum  per  mortemoporleatvivere.  Pro- 
bat  aliam  qusestionem,  futuram  scilicet  gloriamcor- 
porum,  ejusdem  seminis  similitudine,  dicens  :  Vere 
in  majori  gloria  corporum  venient.  Nam  quod  semi- 
nas  tu,  non  seminas  iUudcorpus  quod  futurumest, 
sed  seminas  nudum  granum  :  corpus  autem  de  nudo 
grano  futunim  multa  grana,  paleas  et  culmos  est 
habitunim.  Similiter  non  sit  tibi  absurdum,  si  dica- 
miis  corpora  nostra  in  majori  gloria  resurrectura 
quam  hic  seminentur.  Tu  seminas  nudum  granum, 
utputa,  id  est  sicut  est  granum  triticif  aut  granum, 
alicujus  ca^terarum  segetum.  Tu   seminas  nudum 


Quidy  inquam,  illa  pugna  mihi  prodest,  nisi  post  D  granum  ;   sed  Deus  dat  illi    grano  corpus  sicut 


mortem  habiturus  sim  gloriam  ?  Ephesii  negabant 
resurrectionem  :  contra  quos  Paulus  multo  labore 
disputavit,  approbans  futuram  essc  resurrcctionem. 
El  quandoquidem  secundum  vos  vita  non  restat 
post  hanc  :  nihil  jam  aliud  agendum  est  :  nisi  ut 
desperantes  manducemus  et  bibamus  :  quia  non 
oltra  victuri  moriemur  (Isa.  xxii,  13;  Sap.  ii,  6.) 
Hoc  verbum  dixerunt  Judsei,  cum  aflfligercntur  in 
captivitate  Babylonis,  et  desperarent  de  adjutorio 
Dei.  Similiter  qui  resurrectionem  negant,  de  auxilio 
et  potentia  Dei  desperant.  Et  quia,  fratres,  non  sic 
est  desperandum,  sed  de  resurrectione  confidcndum, 
ideo  nolite  seduci  a  pseudoapostolis,  qui  non  habent 


vult,  fertilitate  granorum,  spicarum  et  culmorum 
gloriosum  :  et  unicuique  tamen  JL&O  seminum 
reddit  proprium  corpus  :  quia  si  seminatum  est 
triticum,  pullulat  triticum  ;  et  sic  in  identitate  se- 
minum  singula  grana  rcsurgunt,  et  hoc  in  exem- 
plum  melioratse  resurrectionis,  non  amissae  sub- 
stantiae.  Cumque  omnes  in  hoc  conveniant ,  quod 
resurrcctionis  gloriam  sunt  habituri  in  eo  tamen 
diffcrunt  quod  quidam  gloriosiorem  sunt  habituri, 
quidam  non  adeo,  secundum  differentiam  merito- 
rum.  Diceret  aliquis  :  Cum  omnis  hominum  mate- 
ria  ex  eisdem  constet  elementis,  videtur  ut  quidquid 
uni  conferetur,  totum  in  alio  possideat  similis  ma^ 


211 


S,  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


212 


teria.  Qaod  Paulus  (ut  ad  meliora  semper  provocet  A  bus,  et  non  vivificans.  Et  vere  surget  corpus  spiri- 


eos)  per  similitudinem  alianim  creaturarum  impro- 
bat :  quia  quemadmodum  omnia  animalia  ex  eisdem 
elementis  facta  sunt,  eadem  tamen  materia  non  au- 
fert,  quin  alia  et  alia  inter  se  sint.  In  coelestibus 
etiam  creaturis  ex  eisdem  materiis  constitutis  diffe- 
rentia  est  ad  invicem  claritatis ;  sic  in  homini- 
bus  natura  camis  omnibus  eadem  non  impedit 
quin  possint  diversificari  in  gloria  resurrectionis. 
Littera  sic  jungitur  :  Licet  omnes  resurgant  in  ma- 
jori  gloria  carnis,  tamen  differenter  :  nec  hoc  im- 
pedit  eadem  onmibus  materia  conditionis  :  sicut  vi- 
des  quod  non  omnis  caro^  eadem  caro,  licet  omnis 
ex  eadem  materia,  sed  alia  est  caro  hominum  et 
alia  est  pecorum,  Alia  autem  est  caro  volucrum  : 


tuale:  nam  novissimus  Adam,  id  est  Ghristus,  dici- 
tur  Adam,  quia  natus  de  ipso  secundum  lineam  car- 
nis  :  ideo  autem  novissimus,  quia  post  eum  non  est 
futurus  alius  Adam,  qui  novam  inducat  generatio- 
nem.  Omnis  enim  homo,  vel  camalis  AddB  filius  vel 
spiritualis.  Hic,  inquam;  novissimus  Adam,  JL&  dH 
factusestinspiritumuonyiventemf  sed  vivi/ican- 
tem.  In  illa  enim  resurrectione  sic  anima  corpus 
vivificabit,  ut  nullo  egens  alimento  vivat  perpetuo. 
Diceret  ille  :  Licet  Ghristus  qui  Deus  fuit ,  ita 
potuit  vivificari,  ego  non  sic  potero ,  qui  tantum 
homo  sum.  Nihil  impedit,  ait  Paulus,  quia  licet 
Ghristus  Deus  sit,  tamen  non  prius  fuit  illud  corpus 
quod  est  spiritualCj  sed  prius  fuit  illud  corpus  quod 


alia  autem  est  caro  piscium,  Et  sicut  terrena  cor-  j^  est  animale  :  et   deinde  fuit  illud  corpus,  quod  est 


pora  inter  se  differunt,  sic  coelestia  a  terrenis.  Sunt 
enim  corpora  ca^lestia^  et  corpora  terrestria :  et 
cum  in  hoc  quod  eorpora  sunt ,  conveniant  :  tamen 
in  hoc  differunt  quod  alia  quidem  est  cmlestium  cor- 
porum  gloria,  alia  autem  terrestrium.  Et  sicut 
coelestia  a  terrenis  differunt,  sic  ipsa  coelestia  inter 
se.  Nam  alia  est  clantas  solis,  et  alia  est  claritas 
luna:,  et  alia  est  claritas  stellarum,  In  ipsis  etiam 
stellis  differentia  :  nam  stella  differt  a  stella  in  cla- 
ritate  :  et  sicut  hae  creaturae  vicissim  a  se  differunt 
claritate,  sic  etiam  resurrectio  mortuorum  differens 
erit  justis  in  claritate  gloriae.  £t  licetin  gloria  resurrec- 
tionis  differant,  hoc  tamen  indifferenter  habent  quod 
hicfmtna/urcorpus  hominis  in  corruptionem,  id  est 
ad  hoc  ut  corruptioni  subjaceat.  Seminare  dicit  a  die 


spintuale.  Vere  primus  homo  factus  est  in  aniraam 
viventem,  nam  primus  homo  factus  est  de  terra 
terrenus,  et  secundus  Adam  factus  est  in  spiritum 
vivificantem.  Nam  secundus  homo  factus  est  casles- 
tis  veniens  de  ccelo.  Et  qualis  fuit  primus  ille  terre- 
nus,  tales  sunt  et  terrenif  qui  adhaerent  ejus  terre- 
nitati.  Etqualis  fuit  secundus  ille  caslestis,  tales  etiam 
erunt  imitatores  ejus  coelestes.  Et  quandoquidem 
qui  terrenum  sectabitur,  terrenus  erit ;  et  qui  coeles- 
tem,  C(£leslis  ;  igitur  sicut  portavimus  imaginem 
terreni  Adae  per  peccatum,  sic  amodo  portemus  ima- 
ginem  coelestis  Adae,  per  justitiam  vitae  :  ut,  deposito 
onere  terrenitatis,  gaudeamus  in  levitate  gloriaecoe- 
lestis.  Quia  modo  dixerat  qualis  fuit  coelestis,  tales 
erunt  adhaerentes  ei.  Dixerat  etiam  portemus  imagi- 


quo  concipitur  homo ,  usque  ad  diem  resurrectionis  ^  nem  coelestis :  ne  occasione  horum  verborum  puta- 


omnium.  Seminatur  quidem  in  corruptione  :  sed 
surget  in  incorruptione,  id  est  ut  ab  omni  corru- 
ptione  alienum  sit,  et  hoc  surgere  erit  in  die  judicii. 
Seminatur  non  solum  in  comiptione ,  sed  etiam  in 
ignobilitate.  In  multa  enim  vilitate  carnis  homo  ge- 
neratur,  sed  tunc  surget  in  gloria,  perpetua  habenda. 
Seminatur  hic  in  infi.rmitate,  omnibus  enim  morbis 
et  diversis  hic  subjacet  miseriis  :  sed  tunc  surget  in 
virtute  impassibilitatis  et  immortalitatis.  Seminatur 
hic  corpus  animale,  quod  quotidianis  ciborum  fo- 
mentis  sustentari  oportet,  ut  quodlibet  animal : 
sed  tunc  surget  corpus  spiritualCy  quod  spiritu  solo 
regitur^  sine  usu  corporei  cibi.  Yere  animale  cor- 
pus  seminatur  :  siquidem  hoc  vestrum  corpus  ani- 


remus  nobis  ad  salvationem  sufficere  veterem  homi- 
nem  in  baptismo  deponere,  et  novum  hominem  ibi- 
dem  assumere.  Determinat  Paulus  non  satis  esse  hoc 
modo  imaginem  coelestis  portare,  nisi  continua  imi- 
tatioae  operum  portemus.  Littera  sic  jungitur  : 
Licet  dixerim  ,  portemus  imaginem  coelestis,  et 
erimus  coelestes,  tamen  hoc  dicOf  id  est  detennino 
vobis,  fratres,  quoniam,  id  est  quod,  caro  et  san^ 
guis,  id  est,  qui  carni  acquiescunt  et  sanguini,  quae- 
dam  enim  peccata  sunt  ex  carnalitate,  ut  mollis  lu- 
xuria  :  quaedam  ex  vitio  sanguinis,  ut  ira  ex  melan- 
cholia  :  et  quicunque  camem  et  sanguinem  peccati 
sectantur,  hi  non  possunt  possidere  reqnum  Dei,  id 
est  seipsos  in  futura  gloria.  Regnum  enim  Dei  nihil 


male  esty  surget  idem  spirituale  corpus  :  siquidem  D  aliud  est ,  quam  ipsi  homines ,  in  hac  vita  nemo 


spirituale  tunc  erit.  Vel  aliter  :  Yere  corpus  surget 
spirituale ;  nam  si  corpus  modo  dicitur  animale,  vo- 
candum  est  etiam  idem  eorpus  spirituale  :  nam  ani- 
male  non  diceretur,  nisi  respectu  spiritualis,  ut 
quasi  vim  relativomm  habeant;  animale  et  spiri- 
tuale  :  vere  corpus  hoc  est  animale,  sicut  scriptum 
est  in  Genesi  {Gen.  ii,  7) :  Primus  homo,  hicautem 
dictus  est  Adam,  factus  est  in  animam  non  viviG- 
cantem  corpus  :  quia  cito  morte  dissolutum  est,  sed 
in  animam  viventem,  id  est  quae  viveret  ibi  in  car- 
ne  :  nisi  enim  corpus  cibis  aleretur,  anima  non  vi- 
veret  ibi.  £t  ideo  dicitur  vivens,  quasi  aiienis  viri- 


possidet  se  :  quia  nulla  dies  est^  qua  non  quisque 
possideatur  a  peccato,  sed  in  futura  beatitudine 
quisque  justorum  possidebit  se.  Ubi  nemo  tentatione 
carnis  inquietabitur.  Yere  caro  et  sanguis  non  pos- 
sidebunt  regnum  Dei  :  nam  caro  et  sanguis  est 
corruptio.  Regnum  autem  Dei  est  incorruptio.  Cor- 
ruptio  vero  non  possidebit  incorruptelam  :  igitur 
caro  et  sanguis  non  possidebunt  regnum  Dei. 
Quia  modo  superius  dixerat  :  Quicunque  por- 
taverit  imaginem  coelestis,  resurget  in  gloria. 
Dixerat  iterum  quod  caro  et  sanguis  nullo  modo 
possidebunt    regnum   Dei    :   ne    haec    verba  in- 


2t3 


Exposrrio  is  epistolas  pauli.  --  in  epist.  i  ad  cor. 


214 


teliigeret  aliquis  esse  coDtraria,  solvit  illud  absol-  A  in  aculeo  suse  caudse,  mortem  loco  veneDi  gestabat  T 


veDdo  omoem  contrarietatem,  dicens  :  Ne  praedicta 
verba  mea  male  ioterpretemiDi,  ecce  dico  voMs 
mysterium,  id  est  aperio  vobis  rem  occultam,  ut 
per  ejus  apertioaem  auferam  a  vobis  hujus  rei  du- 
bietatem.  Vere  ^uidem  est  (Isicut  praefalus  sum) 
quod  omnes  resurgemuSf  id  est  omoes  corpora  resu- 
memus,  sed  taracD  non  omnes  immutabimWt  ioacci- 
piendo  gloriam  :  quia  quidam  resurgeut  ad  poeDam 
sibi  augmeutaDdam  :  alii  ad  gloriam.  Resurgemus 
quidem  in  momentOy  et  ut  majorem  facilitatem 
resurrectionis  aperiat,  corripit  quod  dixerat,  ia 
momeDto,  diccDs  :  Resurgemus  in  ictu  oculiy  id  est, 
quam  cito  oculus  transit  ad  pervideodum  aliquid  : 
vel,  quam  cito  palpebra  palpebrae  juugitur.    Hoc 


Ait  Paulus :  beue  dico  stimulus  :  oam  peccatum  est 
stimulus  mortiSf  id  est  aculeo  suo  mortem  homini- 
bus  instimulans.  Pro  eo  quod  Paulus  quid  sit  sti- 
mulus  exponit,  prsecedentia  verba  putantur  dod 
esse  ipsius  :  vel  si  sunt  Pauli,  dod.  tamcD  mutatur 
seuteDtia.  iDSultaudo  enim  dicit  morti,  quia  modo 
absorptaes.  Ubiesty  o  moTs^tuavictoria  ?  Csetera  dod 
mutantur.  Ne  iterum  dicerent  :  Cum  destructo 
peccato  destruatur  mors,  bene  modo  nobis  est, 
quia  per  legem  destruemus  peccatum.  Coutra  hoc 
Paulus  :  Peccatum  est  stimulus  mortis.  Lex  vero 
Dullo  modo  debilitat  peccatum  :  imo  est  virtus,  et 
augmeutum  peccati.  Et  hoc  coogrue  removit,  ut 
sicut  per  Christum  probaverat  fieri  resurrectioDem, 


autem  fiet  in  tuba  novissima  :  dod  quod  vox  tubae  ^  sic  per  eumdem  osteudit  esse  omnem  peccati  re- 


ibi  aadiatur,  sed  sicut  vox  tubae  victores  invitat  ad 
palmam;  victis  vero  fit  ad  terrorem  :  ita  vox  illa 
signum  erit  justis  ut  triumphi  meritum  accipiaut, 
impiis  autem  terrorem  poenae  incutiat.  Novissima 
ideOy  quia  cum  multas  voces  dederit  Christus  in 
mundo,  unde  terreret  impios,  laetificaret  justos  :  vox 
illa  judicii  Dovissima  erit  coDsummaos  justis  gloriam, 
impiis  iram  iudeficieDtem.  Et  quia  de  tuba  hac  uihil 
amplius  dixerat,  subdit  :  I&l^  Bene  dico  tuba. 
Nam  canet  tuba.  Non  determinat  utrum  Christus  vel 
angelus  tuba  illa  cauere  debeat.  Yel  ut  sit  Domioa- 
tivuSy  tuba  illa  cauet  et  io  voce  tubae  resurgent 
mortui  incorrupti,  id  est  iu  iotegritate  membrorum 
restaurati  :  quidam  tameu  dolore  poeaarum  corrum- 
pendi,  sed  nos  electi  Dei  immutabimur,  accipieudo 
gloriam  resurrectiouis.  Yere  immutabimur ;  nam  ^ 
oportet^  id  est  ^ut  vere  siut  Scripturae)  iuevitabile 
est  :  oportet,  ioquam  corruptibile  hoc,  id  est,  corpus 
tot  miseriis  attritum,  induere  incorruptionem.  Et 
quia  incorruptom  posset  esse  ad  tempus,  ut  tameo 
Don  evaderet ;  addidit  et  oportet  mortale  hoc  corpus 
induere  immortalitatem. 

Vere  hoc  mortale  fiet  immortalc  :  nam  mors 
absorptat  id  est  destructa  et  deglutita  est,  in  victoria 
Christi,  quando  mortc  sua  mortem  superavit  :  vel 
m  victoria  sua,  id  est  mortis  :  per  hoc  enim  quod 
mors  invadere  Christum  praesumpsit,  in  quo  non  erat 
peccatum,  quod  est  causa  mortis,  in  ipsa  sua  prae- 
sumptione  occubuit.  Haec  autem  auctoritas  in  Osee  sic 
invenitur  :  c  0  mors  ero  mors  tua  {Osee  xiii).  »  £t 
quia  hanc  scripturam  quidam  male  interpretaban-  D 
lur,  dicentes  hoc  scriptum  esse  de  morte  animae, 
Don  corporis,  praemittit  Paulus  expositionem  hujus 
auctorilatis  dicens  :  Cum  autem  hoc  mortale  corpus 
indoerit  immortalitatem .  Non  enim  (sicut  quidam 
male  suspicantur)  anima  sola  evasura  cst  mortem, 
sed  cum  anima  etiam  corpus  :  tunc  fiet,  id  est 
implebitur  sermo  ille  qui  scribitur  in  Osee  :  Absorpta 
est  mors  in  victoria,  sicut  dictum  est.  Verba  quae  se- 
quuntur  ejusdem  prophet«e  esse  dicuotur,  iosultaolis 
ipsi  morti,  quia  destnicta  sit,  et  diceotis.  Quando 
quidem  absorpta  est,  ubi  est,  o  mors,  nunc,  tua  vi- 
etoria,  qua  juri  tuo  omnia  subjiciebas  ?  Et,  o  mors, 
uln  est  modo  tuus  stimulus^  id  est  peccatum  quod 


missiooem.  Et  quia  lex  auget  peccatum,  ideo  oulla 
legi  gratiaj  sed  Deo  omoes  agamus  gratias  :  qui 
dedit  nobis  vicioriam  peccati  et  mortis,  et  hoc  per 
Dominum  nostrum  Jesum  Chrisium,  Et  quiaexDeo 
et  per  Christum  omois  victoria ;  itaque^  fratres  mei, 
ut  sitis  Deo  dilecti^  estote  stabiles  in  bono,  dum  in 
quiele  pacis  estis.  Estote  etiam  immobiles  a  fide, 
sLadversa  irruerint.  Vos  dico  abundanles  in  opere 
Domini,  ut  semper  melius  et  melius  operemini.  Yos 
dico  semper  scientes  quod  labor  vester  non  est  ina^ 
nis,  id  est  sine  fructu;  sed  in  gloria  raagna  re- 
surrecturi  estis,  et  hoc  in  Domino,  id  est  per  Domi- 
num  misericorditer  agentem  in  vobis. 

CAPUT  XVI. 

c  De  collectis  autem,  quae  fiunt  io  saoctos,  sicut 
c  ordioavi  io  Ecclesia  Galatiae,  ita  ct  vos  facite.  Per 
c  uoam  Sabbati    uousquisque   vestrum    apud    se 
c  repoDat,  recoodeos   quod  ei  beoe  placuerit  :  ut 
«  000,   cum  veoero,  tuoc  collectae  fiaot.  Cum  au- 
«  tem  praesens  fuero ,  quos  probaveritis  per  Episto- 
0  las,  hos  mittam  perferre  gratiam   vestram  in  Je- 
rusalem.  Quod   si  dignum   fuerit,   ut   ego  eam, 
mecum  ibuot.  Veoiam  autem  ad  vos,  cum  Mace- 
dooiam    perlraosiero.    Nam    Macedooiam    per- 
traosibo.       Apud     vos     autem     forsitao     ma- 
oebo,   vel    etiam    hyemabo,     ut    vos  me   de- 
ducatis  I&3  quocuoque  iero.  Nolo   eoim   vos 
modo  io  traositu  videre.  Spero  eoim  me  aliquaD- 
tulum   temporis  maoere   apud  vos,  si  Domious 
permiserit.  Permaoebo  autem  Ephesi  usque  ad 
Peotecosten.  Ostium  enim  mihi  apertum  est  ma- 
goum,  et  evideos,  et  adversarii  multi.  Si  autem 
veoerit  Timotheus,  videte  ut  sioe  timore  sit  apud 
vos  :  opus  eoim  Domioi  operatur  sicut  et  ego. 
Ne  quis  ergo  illum  speroat  :  deducite  autem  illum 
io  pace,  ut  veoiat  ad  me  :  exspecto  eoim  illum 
cum  fratribus.   De  Apollo   autem  fratre   vobis 
notum  facio,  quooiam  multum  rogavi  eum,  ut  ve- 
oiret   ad  vos  cum   fratribus  :  et  utique  ooo  fuit 
voluotas  ejus,   ut   ouoc  veoiret  :  veoiet  autem, 
cum  et  vacuum  fuerit.  Vigilate,  state  io  fide  ;  vi- 
riliter  agite  et  coofortamioi :  omoia  eoim  vestra 


215 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


«16 


«  in  charilate  fiant.  Obsecro  autem  vos,  fratres,  A 
noslis  domum  Stephanae,  et  Fortunati,  et  Achaici ; 
quoniam  smi  primitise  Achaise,  et  in  ministerium 
sanctorum  ordinavenint  seipsos,  ut  et  vos  subditi 
sitis  ejusmodi,  et  omni  cooperanti  et  laboranti. 
Gaudeo  autem  in  prsesentia  Stephanse,  et  Fortu- 
nati,  et  Achaici :  quoniam  id  quod  vobis  deerat, 
ipsi  suppleverunt.  Refecerunt  enim  et  meum  spi- 
ritum,  et  vestrum.  Gognoscite  ergo  qui  ejusmodi 
sunt.  Salutant  vos  omnes  Ecclesiae  Asise.  Salu- 
tant  vos  in  Domino  multum  Aquila  et  Prisca,  cum 
domestica  sua  Ecclesia  :  apud  quos  et  hospitor. 
Salutant  vos  omnes  fratres.  Salutate  invicem  in 
osculo  sancto.  Salutalio  raea  manu  Pauli.  Si  quis 
non  amat  Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  sit 
anathema,  Maran  Atha.  Gratia  Domini  nostrin 
Jesu  Christi  vobiscum.  Charitasmea  cum  omnibus 
vobis  in  Christo  Jesu,  Amen.  » 

Exposmo. 


Postquam  smgula  quae  praecipiendia  erant,  dispo- 
suit ,  secundum  ordinem  rectse  fidei  in  fine  Episto- 
lae,  de  quibusdam  privatis  eos  admonet,  scilicet  ut 
sancti  qui  erant  in  Hierusalem,  quos  et  rapina  in- 
fidelium,  et  publica  fames  oppresserat,  subvenirent, 
ministrantes  aliquid  de  suis  abundantiis.  Littera  sic 
jungitur  :  De  resurrectione  mortuorum  sic  credite. 
De  colleotis  autem  quce  fiunt  deferendpe  in  sanctos, 
qui  sunt  in  Hierusalem,  ita  et  vos  facite  per  unajn 
diem  Sabbatiy  id  est  septimanae,  sicut  ordinavi  de- 
bere  fieri  in  Ecclesiis  Galatice.  Et  ne  putetis  haec  ^ 
coUecta  meis  usibus  me  velle  deputare,  praecipio  ut 
unusquisque  vestrum  reponat  apud  se  :  non  tamen 
sic  ut  suum  esse  putet  illud,  sed  recondens,  et  quasi 
alienum  integre  conservet  :  quod  ei  bene  placuerit 
pauperibus  sanctis  erogare.  Ideodico /oci/^  per  unam 
Sabbati,  ut  non  cum  venero,  tuncprimum  collectx 
incipiant  fieri.  Ut  autem  omnem  Fuspicionem  au- 
feram  a  vobis  male  suspiciosis,  cu^m  ego  prassens 
vobis  fuero^  non  proprios  legatos,  sed  hos  quos  pro- 
baveritis  (id  est  quos  ex  vobis  ipsis  elegeritis)  mittam 
perferre  gratiam  vestram,  id  est  gratuitum  donum 
vestrum  in  Hierusalem,  Mittam  dico  per  EpistolaSf 
id  est  cum  Epistolis  meis,  in  signum  ipsis  traditis. 

Dicerent  Corinthii :  Aliorum  munera  ipse  defers, 
et  nostra  quare  deferre  dedignaris  ?  Ad  hoc  Paulus  :  D 
Certe  si  dignum  fuerit  donum  vestrum,  ut  ego  ire 
debeam,  ibunt  mecum  legati  veslri,  ut  ego  simul  ve- 
niens  commendem  graliam  vestram.  Sic  faciam  de 
gratia  vestra,  Veniam  etiam  ad  vos  cum  pertransiero 
Macedoniam ':  prius  sum  enim  ad  Macedonas  iturus. 
Benedico  pertransiero  :  nam  vere  pertransibo  Mace- 
doniam ;  sed  postea  manebo  apud  vos  forsitan,  id 
est  si  Deus  concesseril.  Vel  etiam  ut  plus  dicam. 
Hiemabo  penes  vos,  ut  vos  deducatis  me  quocunque 
a  vobis  discedens  iero.  Ideo  hiemabo;  quia  nolo 
vos  modo  videre  in  transitu.  Ideo  non  in  transitu 
videbo  vos  ;  quiaspero  mc  aliquantum  manere  apud 
vos  si  Dominus  permiserit  Et  licet  dicamme  trans- 


iturum  ad  vos,  prius  tamen  permanebo  Ephesi  usque 
ad  Pentecosten.  Et  necesse  est  ibi  permanere  me ; 
quia  ostium  apertum  est  mihi  magnum,  id  est  quia 
multi  Ephesiorum  ad  fidem  se  praeparant.  Et  ostium 
evidens ;  quia  jam  quaedam  signa  fidei  video  in  eis  : 
et  cportet  me  insistere ;  quia  adversarii  multi  sunt, 
qui  volunt  eos  subducere  Christo.  Ego  modo  Ephesi 
manebo:  Si  autem  "KZ^^  TimotheuSj  deferenshanc 
Epistolam,  venent  ad  vos,  videte  ut  sine  timore  sit 
apud  vos.  Quidquid  enim  mihi  de  vobis  nuntiavit, 
ad  correptionem  vestram  fecit,  et  ideo  videte  ne 
eum  inquietetis,  utique  sine  timore  debet  esse  apud 
vos ;  quia  opus  Domini  operatur  invobis  sicut  ego, 
et  alii  discipuli,  et  quia  opus  Domini  operatur  :  ergo 
videte  ne  quis  spemat  eum^  sed  obtemperate  monitis 
ejus.  Nec  solum  non  spernatis  eum,  sed  etiam  illum 
revertentem  ad  me  deducite  in  pace^  ut  illaesus  ve- 
niatadme  :  ego  enim  exspecto  illum  cum  aliis 
fratribus,  Apollo  episcopus  Corinthiorum  fugicns 
dissensionem  eorum  reversus  fuerat  ad  Paulum, 
de  quo  Corinthii  scripserant  Paulo  ut  eis  remitteret 
episcopum  suum.  Respondet  eis  Paulus  quod 
ApoUo  nolit  reverti,  priusquam  bene  sint  correcti, 
dicens  :  De  Timotheo  sic  agite  ;  de  Apollo  autem 
fratre  nostro,  et  episcopo  vestro,  «i^ni/ico  vobis^quO' 
niam  multum  rogavi  ut  veniret  ad  vos :  et  utique  non 
fuitvoluntas  ejus^  ut  nunc  veniret  ad  yos,  sed  veniet 
cum  vacuum  ei  fuerity  et  vos  bene  correctos  intel- 
lexerit.  Ut  autem  adventum  hujus  patris  vestri  me- 
reamini,  vigilate^  id  est  studiose  cavete  vobis  ne 
erretis,  et  state  in  ftde^  ut  a  sana  fide  non  devietis, 
et  in  fide  stantes  agite  viriliter,  id  est  bene  opera- 
mini.  Nec  ad  horam  sed  in  bonis  actibus  perseve- 
rando  confortamini^  studentes  ut  omnia  vestra  fiant 
in  charitate,  id  est  in  dilectione  Dei  et  proximi,  in 
qua  hucusque  nimium  tepuistis.  Obsecro  vos,  fratres, 
ut  subditi  sitis  Stephanae  et  Fortunato,  et  debefis. 
Nostis  enim  domum  Stephanx  et  Fortunati,  et 
Achaici.  Hoc,  inquam,  nostis  quod  isti  sunt  primitim 
Achaice.  Primi  enim  de  Achaia  crediderunt.  Corin- 
thus  in  Achaia  est.  Nostis  etiam  hoc  quod  isti  ordi- 
naveruntseipsosinministerium  sanctorum :  quibus 
propriis  manibus  et  de  suis  rebus  ministraverunt. 
Hoc,  inquam,  obbecro  vos,  ut  subditi  sitis  his  om- 
nibus  quae  in  vobis  sunt  ejusmodi^  et  omni  coope- 
ranti  iilis  in  bono,  et  laboranti  similiter  in  ministerio 
sanctorum.  Ut  autem  subditi  sitis  illiS;  scitote  quo- 
niam  ego  gaudeoin  prceseniia  Stephanm,  Fortunati, 
et  Achaici  :  sic  enim  mihi  est  de  illis  quasi  si  prae- 
sentes  eos  habeam.  Gaudeo,  inquam,  et  merito ; 
quoniam  ipsi  impleverunt  in  me  et  in  sanctis  hoc 
quod  deerat  vobis  :  ipsi  enim  ministraverunt  nobis 
in  temporalibus,  quod  cum  vos  debuissetiS;  ne- 
glexistis.  Vere  ipsi  suppleverunt ;  nam  refecerunt 
spiritum  meum  ministrando  necessaria,  et  per  hoc 
spiritum  vestrum.  Nisi  enim  bonis  suis  fovissent 
nos,  non  posserous  tandiu  iromorari  veslrae  instni- 
ctioni,  Et  quia  refecerunt  spiritum  meum  et  vestrum, 
ergo  cognoscitey  id  est  cx  dilectione  obedile  eis,  et 
omnibus  qui  sunt  ejusmodi.  Salutant  vos,  o  Corin- 


«17 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AD  COR. 


818 


thii,  omnes  EccUsias,  Salutant  multum  in  Damino  A 
Aquila  et  Prisca,  cum  domestica  sua  Ecclesia,  id  est 
et  eorum  familia  vos  salatat.  Salutant  vos  omnes 
fratres,  Salutate  vos  invicem  in  osculo  sancto,  id  est 
oscolamini  vos  alterutrum,  evacuantes  a  vobis 
schismata.  Salutatio  quae  sequitur  facta  est  propria 
manu^  mea  dico  scilicet  Pauliy  haec^  scilicet  gratia 
Domini  nostri,  etc. 

Mos  erat  Pauli,  ut  ipse  idem  manu  propria  Epi- 
stolam  clauderet,  ne  dubitaretur  quin  a  se  mitteretur 
Epistola  :  et  hoc  propter  pseudo^  qui  sub  nomine 
Pauli  furiivas  mittebant  epistolas.  Ab  hac  autem 
salutatione  sua  excludit  infideles ,  dicens  :  Si  guis 
non  amat  Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  hunc 


non  saluto ;  sed  sit  anathema ,  id  est  separatus  a 
Deo  anathema  dico  Maranatha,  Hoc  verbum  ex  Syro 
sermone  conficitur  et  Hebraeo,  et  sonat  Dominu^ 
venit  Quasi  diceret  :  Qui  non  amat  Christum,  sepa- 
retur  ab  eo  dum  ipse  Dominus  ad  judicandum  venit. 
Yel  sit  anathema,  et  malo  suo  ;  quia  Dominus  venit 
fortassis  hodie  vel  eras,  ut  ulciscalur  de  eo.  Haec 
autem  est  mea  salutatio,  a  qaa  impios  separo.  Gra- 
iia  Domini  nostri  Jesu  Christi  sit  vobiscum  eicha- 
ritas  mea  sit  cum  omnibus  vobis,  id  est  omnes  vos 
diligatis  me,  licet  aliquantulum  asperius  vos  cor- 
rexerim,  et  hoc  sit  in  Christo  Jesu,  id  est  propter 
amorem  Christi  Jesu.  Amen^  id  est  ita  fiat. 


1»»  PROLOGUS  IN  SEGUNDAM  EPISTOLAM  AD  GORINTHIOS. 
In  secunda  ad  Corinthios  Epistola,  quasi  in  parte  B  viter  in  prima  contigerat  ;  ut  prompto  ac  libenti 


superiori,  post  tribulationum  suarum  relationes, 
reddit  causas  quare  ad  eos  secundo  non  ierit ;  quo- 
niam  non  levi  mutatione  consilii  fecisse  se  asserit, 
sed  ne  adventu  suo  tristitiam  incurreret,  cum  in 
peccato  praemanere  discipulos  reperisset.  Deinde 
post  agnitos  fructus  poenitentiae;  reconciliat  eum 
Ecclesiae,  quem  in  prima  propter  fornicationem,  a 
coQsortio  sanctorum  jusserat  amoveri.  Tertio  con- 
tra  pseudoapostolos  officii  sui  dignitatem  tuetur,  et 
Novi  Testamenti  ministros  tanto  anteire  gratia 
ostendit,  quanto  Evangelium  est  lege  praestantius. 
Immoratur  etiamin  causailla  plurimum,  quam  bre- 


animo  necessaria  praesentis  vitae  non  habentibus , 
largiantur,  et  utilitate  spiritualis  commercii  com- 
mutent  praesentia  cum  futuris,  atque  abundantia 
sua  sanctorum  inopiam  suppleant ;  ut  vicissim  eo- 
rum  inopia  sanctorum  abundantia  suppleatur.  In 
fine  repctit  quod  superius  contra  pseudoapostolos 
egerat,  et  jactationem  eorum,  praedicationesque  de 
se  gloriosas,  vel  collata  antiquitate  generis,  vel  ca- 
talogo  injuriamm  ac  periculorum  suorum  evacuat ; 
dicitque  eos  operarios  subdolos,  qui  ad  imitationem 
Satanae  transfigurentur  in  apostolos  Christi;  sub  prae- 
dicationis  spe  lucra  pecuniaria  quaeque  sectantes. 


ARGUMENTUM-  IN  EAMDEM. 

Post  actam  a  Corinthiis  poenitentiam,  consolatoriam  scribit  eis  Epistolam  Apostolus  a  Troade  per  Titum, 
et  collaudans  eos  hortatur  ad  meliora ;  contristatos  quidem  eos,  sed  emendatos  ostendens. 

ARGUMENTUM  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 
Paulus  hanc  iterum  Epistolam  scribit  ad  Corin-  C  ceptum  de  eo  ponit,  ut  restitueretur  Ecclesiae,  a  qua 


thios,  quorum  alios  sufficienter  per  priorem  Episto- 
lam  correxerat ;  sed  quidam  eorum  eo  adhuc  errore 
gravabantur  ut  pseudodoctores  Paulo  praeferrent, 
accusantes  Paulum  de  simplicitate  sermonis,  extol- 
lentes  pseudo  in  sapientia  carnali.  Quare  et  in  hac 
Epistola  satis  immoratur  in  depressione  pseudo- 
doctorum,  et  in  commendatione  sui  apostolatus. 
In  primis  etiam  eos  qui  justi  erant  in  Corinthiis, 
seu  qui  modo  per  Epistolam  PauJi  bene  fuerant  cor- 
recli,  seu  illos  qui  a  principio  acceptae  fidei  perdu- 
ravenmt,  in  bono  consulendo.  Hi  enim  mulla  pa- 
tiebanlur  a  fratribus  perversis,  quos  illi  pseudo 
concitabant  in  sanctos.  Cumque  omnes  bonos  indif- 


pro  peccato  se  alienatum  humiliter  toleravit.  De 
collectis  etiam,  de  quibus  in  prima  Epistola  illis 
scripserat,  in  hac  diffusius  agit,  ut  qui  brevi  admo- 
nitione  abusi  fuerant,  iterata  et  magis  producta  ad- 
monitione  de  eodem  contemnere  non  audeant.  In 
hac  autem  Epistola  materia  sunt  ipsi  iidem  Corin- 
thii  correcti  seu  incorrecti.  De  his  autem  agit  con- 
solando  bonos,  ne  deficiant  in  adversis ;  sed  p)er 
patientiam  tribulationum  certatim  proHciant  in  au- 
gmentum  virtutum.  Incorrectis  vero  errorem  suum 
et  peccatum  improperat,  ea  ulique  intentione  de 
utrisque  habita,  ut  diversitatem  eorum  in  quam- 
dam  redigat  unitatem,  scilicet  ut  et  boni  in  melius 
proficiant ,  et  mali  declinando  errorem  suum,  salu- 


ferenter  consoletur,  eum  quem  ex  nomine  repre- 

henderat,  quia  uxorem  patris  ducere  praesurapse-  j)  bri  imitatione  bonos  insequantur. 

rat ,  quia  bene  correctum  audivit,  singulare  prae- 

EPISTOLA  II  AD  GORINTHIOS. 


CAPUT  PRIMUM. 
c  Paulus  apostolus  Christi  JesU;  per  voluntatem 
c  Dei,  et  Timotheus   fratcr,    Ecclesia)  Dei  quae  est 
«  Corinthi,  cum  omnibus  sanctis  qui  sunt  in  uni- 


«  versa  Achaia.  Gratia  vobis  el  pax  a  Deo  patre 

<  noslro,  ct  Doraino  Jesu    Chrislo.  «    Benedictus 

<  Deus  et  Paler  Domini  noslri  Jcsu  Christi  (Ephes. 
«  I;  3 ;  /  Petr,  i,  2).  »  Pater    misericordiarum  e 


819 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


220 


Deus  totius  consoIatioDis,  qui  consolatur  nos  in  A  est)  Paulus  inquam  apostoluSy  id  est  legatus  Christi 


omni  tiibulatione  nostra,  ut  possimus  et  ipsi  con- 
solari  eos  qui  in  omni  pressura  sunt,  per  exhorta- 
tionem,  qua  exhortamur  et  ipsi  a  Deo.  Quoniam 
sicut  abundant  passiones  Ghristi  in  nobis,  ita  et 
per  Christum  abundat  consolatio  nostra.  Sive 
autem  tribulamur  pro  vestra  exhortatione  et  sa- 
lute,  sive  consolamur  pro  veslra  consolatione, 
sive  exhortamur  pro  vestra  exhortatione  et  salute, 
qu»  operatur  tolerantiam  earumdem  passionum, 
quas  et  nos  patimur  :  ut  spes  nostra  firma  sit 
pro  vobis,  scientes  quoniam  sicut  socii  passio- 
num  estis,  sic  eritis  et  consolationis.  Non  cnim 
volumus  ignorare  vos  fratres,  de  tribulatione 
nostra  quae  facta  est  in  Asia,  quoniam  supra  mo- 
dum  gravati  sumus,  et  supra  virtutem,  ita  ut  t^  j^ 
deret  nos  etiam  vivere.  Sed  ipsi  in  nobisipsis  re- 
sponsum  mortis  habuimus,  ut  non  simus  fidentes 
in  nobis,  sed  in  Deo  qui  suscitat  mortuos  :  qui  de 
tantis  periculis  nos  eripuit  et  eruit  :  in  quem  spe- 
ramus,  quoniam  et  adhuc  eripiet  adjuvantibus 
et  vobis  in  oratione  pro  nobis  :  ut  ex  multarum 
personis  facienim  ejus  quae  in  nobis  est  donatio- 
nis  per  multos  gratiae  agantur  pro  nobis.  Nam 
gloria  nostra  haec  est,  testimonium  conscientias 
nostrae;  quod  in  simplicitate  cordis  et  sinceritate 
Dei,  et  non  in  sapientia  camali,  sed  in  gratia 
Dei  conversati  sumus  in  hoc  raundo,  abundantius 
autem  ad  vos.  Non  enim  alia  scribimus  vobis, 
quam  quae  legistis  et  cognovistis  [cognoscitis]. 
Spero  autem  quod  usque  in  finem  cognoscetis, 


Jesu  :  gloriam  enim  Christi  annuntiat.  Apostolus, 
dico,  non  per  temerariam  praesumptionem  ut  pseu- 
do ,  sed  per  voluntatem,  id  est  per  beneplacitum 
Dei,  et  cum  eo  Timotheus  fratery  id  est  cooperator 
in  opere  Christi.  Idco  Timolheum  reponit,  per  quem 
primam  Epistolam  miserat ,  ut  sciant  sibi  cognita 
esse  omnia  quae  apud  eos  geruntur.  Paulus,  in- 
quam,  et  Timotheus  scribunt  EcclesicBj  id  est  convo- 
cationi  fidelium.  Ecclesice  dico  Dei^  id  est  in  qua  gra- 
tia  Dei  tantum  operatur,  et  non  merita  doctoruro  ut 
pseudogloriantur.  Ecclesimdxcoqv^est  Corinthi.  Co- 
rinthiorum  utique  Ecclesiae  scribit  cum  omnibus,  id 
est  et  omnibus  sanctis^  id  est  in  baptismo  per  Chri- 
stum  sanctificatis  :  cum  omnibus  dico  qui  sunt  in 
I&T  universa  Achain.  Quasi  diceret  :  Ecclesise 
Corinlhi  omnibusque  Ecclesiis  illi  subjectis.  Achaia 
enim  dicitur  provincia,  in  qua  metropolis  Corinthus 
sila  erat.  Vobis  Corinlhiis  sit  gratia,  his  qui  pecca- 
verunt  secunda  remissio  :  his  qui  bene  correcti 
sunt,  vel  qui  post  acceptam  fidem  non  peccaverunt, 
sit  perseverantia  gratiae  bene  custoditae.  Et  ei  scili- 
cet  sit  pax,  id  est  bona  tranquiilitas  animi  a  Deo  qui 
potest :  Patre  nostro,  qui  pium  ad  nos  affectum  ha- 
bet,  et  a  Deo  qui  similiter  potest ,  Jesu  Christo,  et 
vult  :  quia  salvare  nos  officium  ejus  est.  Nunc  im- 
primis  gratias  agit  Deo  pro  perseverantia  eorum  qui 
lapsi  non  fuerant,  et  pro  correctione  eorum,  qui  er- 
rore  contempto  bene  se  emendaverant :  consolatur- 
que  eosdem  exemplo  suo,  ut  fortes  sint  in  adversis, 
quaecunque  oporteat  eos  pati,  dicens  :  Quia  vos  in 


sicut  et  cognovistis   nos  ex  parte  ;  quia  gloria  ^  fide  Christi  laborare  video,  inde  gratias  agens  dico  : 


vestra  sumus,  sicut  et  vos  nostra,  in  die  Domini 
nostri  Jesu  Chrisii.  Et  hac  confidentia  volui  prius 
venire  ad  vos,  ut  secundam  gratiam  haberetiS;  et 
per  vos  transirem  in  Macedoniam,  et  iterum  a 
Macedonia  venirem  ad  vos,  et  a  vobis  deduci  in 
Judaeam.  Cum  ergo  hoc  voluissem,  nunquid  levi- 
tate  usus  sum  ?  Aut  quae  cogito,  secundum  carnem 
cogito,  ut  sitapud  me  est,  et  non  ?  Fidelis  autem 
Deus,  quia  sermo  noster  qui  fuit  apud  vos,  non 
cst  in  illo  EST  et  non  :  sed  est  in  illo  est  [non 
habei  sed  et  in  illo  est]  :  Dei  enim  Filius  Jesus 
Christus,  qui  in  vobis  per  nos  praedicatus  est,  per 
me  et  Silvanum  et  Timotheum,  non  fuit  in  illo 
u  EST  et  NON,  sed  est  in  illo  fuit.  Quotquot  enim 


Benedictus  sit  Deus  Domini  nostri  Jesu  Christi  :  et 
Pater  Domini  nostri  Jesu  Christt  Deus  ejus  est, 
secundum  quod  Christus  homo  fuit  :  Pater  Christi 
est,  secundum  deitatem  in  qua  Filius  aequalis  est 
Patri  :  ipse  tamen  principium  habens  a  Patre,  non 
Pater  ab  eo.  Qui  si  Jesu  Christi  Pater  est,  cum  nos 
Christi  filii  simus  :  sic  per  Christum  Deum  Patrem 
habemus.  Duo  praedicta,  Deus  et  Pater,  spectant  ad 
Christum  :  eadem  duo  quae  sequuntur,  spectant 
ad  homines.  Benedictus  etiam  sit  qui  Deus  et  Pater 
est  Christi.  Pater  est  etiam  misei'icordiarum.  Cum 
posset  dicere  dator  misericordiarum ,  dixit  pater  : 
ut  ostcndat  eum  et  datorem,  et  ex  patemo  affectu 
nobis  bona  dantcm.  Pater,  inquam,  misericordiarum, 


«  promissiones  Dei  sunt,  in  illo  est.  Ideo  et  per  D  et  Deus  totius  consolationis,  Misericordiae  dicuntur 


«  ipsum  :  Amen  Deo  ad  gloriam  nostram.  Qui  au- 
«  tem  confirmat  nos  vobiscum  in  Christo,  et  qui 
c  unxit  nos  Deus,  et  qui  signavit  nos,  et  dedit  pi- 
c  gnus  Spiritus  in  cordibus  nostris.  Ego  autem  te- 
a  stem  Deum  invoco  in  animam  meam,  quod  par- 
«  cens  vobis,  non  veni  ultra  Corinthum  :  non  quia 
<  dominamur  fidei  vestrae,  sed  adjutores  sumus 
«  gaudii  vestri.  Nam  ide  statis.  > 

expositio. 

More   suo  salutem    praemittit,    dicens  :  Paulus 
(quod  nomen  tam    humilitatis  quam   auctoritatis 


omnia  dona  Dei,  seu  dentur  in  adversis ,  seu  in 
prosperis  :  consolatio  autem  dicilur  tantum  ubi  fuit 
desolatio.  Posset  etiam  dixisse,  si  vellet,  pater  con- 
solationis  et  Deus  misericordiarum,  idemque  esset. 
Deus  dico  consolationis  non  imperfectae,  sed  totius,  id 
est  perfectae.  In  quibuscunque  enim  desolamur,  po- 
tens  et  prsesto  est  consolari  nos  Deus ;  quia  conso- 
latio  nunc  eis  fuerat  opportunior  :  ideo  circa  bona 
consolationis  magis  immoratur ,  dicens  :  Qui  Deus 
consolatur  nos,  me  scilicet  et  condiscipulos  meos,  in 
tribulatione  noslra,  quam  patimur.  Nec  in  quadam 
tantum,  sed  in  omni.  Ubicunque  enim  tribulaipur, 


m 


EXPOSmO  IN  KPISTOLAS  PAULI.  —  W  EPIST.  U  AD  COR. 


facile  vel  difficile  secundum  modum  tribulationis,  A 
praesto  est  medicina  consolantis  :  consolatur,  in- 
quam,  non  solum  ut  nos  liberel  sed,  etiam  ut  possi- 
mus  et  ipsi  qui  tribulamur  consolari  eos^  qui  modo 
yidebamur  desolati  :  et  per  exemplum  patientiae 
nostrae,  et  per  exhortationem  sermonis.  Gonsolari 
dico  eos  qui  suntinpressura  tribulationum.  Nec  in 
quadam  tantum,  sed  in  omni  pressura  interiori  vel 
exteriori,  possumus  eos  consolari  per  exhortatio' 
netn,  Posset  dicere  per  consolationem,  sed  ut  osten- 
deret  se  non  simpliciter  consolari,  sed  etiam  forliores 
fieri  :  ait  per  exhortationem  qua  alii  sancti  et  nos  ipsi 
exhortamur  a  Deo  :  ut  videntes  Deum  praesentem 
nobis  in  tribulatione,  nihil  dubitemus  in  quaecun- 
que  tormenta  irrumpere,  et  alios  ad  exemplum  ac 
Tirtutem  patienti»,  verbo  etexemplo  invilare.  -o 

Et  vere  exhortamur  a  Deo  :  quoniam  sicut  abun- 
dant  passiones  Christi,  id  est  quas  vel  pro  Christi 
DomiDe,  vel  pro  exemplo   Christi  pro  nobis   passi 
suslinemus.  Sicut  enim  passiones  abundant  in  no^ 
bis,  ita  co^\os%  abundat  etiam  consolatio  nostraper 
Chrisium  nos  consolantem.  Vel  pcr  Christum  :  quia 
per  exemplum  patentiae  ejus  consolamur.  Et  quae- 
cunque    patimur,    et    quandocunque    consolamur, 
boc  non  solum  propter  nos,  sed  etiam  ad  instructio- 
nem  vestri  :  sive  enim  tribulamurj  hoc  ^iprovestri 
exhortatione,  ut  ad  patiendas  tribulationes  fortes 
sitis,  et  sic  pro  salute  aeterna  habenda  :  sive  etiam 
consolamur,  hocfit  pro  vestri  consolatione,  ut  sciaiis 
Tos  similiter  a  Deo  in  tribulatione  consolandos,  et 
sic  pro  futura  salute  habenda  :  sive  etiam   exhorta- 
mur :  boc  totum  tit  pro  vesiri  exhortatione,  ut  vos  ^ 
exemplo  nostro  et  doctrina  exhortati  sitis  ad  me- 
liora,  et  I&9  sic  pro  habenda  vobis  salvatione. 
Yidendum  est  quod  haec  verba,  tribulamur,  consola- 
mur,  exhortamury  hic  in  passiva  si^ificatione  legun- 
tur :  vere  totum  pro  vobis,  quia  quoe  tribulatiO;  con- 
solatio  et  exhortatio  operatur  in  vobis,  verbo  et  exem- 
plo  nostro,  tolerantiam  passionum  etiam  earum- 
dem  quas  patimur  etiam  no^,  qui  tantae  auctoritatis 
apad  Deum  sumus  :  non  ergo  miremini,  si  vos  in- 
feriores  Deus  perniittat  vexari.  Operatur  in  vobis 
tolerantiam,  ut  spes  nostra  habita  pro  vobis,  qua  et 
vos  speramus  in  bono  perseverare,  et  salutem  aeter- 
nam  apprehendere  :  ut  hiec  spes  sit  firma,  id  est 
permanens  :  et  veritate  virtutis  roborata.  Non  ait 
de  vobis,  sed  pro  vobis  :  ut  ostcndat  suam  charita-  D 
tem  pro  bono  eorum  affectuose  sollicitam  esse.  Pa- 
timur,  inquam,   scientes  :  quoniam  sicut  esiis  non 
dicam  participes,   sed  socii  patsionum  nostrarum, 
sic  eritis  etiam  socii  consoUitioniSf  quam  futuram 
exspectamus  nobis  et  vobis  in  gloria.  Et  per  hoc 
qaod  socios  eos  vocat,  muhum  animat  ad  patien- 
tiam.  Ea  occasione  quia  de  passionibus  loqui  coepit, 
transit  ad  enumerandas  diflicultates,  quas  passus  est 
in  Asia;  hoc  autem  facit  ne  possent  objicere  Corin- 
thii  :  Exemplo  tuo  nos,  Paule,  provocas  ad  ferendas 
tribulationes,  qui  nunquam  fortasse  tam  graviter  ut 
nos  tribulatus  es.  Littera  sic  jungitur :  Bene  dico 


patimur :  nam  nos  supra  modum  gravati  sumus  in 
Asia.  Sed  priusquam  hoc  dicat ,  praemittit  unde  in- 
tendant  totum  spectare  ad  sese  quidquid  dicturus 
est.  Gravati  quidem  sumus  :  et  hoc  non  volumus  nos 
ignorare,  fratres,  de  tribulatione  nostra,  quas  facta 
est  in  Asiay  Ibi  enim  apud  Ephesum,  quia  puellam 
spiritum  pythonis  habentem  mundavit,  et  sic  domi- 
nis  ejus  quaestum  quem  de  divinatione  puellae  habe- 
bant  abstuht  :  instinctu  eorum  tota  civilas  irruit 
in  eum.  Cumque  rationem  reddere  vellet,  ne  audi- 
retur  conclamabant  :  Magna  Diana  Ephesiorum. 
Ibique  tot  verberibus  afflixerunt  eum,  ut  in  platea 
velut  mortuus  relinqueretur  (Act.  xvi,  xix)  :  hoc, 
mquam,  nolo  vos  ignorare,  quoniam  ibi  apud  Ephe- 
sum  gravati  sumus  supra  modum  priorum  tribulatio- 
num,  et  supoa  humanam  virtuiem,  Yirtus  enim  ho- 
minis  tanta  pati  non  posset.  Ila  utique  gravati  su- 
mus,  ut  tasderet  nos,  non  dico  pati,  sed  etiam  vivere : 
nec  tantum  taeduit  nos  vivere,  sed  etiam  ipsi  habui- 
mu^  in  nobis,  id  est  in  animanostra  responsummor* 
tis  :  quia  consulentes  animam  nostram,  si  forte  vivi 
evaderemus,  respondebat  nobis  mortem.  Ne  per 
hoc  quod  dicit,  taedebat  nos  in  tormentis  vivere, 
putaretur  sibi  contraire,  ubi  ait  :  Consolatur  nos 
Deus  in  omni  tribulatione,  contra  hoc  ait :  Ideo 
tantum  gravati  sumus  usque  ad  taedium  vitae  et 
responsum  mortis,  ut  non  simus  fidenies  in  nobiSf 
id  est  viribus  nostris  nihil  ascribamus  :  sed  in  Deo 
tantum  confidamus,  qni  suscitat  mortuo^  :  me  enim 
de  morte,  id  est  de  eo  pro  quo  alius  homo  morere- 
tur  liberavit  :  qui  etiam  frequenter  eripuit  nos  de 
tantis  periculis  quae  passi  sumus,  in  quem  euntes 
bene  agendo  spcramus,  quoniam  ut  ohm,  sic  etiam 
adhuc  in  futuro  eripiet,  in  hac  ereptioue  adjuvanH- 
bus  aliis  fidelibus  et  vobis  in  oratUme,  id  est  per  ora- 
tionem  factam  pro  nobis  :  sic  dico  adjuvantibus,  ut 
per  mulios  adjutores  agantur Deo gratice  pro  nobis : 
gratiae  dico  ejus  donationis,  id  est  patientiae  et  spei : 
et  omnis  bonae  donationis  qwB  in  nobis  est,  Agantur 
dico  ex  personis  multarum  facierum,  id  est  ex  per- 
sonis  multiplici  facie  virtutum  variatis.  Sicut  enim 
homo  facie  distinguitur  ab  aho,  sic  in  Ecclesia  hic 
per  humilitatem  quasi  facie  distinguitur  ab  alio  :  et 
alius  per  patientiam  ab  isto,  et  sic  membra  Eccle- 
siae  diversas  virtutes  distinctas  habent  facies.  Ex 
personis  autem  multarum  facienim,  id  est  varietate 
virtutum  distinctis,  agantur  gratix  Deo  pro  nobis' 
Vel  ila  :  Ex  personis  multarum  facierum,  id  est  ex 
diversitate  setatum  et  sexus  :  personas  multarum 
facierum  vocans  pueros,  juvenes  et  caeteras  aetates 
utriusque  sexus.  Yel  ila  :  Agantur  pro  nobis  gratim 
I&9  donationis  quse  est  in  nobis.  Agantur  dico  per 
multos,  et  quod  dico  per  multos,  hoc  est  ex  personis 
multarum  facierum.  Per  hoc  quod  ait,  vobis  adju- 
vantibus  pro  nobis  satis  commendat  et  allicit  eos  sibi 
quos  tanti  facit  :  ut  pro  Apostolo  intercedere  digni 
sint.  In  his  enim  verbis  parificat  eos  sibi. 

Hucusque  de   Corinthiis  perfectos  consolatus  est. 
Hic  transire  videtur  ad  illos,  qui  nondum  satis  cor^* 


923 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


224 


recti,  adhaerebant  pseudomagistris  :  memorans  hic  A 
quam  di^e  conversalus  sit  apud  eos:  et  quomodo 
in  nullo  gravis  fuerit  eis  a  quibus  ncc  victualia  re- 
cepit  dicens  :  dignum  utique  est,  ut  gratias  agatis 
pro  nobis  :  nam  nos  conversati  sumus  apud  vos  in 
simplicitate  etsinceritate.  Sed  priusquam  hocdicat, 
praemittit  testimonium  hujus  rei,  dicens  :  Et  si  vos 
negetis  nos  bene  conservatos  esse  apud  vos,  non 
curo.  Nam  gloria  nostra  hosc  est,  id  est  in  hoc  mul- 
tum  de  puritate  meae  conversationis  glorior,  habcns 
testimonium  conscientias  nostrce.  Gonscientia  enim 
mihi  testis  est  quod  in  simplicitate  non  ut  defrauda- 
rem  vobis  res  vestras  ut  pseudo,  sed  in  simplicitate 
nihil  a  vobis  accipiens  :  et  in  sinceritate  Dei,  id  est 
in  puritate  fidei  :  non  admiscens  (ut  illi)  falsa  veris  : 
et  non  in  sapientia  caimali :  non  enim  adhaesi  car-  g 
nalibus  documentis  ut  illi  :  sed  in  gratia  Dei,  id  est 
in  magnificando  gratiam  Dei  :  ex  qua  omne  bonum 
et  nihil  ex  camali  sapicntia  :  in  gratia,  inquam,  Dei 
conversati  sumu^  in  hocmundo  : ahundantius  tamen 
conversati  sumus  ad  vos  apud  quos  majora  susti- 
nui,  cum  nihil  a  vobis  reciperem,  ne  arguendi  vos 
auctoritatem  amitterem.  Dicerent  Corinthii  :  Ideo 
Paulus  hic  conversationis  sua?  memoriam  facit ;  ut 
quod  olim  non  accepit,  modo  mulliplicatum  reci- 
piat.  Contra  hoc  Paulus  :  Ne  putctis  intcntione  ac- 
cipiendi  a  vobis  conversationem  meam  apud  vos  me- 
morare.  fion  enim  alia  in  hac  Epistola  scribimus  vo- 
his^  quxim  quce  in  priori  epistola  legistis  :  in  qua  scri- 
psi  me  nihil  accepturum  a  vobis.  Nec  alia  modo 
scribimus  quam  vos  cognovistis  de  nobis  :  quandiu  ^ 
apud  vos  fuimus,  nihil  a  vobis  accipiendo  :  sed  de  "* 
labore  manuum  vivendo.  Et  sicut  tunc  cognovistis  : 
sic  etiam  spero  quod  usque  in  finem  cognoscetiSy  me 
nihil  accipere  avobis  :  sicut  jam  etiam  cognovistis 
nos  manentes  apud  vos.  Cognovistis  dico  ex  parte^ 
id  est  secundum  opus  quod  cxterius  videbalis  :  sed 
aliam  partem,  id  est  voluntatem,  ignorabatis  :  ideo 
talem  me  volui  cognosci,  scilicet  nihil  accipientem  a 
vobis  :  quia  nos  sumus  gloria  vestra,  sicut  et  vos  no- 
stra,  id  est,  quia  volui  me  gloriari  in  obedientia  ve- 
stra  :  et  vos  gloriari  in  doctrina  nostra  :  quae  utique 
gloria  non  esset,  si  gravarem  vos,  temporalia  a  vo- 
bis  accipiendo.  Malletis  enim  repellere  Doctorem, 
quam  eum  sustentare  :  quae  gloria  mihi  dc  vobis  et 
vobis  de  me  apparebit  in  die  Domini  ncstn  Jesu  Chri- 
sti :  quando  vos  de  obedientia  exhibita,  ego  de  do-  D 
ctrina  remunerabimur.  Transit  iterum  ad  aliud  : 
Illi  enim  accusabant  eum  de  Icvitate,  quia  in  priori 
Epistola  dixerat  se  venturum  ad  eos,  et  non  vene- 
rat.  De  mendacio  autem  non  poterant  eum  arguerc. 
Dixerat  enim  :  Vcniam  si  Dominus  permiserit.  Lit- 
tera  sic  jungitur  :  Et  hac  con/identia,  vel  quia  sim- 
pliciter  et  sincerc  conversatus  sum  apud  vos ;  vel 
quia  vos  eslis  gloria  mca,  ego  vcstra  :  hac,  inquam 
vel  hac  confidenlia  volui  venire  ad  vos  :  pnus  quidem 
volui,  sed  modo  nolo.  Volui  utique  tunc,  ut  per  ad- 
ventum  meum  haheretis  secundum  graliam,  id  est 
quia  posl  baptismum  peccaslis  in  secundam  remis- 


sionem,  et  \o\m  pervos  transire  in  Macedoniam  :  et 
a  Macedonia  revertens,  iterum  volui  venire  ad  vos  : 
et  a  vohis  volui  deduci  in  Judasam,  Et  quia  sicprius 
volui  :  ergo  cumvoluissem  hoCy  id  est  venire  advos, 
nunquidusus  sum  levitate,  quia  non  veni  sicut  prius 
volui  ?  Aut  quia  non  veni,  an  ea  qua;  cogito  secun- 
dum  carnem,  id  est  carnale  commodum  cogito,  ut 
ideo  venire  dimiserim,  quia  nihil  me  a  vobissperarem 
rcceptunim?  an,  inquam,  secundum  camem  cogito 
ut  propterea  sit  apud  me,  est,-  et  non,  id  est  aflBr- 
matio  et  negatio  de  JLOO  eodem  ?  Quod  apud  me 
non  sit,  est  etnon,  apparet  in  illo  sermone  qui  noster 
sermo  fui  apud  vos  dum  prsesens  essem  inter  vos  : 
qnia  in  illo  sermone  tunc  habito  non  fuil  est  et  non^ 
id  eat  afiirmatio  et  negatio  de  eodem  :  et  quod  ita  sit : 
Deus  qui  fxdelis  est  el  verax  hoc  novii.  Vel  aliter  : 
Vere  apud  me  nonfuit  est  etnon  :  qnidi  DeusfideliSf 
id  est  verax  est.  Cum  autem  Deus  doclores  veritatis 
se  daturum  promiserit  :  si  me  doctorem  falsitatis 
instituit,  profecto  mendacii  reus  cst.  Et  quod  Deus 
sit  fidelis  promittens  doctores  veritatis  apparct 
in  co  :  quia  sermo  noster  qui  fuit  apud  vos,  in  illo 
sermone  non  fuit  :  est  etnon.  Vere  Deus  fidelisest: 
nam  in  Christo  Jesu  qui  Chrisius  Jesus  Filius  Dei 
cst,  qui  etiam  Christus  prasdicatus  est  in  vohis  per 
nos  :  scilicet  per  me  et  Silvanum  ei  Timotheum.  In 
illo  Christo  non  fuit  est  et  non,  id  est  affirmatio  et 
negatio  de  eodem  :seds^mpQT  fuitinilloest^  id  est 
vcritasseu  negando,  seu  affirmando.  Vere  in  illonon 
fuit  est  et  non  :  non  quolquot  sunt  promissiones  DH 
Patm  in  illo  suni  estf  id  est  verae  et  completae ;  vel 
etiam  similiter.  Et  quia  per  Christum  completse 
sunt  promissiones  Dei  patris  in  illo  sunt  est,  id  est 
verae  et  completa)  sunt  promissiones  Dei  :  ideo  et 
per  ipsum  Christum  dicimus  amen^  id  est  ita  esse 
completum  sicut  promissum  esl,  et  hoc  totum  Deo, 
id  est  ad  gloriam  Dei,  et  ad  gloriam  nostram,  quia 
pcr  veritatem  Dei  comprobatur  veritas  nostra.  Licel 
dicam  ad  gloriam  nostram  tamen  non  nobis,  sed 
Deo  debelurgloria  :  qui  Beusconfirmatnosvohiscum 
ut  veritas  in  vobis  sit :  et  hoc  in  Christo.  Qui  etiam 
Deus  unxit  nos  oleo  sanclificaticnis  in  baptismate. 
Qui  etiam  signavitnos,  idestsignumdiscretionisab 
aliis  (scilicet  virtutes)  dedit  nobis.  qui  etiam  pignus 
spiritus  dedit^  id  est  Spiritum  sanctum  ut  sit  nobis 
arrha  futurae  gloriae  :  quem  spiritum  dedit  in  cordi- 
hus  nostris  habitatorem  conlinuum.  Et  cum  Spiritus 
sanctus  sit  in  nobis,  non  est  credendum,  quod  levi- 
tas  vel  mendacium  fuerit  in  nobis. 

Postquam  sc  cxcusavit,  quod  nec  quolevitate,  neque 
secundum  carnem  cogitans  ad  cos  venire  dimiserit; 
subdit  causaTi  quare  non  venerit,  dicens  :  Pro  le- 
vitate,  vel  quia  carnaliter  cogitarem  venire  non  di- 
misi  :  sed  ideo  ut  parcerem  vobis  non  veni .  Et  ut 
credatis,  ut  vobis  parcerem  me  non  venisse,  ego  in^ 
voco  Deum  testemhu}\is  rei.  Maliquidem  negligen- 
tes  ofTenderc  Dcum,  testem  falsitatis  non  multum 
curarent  advocare  Deum  :  sed  Paulus  qui  se  totum 
in  Dco  posuerat,  non  praesumerct  Deum  faceretestem 


m 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS   PAULI.  —  IN  EPIST.   II  AD  COR. 


m 


ejus  rei,  quam  verara  non  intelligeret.  Aliter  enim  A  <  sti  bonus  odor  sumus  Deo  in  his  qui  salvi  fiunt. 


agens,  mendacii  Deum  argueret.  Deum  utique  invoco 
testem  :  non  solum  contra  corpus^  ut  si  raendax 
fuero,  in  solo  me  puniat  corpore,  sed  etiam  irij  id  est 
contra  animam  meam,  ul  perdat  eam  cum  corpore 
si  mendacii  testem  facio  Deum.  Inde  Deum  advo- 
00  lestem  :  quod  parcens  vobiSj  id  est  ut  commodius 
possem  parcere  vobis,  non  veni  Connthum  ultra,  id 
est  ulterius  quam  prima  vice. 

Priusquam  dicat  inquo  eis  non  veniendo  pepercerit, 
determinat  hic  quod  ait,  parcens,  Corinthii  enim  in- 
sidiantes  verbis  ejus,  dicerent  :  Ita  ais  le  pepercisse, 
ac  si  regia  potestate  habeas  nos  cogere  ex  tua  volun- 
lale.  Parcens  non  ideo  dico,  quia  nos  dominamurfi' 
dei  vestras  :  fides  enim  res  est  voluntaria,  non  ne- 


c  et  in  his  qui  pereunt.  Aliis  quidem  odor  mortis 
c  in  raortem,  aUis  autem  odor  vitse  in  vitam.  Et  ad 
u  haec  quis  tam  idoneus  ?  Non  enim  sumus  sicut 
c  plurimi  aduUerantes  verbum  Dei  :  sed  ex  sinceri- 
c  tate,  sicut  ex  Deo  coram  Deo  in  Christo  loqui- 
«  mur.  » 

EXPOSITIO. 

Postquam  determinavit  quomodo  dixerit  parcens ; 
delerminat  in  quo  pepercerit,  dicens  :  Ego  utique 
non  vcni  Corinthum,  sed  statui  hoc  ipsum  quod  in 
priori  Epistola  statueram.  Statuif  inquam,  apud  me, 
non  praecipitio  inconsideratas  sententiae,  sed  apud 
me  diligenler  pertractans  ex  consilio  statui,  ne  ite- 


cessitate  dominii  cogenda.  Dominari  autem  dicitur  g  rujn  venirem  ad  vos  in  tristitia,  id  est  ad  contrislan- 


in  potestatibus  illis,  ubi  filius  succedit  patri  usu  ne- 
cessario  :  sed  in  praelatis  Ecclesiae  (eliam  in  saecu- 
laribus  qui  non  lege  successionis^  sed  per  electionem 
praesunt)  polius  dici  debet  servitus  quam  dominium. 
Ideo  ait  non  dominamur  fidei  vestrae  :  sed  sumus 
adjutores  vestri,  non  cessantes  orare  Deum  pro  cor- 
rcctione  vestri,  adjutores  dico  gaudii  vestri :  in  illa 
enim  re  vos  adjuvamus  de  qua  habituri  eslis  perma- 
nens  gaudiura  :  quare  nobis  obsequi  debetis.  Vere 
non  dominaTiur  vobis  :  nam  vos  statis  fide  :  quae 
Yoluntatis  res  est,  non  necessitatis,  si  vos  statis. 

JL«JL  CAPUTIL 

«  Statui  autem  hoc  ipsum  apud  me  ;  ne  iterum 
iu  tristitia  venirem  ad  vos.  ^>i  enim  ego  contristo 
vos  :  et  quis  est  qui  me  laetificet,  nisi  qui  contri- 
statur  ex  me  ?  Et  hoc  ipsum  scripsi  vobis,  ut  non 
cum  venero  trislitiam  super  tristitiam  habeam, 
de  quibus  oportuerat  me  gaudere;  confidens  in 
onmibus  vobis,  quia  meum  gaudium  omnium  ve- 
strum  est.  Nam  ex  multa  tribulatione  et  angustia 
cordis  scripsi  vobis  per  multas  lacrymas  :  non  ut 
contristemini,  sed  ut  sciatis  quam  chantatem  ha- 
beam  abundantius  in  vobis.  Si  quis  autem  con- 
tristavit  me,  non  me  contristavit ;  sed  ex  parte, 
ut  non  onerem  omnes  vos.  Sufficit  illi,  qui  ejus- 
modi  est,  objurgatio  haec  quae  fit  a  pluribus,  ita 
ut  e  contrario  magis  donetis  et  consolemini :  ne 
forte  abundantiori  tristitia  absorbeatur,  qui  ejus- 
modi  est.  Propter  quod  obsecro  vos,  ut  confirme- 


0 


dum  vos.  Iterum  dicit,  quia  in  prima  Epistola  ve- 
nerat  contristari  eos,  quia  lapsi  iuerant  in  pecca- 
tuni  :  si  non  praesentialiter^  tamen  per  epislolam. 
Vel  ita  :  Ego  jam  semel  veneram,  sed  ideo  nolui 
ilerum  venire,  ne  adventus  meus  esset  vobis  in  tri- 
slitia.  Ideo  Paulus  venire  noluit,  quia  si  praesens 
fieret,  oporteret  eum,  ut  impoenitentes  severitateju- 
dicii  removerct  ab  Ecclesia  :  quia  praesens  non  pos- 
set  uti  (anta  lenitate,  videns  mala  eorum  :  quanta 
temperantia  erga  illos  per  Epistolam  utitur,  et  sic 
malum  hoc  eveniret  :  ut  cum  in  unitatem  Ecclesiae 
eos  revocare  deberet :  potius  per  districtionem  ju- 
slitiae  eos  ab  invicem  separaret,  quos  absens  per 
lenitatem  misericordiae,  ad  unitatem  revocare  po- 
tuisset,  quod  utique  fecit.  Ideo  nolui  iterum  venire  : 
quia  si  ego  contristo  vos  quocunque  modo  quis  est 
in  vobis  qui  me  ketificet,  nisi  ille  qui  contrisiatur 
ex  me^  id  est  secundum  meam  voluntatem,  ut  contri- 
status  de  peccato  poeniteat  ?  Quod  si  venirem,  non 
fieret  ut  aliquis  me  hoc  modo  laetificaret.  Me  enim 
praesente  districtio  justitiae  magis  vos  deterreret 
quam  ad  pcenitentiam  suaderet.  lllud  etiam  innuit, 
ac  si  diceret  :  Propter  Deum  quidem  poenitere  de- 
bui^setis  et  (ut  illud  omitiam)  pro  eo  solo  ut  rae 
doctorem  vestrum  laetificaretis.  Et  hoc  ipsum^  sei- 
licet  ne  veniens  in  tristitia  neminem  qui  me  laetificaret 
invenirem,  scripsi  vobis  ideo  :ut  cum  praesentialiter 
venero,  non  habeam  tristitiam  super  tristitiam, 
Hujusmodi  quidem  tristitiam  audiens  vos  peccasse 
habebo  secundam;  si  veniens  vos  incorrectos  inve- 
lis  in  illum  charitatem.  Ideo  enim  et  scripsi  vobis,  D  nero  :  utque  vos  correctos  inveniam  scribo  nunc  me 


ut  cognoscam  experimentum  vestrum,  an  in  om- 
nibas  obedientes  sitis.  Cui  autem  aliquid  dona- 
stis,  et  ego  :  nam  et  ego  quod  donavi,  si  quid 
donavi,  donavi  propter  vos  in  persona  Christi,  ut 
non  circumveniamur  a  Salanna  ;  non  enim  igno- 
ramus  cogitationes  ejus.  Cum  venissem  autem 
Troadem,  propter  Evangelium  Christi,  et  ostium 
mihi  apertum  esset  in  DominO)  non  habui  requiem 
spiritui  meo,  eo  quod  non  invenerim  Titum  fra- 
trem  meum  :  sed  valefaciens  eis,  profectus  sum 
in  Macedoniam.  Deo  autem  gratias  qui  semper 
triumptiat  nos  in  Christo  Jesu,  et  odorem  notitiae 
suae  manifestat  per  nos  in  omni  loco  :  quia  Chri- 


in  eo  laetificari  tantum  qui  ad  poenitentiam  contri- 
statur.  Tristitiam  dico  habeam  de  vobis  incorrectis  : 
IL^I^de  quibus  modo  primum  oportuerat  me  gaur 
dere  bene  corrcctis.  Et  reveragaudebo  sicut  oportuit. 
Nam  confidens  sum  in  omnibus  vobis,  quod  de  cor- 
rectione  vestri  gaudebo  :  propterea  quia  quandiu 
eram  apud  vos,  gaudium  meum  erat  gaudium  om^ 
nium  vestrum  :  quia  ut  primum  videbatis  me  gau- 
dentem,  etiam  non  intellecta  re  de  qua  gaudebam 
pia  affectione  congaudebatis  mihi  :  et  propterea  con- 
fido  quod  revera  de  vobis,  correctis  gaudebo.  Vel  ita : 
Confidens  sum  in  vobis,  quia  gaudium  meum  est 
gaudium  omnium   vestrum,  id  est  quod  gaudium 


227 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


228 


quod  futurum  exspecto  (ut  digni  sitis  habere  Deum  A  rigeretur  ab  Ecclesia  expulistis)  obsecro,  inquam. 


oro)  et  vos  habituros  confido.  Ideo  ail  contidens  in 
omnibus,  ne  peccantes  putarent  Paulum  diffidere  de 
salvatione  sui.  Quia  dixit  tristitiam  habeam  super 
tristitiam,  dicerent  illi  :  Habuistine  tristitiam  ?  Uti- 
que  habui.  Nam  ego  sciip^i  vobis  ex  multa  tribula- 
tione  corporis,  jejunando,  vigilando,  ut  Deus  parce- 
ret  vobis  :  et  ex  multa  angustia  cordis  sollicitus  de 
salute  vestra  scripsi  vobis,  affligendo  me  per  multas 
lacrymas.  Nec  ideo  me  tribulatum  et  angustiatum 
esse  memoro,  ut  vos  mecum  contristemini  :  sed  ut 
sciatisquantamcharitatem  habeam  ad  omnes,  Gha- 
ritatem  dico  abundaniius  in  vobis  ostensam  :  apud 
quos  et  diutius  mansi  :  et  nihil  a  vobis  recipiens, 
de  labore  manuum  vixi.  Ostensa  causa,  quare  ad 


ut  charitatem  hanc  confirmetis^  id  est  firmam  et  per- 
fectam  ostendatis  in  illum,  indulgendo,  et  in  Eccle- 
siam  recipiendO)  quam  charitatem  inco^pistis  eum 
abjiciendo.  Debetis  indulgere  ei  :  nam  itieo  scripsi, 
ut  coeptam  charitatem  consummetis :  et  ut  cognoscam 
experimentum  vestrum,  id  est  vos  expertos  cum  eum 
ab  Ecclesia  ex  JL03  obedientia  separastis  ;  co- 
gnoscaro^  dico,  an  obedientes  sitis  in  omnibus,  ul 
sicut  prius  obedistis  eum  removendo,  sic  nunc  obe- 
diatis  indulgendo  ipsi.  Et,  sicut  moneo,  debetis  in- 
dulgere  :  quia  si  vos  alicui  condanastis  aliquid,  et 
ego  vobiscum  indulsi 

Dicerent  illi  :  Donasti  fortasae,  sed  non  propter 

nos.  Ita,  inquam :  nam  quod  ego  donavi,  si  aliquando, 

eos  non  venerit,  quae  causa  ad  suasioncm  correctio-  q  donavi  aliquid,  hoc  propter  vos  donavi.  Ubi  ita 


nis  idonea  fuit,  subdit  de  illo  quem  ab  Ecclesia  se- 
parari  jusserat  in  alia  Epistola  :  quia  duxerat  uxo- 
rem  patris  :  cujus  pcenitentiam  (quia  audivit  indul- 
gentia  dignam)  scribit  Ecclesiae  Gorinthiorum,  ut 
eum  recipiant  :  scientes  Paulum  indulsisse  illi.  Lit- 
tera  sic  jungitur  :  Nolo  ut  vos  contristemini ;  sed  si 
quis  contristavit  me  (ut  ille  qui  uxorem  patris  duxit) 
non  me  tantum  contristavit,  sed  vos  :  et  hoc  ex 
parte  :  non  enim  omnes  contristati  eslis,  sed  boni 
tantum  condoluere  fratri  peccanti.  Ex  parte  ideo 
dico  :  ut  non  onerem  omnes  vos,  id  est  indignum  est 
hoc  onus  imponere  vobis  omnibus,  ut  fratri  non 
compatiamini.  Hoc  autem  ironice  dicit  propter  eos 
qui  superbierunt  de  lapsu  fratris^  cui  condolere  de- 
buerant ;  vel  ita  :  Non  me  contristavit  tantum  ;  sed 


dictum  suum  reprimit  :  Si  quid  donavi,  ostendit  se 
paucis  indulsisse  pro  alio,  ut  nos  admoneat  non  pro 
carnaii  dilectione,  sed  magis  pro  fructu  pcenitentiae 
dimittenda  esse  peccata.  Iterum  ille.  Quid  inde  si  ta 
condonasti  ?  Multum  utique  quia  hoc  donavi  in  per* 
sona  Christi,  idem  valuit  illi  cui  donavi  ac  si  Chri- 
stus  donaret  ei  in  propria  persona.  Oportet  utique 
vos  indulgere  ei  tum  propter  me,  propterea  ut  non 
circumveniamur,  id  est  ne  decipiamur  a  Satana, 
Sicut  enim  in  nimia  mollitie  decipit,  sic  in  severi- 
tate  quae  supra  modum  est,  diabolus  circumvenit : 
ideo  moneo  ne  circumveniamini  a  Satana  :  quia  nos 
non  ignoramus  cogitaiiones  ejus  Satanae,  quam  ver- 
sutae  sint  :  ubi  etiam  intelligimus  virtutem,  ut  in 
disciplinando  peccatore    suam    inferat    fallaciam. 


vos  ex  parte,  id  est  secundum  partem  bonorum  :  et  ^Ostendit  iterum  Paulus,  quodculpa  eorum  fuit,  dum 


hanc  partem  excipio,  ut  non  onerem  omnes  vos  de 
contemptu  peccantis  fratris  :  quidam  enim  vestrum 
(sicut  justum  erat)  condoluerunt.  De  illo  autem  qui 
me  et  vos  contristavit,  scitote  quoniam  sufjicit  illi 
qui  est  ejusmodi,  id  est  tantae  fragilitatis  :  quod  (si 
nimia  districtione  vexetur)  desperjibit.  Uli,  inquam, 
sufficit  haec  ohjurgatio^  qua  eum  objurgati  estis,  pel- 
lendo  ab  Ecclesia  pro  peccato.  Objurgatio  dico,  quce 
fit  illi  a  pluribus  peccanti  fratri  juste  condolentibus 
sufficit  :  ita  ut  vos  e  contrario  agentes,  ut  sicut  ab 
Ecclesia  prius  separastis,  nunc  e  contrario  Ecclesiae 
eum  restituatis.  E  contrario,  inquam,  sicut  amplius 
objurgastis  et  ille  patienter  sustulit,  ita  magis  do- 
netiSj  id  est  remittatis  ei  peccatum  suum,  et  ne  pu- 


propositum  veniendi  ad  eos  mutavit,  quia  eos  in- 
ccrrectos  audivit.  Non  ultra  veni  Corinthum,  sed 
veni  usque  Troadem.  Cum  Buiemvenissem  Troadem 
propter  Evangelium  Christi  praedicandum  :  (ubique 
enim  praedicabant)  et  cum  ibi,  Troade,  esset  mihi 
apertum  osiium,  id  est,  mentes  eorum  paratae  essent 
ad  recipiendum  verbum  Ghristi,  et  hoc  in  Domino 
(Dominus  enim  corda  eorum  aperiebat)  cum  ita  ve- 
nissem,  non  habui  requiem  spiritui  meo,  Requiem  se 
dicit  non  habuisse,  quia  in  praedicando  non  potuit 
tunclaborare.  Requiem  non  habui,  eoquod  non  inveni 
in  Troade  fratrem  meum  Titum,  Per  Timotheum  et 
Titum  epistolam  primam  Corinthiis  miserat  :  Timo- 
theus  autem  reversus  erat  ad  Paulum  :  sed  Titus  de- 


tet  hoc  vos  agere,  quasi  non  curantes  de  eo,  conso-  D  tinebatur  adhuc  Gorinthi,  laborando  de  correctione 


lemini  eum  frequenter  per  consolationes  Scriptura- 
rum.  Ideo  dico  donetis  et  consolemini,  ne  forte  (quod 
cito  contingere  posset)  hic  qui  est  ejusmodi,  id  est 
multae  fragilitatis,  absorbeatur,  id  est  desperans  de- 
glutiatur  abundantiori  tristitia.  Si  enim  supra  mo- 
dum  coerceatis  eum,  desperabit  de  salute  :  et  cito 
revolvetur  etiam  in  deterius  peccatum.  Melior  est 
enim  misericordia  ad  salutem  quam  severitas  justi- 
tiae  generans  desperationem.  Propter  quodf  ne  ille 
absorbeatur  cum  possem  imperare  :  magis  ex  cha- 
ritate,  obsecro  vos  ut  charitatem  bene  incoeptam(cha- 
ritas  enim  fuit  quod  eum  ex  praecepto  meo,  ut  cor- 


eorum.  Hoc  autem  quod  propter  absentiam  Titi 
Troadibus  praedicare  non  potuit,  culpa  fuit  Corin- 
thiorum,  quorum  incorrectio  Titum  detinebat.  Pro- 
pter  Titum  noluit  Troade  praedicare  Paulus  :  vel  qoia 
Titus  prius  eis  praedicaverat,  ne  Paulus,  eo  absente 
praedicans,  vidcretur  minuere  potestatem  Titi.  Yel 
quia  Titus  interpres  erat  Pauli,  et  linguam  eorum 
expressiud  loqui  poterat.  Non  utique  requiem  habui, 
sed  valefaciens  eis,  Troadibus,  profectus  sum  in  Ma- 
cedoniam.  Hi  Macedones  in  magno  honore  susce- 
perunt  Apostolum  :  ut  etiam  de  rebus  eorum  quid* 
quid  velleti  disponere  posset. 


229 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —    IN  EPIST.  II  AD  COR. 


230 


Hic  incipit  Paulus  magnificare  se,  et  ministerium  A 
suum  :  et  pseudoapostolos  multipliciter  deprimere, 
quia  quidam  Corinthiorum  illos  prseferebant  Paulo. 
Profectus  sum  in  Macedoniam  :  ibi  autem  sum 
constitutus  triumpbator  in  Christo,  et  inde  gratias 
ago  Deo  qui  semper  triumphat  nos^  id  est  triumphare 
Dos  facit  in  ChristoJesu,  id  est  per  Christum  Jesum, 
in  quo  non  triumphant  pseudo  :  et  qui  Deus  mani- 
iestat  odorem  notitias  sucb^  id  est  Christum  :  per 
cujus  humanitatem  odoramus  divinam  et  indivisi- 
bilem  essentiam.  Vel  manifestat  per  nos  odorem 
suae  notitiae,  id  est  prsedicationem  noslram,  per 
quam  virtus  Dei  manifestatur  in  omni  loco  quo 
prsedicamus.  Manifestat  utique  per  nos  :  quia  nos 
sumus  bonus  odor  Chnsti^  id  est  si  quis  puritatem 
actuum  nostrorum  considerat,  potest  odorare  boni-  -n 
tatem  Christi,  cujus  nos  sumus  ministri.  Bonus, 
inquam,  odor  sumus  :  et  si  non  quibusdam  incre- 
dulis,  tamen  Deo,  qui  videt  interiora  cordis  nostri. 
Bonus,  inquam,  odor  sumus  quantum  ad  Deum ;  et 
in  his  qui  salvi  fmnt  per  Evangelium  nostrum,  et 
in  his  qui  pereunt,  per  contemptum  ejusdem  Evan- 
gelii,  quantum  ad  Deum ;  in  utrisque  salvandis  et 
perituris  bonus  odor  sumus  :  sed  quantum  ad  homi- 
nes,  aliis  quidem  sumus  odor  mortis.  Increduli  enim 
aadientes  a  nobis  lidem  Christi,  dicunt  se  odorare 
rem  mortiferam.  JLO^  Odor  moriiSf  dico,  valens 
eis  in  mortem^  id  estad  damnationem.  Aliis  autem^ 
id  est  fidelibus,  sumus  odor  vitce,  Per  doctrinam 
enim  nostram  odorant  vitam  justitiae,  eundo  sic  in 
vitam  aeternam.  Deus  per  nos  manifestat  odorem 
justitiae  suae  :  et  ad  haec  manifestanda  quis  inter  ^ 
pseudo  tam  idoneus  sicut  ego  et  coapostoli  mei  T 
Nemo  utique  tam  idoneus  :  nam  nos  non  sumus 
ncut  plurimi,  scilicet  pseudo,  adulterantes  verbum 
Dei :  sicut  enim  adulter  rem  alterius  usurpat  illicite, 
aic  pseudo  ministerium  praedicationis  a  nemine  sibi 
injunctum.  Sicut  etiam  adulter  fructum  sobolis  non 
quaDrit  in  opere  turpitudinis  suae,  sed  solummodo 
explere  libidinem  :  sic  illi  pseudo  solummodo  ut 
lucrari  possint  temporalia,  non  curant  de  eis  quos 
docent,  sive  pereant,  sive  non  pereant.  Non^  in- 
quam,  adulteramus  verbum  Dei  :  sed  loquimur  ex 
sinceritate,  id  est  secundum  puram  fidei  veritatem. 
Non  iterum  adulteramus  :  sed  loquimur  in  ChristOy 
id  est  secundum  tidem  et  institutionem  Christi 
loqulmur  ex  Deo^  id  est  secundum  quod  DeusD 
loqui  insinuat ;  et  coram  Deo,  id  est  in  benepla- 
cito  Dei. 

CAPUT  III. 


c  Incipimus  iterum  nosmetipsos  commendare  T 
Aut  nunquid  egemus  (sicut  quidam)  commenda- 
titiis  epistolis  ad  vos,  aut  ex  vobis  ?  Epistola  nostra 
vos  estis,  scripta  in  cordibus  nostris,  quae  scitur 
et  legitur  ab  omnibus  hominibus,  manifestati, 
quoniam  epistola  estis  Christi,  ministrata  a  nobis 
et  scripta,  non  atramento^  sed  Spiritu  Dei  vivi. 
Non  in  tabulis  lapideis ,  sed  in  tabulis  cordis 
camalibus.  Fiduciam  autem  talem  habemus  per 


Christum  ad  Deum  :  non  quod  sufficientes  simus 
cogitare  aliquid  a  nobis,  quasi  ex  nobis;  sed 
sufficientia  nostra  ex  Deo  est  qui  et  ido- 
ncos  nos  fecit  ministros  Novi  Testamenti,  non 
littera  sed  spiritu.  Littera  enim  occidit ,  spi- 
ritus  autem  viviticat.  Quia  si  ministratio  mortis 
litteris  deformata  in  lapidibus  fuit  in  glo- 
ria,  ita  ut  non  possent  intendere  filii  Israel  in  fa- 
ciem  Moysi,  propter  gloriam  vultus  ejus  quae  eva- 
cuatur,  quomodo  non  magis  ministratio  spiritus 
erit  in  gloria  ?  Nam  si  ministratio  danmationis  in 
gloria  est,  multo  magis  abundat  ministerium  ju- 
stitiae  in  gloria.  Nam  nec  glorificatum  est,  quod 
claruit  in  hac  parte,  propter  excellentem  gloriam. 
Si  enim  quod  evacuatur  per  gloriam  est,  multo 
magis  quod  manet  in  gloria  est.  Habentes  igitur 
talem  spem,  multa  fiducia  utimur.  Et  non  sicut 
Moyses  c  ponebat  velamen  super  faciem  suam 
(Exod,  XXXIV,  33),  » ut  non  intenderent  filiis  Israel 
in  faciem  ejus,  quod  evacuatur,  sed  obtusi  sunt 
sensus  eorum.  Usque  in  hodiernum  enim  diem, 
idipsum  velamen  in  lectione  Veteris  Testamenti 
manet  non  revelatum,  quod  in  Christo  evacua- 
tur,  sed  usque  in  hodiernum  diem  cum  legitur 
Moyses,  velamen  positum  est  super  cor  eorum. 
Cum  aulem  conversus  fuerit  ad  Deum,  auferetur 
velamen.  «  Dominus  autem  spiritus  est  {Joan.  iw, 
24).  >  Ubi  autem  spiritus  Domini,  ibi  libertas. 
Nos  vero  omnes  revelata  facie  gloriam  Domini 
speculantes,  in  eamdem  imaginem  transformamur 
a  claritate  in  claritatem,  tanquam  a  Domini  spi- 
rilu.  » 

EXPOSITIO. 


Et  quia  dico  nemo  ad  haec  tam  idoneus,  dicitis 
propterea  quod  iterum,  ut  in  alia  Epistola  ubi  dice- 
bam  Omnibus  omnia  factus  sum  (/  Cor.  ix,  22)  etc., 
incipimus  commendare,  id  est  magnificare  nosmeti- 
psos.  Non  utique  :  sed  ministerium  Dei  in  nobis. 
Aut  nunquid  egemus  sicut  quidam  (scilicet  pseudo) 
commendatitiis  epistolis  missis  ab  aliis  ad  vos ;  aut 
ex  vobis,  missis  ad  alios?  Illienim  pseudo,  ut  magis 
possent  lucrari,  curo  transibant  de  loco  ad  locum, 
precabantur  ut  illi  a  quibus  irent  commendarent 
eos  per  epistolas,  illis  ad  quos  transibant.  Ego  uti- 
que  non  egeo  epistolis  commendatiis  :  nam  vos  estis 
nostra  epistola^  quia  signaculum  mei  apostolatus, 
qui  vos  in  fide  Christi  fundavi.  Epistola  dico  scripta 
in  cordibusnostris, Mem  enim  vestram  nunquam  ob- 
liviscimur  :  sed  de  salute  vestra  sollicite  Deum  roga- 
mus :  JL  0&  quas  epistolascitur  ab  omnibus.  Omnes 
enim  sciunt  vos  per  me  ad  fidem  conversos,  et  quae 
Epistola  legitur  ab  omnibus.  Si  quis  enim  velit  co- 
gnoscere  qualis  sim  in  vobis,  me  legit  et  cognoscit. 
YosdicomanifestaH,  quoniamestis  epistola  Chiisti: 
quia  fides  vestra  et  bona  vita  ostendit  virtutem  Chri- 
sti.  Epistola  Christi  dico,  ministrata  a  nobis.  Per 
hoc  enim  quod  estis  mea  epistola  qui  vos  instnixi, 
ego  autem  epistola  Christi,  sic  me  mediante  estis 
epistola  Ghristi :  quem  Christom  vobis  dispensavi. 


231 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


232 


Epislola  dico  scriptajnonatramento/idesi  non  de-A  avidius  ruat  in  vetitum  :  cumulat  etiam  peccatum 


lebiliter.  Vel  atramento,  id  est  aliqua  contagione 
ut  pseudo  suos  sequaces  polluunt,  sed  scripta  Spi- 
ritu  Dei,  id  est  indelebiliter.  Dei  dico  vivi,  qui  et 
vos  perpetuo  vivere  faciet  :  non  iterum  scripta  in  ta^ 
bulis  lapideis,  id  est  induratis,  et  verbum  Dei  non 
senticntibus  :  sed  scripta  in  talibus  camalibus^  id  est 
sensibilibus  :  et  verbum  Dei  ad  fructum  faciendum 
suscipientibus.  Tabulis  dico  cordis,  id  est  interioris 
intellectus,  ubi  ait  :  In  tabulis  lapideis,  mittit  nos 
ad  memoriam  veteris  legis,  quse  data  est  in  lapideis 
tabulis  {Exod.  xxxiv,  1),  significans  corda  Judaeo- 
rum  lapidea.  Quia  sicut  lapis  sculpturam  quidem  re- 
cipit,  sed  nihil  sentit ;  sic  corda  Judaeorum,  corti- 
cem  quidem  legis,  id  est  camalem  inlelleclum  sus- 


praevaricationis,  quod  non  erat  ante  legem  datam. 
Littera  quidem  sic  occidit  :  sed  Spirilus,  id  est  Evan- 
gelium  cum  adjutore  spiritu  datum,  facit  vivere  in 
sustitia.  Commendato  Evangelio  suo,  eamdem  com- 
mendationem  refundit  in  se,  dicens  :  Et  quia  mini- 
ster  sum  testamenti,  existentis  in  spiritu,  merito 
spiritualis  administrationis  habebo  JL  ^^  gloriam. 
Yere  ministratio  spiritus  erit  mihi  in  gloria ;  quia 
ministratio  mortis  fuit  moysi  in  gloria.  Hoc  ita  ait : 
Quia  si  ministratio  mortis,  idest  veteris  legis  :  qus 
et  concupiscentia  majore  et  nova  praevaricatione 
mortem  inferebat  :  Si,  inquam ,  ministratio  haec 
mortis  litteris  tantum  formata  non  adjutorio  spi- 
rilus  proficua  facta  :  formata  dico  in  lapidibus,  In 


cepemnt :  sed  medulam  legis  spiritualem,  scilicet,  n  sabulis  enim  lapideis  lex  Moysi  data  fuit,  ut  signifi- 


intellectum  non  senserunt :  Dixit  superius.  Nemo 
tam  idoneus  ut  ego  :  ilerum  vos  estis  epistola  mea, 
et  per  me  estis  epistola  Christi,  et  ad  haec  subdit  ta- 
lem  fiduciam,  scilicet,  quod  fiducialiter  dixi  me  ma- 
gis  idoneum,  etc.  Hanc  talem  fiduciam  non  nobis 
prsesumimus  referendam  :  sed  fiabemus  hanc  fidu- 
ciam  referendam  adDeum,  Quia  enim  idoneussum, 
quod  vos  estis  epistola  mea  :  hoc  totum  Deus  ope- 
ratur.  Habemus,  inquam,  ad  Deum,  elper  Christum 
mediantem  :  Christus  enim  secundum  imperium  Dei 
consecravit  me  idoneum  Apostolum.  Fiduciam  uti- 
que  hanc  habemus  ad  Deum  :  non  ita  quod  sufficien' 
tes  simus  cogitare^  nedum  operari  aliquidanobis,  id 
est  utilitatem  nostram.  Quasihoc  possitesse  ex  nobis, 
id  est  ex  viribus  nostris,  sine  cooperante  gratia  Dei. 


caret  lapidea  corda  judaeorum.  Si;  inquam,  hac  mi- 
nistratio  fuit  Moysi  valens  in  habenda  gloria  :  ita 
dico  in  gloria,  ut  filii  Israel  non  possent  intendere  in 
faciem  Moysiproptergloriam  vultus  ejuSf  quasgiondi 
evacuatur.  Hanc  enim  gloriam  vultus  scimus  cito 
elapsam  a  Moyse.  Si,  inquam,  ministratio  mortis 
fuit  Moysi  in  tanta  gloria  :  quomodo  ministratio  spi- 
ritus^  id  est  Evangelii  cum  quo  per  manus  meas 
Spiritus  sanctus  administratur ;  quomodo  hoc  non 
erit  mihi  magis  valens  in  habenda  gloria  quam 
Moysi  ?  Non  hoc  dicit  ut  se  merito  praeferat  Moysi, 
sed  sola  dignitate  ministerii.  Per  manus  enim  Moysi 
praecepta  sola  dabantur,  nuUa  gratia  :  sed  a  Paulo 
et  praecepta  :  et  per  impositionem  manus  ejus,  gra- 
tia  Spiritus  sancti  adjuvans,  ut  quae  praecipiebantur, 


Et  licet  nihil  sufiiciamus  ex  nobis,  tamen  sufficimus  ;  ^  posset  homo  operari.  Quia  ait  in  faciem  Moysi  non 


sed  illa  sufficientianostraxioxiXdiXiiMia  cogitandi,  sed, 
sicut  praemissum  est,  idonec  operandi.  Omnis  hsec 
sufficieutia  qualiscunque  sit,  ex  Deo  est. 

Commendavit  personam  suam  satis  :  nunc  com- 
mendat  ministerium  suum,  quod  iterum  retorquebit 
ad  commendationem  sui,  dicens  :  Qui  Deus  fecitnos 
idoneos  ministros.  Quomodo  idoneos  supra  satis 
ostendit,  sed  cujus  rei  ministri  sint,  illud  subdit  : 
Ministros  dico  novi  testamenti.  Vetus  Vestamentom 
prius  fuit^  quod  et  delendum  erat  per  Novum,  et 
carnales  secundum  carnalitatem  instruens. 

Sed  Evangelium  testamentum  novum  est,  docens 
et  innovans  spiiitum  hominis,  nec  alio  testamento 
immutandum.  Ministros  dico  Novi  Testamenti  exi- 


posse  intendere  Judaeos,  signum  erat  quod  spiritua- 
em  intellectum  legis  capere  non  poterant  :  quem 
facics,  id  est  intellectus  Moysi  lucide  cognoscebat. 
Iterum  quod  gloria  vultus  ejus  evacuata  esi :  signifi- 
cavit  illa  quae  minislrabat  temporalia  esse,  non  per- 
manentia,  pro  quibus  temporalem  habebat  gloriam. 
Vere  ministratio  spiritus  erit  mihi  in  gloria  ;  nam 
administrare  spiritum,  est  administrare  justitiam. 
Ministerium  autem  justitiae  est  valens  in  habenda 
gloria.  Nam  si  ministratio  damnationis,  id  est  ve- 
teris  legis,  quae  et  peccatum  et  praevaricationem  pec- 
cati  facit ;  si,  inquam,  haec  ministratio  Moysi  est  in 
gloiia,  multo  magisministerium,  idestadministratio 
justitiae  abundat  mihi  in  gloria.  Abundat  ideo,  quia 


stenti^  :  non  in  littera  tantum,  ut  Vetus  :  sed  in  spi-  D  gloria  mea  permanens,  illa  transitoria.  Ubi  supra 


ritu  et  littera.  Vetus  enim  lex  litteralia  quidem 
prsecepta  debat,  sed  quia  gratiam  Spiritus  non  ha- 
bebat,  ideo  magis  nocebat  quam  adjuvaret.  Ideo  dico 
novum  testamentum  esse  in  spiritu ;  quia  si  in  lit- 
tera  tantum  esset,  occideret.  Littera  enim  occidit, 
sed  spiritusvivificat.  Les  velusquaein  littera  tantum 
existebat,  occidere  dicitur  :  non  quia  Deus  dator  le- 
gis,  vel  Moyses  minister  legis  hoc  faceret  :  sed  impia 
carnaiitas  hominum;  qua3  non  promeruit  ut  haberet 
adjutricem  gratiam  cum  littera.  Quae  littera  ideo 
occidity  quia  auget  concupiscentiam  peccati,  dum 
prohibet :  natura  est  enim  nostrae  fragilitatis,  ut 


ait :  Ministratio  mortis,  morlem  peccatum  intelligit. 
Hic  autem  per  damnationem,  poenam  peccati  acci- 
pit.  Vere  ministratio  mea  abundat  in  gloria  multo 
magis ;  nam  nec  glori/icatum  est,  id  est  non  debet 
dici  glorificatum  hoc  quod  clatnit  in  hac  parie^  id 
est  in  facie  Moysi  propter  excellentem  gloriam^  idest 
ad  comparationem  gloriae  meaeexcellentioris.  Vel  ita : 
Non  debet  dici  glorificatum  illud  quod  claruit  in 
Moyse  in  hac  parte,  id  est  respectu  hiyus  meae  par- 
tis  :  propter  excellentem  gloriam,  quae  partis  meae 
est,  et  non  partis  Moysi.  Vere  gloria  mea  super  ex- 
cellens  est,  nam  mea  permanet  :  illa  autem  transit. 


233 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AD  COR. 


m 


Et  vere  illud  qnod  manet  est  in  gloria  mihi,  H  Vetus  A 
Testamentura  quodevacmlurMoysiestpergloriam : 
idem  valet  quod  in  gloria  :  multo  magis  Evangelium 
meum  quod  petmanet  est  mihi  sufficiens  in  habenda 
gloria. 

Notandum  est  quod  prius  ait  se  ministrare  spiri- 
tum,  per  spiritum  vero  justitiam,  deinde  quod  per- 
manet ;  Moyses  vero  ministravit  litteram  contra 
spiritum  ;  daranationem  contra  justitiam.  Hoc  quod 
evacuatur,  contra  hoc  quod  permanet.  Et  sicut  dam- 
natio  efifectus  est  peccati,  sic  justitia  effectus  spiri- 
tus.  Hucusque  ministerium  suum  ministerio  veteris 
legis  praetulit,  ubique  deprimens  pseudo,  qui  vete- 
rem  legem  reducebant.  Si  enim  Moyses  minister 
mortis  esX  et  damnatiouis,  quanto  magis  hi  qui 
tanta  indignitate  inferiores  sunt  Mo}  se  ?  Quia  excel-  B 
lentem  gloriam  exspectamus  :  igitur  nos  habentes 
talem  spem  (scilicet  permanentis  gloriae)  utimur 
multa  fiducia  :  non  reprimentes  verbum  Dei  for- 
midine  cujuscunque  difficultatis .  Utimur  qui- 
dem  fiducia  :  et  non  facimus  sicut  MoyseSf  qui 
panebat  velamen  super  faciam  suam  {Exod.  xxxiv, 
33) ;  ideo,  ut  non  intenderent  filii  Israel  in  fa- 
ciem  ejus  :  quod  velamen  modo  per  Evaugelium 
Dostrum  evacuatur,  In  Evangelio  enim  aperitur 
quidquid  in  figuris  veteris  legis  claudebatur.  Diceret 
JLOT  ille  :  Quare  dicis  velamen  legis  evacuatumy 
quae  sicut  prius  ita  et  nunc  obscuratur  ?  Contra  hoc 
Paulus  :  Evacuatum  est  quidcm  velamen  legis,  sed 
sensus  impiorum  peccato  iufidelitatis  sunt  obtusi,  Et 
vere  obtusi  :  nam  a  tempore  dats  legis  usque  in  ho-  p 
diemum  diem  meum,  id  velamen  ipsum  quale  prius 
erat,  manet  in  lectione  Yeteris  Testamcnti  non  reve^ 
latum.  Cum  enim  infidelibus  exponuntur  figurse  ve- 
teris  legis,  infidelitas  claudit  corda  eorum,  et  sic  ve- 
lamen  legis  non  est  illis  revelatum.  Non  quia  Evan- 
gelium  nostrum  hoc  velamentum  non  auferat,  sed 
quoniam  non  accedunt  ad  Christura  :  in  quo  Christo, 
id  est  in  fide  ciguS;  evacuatur  hoc  velamen.  Vela- 
men  quidem  est  Yeteri  Testamenlo,  non  ideo  quin 
Yetus  Testamentum  per  Evangelium  apertum  sit, 
sed  quia  usque  in  hodiemum  diem,  cum  legitur  et 
exponitur  eis  :  Moyses,  velamen  infidelitatis  est  posir 
ium  super  impoenitens  cor  eorum,  quod  velamen  eva- 
euatum  est  in  Christo,  ad  quem  converti  nolunt.  Et 
quod  ita  dicendum  sit,  sequens  littera  innuit  :  Ye- 
lamen  super  cor  eorum,  quia  non  accedunt  ad  Chri-  D 
stum  :  sedcum  conversifuerint  ad  Dominum^  ablato 
prius  velamine  cordis  ex  quo  animum  poenitendi  ha- 
bueront ;  auferetur  deinde  velamen  intelligentise,  et 
aperte  cognoscent  mysteria  legis.  Yere,  quia  con- 
vertentur  ad  Dominum,  auferetur  velameu.  Nam  Do- 
minus  est  spiritus :  ubi  autem  spintus  est  Domini, 
id  est,  spiritus  Dominus  iutransitive  dictum ;  vel 
spiritus  Domini  transitive,  Deus  enim  seipsum  dat  : 
ubi  autem  est  spiritus  Domini,  ibi  remoto  velamine 
est  libertas  intelligentiae.  Quod  si  Dominus  esl  spi- 
ritus,  spiritus  autem  aufert  velamen,  quia  est  liber- 
tas,  igitur  conversis  ad  Dominum  auferetur  velamen. 

Pateol.  GLni. 


Ubi  est  spiritus  Domini,  ibi  est  libertas.  Nos  vero 
habemus  spiritum  Domini :  Habemus  utique.  Nam 
nos  discipuli  Christi  revelata  facie,  id  est  illuminala 
mente,  speculantes  de  alto  virtutum  in  quo  positi 
sumus.  Yel  speculantes,  id  est,  per  speculum  non- 
dura  perfecte  intuentes.  Yel  hoc  vel  illo  modo  spe- 
culantes  gloriam  Domini,  id  est  essentiara  Deitatis  : 
transformamur  in  eamdem  imaginem :  quia  quam 
subtiliter  Christus  scripturas  intelligit,  idemper  spiri- 
tum  nos  docuit.  Transformabimur  plenius  resumendo 
impassibilitatem  eamdem  et  immortalitatem.  Trans- 
formamur  dico  a  claritate  virtutis,  eundo  in  majorem 
claritatem,  Yel  a  claritate  fidei  et  spei,  quse  nunc  est, 
translati  in  claritatem  rei,  ut  videamus  Deum  sicuti 
est.Transformamur,  inquam,  a  claritate  in  claritatem 
tanquam  a  Spiritu  Domini,  id  est,  quanto  dignius 
et  magis  egregie  spiritus  Domini  valet  hoc  efficere. 

CAPUT  IV 
c  Ideo  habentes  hanc  administrationemy  juxta 
c  quod  misericordiam  [Dei]  consecuti  sumus,  non 
c  deficimuS;  sed  abdicamus  occulta  dedecoris,  non 
tt  ambulantes  in  astutia,  neque  adulterantes  verbum 
«  Dei  :  sed  in  manifestatione  veritatis,  commendan- 
«  tes  nosmetipsos  ad  omneraconscientiamhominum 
cor^m  Deo.  Quia  si  etiam  opertum  est  Evangelium 
nestrum,  in  his  qui  pereunt,  est  opertum  :  in  qui- 
bus  Deus  hujus  sseculi  excscavit  mentes  infide- 
lium ,  ut  non  fulgeat  illuminatio  Evangelii  glorise 
Christi,  qui  est  imago  [invisibilis]  Dei.  Non  enim 
nosmetipsos  prsedicamuS;  sed  Jesum  Christum 
Dominum  nostrum.  Nos  autem  servos  vestros  per 
Jesum,  quoniam  Deus  qui  dixit  de  tenebris  lu- 
men  splendescere,  ipse  illuxit  in  cordibus  nostris 
ad  illuminationem  scientise  claritatis  Dei  in  facie 
Jesu  Christi.  Habemus  autem  thesaurum  istum 
in  vasis  fictilibus ;  ut  sublimitas  sit  virtutis  Dei, 
et  non  ex  nobis.  In  omnibus  tribulationem  pati- 
mur,  sed  non  angustiamur.  Aporiamur,  sed  non 
destituimur.  Persecutionem  patimur,  sed  non  de- 
relinquimur.  Humiliamur,  sed  non  confundimur. 
Dejicimur,  sed  nod  perimus.  Semper  mortifica- 
tionem  Jesu  Christi  in  corpore  nostro  circumfe* 
rentes  :  ut  JL  O^  et  vita  Jesu  in  corporibus  no- 
stris  manifestetur.  Semper  enim  nos  qui  vivimus, 
in  mortem  tradimur  propter  Jesum  :  ut  et  vita 
Jesu  manifestetur  in  came  nostra  mortali.  Ergo 
mors  in  nobis  operatur,  vita  autem  in  vobis.  Ha- 
bentes  autem  eumdem  spiritum  fidei,  sicut  scri- 
ptura  est  :  Credidi  propter  quod  locutus  sum 
(Psal,  cxv,  i),  »  et  nos  credimus,  propter  quod  et 
loquimur  :  scientes,  quoniam  qui  suscilavit  Jesum, 
et  nos  cum  Jesu  suscitabit,  et  constituet  vobiscum. 
Omnia  enim  propter  vos  ;  ut  gratia  abundans,  per 
multos  in  gratiarum  actione,  abundet  in  gloriam 
Dei.  Propter  quod  non  deficimus  :  sed  licet  is  qui 
foris  est  noster  homo  corrumpatur,  taraen  is  qui 
intus  est,  renovatur  de  die  in  diem.  Id  enim  quod 
«  in  praesenti  est  momentaneum  et  leve  tribulationis 
c  nostrse,   supra  modum   in  sublimitate  setemum 

8 


235 


S.  BRUNONIS   CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS  OPP.   PARS   II. 


5236 


«  gloriae  pondus  operatur  in  nobis  :  non  contem-  A 
«  plantibus  nobis  quse  videntur,  sed  quae  non  viden* 
«  tur.  Quae  enim  videntur,    temporalia  sunt,  quae 
«  autem  non  videntur,  aetenia  sunt.  n 

EXPOSITIO. 

Et  ideo  quia  speculamur  gloriam  Domini,  eundo 
a  claritate  in  claritatem.  Nos  propterea  habentes  hanc 
ministrationem  Evangelii,  non  propter  roerilum  no- 
strum  nobis  traditam,  sed  juxta  quod  consecuti  su- 
mus  misericordiam  a  DeOy  non  deftdmus  in  hacad- 
ministratione,  quaecunque  adversa  se  nobis  ingerant : 
sed  abdicamus  non  solum  aperta,  sed  etiam  occulta 
dedecoris,  id  est  peccali  hominem  dedecorantis.  Nos 
dico  non  ambulantes  in  astutia  extorquendae  pecu-  ^ 
nise,  ut  pseudo  a  subditis  :  neque  adulterantes  ver- 
bum  Dei,  ut  pseudo  ;  sed^  praedicando  in  manifes- 
/a^ione  purse  ventatis  :non  enim  ut  illi  curamusappo- 
site  loqui  ad  persuadend^m;  sed  commendantes  pu- 
ritate  sermonis  et  vitae  nosmetipsos,  non  ad  oculum, 
ut  illi,  sed  ad  omnem  conscientiam  hominum.  Licet 
enim  verbo  nos  insequantur,  tamen  apud  se  lau- 
dant  puritatem  nostram.  Commendantes  dico  coram 
Deo,  id  est  in  beneplacito  Dei  :  cui  placere  pseudo 
parum,  aut  nihil  curent.  Yel  ita  :  Quia  ita  sit  de  no- 
bis,  hoc  dico  coram  Deo,  ut  ipse  nobis  testis  sit;  qui 
solus  occulta  nostra  novit. 

Quia  dixit  ibi  in  manifestatione  veritatis,  objice- 
ret  ille  quibusdam  occultatum  esseEvangelium.  Con- 
tra  quod  ait  :  Utique  nos  evangelizamus  in  manife- 
statione  :  quod  etiam,  si  opertum  est  Evangelium  no-  ^ 
strum,  scitote  quod  opertum  est  in  his,  id  est  in  pec- 
cato  eorum,  qui  per  infidelitatem  pereunt :  in  quibus 
pereuntibus,  excascavit  mentes  eorum  :  quia  adhuc 
in/idelium  Deus  hujus  sasculi,  id  est  diabolus,  qui  his 
qui  de  mundo  sunt  dominatur ;  juxta  illud  :  «  Prin- 
ceps  mundi  hujus  ejicietur  (Joan,  xii,  31).  »  Yel  di- 
camus  :  Deus  hujus  sasculi,  id  est  qui  non  tantum 
coelestia,  sed  etiam  terrena  gubemat.  Fuit  enim  error 
quorumdam;  Deum  coelestia  gubemare  tantum,  ter- 
rena  solo  casu  fortunae  volvere.  Yel  ita  :  Deus  hujus 
saiculi.  Homines  enim  de  mundo  diversos  sibi  deos 
faciunt.  Hic  avaritiam  colit,  ille  voluptatem;  et  ab 
hujusmodi  deo  excaecantur.  Excsecavit  ita  ut  illumi- 
natio  Evangelii,  id  est  illuminatum  Evangelium  non 
fulgeat,  sed  opertum  sit  iHis,  Evangelii  dico  glorias  D 
Christif  id  estin  quo  Christus  gloriosus  approbatur  : 
qui  Christus  est  imago  Dei,  id  est  repraesentans  no- 
bis  Deum.  Non  sic  imago,  ut  filius  alius  sit  a  Patre 
in  substantia  ;  sed  ideo  imago ;  quia  qui  videt  Fi- 
iium,  videt  et  Patrem,  imago  Dei  invisibilis  :  et 
quia  Deus  in  natura  Deitatis  invisibilis,  ideo  opor- 
tuit  ut  per  Christum  fieret  visibile,  quod  in  natura 
sua  est  invisibile.  Yere  evangelizamus  gloriam 
Christi.  Nam  non  pra^dicamus  nosmetipsos.  Vel  ibi 
supra  jungitur  :  Yere  non  ambulamus  in  astutia,  ut 
pseudo.  Nam  non  praedicamus,  id  est  praedicando 
:commendamus  nosmetipsos,  id  esthoc  quod  ex  nobis 
ipsis  est :  sed  praedicamus  Jesum  ChnstumDominum 


nostrum,  Nos  autem  praedicamus  servos,  non  so- 
lum  Jesu,  sed  eliam  vestros,  perJesum,  id  est  utchari- 
tatem  Jesu  in  vobis  aediflcemus.  Et  merito  per  Jesum : 
quoniam  Deus  illuxit  in  cordibus  nostris,  aperiens  no- 
bis  mysteriasua  :  utdocti  simus  evangelizare  vobis.  II- 
luxit  Deus  qui  dixit,  id  est  qui  solo  dicto  fecit,  splen- 
descere  1L  &9  lucem  detenebris,  Cum  enim  in  prin- 
cipio  massa  totius  creaturae  tenebrosa  esset,  nulla 
formamm  varietate  distincta,  dixit  :  «  Fiat  hxx{Gen, 
I,  3)  1,  et  in  hoc  dicto  tenebras  expulit,  et  fecit  lu- 
cere  illam  massam,  quae  in  unum  confusa  erat,  dis- 
cemendo  per  varias  formas.  Hic,  inquam,  Deus  il- 
luxitincordibusnostris,  ad  illuminationem  scientiae, 
id  est  ut  nos  illuminaret  de  scientia  claritatis  Dei, 
id  est  divinae  essentiae  :  de  qua  nos  illuminare  non 
potuit,  nisi  in  facie,  id  est,  in  cognitione  et  fide 
Christi  Jesu,  Nisi  enim  Christus  se  nobis  visibilem 
ostenderet,  in  quo  tota  Deitas,  nequaquam  scien- 
tiam  claritatis  Dei  inlelligere  sufficeremus.  Com- 
mendavit  se  satis  secundum  spiritum,  nunc  se  mul- 
tum  vilificat  secundum  corpus,  et  per  hanc  vilifica- 
tionem  commendans  Evangelium  sibi  traditum.  Nisi 
enim  gloriam  Evangelii  sui  mirabilem  intelligeret, 
nequaquam  pro  eo  tot  et  lanta  pati  vellet.  IUumina- 
vit  nos  Deus  de  scicntia  divinie  claritatis,  quae  licet 
adeo  digna  sit,  tamenM/um//ie«aMrtimclaritatisDei 
habemus  nos  in  vasis  fictilibiu,  id  est  in  corporibus 
nostris.  Thesaurum   bene  vocat.  Thesaums  enim 
est,  quod  diligitur  et  erogatur.  Yasa  spiritus  vocat 
corpora  :  quia  spiritus  nihil  operaretur,  nisi  per  ad- 
ministrationem   membrorum.  Manu  enim  porrigi- 
mus  pauperi,  et  sic  in  caeteris.  Fictilia  dicuntur 
propter  fragilitatem,  quod  omni  cormptioni  subja- 
ceant  corpora  nostra.  Ideo  thesaumm  istum  habe- 
mus  in  vasis  fictilibus,  utsit  sublimitas  virtutis  Dei, 
id  est  ut  in  omnibus  qui  bene  operantur  virtutis 
Dei  sola  sublimetur,  et  extoUatur  :  et  appareat  nihil 
esse  ex    nobis  fictilibus  :  ideo  competens  fuit  ut 
thesaurus  Dei  in  fragili  vase  reconderetur,  ne  si 
virtus  hominis  aliqua  esset,  incaute  sibi  usurparet 
quod  proprium  Dei  est.  Vere  et  nos  fictiles  sumos, 
et  virtus  Dei  est  m  nobis  fragilibus.  Nam  in  omnibus 
et  locis  et  rebus  patimur  iribulationem  corporis  : 
sed  tamen  non  angustiamur  spiritu,  imo  dilatamur. 
Aporiamur,  id  esl  pauperamur  exterius,  sed  non  de- 
stituimur  a  Deo  interius.  Aporos  Graece,  pauper  La- 
tine.  Persecuiionem  patimur  de  loco  ad  locum,  sed 
non  derelinquimur  a  Deo.  Dejicimur,  id  est  verbe- 
ribus  prosteraimur,  vel  de  alto  praecipitamur,  et  ta- 
men  non  perlmus,  Ut  finem  faciam,  semper  sumus 
circumferentes  hac  illac  in  corpore  nostro  morHfi' 
cationemy  id  est  illa  quae  faciunt  mortem  :  tribu- 
lationes,  scilicel  quae  sunt  accessus  mortis.  Et  debe- 
mus  libenterpati :  quiamortificatiohaec  esi  Jesu,  quam 
ipse  pertulit  pro  nobis  :  et  nos  exemplo  ejus  hanc 
circumferentes  :  ut  vita  Jesu  Christi  non  solum  in 
animabus  sed  etiam  in  corporibus  nostris  manifeste- 
tur,  reddita  nobis  immortalitate  et  impassibilitate.  In 
depressione  corporis  sui  adhuc  immoratur  :  osten- 
dens  se  haec  omnia  pati  ad  commendationem  Evan- 


237 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


238 


gelii  sui  et  gloris  Christi^  dicens.  Benedico  circuni'  A  Quia  loquimur  humiliati   sumus  Yerberibus,  quod 


ferentes  mortificationem  :  nos  enim  temper  tra^ 
dimur.  Nod  ait  semper,  eo  quod  mori  posset  saepius, 
quam  semel  :  sed  quia  quotidie  tanta  patiebatur, 
qu»  virtus  hominis  (nisi  morieDdo)  non  evaderet  : 
sed  per  virtutem  spiritus ,  Paulus  in  melius  restau- 
rabatur.  MortiGcationem  voeat  tribulationes;  quibus 
paulatim  propinquat  ad  interitum.  Mortem  vero  di- 
cit,  ultimum  ictum  in  quo  dissolvitur.  Nos,  inquam, 
iradimur  in  mortem  :  superius  dixit  exemplo  Jesu  : 
hic  ait,  propter  Jesum,  id  est  amore  Jesu.  Nos  dico, 
qui  licet  ita  moriamur,  tamen  vivimus,  id  est  vivere 
possemus  in  gloria  mundi  :  longe  melius  quam 
pseudo  vestri  si  reticeremus  quae  Christus  injunxit. 
Vel  ita  :  Nos  quidem  secundum  corpus  tradimur  in 


tamen  inde  sequitur.  Credimus  et  ideo  loquimur, 
agentes  sicut  scriptum  est  in  David  :  «  Credidi  pro- 
pter  quod,  >  id  est  quia  credidi,  locutus  sum,  Et 
credendo  et  loquendo  optimam  fiduciam  habemus  : 
scientes  quoniam  Deus  qui  suscitavit  Jesumsusci- 
tahit  etiam  nos,  cum  Jesu  loco  et  immortalitate  po- 
nendos  :  et  ibi  constituet,  id  est  in  seternum  man- 
suros  locabit.  Conslituet  dico  vobiscum,  quos  para- 
tus  est,  si  vultis,  suscitare  cum  Jesu.  Ideo  ait;  nos  vo- 
biscum  constituett  ne  putarent  illi  se  nulla  vitae  jus- 
titia  Apostolo  posse  pacificari  :  quare  ostendit  quod 
non  secundum  dignitatesprselationum,  sed  secundum 
fructus  operum  singuli  remunerabuntur.  Per  hoc 
etiam  quod  ait,  nos  vobiscum,  multum  eos  allicit  ad 


mortem :  quia  tamen  per  mortem  carnis  melius  vi-  -n  appetitum  justitise.  Ideo  dico  vobiscum  constituet  : 

•  j  _  •  «.•/*  «•  • ^T      1     •*  ^^^  •  «•  *  • 


vimus ,  secundum  justificationem  animse.  Yel  ita  : 
Nos  quidem  tradimur  in  mortem,  secundum  inju- 
riam  iliatam  corpori  :  qui  tamen  vivimus,  non  defi- 
cientes  per  virtutem  Dei.  Morimur  propter  Jesum  : 
ut  vita  Jesu  manifestetur  sicut  in  anima,  ita  et  in 
came  nostra.  Idem  in  praecedenti  versu  JL  TO 
dixerat  :  sed  repetit  ut  solvat  quod  hic  posset  objici. 
Yita  Jesu  erit  in  came  nostra.  Quia  si  objicis,  carnem 
nostram  mortalem  non  posse  fieri  immortalem,  quod 
et  caro  Jesu,  utique  dico  quia  in  came  nostra  mor* 
tali  fiet  vita  Jesu  et  per  Jesum  caro  quae  mortalis 
est,  pro  certo  fiet  immortalis.  Quandoquidem  in 
mortem  tradimur :  er^o  mors  operatur  in  nobis,  quod 
suum  est  mortif^cando  corpora  nostra ;  sed  in  vo- 
bis  qui  spreta  imitatione  nostra  adhaeretis  pseudo. 


nam  nosomnia  patimur,  et  operamur  propter  vos 
instruendos  :  ut  gratia  abundans  inme,  abundet  in 
vobis.  Quomodo  in  Paulo  abundaret  satis  notum  est. 
Ut  gratia,  inquam,  abundans  in  me  abundet  hac  re, 
scUicet,  gratiarum  actione  :  per  vos  multa  facta  in 
gloriam  Dei,  Qui  rcerito  debet  glorificari  a  nobis, 
qui  nobis  abundantem  gratiam  dedit  :  ipse  quidem 
non  ait,  abundet  gratia  in  vobis  :  sed  per  hoc  quod 
ad  agendum  gratias  gloriae  Dei  admonet,  satis  hoc 
innuit.  Frustra  enim  agerent  gratias  Deo,  nisi  ab- 
undarent  gratia  Dei.  Sicut  haec  omnia  se  pati  dixit 
ad  gloriam  Dei,  sic  modo  totum  retorquet  ad  utilita- 
tem  Corinthiorum ,  dicens  :  Propter  quod,  id  est 
quia  onmia  patimur  propter  vos,  ut  modo  de  gloria 
Dei  sileam  :  etiam  pro  sola  utilitate  vestra  non  de- 


In  vobis  utique  est  vita,  id   est  vos  nihil  patimini,  ^  /icimus  quaecunque  inferantur  tribulationes.  Diceret 

aliquis  :  Mirum  est  quod  te  dicis  non  deficere,  quem 
quotidianis  tribulationibus  videmus  corrumpi.  Ad 
hoc  ait  :  Utique  non  deficimus,  sed  renovamur. 
Licetf  is  id  est  tam  vilis  noster  homoy  id  est  caro 
quae  nostro  imperio,  id  est  spiritui  semper  obedire  co* 
gitur  :  qui  homo  foris  est  :  ut  pluvias,  aestus,  quae- 
cunque  adversa  patiatur  :  licet,  inquam ,  is  noster 
4  T  4  homo  corrumpatur :  tamen  is  homo  laudabi- 
lis  qui  intus  est,  ubi  debet  vexatione  exterioris  ho- 
minis  muniri ;  is,  inquam,  qui  intus  est :  quanto  ma- 
gis  is  qui  foris  est  corrumpitur  :  tanto  magis  hic  re- 
novatur  de  die  in  diem,  id  est  continue.  Yel  de  die 
in  diem,  id  est  de  virtute  eundo  in  virtutem.  Dico  non 
de/icimus  :  et  merito.  Nam  id  tribulationis   nostrae 


sed  malo  vestro.  Yel  ita  :  Quia  vita  Jesu  manifesta- 
bitur  in  vobis  mortificatis,  ergo  mors  ista  operatur, 
id  est  utile  opus  facit  in  vobis,  scilicet ,  vitam  Jesu. 
Quia  si  mors  vitam  Jesu  in  vobis  operalur  :  tunc 
vita  praesens  quam  diligitis  operatur  in  vobis  con- 
trarium  vitae  Jesu ,  scilicet ,  damnationem.  Yel  ita  : 
Quia  per  mortem,  vitam  Jesu  habituri  sumus ,  ergo 
mors  operatur  in  nobis  quod  bonum  est,  et  per 
mortem  nostf am  vita  operatur  in  vobis  :  quia  merito 
mortis  nostrae  in  fide  et  justitia  vivitis.  Diceret  ali- 
quis  :  Non  oporteret  te  a  Deo  mortificari,  si  justi- 
tiam  tuam  quietam  haberes,  nec  fidem  Christi  in 
conspectum  hominum  assereres.  Contra  hoc  Paulus 
ait  se  non  posse  reticere  fidem  Christi,  quia  habet 


spiritum  :  et  per  spiritum  fidem  :  et  quia  fidem  ha-  D  quaecunque  sit  magna  vel  parva  :  quod,  scilicet,  tri- 


bet,  ideo  loquitur  :  et  quia  loquitur,  mortificatur. 
Et  quod  sic  oporteat  eum  facere,  probat  auctoritate 
David  in  persona  martyrum  agentis  dicens  :  Ideo 
aporiamur,  dejicimur,  mortificamur  :  quia  nos  ha- 
bentes  spiritum  datorem  fidei,  eumdem  quem  David 
et  alii  sancti  habuerunt :  vel  eumdem  quem  vos  ha- 
betis,  si  pro  Christo  pati  velitis.  Yirtus  enim  spiri- 
tus  Dulli  deficit  :  nisi  ei  qui  sibi  ipsi  primum  defe- 
cerit.  Nos,  inquam,  habemus  hunc  spiritum,  et  ideo 
nos  credimus  propter  quod,  id  est  quia  credimus. 
Loquimur  etiam  in  conspectu  hominum  quod  credi- 
mus.  Quia  tribulationes  praemiserat  non  subdidit : 


bnlationis  in  prassenti  est  momentaneum^  id  est  est 
citissime  transiens,  nec  intolerabile;  sed  Uve  :  haec, 
inquam,  talis  tribulatio  operatur  in  nobis  pondus 
glorios  astemum  :  pondus  contra  leve,  gloriae  con- 
tra  tribulationis,  aetemum  contra  momentaneum  :  et 
in  sublimitate,  id  est  in  coelo  contra  hoc  quod  ait  in 
praesenti.  Pondus  dictum  est  ab  ea  similitudine, 
quia  quod  in  tmtina  pondus  habet,  carius  est,  illud 
autem  quod  leve,  deterius.  Ideo  haec  quae  patimur 
levia  et  quasi  nulla  judicamus  :  quia  nobis  non  con» 
templantibuSf  id  est  non  affectantibus,  ea  quas  viden' 
tur,sed  ea  quas  non  videntur.  Ideo^tMc?  videntur^tT- 


239 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS   OPP.  PARS  II. 


240 


nimus  :  quia  temporalia  sunt  quae  videntur.  Ideo  A  mortalitate  adhuc  lenemur,  et  tempus  notat,  quando 


quas  nan  videntur  desideramuS;  quia  cetema  tunt 
qu8B  non  videntur. 

CAPUT  V. 

c  Scimus  enim  quoniam  si  terrestris  domus  no- 
«  stra  hujus  habitationis  dissolvatur,  quod  sedifica- 
«  tionem  ex  Deo  habemus,  domum  non  maDufactam, 
«  sed  aeternam  in  coelis.  Nam  et  in  hoc  ingemisci- 
c  mus,  habitationem  nostram  quae  de  coelo  est  su- 
c  perindui  cupientes  :  si  tamen  vestiti,  et  non  nudi 
«  inveniamur.  Nam  et  qui  sumus  in  tabernaculo 
c  isto,  ingemiscimus  gravati ,  eo  quod  nolumus  ex- 
«  spoliari,  sed  supervestiri,  ut  absorbeatur  quod 
«  mortale  est,  a  vita.  Qui  autem  cfficit  nos   in  hoc 


haec  habituri  sumus  solum  post  dissolutionem,  di- 
cens  :  Vere  quae  non  videntur  aetema  sunt :  nam  nos 
quibus  credi  oportet,  scimus  qtu>niam,  JLT^  id 
est  quod  si  terrestris  domus  nostra,  id  est  corpus 
nostrum,  materia  et  loco  habitationis  terrenum;  quia 
et  de  terra  est,  et  in  terra  habitat.  Domus  ideo  quia 
anima  in  eo  habitat  velut  aiiquisin  domo.  Si,  inquam, 
domus  nostra  hujus  tam  brevis  et  tam  miseroe  ha- 
bitationis  dissolvatur,  praediclis  tribulationibus  pro 
Christo  passis  :  hoc,  inquam,  scimus,  quia  sic 
dissolvetur  :  et  quando  dissolvetur  quod  habemus 
prceparatam  oidificationem  ex  Deo,  id  est  corpus  im- 
mortale,  nobis  sedificatum  a  Deo  :  nou  quod  Deus 
mortale  corpus  non  fecerit  :  sed  quia  illud  per  mi- 


ipsum,  Deus,  qui  dedit  nobis  pignus  spiritus.  Au-  t>  nisterium  masculi  et  feminae  concrescere  jussit.  Im- 


c  dentes  igitur  semper,  et  scientes  quoniam  dum  su 
*i  mus  in  hoc  corpore,  peregrinamur  a  Domino.  Per 
«  fidem  enim  ambulamus,  et  non  per  speciem.  Au- 
«  demus  autem,  et  bonam  voluntatem  habemus  ma- 
c  gis  peregrinari  a  corpore,  et  praesentes  esse  ad 
c  Dominum  [DeumJ,  et  ideo  contendimus  sive  ab- 
c  sentes  sive  prsesentes  placere  illi.  Omnes  enim 
c  nos  manifestari  oportet  ante  tribunal  Christi,  ut 
c  referat  unusquisque  propria  corporis  prout  gcssit^ 
«  sive  bonum  sive  malum.  Scientes  ergo  timorem 
■  Domini  hominibus  suademus,  Deo  autem  manife- 
«  sti  sumus.  Spero  autem  et  in  conscientiis  vestris 
c  manifestos  nos  esse.  Non  iterum  commendamus 
c  nos  vobis,  sed  occasionem  damus  vobis  gloriandi 
u  pro  nobis ;  ut  habeatis  ad  eos,  qui  in  facie  glo- 


mortale  autem  corpus  sine  ministro  :  et  ipse  idem 
in  eo  faciet  immortalitatem.  Habemus  utique  aedifi- 
cationem,  scilicet,  domum,  non  manu,  id  est  non 
per  ministerium  alterius  factam,  sed  mtemam  in 
caslis  et  permanentem.  Per  domum  et  per  aediiicatio- 
nem,  corpusimmortale  significat.  Vere  habebimusdo- 
mum  aetemam  in  coelis  :  namnosingemiscimus  non 
propter  ea  quae  patimur,  non  quod  de  habenda  im- 
mortalitate  timeamus  :  sed  ingemiscendo  desidera- 
mus  in  hoc,  id  est  in  hanc  immortalitatem  venire. 
Ingemiscimus,  inquam,  cupientes  superindui :  nos 
jam  induti  sumus  justificationem  animse  :  et  super 
hoc  volumus  indui  babitationem  nostram,  id  est 
corporis  immortalitatem  quae  habitatio  est  nobis  ve- 
niens  de  coelo.  Immortalitas  enim  vobis  reservatur 


riantur,  et  non  in  corde.  Sive   enim  mente  exce-^  in  coelis.  Hac  tamen  conditione  dico  superindui  :  si 


«  dimus,  Deo  :  sive  sobrii  sumus,  vobis.  Charitas 
«  enim  Christi  urget  nos  :  aestimantes  hoc,  quoniam 
c  si  unus  pro  onmibus  mortuus  est,  ergo  omnes 
c  mortui  sunt,  et  pro  omnibus  mortuus  est  Chri- 
«  stus  :  ut  et  qui  vivunt,  jam  non  sibi  vivant ;  sed 
c  ei  qui  pro  ipsis  mortuus  est,  et  resurrexit.  Itaque 
«  nos  ex  hoc  neminem  novimus  secundum  carnem  : 
«  et  si  cognovimus  secundum  camem  Christum, 
«  sed  nunc  jam  non  novimus.  Si  qua  ergo  in  Chri- 
u  sto  nova  creatura  est,  vetera  transierunt ,  et  ecce 
c  facta  sunt  omnia  nova  (Isai,  jjaii,  19  ;  Apoc,  xxi, 
«  5).  Omnia  autem  ex  Deo,  qui  nos  reconciliavit 
«  sibi  per  Christum :  et  dedit  nobis  ministerium 
c  reconciliationis.   Quoniam    quidem  Deus  erat  in 


nos  inveniamur  in  die  illo  vestiti  justificatione  ani- 
mae,  quae  in  baptismo  data  est  nobis  prima  vestis. 
Dicerel  ille  :  Sicut  vestiti  ita  et  nudi  omnes  indis- 
crete  superinduentur.  Hoc  removet.  Vestiti  quidem 
induentur  :  sed  nudi  juslitia  animae  non  vestientur 
corporis  immortalitate.  Notat  hic  duo  genera  bono- 
rum  :  contemplativos,  de  quibus  modo  prsedixit  :  et 
eos  qui  in  activa  vita  manentes,  justitiam  tamen 
Dei  custodiunt  :  de  quibus  subdit  dicenS  :  Vere  per- 
fecti  ingemiscunt,  cupientes  supermduiimmortalita- 
tem  :  nam  etiam  nos  minus  perfecti,  qui  sumus  in 
tabemaculo  isto  :  quibus  bonum  est  esse  in  came 
et  nutrire  eam  :  quae  caro  tabemaculum  dicitur  : 
quia  in  ea  militare  debet  anima  Deo  :  nos  etiam  tales 


«  Christo  mundum  reconcilians  sibi  :  non   reputans  D  ingemiscimus  :  superindui  similiter  cupientes  :  licet 


u  illis  delicta  ipsomm ,  et  posuit  in  nobis  verbum 
«  reconciliationis.  Pro  Christo  ergo  legatione  fun- 
c  gimur,  tanquam  Deo  exhortante  per  nos.  Obse- 
0  cramus  pro  Chrislo,  reconciliamini  Dco.  Eum  qui 
c  non  noverat  peccatum^  pro  nobis  peccatum  fecit : 
«  ut  nos  efficeremur  justitia  Dei  in  ipso.  » 

EXPOSITIO. 

Diceret  aliquis  :  De  aeternitate  invisibilium  ,  quid 
scitur  nisi  ostendantur  ?  Utique  ait  Paulus.  Quan- 
diu  in  terrena  habitatione  tenemur,  videre  non  pos- 
sumus ;  sed  dissoluti  statim  accipiemus.  Et  causam 
ponit;  qiiare  videre  non  possumus,  id  est  quia  in 


gravati  simus  eo  corpore  :  quod  tamen  foventes 
nolumus  exspoliari ,  id  est  ab  anima  separari :  sed 
(si  possibile  esset)  volumus  sine  illata  morte  super- 
vestiri  immortalitate  :  ita  ut  corpus  quod  nunc  fTior- 
tale  est,  non  gustando  mortem^  repente  absorbeatur 
a  vita  superveniente  :  et  sic  fiat  immortale.  Et  licet 
dicam,  nos  ingemiscimus  et  superindui  cupimus  : 
tamen  non  a  nobia  hoc  est  :  sed  qui  effidt  nos 
in  hoc  desiderio, ,  et  ita  in  hoc  ut  sit  ipsum,  id  est  per- 
manens  in  nobis  hoc  desiderium  :  qui,  inquam,  hoc 
desiderare  nos  facit,  Deus  est.  Vel  aliter  praecedens 
versus  legitur  sic  :  Debemus  ingemiscere  desiderio 
ejus  habitationis,  quae  est  de  coelo.  Nam  etiam  de- 


241 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


242 


siderio  terrenorum  ingemiscimus.  Quod  ita  ait  :  A  mum  hoc  beneficium  promeruit  :  gessisse  dicitur 


Nos  qui  sumus  in  tabernaculo  isto,  id  est  in  carae 
ista  quam  nutrimus,  licet  gravati  mole  hujus  car- 
ni<,  tamen  ingemiscimus  eo  quod,  id  estideo,  quia 
nolumus  exspoliari  carnalibus  istis  :  sed  subito  vel- 
lemus  supervestiri  immortalitate  :ut,  quod  mortale 
est,  absorbeatur  a  vita  :  hoc  non  mutatur.  Et  licet 
ingemiscamus  amore  terrenorum,  tamen  Deus  est 
quiefficit  in  hoc  ipsum,  ut  cupiamus  superindui 
habitatione  quse  de  coelo  est :  praeponentes  coelestia 
terrenis  :  Deus  dico  qui  nos  vere  efficiet  immorta- 
les.  Quod  ex  eo  credi  potest :  quia  dedit  jam  nobis 
pignm  spirittu,  id  est  Spiritum  sanctum^  qui  est 
arrha  et  principium  immortalitatis,  quam  perficiet 
in  nobis.  Et  quia  Dcus  efficit  nos  in  hoc  ipsum,  igi- 


mortuus  quod  vel  disposuit  fieri,  vel  promeruit. 
Quia  omnes  ante  tribunal  Christi  manifestabimur  : 
ergo  scientes  timendum  esse  Dominum,  suademut 
hominibus  timorem  Domini,  ut  de  conspectu  judicis 
referant  bonum.  Opponeret  ei  aliquis  :  Suades 
hoc  non  tam  ad  utilitatem  hominum,  quantum  ad 
commendationem  tuam.  Contra  hoc  ait  :  Suade- 
mus  sic  hominibus  :  Deo  autem  sumus  manifesH, 
qua  intentione  suademus,  seu  utilitati  hominum, 
seu  commendationi  nostrse.  Nec  solum  Deo  :  sed 
etiam  spero  nos  esse  mani/estos  in  conscientiis  ves- 
tris  :  quia  et  si  ore  de  nobis  maledicitis,  tamen 
intus  nobismetipsis  bene  sentitis.  Et  hoc  dicentes 
quod  manifesti  simus  Deo  et  conscienliis  vestris  : 


tur  audentes   audemus.  Audentes  assiduitalem  no-  ^  non  iterum  (sicut  in  alia  epistola  opposuistis)  com- 


tat  :  audemus  in  eodem  actu  adhuc  esse  significat. 
AudenteSf  inquam,  semper  etbenescientes,  Quidam 
enim  audent  quod  nesciunt  :  sciunt  quod  quandoque 
JLT3  non  audent.  Nos  utique  semper  audenteset 
scientes,  quoniamdum  sumus  inhoc  mortali  corpore^ 
peregrinamur,  id  cst  separamur  a  Domino,  Peregri- 
nus  dicitur  qui  tendit  iliuc,  quo  nondum  pervenit  : 
sic  sancti  in  hoc  mundo  tendunt  ad  Deum,  cujus 
faciem  nondum  apprehenderunt .  Yere  in  corpore 
manentes  peregrinamur  a  Domino  :  nam  hic  ambu- 
lamus  per  fidem,  De  re  autcm  quae  non  videtur^  fi- 
des  dicitur  :  et  non  ambulamus  per  speciem,  id  est 
perveram  rei  operationem.  Nos,  inquam,  audentes 
audemus  :  licet  utique  caro  repugnet^  tamen  con- 
stanter  audemus :  et  cum  audacia  bonam  voluntatem 


mendamus  nos  vobis :  sed  potuis  damus  vobis  occa- 
sionem^  id  est  opportunitatem  gloriandi  pro  nobis, 
magistris  vestris.  In  excellentia  enim  magistripre- 
cellitis  alios.  Pro  nobis  dico,  ita  ut  habeatis  quid 
respondeatis  contra  eos  qui  gloriantur  in  fade,  id 
est  in  oculis  hominum  :  et  non  gloriantur  in  corde 
suo  ;  sed  male  torquentur  in  propria  conscientia,  hi 
sunt  pseudo.  Vere  opportunitatem  habetis  gloriandi 
pro  nobis  :  nam  quidquid  facimus,  facimus  vel  ad 
gloriam  Dei,  vel  ad  utilitatem  vestram.  Quia  ita  ait  : 
Sive  nos  excedimus  mente  humanam  naturam,  ut 
audiamus  illa  quae  non  licet  homini  loqui  ;  sive  nos 
sumus  sobfii,  id  est  deponendo  ebrietatem  secreto- 
rum  Dei  :  sobrie  condescendendo  iniirmitati  vostre, 
ut  quando  de  conjugio  prsecipiebat  et  hujusmodi. 


habemus.  Quidam  enim  audent  sine  bona  voluntate  :  ^  Si;  inquam,  sobrii  sumus,  haec  sobrietas  vobis  uti- 


quidam  bene  volunt,  qui  tamen  non  audent.  Habe- 
mus,  inquam,  voluntalem  magis  peregrinari  a  cor^ 
pore  :  quia  natura  carnis  est^  ut  nunquam  velit 
dissolvi  ;  ideo  ait  :  Magis  volumus  separari  a  cor- 
pore,  et  prxsentes  sic  esse  ad  Deum  quam  rema- 
nere  cum  corpore  :  nec  Domino  prsesentes  fieri.  Et 
ideo  ut  praesentes  simus  ad  Dominum^  contendimus, 
id  est  laboramus,  placere  illi,  sive  dum  adhuc  in  hac 
vita  absentes  sumus  a  Deo,  sive  cum  in  gloria  pro?- 
sentes  erimus  Deo  laboramus,  ut  hic  et  ibi  placea- 
mus  ei.  Et  necesse  nobis  est  ut  placeamus  illi : 
nam  oportet,  id  est  necesse  est  omnes  nos  manife- 
stari  ante  tribunal  Christi,  id  est  coram  Christo. 
Per  tribunaly  quod  sedes  judicis  est,  judicium  de- 


lis  est .  Et  bonum  est  nos  ita  sobrios  esse  :  nam 
charitas  Christi  (etiam  si  nollemus)  urget  nos,  ut 
contemperemus  nos  vobis.  Vult  ostendere  Chri- 
stum  solum  ad  justificationem  et  salutem  sufficerc, 
et  veterem  legem  quam  JL  T4L  pseudo  nituntur 
reducere,  nil  prodesse,  sed  multum  nocere,  dicens: 
Cliaritas  Christi  urget  nos,  existimantes  hoc,  guO' 
niam  si  unus,  scilicet,  Christus  mortuus  est  pro 
redimendis  omnibus :  ergo  omnes  mortuisunt  origi- 
nali  peccatOy  per  mortem  unius.  Nec  pro  hoc  solo 
mortuus  est  ut  peccato  moreremur  ;  sed  ut  per 
mortem  ejus  justitiae  viveremus.  Quod  sic  ait :  Est 
Christus  mortuus  pro  omnibus  :  ideo  ut  qui  mortui 
sunt  peccato,  et  qui  vivunt  justitiaejam  non  vivant 


signat  :  ut  unusquisque  referat,  id  est  reportet  inde  D  attribuentes  hoc  quod  vivunl,  sibi  (ut  fiebat  sub 


propria  corpons  :  non  quod  commissa  animae  non 
sit  relaturus,  sed  propria  corporis,  id  est  quae  ope- 
ratus  est  dum  in  corpore  vixit.  Referat  dico  propria 
prout  gessit,  si  tamen  tempus  operandi  habuit.  Par- 
vuli  enim,  sicut  baptizati  per  solam  graliam,  salva- 
buntur  :  sic  pueri  non  baptizati,  propter  solum 
originale  damnabuntur.  Referet  propria  prout  ges- 
sit,  sive  bonum  fuit,  sive  mnlumt  quod  gessit.  Ilic 
fit  quaestio,  ut  quia  ait,  prout  gessit,  irrita  videntur 
esse  beneficia,  quae  fiunt  pro  morluis.  Sed  conlra 
hoc  dicitur  :  quia  si  mortuus  ut  hoc  pro  eo  fieret, 
pie  ordinavit ;  vel,  si  charitalive  agens  contra  proxi- 


veteri  lege),  sed  vivant  ei,  id  est  ad  gloriam  ejus, 
qui  mortuus  est  pro  ipsis  peccato  mortificandis  :  et 
resurrexit  pro  eisdem,  ut  in  justitia  resurgerent. 
Quando  quidem  in  morte  Christi  mortui  sumus  pec- 
cato  :  et  eo  resurgente  resurreximus  justitise,  id 
est.  quia  Christus  ad  omnem  justificationem  suffi- 
cit :  itaque  nos  ex  hoc,  postquam  Christus  passus 
est,  et  resurrexit :  neminem  novimus,  id  est,  appro- 
bavimus  ambulantem  secundum  camem,  id  est,  se- 
cundum  carnales  ritus  veteris  legis.  Objiceret  ille. 
Quare  ita  improbas  legem,  quam  Chrislus  approba- 
vU  et  tenuit  ?  Contra  hoc  Paulus.  Etsi,  id  est  quam- 


w 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


M 


vis  nos  olim  cognovimus  in  tempore  illo  quo  ad-  A  crationem  nostram  nolite    spemere  ;  sed  habeatis 


huc  insistendae  erant  figurae  Christum  ambulantem 
secundum  carnem,  id  est  operantem  ritus  veteris 
legis  :  sed,  id  est  tamen,  nunc  postquam  dala  est 
gratia  :  jam  olim  quidem  novimus  :  sed  jam  am- 
plius  non  novimus  Christum  secundum  camem. 
£t  quia  jam  neminem  novimus  secundum  camem, 
ergo  vetera  transierunt,  Praemittit  locun  unde  in- 
ferat,  dicens  :  Si  qua  creatura  est  in  Christo,  id  est 
si  hoc  est  quod  hdmo  secundum  recreationem  ani- 
mae  accipiat  in  Christo  nova,  id  est  innovata  :  ve- 
tustate  peccati  deposita,  apparet  quod  vetera  trans- 
ierunt.  Et  ecce  in  evidenti  est.  Facta  sunt  omnia 
nova  creatura  in  Christo.  Adhuc  objiceret  ille  :  Et 
si  Christus  hoc  operetur^  tamen  quia  legem  a  Deo 


cam  tanquam  per  nos  Deo  exhortante  vos,  id  est, 
obsecrationem  meam  sciatis  esse  Dei  exhortationem. 
fionum  et  dignum  est  vos  reconciliari  Deo,*qui 
Deus  eum,  id  est,  Christum  qui  non  noverat  pecca- 
tum  (licet  per  scientiam,  non  tamen  per  experien- 
tiam  facti)  illum  fecit  Deus  peccatum  pro  nobis 
redimendis.  Peccatum  factus  est  Christus  secundum 
poenam  peccati  quam  pertulit  :  sicut  aliquem  inno- 
centem  suspensum  diceremus  furem,  secundum 
poenam  furti  quam  pateretur,  licet  actus  furti  non 
esset  in  eo.  Yel  Christus  dictus  est  peccatum. 
Hostia  enim  illa  quae  pro  peccato  offerebatur  pecca- 
tum  vocabatur  :  sic  Christus  quia  pro  peccato 
omnium  oblalus  est,  peccatum  dicitur.  Pro   nobis, 


datam  evacuat,    non  est   sequendus  :  quia  ex   Deo  ^  inquam,  Deus  Christum  fecit  peccatum,  ut  nos  ef- 


non  operatur;  sed  contra  Deum.  Et  Paulus  in  quo 
adversarius  volebat  infirmare  rationes  suas,  scilicet, 
quia  Christus  secundum  Deum  hoc  non  faceret,  in 
eodem  approbat  dicens  Dcum  operari  per  Christum 
evacuationem  veteris  legis.  In  Christo  facta  sunt 
omnia  nova  :  hsec  autem  omnia  quae  Chrislus  ope- 
ratur,  sunt  ex  Deo  :  qui  Deus  per  Christumhoc  ope- 
ratur.  Reconciliavit  enim  humanum  genus  sibi  per 
Christum^  id  est  per  hominem  illum,  qui  fuit  medie- 
tas  in  qua  connecterentur  duae  extremitatcs  longe  a 
se  dififerentes  :  homo,  scilicet,  et  Deus  :  et  qui  Deus 
dJsdit  nobiSt  mihi  et  aUis  apostolis,  ministerium  re- 
conciliationiSt  id  est  ut  ministraremus  hominibus, 
quomodo  per  Christum  reconciliati  sunt  Deo,  si 
volunt  ut  reconciliati  Christo  reconcilientur   Deo. 


ficeremur,  non  tantum  justi,  sed  eliam  ipsa  justilia : 
nec  falsa,  vel  legis  ;  sed  vera  justitia  Dei,  et  hoc  in 
ipso,  id  est  per  Christum. 

CAPUT  VI. 

c(  Adjuvantes  autem  exhortamur,  ne  in  vacuum 
«  gratiam  Dei  recipiatis.  Ait  enim  :  Tempore  ac- 
c  cepto  exaudivi  te,  et  in  die  salutis  adjuvite.  Ecce 
«  nunc  tempus  acceptabile  :  ecce  nunc  dies  salutis. 
((  Nemini  dantes  ullam  offensionem,  ut  non  vitu- 
c  peretur  ministerium  nostrum.  Sed  in  omnibus 
((  exhibeamus  nosmetipsos,  sicut  Dei  ministros,  in 
u  multa  patientia,  in  tribulationibus,  in  necessila- 
((  tibus,    in   angustiis,  in  plagis,  in  carceribus,  in 


Quia  itemm  Deus  posset  hoc  operari  per  hominem  ^  «  seditionibus,  in  laboribus,  in  vigiliis,  in  jejuniis. 


Christum  :  ita  quod  non  tota  divinitas  sic  habitaret 
in  homine  illo.  Determinat  Paulus  quomodo  Deus 
fe«erit  per  Christum,  scilicet,  plenitudine  divini- 
tatis  habitante  in  eo  corporaliter.  Determinat  etiam, 
quomodoipse  factus  sit  minister  reconciliationis, 
scilicet,  verbo  tantum  ut  eam  prsedicaret  gentibus. 
Sed  Christus  sic  fuit  minister  reconciliationis ,  vel- 
uti  per  quem,  et  in  quo  res  ipsa  operata  fuit :  bene 
dico  Deus  reconciliavit  nos  sibi  per  Christum,  qtuy 
niam  quidem  Deus  erat  in  ipso  Christo,  id  est  tota 
divinitas  in  homine  illo.  Deus  dico  reconcilians  sibi 
mundum,  id  est  homines  mundi  per  Christum.  Re- 
conciliaus  dico  ita,  scilicet,  noh  reputans,  id  est 
non  exigens,  sed  indulgens  illiSt  id  est  mundo,  dC' 


t  in  castitate,  in  scientia,  in  longanimitate,  in  sua- 
«  vitate,  in  Spiritu  sancto,  in  charitate  non  ficta, 
€  in  verbo  veritatis,  in  virtuteDei.  Per  arma  justi- 
((  tise,  a  dextris  et  a  Finistris.  Per  gloriam  et  igno- 
u  bilitatem,  per  infamiam  et  bonam  famam.  Ut 
c  seductores  et  veraces :  sicut  qui  ignoti,  et  cogniti. 
«  Quasi  morientes,  etecce  vivimus  :  ut  casligati,  et 
c  non  mortificati.  Quasi  tristes,  seroper  autem  gau- 
c  dentes  :  sicu^  egentes,  mullos  autem  locuple- 
«  tantes  :  tanquam  nihil  habentes,  et  omnia  possi- 
«  dentes.  Os  noslrum  patet  ad  vos,  o  Corinthii.  Cor 
«  nostrum  dilatatum  est.  Non  angustiamini  innobis, 
c  augustiamini  autem  in  visceribus  vestris.  Eam- 
u  dem  autem  habentes   remunerationem,   tanquam 


lictaipsorum.  Et  hujus  rei  ministerium  ita  dedit  no- D  «  filiis  dico,  dilatamini  et  vos.  Nolite  jugum  ducere 


biS;  quod  posuit  in  nobis  verbum  reconciliationiS; 
id  est  ut  prsedicaremus  reconciliationem  tactam 
per  Christum,  ut  homines  reconciliantes  se  Chri- 
sto,  reconciliarentur  Deo.  Et  quia  Deus  posuit  in 
nobis  verbum  reconciliatiomis,  ergo  nos  fungimur 
legatione  Dei.  Nec  vilipendatishanc  nostram  legatio- 
nem,  quia  fungimur  ea  pro  Christo,  id  estauctoritate 
Christi :  scientes  contemptum  meum,  contemptum 
1  Tfi^  esse  Christi.  Et  quia  hac  legatione  fungimur 
pro  Christo,  obsecramus  vos,  fratres,  reconciliamini 
Deo,  declinantes  a  malo,  facientes  bonum.  Recon- 
ciliamini  dico,  et  hoc  pro  Christo,  id  est;  amore 
Gbristi,  qui  tanta  charitate  vos  dilexit.  Et  obse- 


«  cum  infidelibus.  Quae  enim  participatio  justitise 
«  cum  iniquitate?  Aut  quse  societas  luci  ad  tene- 
u  bras  ?  Quae  autem  conventio  Christi  ad  Belial  ? 
c  Aut  quae  pars  fideli  cum  infideli  ?  Quis  autem  con- 
«  sensus  templo  Dei  cum  idolis  ?  Vos  enim  estis 
«  templum  Dei  vivi,  sicut  dicit  Deus,  quoniam  in- 
«  habitabo  in  illis  :  et  inambulabo  inter  eos,  et  ero 
c  illorum  DeuS;  et  ipsi  erunt  mihi  populus  (Lev.xxvi, 
«  12).  Propter  quod  exite  de  medio  eoram,  et  sepa- 
u  ramini,  dicit  Dominus  (Isa.  lii,  11)  :  et  immun- 
«  dum  ne^  teligeritis,  et  ego  recipiam  vos  :  et  ero 
u  vobis  in  patrem  :  et  vos  erilis  mihi  in  filios  et 
c  filias,  dicit  Dominus  omnipotens  (/er.  xxxi,  9). » 


«45 


EXPOSmO  IN  KPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


246 


EXPOSITIO.  A 

Obsecramus  adjiivantes  :  nos  autem  ut  efficiamini 
justitia  Dei  adjuvantes  per  miuisterium  praedica- 
lionis  Domini  in  vobis.  Vel  adjuvantes  vos  instru- 
ctione  et  orationibus  ad  Deum,  exhortamur  vos,  ne 
graiiam  Dei  in  vacuum  recipiatis  :  quasi  diceret : 
Vos  utique  gratiam  Dei  recepistis,  sed  videte  ne  in 
vacuum,  id  est,  ne  inutilem  vobis  receperetis.  Bene 
dico  gratiam  :  nunc  enim  est  gratia.  Ait  enim  Pa- 
ter  ad  Christum  integrum  cum  membris  suis,  quse 
est  Ecclesia  :  Ego  exaudivi  te^  id  est  complevi  quod 
postulabas  dimittendo  peccata.  Exaudivi,  inquam, 
te  in  tempore  accepto  :  et  Deo  cui  in  eo  placuit  mi- 
screri  homini  :  et  accepto  homini ,  quia  in  eo  se 
solutum  a  morte  peccati  JL  TO  gravisus  est.  Exau- 
divi  te,  dimittendo  peccata.  i4d;tti;i  etiam  te  confor^n 
tatum  ad  bona  opera  similiter  in  tempore  accepto  : 
in  die^  id  est  in  claritate  verae  coguitionis  positum. 
Diej  dico,  salutis,  quia  per  veram  cognitionem  iter 
est  ad  aeternam  salutem.  Hoc  legitur  in  Isaia  (c. 
XLViii,  V.  8).  Modo  Paulus  quando  hoc  tempus  ac- 
ceptum  intelligendum  sit,  exponit,  sic  :  Deus  ait 
tempore  accepto,  et  ecce  fratres  nunc^  id  est,  a  pas- 
sione  Christi,  in  posterum  est  illud  tempus  acce- 
ptabile :  et  ecce  nunc  est  illa  dies  salutis,  in  qua  Deo 
acceptum  est  exaudire  et  adjuvare.  Et  ideo  sic  ex- 
hortamur  vos  :  nos  nemini  dantes  ullam  offensio- 
nem,  id  est,  sic  nos  habentes  moribus  verbo  ethabitu 
ut  nulli  generemus  ofiensionem;  in  aliquo  horum. 
Ideo  non  dantes  offensionem ,  ut  non  vituperetur 
ffiinisterium  nostrum,  id  est  ne  apostolatus  noster 
vituperabilis  sit,  quod  utique  esset,  si  quod  bene  do-  ^ 
ceo,  in  meipso  non  ostenderem.NulIamdamus  ofien- 
sionem  ;  sed  exhibemus  nos  ministros  Dei ;  et  ut  in 
eo  permaneamus  Deus  hoc  concedat,  ut  exhibeamus 
nosmetipsos  in  omnibus  quae  loquimur  et  agimus, 
sicut,  id  est,  vere  ministros  Dei,  ut  ubi  quasi  modo 
geniti,  sciliCet  in  patientia  multa,  id  est,  multipli- 
citer  patiendo  corpore  et  animo  exhibeamus  nos 
Dei  ministros.  Subdit  partes  patientia) :  in  multapa- 
tientia  dico,  habita  in  tribulationibus,  ut  quocunque 
modo  corpus  nostrum  tribuletur,  aequanimiter  tole- 
remus.  Habita  etiam  patientia  in  necessitatibus^  ne 
aliqua  indigentia  deficiamus.  Habita  iterum  patientia 
in  angustiis  animi,  et  in  plagis  corporis,  et  in  car- 
certbus.  Patientia  etiam  in  seditionibus  quas  adver- 
sum  nos  concitant  infideles.  Patientia  iterum  habita  D 
in  laboribus  :  manibus  enim  nostris  laboramus,  ne 
aliquem  gravemus  (/  Thess.  ii,  9).  Patientia  habita 
etiam  in  vigiliis,  plcrumque  enim  eum  vigilare 
oportuit  disputantem  de  fide.  Habita  etiam  patientia 
in  jejuniis  :  quia  multoties  eum  jejunare  oportuit, 
modo  coactione,  modo  indigentia ,  modo  voluntate. 
Haec  omnia  praemissa  partes  sunt  patientiae,  caetera 
coaequaeva  sunt  illi.  Exhibeamus  nos  sicut  Dei  mi- 
nistros  in  castitate,  quod  casti  simus  animo  et  cor- 
pore.  Exhibeamus  nos  etiam  ministros  Dei,  in  scien- 
tia,  ut  sufficienter  de  omnibus  docti  simus.  Yel,  ut 
castitatem  et  scientiam  unum  mcmbrum  dicamus  : 


Simus  ministri  Dei,  in  castitate  et  in  scientia,  id  est 
in  casta  scientia  :  non  sit  versipellis  scientia  nostra, 
ut  scientia  pseudodoctorum.  Simus  etiam  ministri 
Dei  in  longanimitate.  Quod  si  dififertur  corona,  pa- 
tienter  tamen  sustinemus  onera.  Simus  etiam  ministri 
Dei  in  suavitatCy  id  est  in  leni  mansuetudine  habita, 
in  Spiritu  sancto,  non  adulatoria  suavitate.  Exhi- 
beamus  iterum  nos  Dei  ministros,  in  charitate  non 
ficta,  ut  vere  diligamus  Deum  et  proximum  :  et 
in  verbo  veritatiSy  ut  in  pura  veritate  sonent  verba 
nostrae  praedicationis  :  non  ut  pseudo  qui  intendunt 
fallere  mendacibus  verbis.  Simus  etiam  boni  mi- 
nistri  in  virtute  Dei,  ut  per  signa  miraculorum  com- 
probem  me  esse  idoneum  magistrum.  Exhibeamus 
etiam  nos  ministros  Dei  per  arma  justUia:,  habentes 
justitiam  loco  armorum  a  dextris  et  a  sinistris,  id 
est,  a  prosperis  et  ab  adversis,  quod  nec  prosperis 
seducamur  nec  per  adversa  dejiciamur.  Quae  amodo 
sequuntur;  partcs  sunt  dextri  vel  sinistri.  A  dextris 
dico  ut  per  gloriam,  quod  si  aliqui  glorificant  nos, 
ut  ibi  quando  voluerunt  ei  aedificare  aras,  in  hac 
gloria  exhibeamus  nos  tanquam  Dei  ministros.  A 
sinlstris  sicut  per  ignobilitatem  y  ut  quando  detra- 
hunt  nobis,  dicentes  nos  falsa  praedicare.  In  hac 
ignobilitate  exhibeamus  nos  sicut  Dei  ministros.  Ite- 
rum  per  infamiam  quae  pars  sinistrae  est,  ut  quando 
dicebatur  ei :  c  Insanis,  Paule  {Act.  xxvi,  24).  >  Et 
iterum  per  bonum  famam  :  ut  quando  ab  aliis  prae- 
dicatio  ejus  extollebatur,  per  haec  utraque  exhibea- 
mus  nos  sicut  Dei  ministros.  Nos  iterum  habiti 
ut  seductoresj  et  ab  aliis  habiti  ut  veraces,  exhi- 
beamus  nos  sicut  Dei  ministros,  Nos  iterum  ITT 
habiti,  sicut  qui  ignoti  sint  Deo,  et  secundum 
alios  habiti  tanquam  Deo  cognitiy  in  utroque 
exhibeamus  nos  sicut  Dei  ministros.  Nos  iterum 
habiti  sicut  morientes,  id  est  in  criminalia  caden- 
tes  secundum  quosdam,  et  ecce  secundum  alios  in 
justitia  vivimus  :  in  utroque  exhibeamus  nos  sicut 
Dei  ministros.  Nos  iterum  habiti  ut  castigati,  se- 
cundum  quosdam ,  qui  post  iliata  nobis  verbera  di- 
cerent  :  Ecce  non  amplius  audebunt  loqui :  et  se- 
cundum  alios  habiti  non  castigati  qui  dicerent  : 
Nunquam  propterea  reticebant  Dei  verbum,  quae 
castigatio  esset  mortificatio  :  et  ideo  ait  mortificati : 
in  utroque  exhibeamus  nos  sicut  Dei  ministros.  Nos 
iterum  habiti  quasi  tristes  secundum  quosdam, 
quod  contristemur  adversis  corpore  vel  spiritu 
habiti  autem  secundum  alios  semper  gaudentes 
corpore  et  spiritu  :  in  utroque  exhibeamus  nos  si- 
cut  Dei  ministros.  Nos  etiam  secundum  quosdam 
habiti  egentes^  vel  corporali  bono  vel  spirituali 
secundum  alios  autem  habiti  quasi  locupleiantes 
multos  in  spiritualibus  bonis  :  in  utroque  exhibea- 
mus  nos  sicut  Dei  ministros.  Nos  iterum  existimati 
tanquam  nihil  penitus  habentes  boni  temporalis, 
seu  spiritualis  sccundum  quosdam  :  et  secundum  ali- 
os  existimati  tanquam  omnia,  id  est  Deum  posseden^ 
tes :  in  utroque  exhibeamus  nos  sicut  Dei  ministros. 
Ut  pseudodoctores  in  conspectu  vestrQ  deprimam  ; 


247 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


248 


0  Corinthii,  os  nostrum  modo  patet  ad  vos :  multa  de  A 
gloria  nostra  et  satis  dififuse  loquendo,  qui  in  priori 
Epistola  roe  servum  omnium  proposui.  Et  utique 
os  nostrum  digne  patere  potuit,  quia  cor  nostimm 
dilatatum  est :  qusecunque  enim  de  gloria  nostralo- 
quor,  onmia  in  me  circumspicit  esse  conscientia 
mea.  Et  quia  os  patet  et  cordilatatum  est;  jam  am- 
plius  non  angustiamini  in  nobis.  Quia  enim  simpli- 
citer  V08  docui,  quos  rudes  inveneram,  dicitis  cul- 
pam  meam  esse  quod  in  charitate  angusti  estis  : 
sed  utique  in  exemplo  nostro  bene  apparet  quod 
non  angustiamini  in  nobis  :  sed  angustiamini  in 
viscerihus  vestris,  id  est  hujus  tenacitatis  et  angu- 
stiae  fomes  est  in  cordibus  vestris.  Yel  aliter,  ut 
pauca  superius  mutemus  :  Hortamur  vos,  ne  gratiam 
Dei  fnistra  recipiatis  :  quod  ne  fiat  nemini  sitis  jg 
dantes  uUam  ofifensionem  pravo  opere  vel  exemplo, 
ut  ministerium  nostrum,  id  est  ne  magisterium  no- 
strum  per  vos  ofifendentes  sit  vituperabile.  Ne  detis 
ofifensionem,  sed  exhibeamus  nos  in  omnibus,  ut 
melius  eos  alliciat  ad  bonum,  cum  eisdem  se  inserit 
dicens  :  nos  sicut  Dei  ministros.  Et  secundum  hoc 
sicut  in  propria  significatione  erit.  Omnia  quae 
sequuntur  non  mutantur,  nisi  quod  sicut  ad  Pau- 
lum,  sic  exposita  ad  cos  spectare  dicantur.  Et  quia, 
0  Corinthii;  nunc  multa  et  ampla  prsecepta  do  vobis, 
modo  patet  os  nostrum  ad  vos  multa  prsecipiendo, 
qui  me  prius  arguebatis  vos  commonitos  esse  de 
paucis.  Nec  mirum  si  patenti  ore  multa  vobis  praeci- 
pio,  quia  cor  nostrum  dilatatum  est,  id  est  omnia  in 
me  invenio  quae  vobis  operanda  trado.  Et  ex  hoc 
jam  apparet :  quia  non  angustiamini  in  nobis  si  ^ 
pauca  operamini,  sed  angustiamini  in  visceribus 
vestris.  Nolite  autem  angustiari,  sed  charitate  dila- 
temini  :  sicut  aliae  Ecclesiae  ita  et  vos  :  et  hoc  dico 
vebis  ianquam  /iliis,  vos  dico  spe  quidem  jam  ha- 
hentes  eamdem  remunerationem  quam  nos  habe- 
mus,  scilicet  coelestem  gloriam.  Et  ut  in  mandatis 
Dei  dilatemini,  Nolite  ducerejugum  cum  in/idelibus 
pseudo.  Per  jugum  veterem  significat  legem,  quae 
graviter  opprimebat  observatores  suos.  Non  debetis 
ducere  jugum  cum  infidelibus  :  quia  vos  justi,  illi 
iniqui :  vos  lux,  illi  tenebrae  :  in  vobis  Christus,  in 
illis  Belial  :  vos  fideles,  illi  infideles  :  vos  templum 
Dei,  illi  idolorum.  Et  quof  participatio  justitias  cum 
iniquitate  ?Aut  quassocietas  luci  ad  tenebras  ?  Nulla 
utique  societas  debet  esse  membrorum,  ubi  est  dif-  D 
ferentia  capitum  :  sed  Christus  caput  nostrum  Belial 
caput  illorum.  Quas  autem  conventio  Christi  ad 
Belial  ?  Aut  quas  pars  fideli  cum  infideli  ?  Quis  au- 
tem  consensus  JL  T^  templo  Dei  cum  idolis,  id  est 
cum  illis  impiis,  qui  velut  idolum  sedes  sunt  daemo- 
nis  ?  Sicut  enim  in  idolo,  sic  in  ipsis  responsa  da- 
bat  dsemon.  Bene  dico  templo  Dei :  nam  vos  fideles 
estis  templum  Dei  vivif  quia  in  vobisipsis  vivit,  dum 
vos  in  bono  vivere  facit.  Et  hoc  dico,  sicut  dicit  Do- 
minus  Deus  per  Ezechielem  licet  aliis  verbis.  IIoc, 
inquam,dicitDeus  :  quoniamy  id  est  quod  inhabiiabo 
in  illis  fidelibus  justificando  eos  per  fidemy  et  etiam 
inambulabo  de  virtute  promovendo  in  virtutem.  Et 


ita  apparebit  quod  ego  ero  Deus  illorum,  et  ipsi 
eritis  mihi  populus,  Quicunque  enim  viderint  justi- 
tiam  eorum,  dicent :  Hi  sunt  populus  Dei,  et  Deus 
habitat  in  iUis.  Nunc  de  hac  auctoritate  infert  Pau- 
lus  aliam  de  eodem  Ezechiele  sumptam.  Ubi  in  ca- 
plivitate  Babylonise  Judseis  suadebat  exire,  et  sepa- 
rari  ab  operibus  malis  gentilium.  Quod  si  facerent, 
promittebat  eis  a  Deo  liberationemy  dicens  :  Propter 
quod,  scilicet,  ut  sitis  populus  Dei;  de  medio  impuh 
rum  exite  :  non  operantes  quae  operantur.  Separa- 
mini  etiam  ab  eisdem  voluntate,  non  tantum  opere. 
Sic  autem  fieri  necesse  est,  quia  haec  dicit  Dominus : 
Ne  etiam  ietigeriiis  immundum,  id  est  nec  etiam 
delectationem  habueritis  in  immunditiis  eorum,  quod 
saltem  placeant  vobis.  Et  si  hoc  feceritis,  ego  reci- 
piam  vos  :  et  vobis  receptis  ero  in  patrem,  et  vos 
eritis  mihi  in  /ilios,  vel  etiam  in  filias  quae  majori 
diligentia  ornantur  a  parentibus.  Et  haec  omnia  cre- 
dere  et  facere  vos  oportet,  quia  haec  dicit  Dominus 
omnipotens, 

CAPUT    VH. 

c  Has  igitur  habentes  promissiones,  charissimi, 
c  mundemus  uos  ab  omni  inquinamento  camis  et 
«  spiritus,   perficientes  sanctificationem  in  timore 

<  Dei.  Capitenos.  Neminem  laesimus.  Neminem  cor- 
c  rupimus.  Neminem  circumvenimus.  Non  ad  con- 
«  demnationem  vestram  dico.  Praediximus  [Praedixi] 
c  enim  quod  in  cordibus  nostris  estis  ad  commo- 
«  riendum  et  ad  convivendum.  Multa  mihi  fiducia 
c  est  apud  vos,  multa  mihi  gloriatio  pro  vobis.  Re- 
«  pletus  sum  consolatione  :  superabundo  gaudio  in 

<  omni   tnbulatione  nostra.   Nam  et  cum  venisse- 

<  mus  Macedoniam,  nuUam  requiem  habuit  caro 
«  nostra,  sed  omnem  tribulationem  passi  sumus. 

<  Foris  pugnae,  intus  timores.  Sed  qui  consolatur 
u  humiles,  consolatus  esl  nos  Deus  in  adventu  Titi. 
«  Non  solum  autem  in   adventu  ejus,  sed   etiam  in 

<  consolatione  qua  [qui]  consolatus  est  in  vobis, 
«  referens  nobis  vestrum  desiderium,  vestrum  fle- 
«  tum,  vestram  aemulationem  pro  me  :  ita  ut  magis 
«  gauderem.  Quoniam  ctsi  contristavi  vos  in  epi- 
«  stola,  non  me  poenitet.   Et  si   poeniteret  videns 

<  quod  epistola  illa,  et  si  ad  horam  vos  contristavit, 

<  nunc  gaudeo,  non  quia  contristati  estis  :  sed  quia 

<  contrislati  estis  ad  poeniientiam.  Contristati  enim 

<  cstis  secundum  Deum,  ut  in  nullo  detrimentum 
«  patiamini  ex  nobis.  Quae  enim   secundum  Deum 

<  tristitia  est,  poenitentiam  in  Mlutem  stabilem  ope- 
«  ratur  :  saeculi  autem  tristitia  mortem  operatur. 

<  Ecce  enim  hoc  ipsum  secundum  Deum  contristari 

<  vos,  quam  tam  in  vobis  operatur  sollicitudinem  : 
«  sed' defensionem,  sed   indignationem,    sed  timo- 

<  rem,  sed  desiderium,  sed  aemulationem ,  sed  vin- 
«  dictam.  In  omnibus  exhibuistis  vos  incontamina- 
•  tos  esse  negotio.  Igitur  et  si  scripsi  vobis,  non 
«  propter  eum  qui  fecit  injuriam;  nec  propter  eum 

<  qui  passus  est,  sed  ad   manifestandam  sollicitu- 

<  dinem  nostram,  quam  habemus  pro  vobis  coram 
c  Deo.  Ideoque  consolati  sumus.  In  consolatione 


w 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


t50 


c  autem  nostra,  abuDdantius  n^agis  gavisi  sumus 
c  super  gaudio  Titi  :  quia  refectus  est  spiritus  ejus 
«  ab  omnibus  vobis.  Et  si  quid  apud  illum  de  vobis 
c  gloriatus  sum,  non  sum  confusus  :  sed  sicut  om- 
c  nia  vobis  in  veritate  locuti  sumus,  ita  et  gloriatio 
c  nostra  quae  fuit  ad  Titum,  veritas  facta  est :  et 
c  viscera  ejus  abundantius  in  vobis  sunt  :  remi- 
«  niscentis  omnium  vestrum  obedienliam,  quomodo 
«  cum  timore  et  tremore  excepistis  illum.  Gaudeo 
«  quod  in  omnibus  confido  in  vobis.  » 

BXPOSITIO. 

JL  TO  Quandoquidem  vobis  exeuntibus  de  medio 
impiorum  (dicit  Dominus)  eritis  mihi  in  filios  et  fi- 
lias  etc.  Igitur,  o  charissimi,  vos  habentes  has^  id  est 
praeOEitas  promissioneSt  ut  eas  apprehendamus,  mun" 
demus  nos  ab  omni  inquinamentocarnis,  et  ab  omni 
inquinamento  spiritus.  Inquinamenta  camis  vocat 
libidinem,  ebrietatem  et  hujusmodi.  Inquinamenta 
spiritus,  ut  iram,  invidiam,  et  hujusmodi,  quae  ipsam 
inficiunt  animam  sine  contagio  camis.  Sic  nos  in 
utroque  mundemus  a  peccatis  :  perficientes  dehinc 
sanctificationem,  id  est,  ut  malis  mundati  in  virtu- 
tibus  perfecti  simus.  Hoc  autem  perficientes  in  ti- 
more  Dei,  id  est,  non  timore  hominum  ut  quaeramus 
apparere  justi  in  facie  et  non  in  corde  sicut  pseudo, 
sed  in  timore.  Nec  tantum  poenarum,  ut  per  hoc  so- 
lum  modo  pcenas  evadamus,  sed  in  timore  Dei,  ut 
Deum  timeamus  ofifendere,  qui  timor  dicitur  chari- 
tas.  Vel  alitcr  liitera  illa  dividitur  :  Mundemus  nos 
ab  inquinamento  carnis  :  ut  sit  ibi  versus,  et  nos 
mundati  perficientes  sanctificationem  spiritus^  id 
est,  secundum  quod  docet  spiritus,  vel  illa  ratio, 
vel  perficientes  sanctificationem  spiritus  id  est  ra- 
tionis,  vel  Spiritus  sancti.  Sententia  est  eadem.  In 
timore  Dei  similiter.  Et  ut  mundati  perficiatis  san- 
ctificationem,  capite  nos,  id  est,  accipite  imitationem 
nostram.  Vel  ut  ibi  versus  non  sit  :  Yos  perficientes 
sanctificationem,  capite  nos^  id  est,  imitamini  nos 
sicut  dictum  est.  Nos  utique  capere  debetis^  nemi- 
nem  enim  vestrum  lassimus  improperando,  quod  vel 
canes  essetis,  vel  hujusmodi  :  me  autem  magnifi- 
cando  de  genere  Abrahae,  ut  faciunt  pseudo.  Nemi- 
nem  iterum  vestrum  corrupimus,  perverse  docendo, 
vel  pravo  exemplo  depravando,  ut  iterum  pseudo, 
qui  falsa  veris  admiscendo,  corrumpunt  fidem  ve- 
stram  :  pravo  etiam  vitae  exemplo.  Neminem  etiam 
vestram  circumvenimuSf  quemadmodum  pseudo, 
qui  cum  aperte  nequeunt  extorquere  a  vobis,  frau- 
dulenta  seductione,  eliciunt  magis  quam  impetrent. 
Quod  autem  significo  vos  corruptos  et  seductos  esse 
ab  illis  pseudo  :  hoc  non  dico  ad  condemnationem 
vestram,  id  est,  ut  per  hoc  intendam  condemnare 
vos,  quasi  reprobatos  a  Dco.  Quodque  non  dicam 
ad  condemnationem  vestram  scire  potestis  ex  eo, 
quia  prmdixi  in  hac  eadem  Epistola,  quod  vos  estis 
in  cordibus  nostris,  ubi  ait  :  Vos  estis  Epistola  no- 
stra  scripta  in  cordibus  nostris.  Quia  si  vos  con- 
demoatos  intenderem,  nequaquam  in  cordibus  no* 


A  stris  vos  insererem^  sed  estis  in  cordibus  nostris  ad 
commoriendum,  id  est,  ut  velim  vos  mecum  com- 
mori  peccato,  ad  convivendum,  id  est,  ut  mecum 
vivatis  justitiae.  Vel  ita  ut  perfectioribus  loquatur  : 
Estis  in  cordibus  nostris  ad  commoriendum,  ut  ve- 
lim  vos  mecum  mori  in  praesenti  tribulatione,  ut  sic 
mecum  sitis  ad  convivendum  in  aeternitate  :  ideo 
dico  capite  nos:  quia  multafiduciamihi  est  apud  vos 
de  futuris  bonis  :  ut  cito  suasioni  quam  facturus 
sum  acquiescatis.  Multa  etiam  gloriatio  est  mihi  pro 
.  vobis.  Multa  enim  apud  alias  Ecclesias  glorior  de 
bono  correctionis  vestrae,  praeferendo  vos  illis  in 
exemplum.  Propterea  multa  fiducia  mihi  est  apud 
vos  de  futuro  :  jam  enim  repletus  sum  consolatione 
in  omni  tribulatione,  quaecunque  sit  seu  facilis,  seu 

•Q  difficilis,  seu  intus,  seu  foris  :  nec  quoquo  modo 
consolor  de  correctione  vestra  :  sed  in  tantum  quod 
superabundo  gaudio :  magis  enim  de  vestra  corre- 
ctione  gaudeo^  quam  doleam  dc  omni  tribulatione 
nostra.  Dicerent  illi  :  Estne  tibi  tribulatio?  Utique 
bene  dico.  Nam  alibi  et  etiam  cum  venissemus  in 
Macedoniam :  caro  nostra  non  habuit  ullam  requiem : 
sed  passi  sumus  omnem  tribulationem :  foris,  id  est 
in  corpore  erant  pugnce,  dum  flagellis  affiigebant 
me  :  et  intu^^  id  est  in  animo  erant  timores^  ne  fi- 
deles  passionibus  meis  scandalizarentur,  et  judica- 
renl  me  non  esse  sequendum;  quia  condemnatum. 
Vel  ita :  foriSy  id  est  ab  his  JL  ^O  qui  exlra  Eccle- 
siam  erant^  fidebant  mihi  pugnae,  sicut  dictum  est  : 
intus  autemy  id  est  in  Ecclesia,  erant  timores,  ne  a 
falsis  fratribus  seducerentur  simplices.  Foris  et  in- 

^  tus  adeo  patiebar  :  sed  Deus  qui  consolatur  humi- 
les/idesi9M\ci08fConolatus  estnosin  adventu  Titi. 
Gavisus  sum  enim  de  receptione  fratris  qui  partici- 
paret  tribulationibus  nostris.  Non  solum  autem  in 
adventu  ejus  consolatus  sum :  sed  etiam  in  consola- 
tione  qua  idem  Titus  consolatus  est  in  vobis  :  per 
hoc  solatium  ejuscorrectionemvestram  intellexi.  Et 
ideo  cum  de  reditu  ejus  gauderem  simul  consolatus 
sum  :  intelligens  correctionem  vestram  in  ejus  so- 
latio.  Consolatus  est,  inquam,  me  Titus,  referens 
nobis  desiderium  vestrum^  quanto  voto  desideraretis 
adventum  nostrum.  Referens  etiam /Z^/um  vestrum, 
id  est  quod  lacrymis  peccata  dilueretis.  Referens 
etiam  vestram  asmulationem,  id  est  indignationem. 
qua  contra  pseudo  pro  me  quem  improbant,  indi- 

D  gnamini.  Ita  referens  haee  ut  magis  modo  gauderem 
de  pcenitentia  vestra,  quam  prius  contristatus  essem 
de  impoenitentia.  Vel  magis  gauderem  de  vestra 
conversione,  quam  dolerem  de  mea  tribulatione.  Et 
hoc  nosse  debemus ,  quia  cum  Aposiolus  priorem 
Epistolam  per  Timotheum  misisset  Corinthiis,  ma- 
gis  ad  indignalionem  moti  sunt,  quam  ad  poeniten- 
tiam,  temerarium  judicantes  quod  Apostolus  tanta 
severitate  auderet  eos  arguere  :  quo  cognito,  Pau- 
lus  per  Timotheum  poenituit  eum  scripsisse  illis. 
Sed  Tito  apud  Corinthios  diutius  morante,  et  Epi- 
stolam  Pauli  saepius  relegente,  sub  admonitione  Titi 
facerunt  fructum  dignum  poenitentiae.  Quo  audito, 
Apostolus  magis  garisus  est  de  poenitentiay  quam 


fSl 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


m 


prius  doluisset  de  impoenitentia  eorumdem.  QnodA 
sic  ait  :  Vere  per  relationem  Titi,  factum  est  mihi 
ut  gauderem  :  quoniam  et  si  contnstavi  vos  in  Epi- 
stola  prius  missa,  non  tamen  modo  pa^niiet  me  au- 
dita  relatione  Titi,  licet  prius  poeniteret  audila  re- 
latione  Timothei.  Prius  quidem  poenituit,  videns 
quod  Epistola  illa  prius  missa  contristavit  vos  ad 
indignationem  :  licet  ad  horam  :  et  ideo  venialius 
me  modo  poenitet  :  nunc  enim  gaudeo^  non  ideo 
quia  prius  contristati  estis ,  sed  quia  modo  contri" 
siatis  estis  adp(£nitentiam.yiQv\iovX\({\xQ  gaudeode 
vobis  ad  poenitentiam  conlristatis  :  nam  contrista- 
tiesiis  secundum  Deum :  deserendomala,  adhserendo 
bonis,  ita  secundum  Deum,  ut  jam  in  nullo  facto  ex 
nobis  patiamini  deirimentumy  quia  et  ipsa  prior  con- 
Iristatio  de  qua  verebar,  ne  vobis  lieret  ad  detri-  g 
mentum,  correcta  est  secundumDeum.  Vere  innullo 
ex  nobis  palimini  derimentum  :nam  tristitia  vestra, 
qiue  est  secundum  Deum,  operaiur,  in  vobis  pasni- 
ientiamy  valentem  vobis  in  stabilem^  id  est  a^temam 
saluiem,  Trislitia  secundum  Deum  operatur  salu- 
tem  :  sed  tiistiiia  sa?culif  quse  adhuc  in  quibusdam 
est  apud  vos,  qui  nolunt  contristari  ad  pocnitentiam, 
haec  tristilia  operaturmortem,  id  est  stabilem  perdi- 
tionem.  Hoc  congrue  inservit  ad  deterrendum  eos, 
qui  nondum  pcenitebant.  Vere  tristitia  secundum 
Deum  operatur  poenitentiam  in  salulem  :  nam  opera- 
tur  sollicitudinem,  defensionem,  et  caeteras  partes 
verae  poenitentia;.  Quod  sic  ait  :  Ecce  enim  in  evi- 
denti  est  hoc  ipsum  tam  exiguum  ad  comparationem 
salutis  quam  operatur  ;  hoc  ipsum  dico,  scilicet 
contristari  vos  secundum  Deum  :  ecce  quantam  sol-  ^ 
licitudinem  proBciendi  semper  in  melius  operatur  in 
vobis,  Ista  scilicet  quae  sequuntur  copulativa  sunt , 
valentia  tantum  ad  ornatum  orationis.  Operatur 
etiam  in  vobis  defensioncm  :  quia  jam  zelum  Dei 
habentes  defenditis  me  contra  pseudo,  qui  me  im- 
probant.  Operatur  etiam  indignationem,  graviter 
enim  indignamini  contra  cos,  qui  seduxerunt  vos. 
Operatur  etiam  timorem,  Timidi  enim  semper  estis, 
ne  in  laqueum  recidatis.  Operatur  etiam  desiderium. 
Desideratis  enim  appetitum  bonorum,  et  amulatio- 
nem^  id  est  imitationem  justorum.  Operalur  eliam 
vindictam,  Si  quis  enim  in  Ecclesia  vestra  delinquit, 
statim  perinjunctampoenitentiam  vindicatis  culpam 
JL^l.  ejus.  Et  ut  breviter  bona  vestra  coUigam^ 
in  omnibus  exhibuistis  vos  esse  incon taminatos  nego^  D 
tio,  id  est  religioni  ecclesiastica^.  Vel  incontaminatos 
esse  a  negotio  sseculari,  id  est  a  peccato.  Et  quia  in  om- 
nibus  vos  incontaminatos  exhibuistis,  igitur nunc  appa- 
retintentio  meaquam  habuiin  prioriepistola,  quia  etsi 
scripsivobiSynonifimen  propter  eum  solum  quifecit 
injuriam,  ducendo  uxorem  patris,  nec  ilerum  propter 
eum  solumscripsi  qui  passus  est  injuriam,  traclus  ad 
saeculares judices :  sed  scripsi  ad  manifestandam  sol- 
liciiudinemnostram,  quam  sollicitudinem  habemus 
pro  vobis  :  et  hoc  coram  Deo^  id  cst  in  beneplacito 
Dei :  hoc  enim  bene  placet  Deo  ut  de  salute  vestra  soUici- 
tus  sim.  Vel  hoc  dico  ooram  Deo,  id  cst  testc  Deo,  qui 
conscientiam  meam  novit.  Gum  enim  Paulus  de  forni- 


catore  illo  ageret,  non  ad  illum  dirigehat  sermo- 
nem,  sed  ad  totam  Ecclesiam,  intendens  ne  unius 
pollutione  multi  inficerentur.  Et  quia  sollicitudo 
nostra  pro  vobis  habita  nunc  manifestata  est ,  quia 
completa,  ideo  sumus  consolati,  In  consolatione  au- 
tem  nostra  gavisi  sumus,  et  de  correctione  vestra, 
et  de  gaudio  Titi  abundantius^  (|uam  doluissem  prius 
de  peccatis  vestris,  vel  de  tribulalionibus  meis .  £t 
cum  de  correctione  vestra  et  gaudio  Titi  abundan- 
tius  consolaremur,  tamen  magis  abundantius  ga- 
visi  sumus  super  gaudio  Titij  quam  de  correctione 
vestra.  Similis  positio.  Virgilius  doctier  est  Horatio 
el  Lucano  :  magis  tamen  doctiorLucano,  quam  Ho- 
ratio.  Ideo  Apostolus  magis  de  gaudio  Titi^  quam 
de  correctione  Corinthiorum  gavisus  est  :  quia  si 
non  esset  gaudium  Titi,  nec  eos  correctos  esse  cre- 
deret.  Ideo  etiam  quia  nisi  Titus  de  hoc  gauderet , 
exanimatus  ex  toto  deficeret  :  quod  nec  in  Ecclesia 
Corinthiorum,  nec  alibi  laborare  vellet.  Unde  ipse 
vel  causas  ponit :  ideo  magis  gavisus  sum  super 
gaudio  Titi  :  quia  spiritus  ejus  refectus  est  ab  omni- 
bus  vobis,  etiam  ab  incorrectis,  de  quibus  spem  bo- 
nam  habet  corrigendi  per  eos,  qui  jam  bene  corre- 
cti  sunt  :  qui  spiritus  penitus  deficeret  ab  instru- 
ctione,  si  Corinthios  incorrigibiles  inveniret.  Et  ideo 
etiam  magis  de  gaudio  Titi  :  quia  sicut  apud  illum 
Titum  gloriatus  sum  de  vobis,  o  Corinthii  :  cum  enim 
reformidaret  venire  ad  vos,  accusans  inhumanita- 
tem  vestram,  dicebam  vos  benignos  esse,  eumque 
honorifice  recepturos.  Si  quid,  inquam,  gloriatus 
sum  de  vobis,  non  sum  conjusus  in  hoc  :  quia  sicut 
ei  praedixi,  tales  vos  invenerit ;  et  ideo  me  dixisse 
non  erubui  :  sed  gloriatio  nostra  quce  fuit  habita  ad 
Titum  de  vobis,  iia  facta  est  veritas,  sicut  dum  apud 
vos  essemus,  omnia  locuti  sumus  vobis  in  veritate, 
id  est  sicut  manens  apud  vos  vera  dixi  vobis  de  aliis  : 
sic  modo  vera  dixi  Titode  vobis.  Et  ideo  adhuc  ma- 
gis  de  gaudio  Titi  :  quia  viscera  ejus  abundantius 
modo  sunt  in  vobis  corrcctis,  quam  prius  in  incor- 
rectis.  Ejus  T\i\  dico  reminiscentis  obedientiam  om- 
nium  vestrum,  id  est  quam  devote  sibi  odedistis,  et 
nobis  :  reminiscentis  etiaro,  quomodo  excepistii  eum 
cum  iimorebmmxettremore  corporis,  scilicet  inomni 
reverenlia.  Et  videns  quomodo  digne  excepisti  eum, 
gaudeo  quod  confido  in  vobiSyXiOXi  tantum  in  hacre, 
sed  etiam  in  omnibus  quaecunque  mandavero 
exsequendis. 

CAPUT  VIU. 

«  Notam  autem  facimus  vobis,  fratres,  gratiam 
Dei,  quae  data  est  in  Ecclesiis  Macedoniae  :  quodin 
multo  experimento  tribulationis  abundantia  gaudii 
ipsorum  fuit  :  et  allissima  paupertas  eorum  abun- 
davit  in  divitias  simplicitatis  eorum.  Quia  secun- 
dum  virtutem  testimonium  illis  reddo,  et  supra 
virtutem  voluntarii  fuerunt :  cum  multa  exhorta- 
tionc  obsecrantes  nos  gratiam,  et  communicatio- 
nem  ministerii,  quod  fit  in  JL  ^9  sanctos.  Et  non 
sicut  speravimus,  sed  semetipsos  dederunt,  pri- 
mum  Domino  :  deinde  nobis  per  voluntatem  Dei, 


S53 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


m 


ita  ut  rogaremus  Titura,  ut  quemadmodum  coepit,  A 

ita  et  perficiat  in  vobis,  etiam  gratiam  istam.  Sed 

sicut  in  omnibus  abuudatis  fide,  et  sermone,  et 

scientia,  et  omni  sollicitudine,  insuper  e(  chari- 

tate  vestra  in  nos,  ut  et  in  hac  gratia  abundelis. 

Non  quasi  imperans  dico,  sed  per  aliorum  sollici- 

tudinem  etiam  vestrae  charitatis  ingenium  bonum 

comprobans.  Scitis  etiam  gratiam  Domini  nostri 

Jesu  Ghristi  :  quoniam  propter  vos  egenus  factus 

est;  cum  esset  dives  :  ut  illius  inopia  vos  divites 

essetis.  Et  consilium  in  hoc  do.  Hoc  enim  vobis 

utile  est :  qui  non  solum  facere,  scd  et  velle  coe- 

pistis  ab  anno  priore.  Nunc  vero  et  facto  perficite, 

ut  quemadmodum  promptus  estanimus  voluntatis; 

ita  sit  et  perficiendi  ex  eo  quod  habetis.  Si  enim 

volunta«t  prompta  est,  secundum  id  quod  habet  ac-  ^ 

cepta  est,  non  secundum  id  quod  non  habet.  Non 

enim  ut  aliis  sit  remissio,  vobis  autem  tribulatio, 

sed  ex   aequalitate  in  prsesenti   tempore,  vestra 

abundantia  illorum  inopiam  suppleat  :  ut  et  illorum 

abundantia  vestrx  inopiae  sit  supplementum,  ut  fiat 

sequalitas  sicut  scriptum  est  :  Qui  multum,  non 

abundavit,  et  qui  modicum ,  non  minoravit  (Exod. 

XV,  18).  Gratias  autem  ago  Deo,  quidedit  eamdcm 

sollicitudinem  pro  vobis  in  corde  Titi  :  quoniara 

exhortationera  quidem  suscepit ;  sed  cum  sollici- 

tior  esset,  sua  voluntate  profectus  est  ad  vos.  Mi- 

simus  etiam  cum  illo  fratrcm  nostrum ,  cujus  laus 

est  in  Evangelio  per  omnes  Ecclesias.  Non  solum 

autem,  sed  et  ordinatus  est  ab  Ecclesiis  comes  pe- 

regrinationis  nostrae  in  hanc  gratiam,  quae  mini- 

stratur  a  nobis  ad  Domini  gloriam,  et  destinatam  ^ 

voluntatem  nostram  :  devitantes  hoc,  ne  quis  nos 

vituperet  in  hac  plenitudine  quae  ministratur  a  no- 

bis  in  Domini  gloriam.  Providemus  enim  bona, 

non  solum  corara  Deo,  sed  etiam  coram  homini- 

bus.  Misimus  autem  cum  illis  et  fratrem  nostrum, 

quem  probavimus  in  multis  saepe  sollicitum  esse  : 

nunc  autem  multo  sollicitiorem,  confidentia  multa 

in  vos,  sive  pro  Tito,  qui  est  socius  mcus  etin  vo- 

bis  adjutor ;  sive  fratres  nostri,  Apostoli  Ecclesia- 

nim,  glorise  Ctiristi.  Ostensionem  ergo  qua;  est 

charitatis  veslrae,  et  nostrae  gloriae  pro  vobis,  in 

illos,  ostendite  in  faciem  Ecclesiarum  Dei.  » 


EXPOSITIO. 

In  hoc  enim  uno  quomodo  de  futuro  facturi  sitis 
intelligo.  Nunc  de  collectis  de  quibus  in  prima  Epi- 
stola  compendiose  dixerat,  diffusius  admonet  :  sua- 
dens  eis  et  exemplo  aliarum  Ecclesiarum,  et  multis 
inductionibus.  Littera  superius  jungitur  :  Cum  ve- 
nissemus  in  Macedoniam,  caro  nostra  non  habuit 
requiem  :  sed  licet  in  primis  requiem  non  habere- 
mus,  tamen  Deus  in  Ecclesiis  Maccdoniae  dedit  pa- 
cem  etgratiam.  Quodsic  ait  :  Notam  facimiu  vobis, 
fratres,  graiiam  Dei,  quce  data  est  in  Ecclesiis  Mace- 
donicB.  Gratiam  Dei  digno  nomine  vocat  eleemosy- 
nas  :  intelligens  majorem  esse  graliam  Dci  mini- 
strandi  pauperibus,  quam  sint  genera  linguarum,  et 


D 


quaedam  alise  gratise.  De  hac  gratia  facio  vobis  no- 
tum,  quod  in  multo  experimento  tribulationis :  mul- 
tas  enim  et  acres  tribulationes  expertae  sunt  Ecclesiss 
Macedonum.  In  multo,  inquam,  experimento  tribu- 
lationis  fuit  abundantia  gaudii  ipsorum,  id  est 
abunde  gravisi  sunt  :  quia  pro  Christo  contumeliam 
pati  digni  habiti  sunt,  et  paupertas  ipsorum.  Infide- 
les  enim  pauperabant  fideles.  Paupertas,  inquam, 
ipsorum  altissima,  id  est  maxima.  Yel  altissima;  id 
est  dignissima.  Paupertas,  inquam,  abundavit :  quia 
quanta  plus  dederunt,  tanto  pauperiores  effecti  sunt. 
Abundavit  dico  in  divitias  eorum  :  quia  licet  pau- 
peres  essent  in  habendo,  divites  tamen  erant  in  admi- 
nistrando  eleemosynam.  In  divitias  dico,  simplicita' 
tis  eomm,  In  simplicitate  enim  dabant,  non  putan- 
tes  se  propterea  liberius  posse  peccare.  Abundavit 
utique  in  divitias  :  quia  fuerunt  voluntarii  secun- 
dum  virtutem  et  supra  y\ri\xi^m\  Secundum  virtutem 
dare  est  ][^3  quae  sibi  necessaria  sunt,  primum 
retinere,  deinde  quod  superabundat  in  pauperes 
erogare.  Supra  virtutem  dare,  est  nihil  sibi  penitus 
reservare.  Et  quod  secundum  virlutem  et  supra  vir- 
tutem  voluntani  fuerunt,  inde  reddo  illis  testimo- 
nium  :  nec  coacti  a  nobis,  sed  obsecrantes  nos,  id 
est  per  quaecunque  sacra  adjurantes,  cum  multa 
exhortationey  dicentes  :  Ne  sollicitus  sis  de  nobis, 
quia  laboriosi  sumus,  et  de  labore  nostro  (etiam  si 
nihil  nobis  residuum  sit)  bene  sustentabimur.  Obse- 
crantes  utique  nos  accipere  gratiam^  id  est  eleemo- 
synas,  ab  ipsis,  et  communicationem,  id  est  res 
suas,  quas  omnibus  communicare  intcndebant. 
Communicationem  dico  ministerii,  id  est  admini- 
strationis  :  quod  ministerium  sit  deferendum  in 
sanctos,  qui  erant  Hierosolymis. 

Hic  notandum  quod  de  abundantia  nostra  prius 
sustentandi  sunt  sancti ;  de  eo  autem  quod  residuum 
fuerit,  quicunque  egentes.  Obsecraverunt  utiquenos: 
et  non  fecerunt  sicutsperavimusy  id  est  non  hoc  ani- 
mo  ut  vitia  eorum  multa  pateremur,  sed  primum 
dederunt  semetipsos  Deo^  emendantes  vitia.  Deinde 
dederunt  se  nobis,  sumptus  ofiferendo  fratribus  :  et 
hoc  per  voluntatem  Dei,  Hoc  enim  vult  Deus  :  prius 
seipsum,  postea  sua  devovere  :  ita  dederunt  ut  ro" 
garcmus  Titum  ut,  quemadmodum  bene  ccepit,  ita 
etiam  perficiat  in  vobis  alias  gratias :  et  eliam  istam 
gratiam,  exemplo  Ecclesiarum  Macedonise.  Non  so- 
lum  rogavimus  Titum  ut  hanc  gratiam  perficeret  in 
vobis,  sed  etiamtt/  pereumabundetis  in  hac  gratia. 
Perficere  adTitum :  Abundare,  pertinet  adCorinthios. 
Vel  ita  :  Non  tantum  rogavimus  Titum  perficere  hoc 
in  vobis  ;  sed  etiam  ego  ipserogo  vos  ut,  sicut  abun- 
datis  in  omnibus  gratiis  (scilicet  in  fide)  sanam  enim 
fidem,  et  bonis  operibus  abundantem  habetis,  abun- 
datis  etiam  in  sermone  et  scientia^  quia  expeditum 
sermonem  ad  exhortandum  habetis,  et  scientiam  ad 
intelligendum;  abundatis  etiam  in  omni  sollicitu- 
dine  :  omni  enim  studio  solliciti  estis  ut  melius  et  me- 
lius  operemini;  abundatis  in  charitatey  id  est  in  dile- 
ctione  vestra  extensa  in  nos  (sicut  in  his  gratiis)  sic 
rogo  ut  etiam  in  hac  gratia  eleemosynarum  a^und^- 


255 


S.    BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


256 


tU,  Et  hoc  non  dico  guasi  imperans,  id  est  non  de  hac 
re  praeceptum  constituto  :  ne,  si  forte  non  obterope- 
ratis  imperio,  rei  essetis  inobedientise.  Non  utique  ex 
imperio  dico  :  $ed  dico  hoc  comprobam  in^enium, 
id  est  rationem  cum  voluntate.  Debetis  enim  ratio- 
nabiliter  pensare  quod  detis,  scilicet  temporalia  ;  et 
quid  pro  his  recepturi  sitis,  scilicet  aetenia  :  et  cum 
ratione  debet  esse  voluntas  libentissime  dandi, 
comprobans,  inquam^  bonum  ingenium  eliam  vestras 
charitatis  per  sollicitudinem  aliorum,  id  est  per  hoc 
quod  solliciti  estis  supplere  inopiam  indigentium 
fratrum.  Vel  comprebans  charitatem  vestram  per 
sollicitudinem  aliorum,  id  est  per  hoc  quod  Titum 
et  alios  discipulos  de  vobis  facio  sollicitos. 

Et  utique  debetis  abundare  in  hac  gratia,  nam  vos 
scitxs  gratiam  Domininostri  Jesu  Christi;  guoniam, 
id  est  quody  cum  esset  diveSy  id  est  Deus  in  divitiis 
omnipotentise  suae,  -  qui  seternus  erat,  propter  nos 
salvandos  factus  est  egenus  in  tempore.  Nec  dives 
fieri  voluit ;  sed  factus  est  egenus^  id  est  in  omni 
egestate  carnis  vivens,  praeter  egestatem  justitise. 
Ideo  factus  est  egenusj  ut  inopia^  id  est  merito  inopiae 
illius  vos  essetis  divites  justitiae.  Et  in  hoc  quod  be- 
nignitalem  Domini  Jesu  circa  vos  exhibitam  vobis 
recordor,  in  hocuiiqae  do  vobis  consilium  salutis.  Et 
bene  dico  consilium.  Hoc  enim  (scilicet  abundare  in 
eleemosyna)  uiile  est  vobis :  gui  non  solum  capisiis 
facere,  sed  etiam  incoepistis  velle  a  priore  anno. 

Nota  quod  prius  facere,  postea  augmentat  velle  ; 
facere  enim  non  sufficit,  nisi  ex  voluntate;  sed  velle 
sufficit  licet  non  sit  copia  faciendi.  Ccepistis  olim 
velle  ;  nunc  vero  perficite  id  voluntate  et  facto ,  ita 
ut  guemadmodum  vromptus  est  animuSf  id  est  dis- 
cretio  voluntatis  ][^4L  (quod  supra  vocavit  bonum 
ingenium)  ita  fit  promptus  animus  perficiendi.  £t 
licet  ita  suadeam,  perficiendi  tamen  dico  ex  eo,  id  est 
secundum  hoc  guod  habetis,  et  ministrare  fratribus 
ferre  potestis.  Ideo  dico  ex  eo  guod  habetis,  guia,  si 
voluntas  vestra  prompta  est  ad  dandum,  secundum 
id  guod  habet,  in  hoc  utique  accepta  est  Deo,  non 
solum  in  eo  si  dederit  secundum  id  guod  non  habet. 
Quod  ait  secundum  id  quod  habety  et  quod  non  ha- 
bet,  idem  est  quod  ait  superius  secundum  virtutem 
et  supra  virtutem.  Qui  enim  necessaria  sibi  reser- 
vat,  et  ea  quae  superabundant;  erogat,  hic  secundum 
guod  habet  dicitur  dare ;  qui  vero  nihil  sibi  retinet; 
sed  omnibus  erogatis  nudus  nudam  crucem  sequi- 
tur,  hic  dat  secundum  id  quod  non  habct.  Sed  quia 
hujus  perfectionis  non  vidit  eos  capaces,  hortalur  ad 
id  quod  levius  est.  Opponeret  aliquis  :  Cogis  nos 
dare,  ut,  aliis  de  nostro  ditescentibus,  nos  postea 
cgeamus.  Minime ;  sed  secundum  quod  habetis,  et 
non  secundum  id  quod  non  habetis  ;  ego  enim  non 
impero  hoc  ut  per  vestra  data  sit  remissio  aliis,  et 
remissi  torpescant  otio,  vobis  autem  inde  sit  tribu' 
latiOf  unde  illis  remissio.  Hoc  quidem  non  impero, 
sed  hoc  rogo  ut  vestra  abundantia,  quic  est  in  tem- 
poralibus^  suppleat  inopiam  illorum  in  praesenti 
tempore ;  et  hoc  fiat  ex  cegualitate,  non  ut  illis  tan- 


A  tum  detis  quantum  vobis  reservabitis  ;  sed  tantum 
unde  aequaliter  ut  vos  securi  sitis  ab  egestate. 

Ideo  aibundantia  vestra  suppleat  illorum  inopia;  ut 
etiam  abundantia  illorum,  perfectonim  quae  est  in 
virtutibus,  sit  supplementum  vestras  inopias.  Qui  si 
divites  estis  terrenorum,  inopes  estis  coelestium. 
Suppleat,  dico,  ita  ut  vicissim  suppleti  fiat  agua- 
litas  illis  in  aeterno  bono ;  ut,  quemadmodum  sancti 
in  hoc  mundo  participant  fructibus  laborantium,  sic 
in  futuro  hi  qui  modo  ministrant  sanctis,  partici- 
pent  remunerationem  eorum.  Nec  ita  dico  fiat 
asgualitasy  ut  tantum  accipiant  imperfecti  quan- 
tum  perfectiores,  sed  in  hoc  aequalitas,  quod  sin- 
guli  singulos  nummos  accipient,  id  est  perfectam 
et  sufficientem  beatitudinem.  Ideo  non  statutumfuit 

Q  ut  alii  hominum  laborarent,  alii  orationi  vacarent, 
ut  oratores  sustentarentur  aliorumlabore,  laboratores 
vero  salvarentur  eorum  oratione.  Fiat,  dico,  asguali- 
tas,  sicut  scriptum  est  figurative  de  futura  aequali- 
tate  :  gui  mulium  habuit,  non  abundavit  super  mo- 
dice  habentem  :  ei  gui  modicum  habuit,  non  mino^ 
ravii,  id  est,  non  habuit  minus  eo  qui  multum  colle- 
git.  Qui  euim  multum  habel  de  gloria  coelesti,  non 
sic  abundat  ut  is  qui  minus  habet  indigeat  :  sed  utri- 
que  et  multum  ct  modicum  habenti  sequalis  est 
abundantia  :  quia  utrique  quod  satis  est»  iicet  ta- 
men  differentia  sit  illis  in  gloria.  Hoc  ad  litteram 
scriptum  esl  de  manna ,  quod  colligebant  Judaei ; 
quia  qui  multum  collegerat,  licet  amplius  quam 
plenum  gomor,  non  plus  habuit  quam  gomor  : 
et  qui  minus  collegerat  quam  gomor,  non  minus  ha- 

^  buit  quam  plenum  gomor  (Exod.  xv,  18). 

Dixi  superius  quod  rogavi  Titum.  De  hoc  autem 
gratias  ago  Deo,  gui  dedit  in  corde  Tiii  eamdem  tol" 
'  licitudinem  pro  vobis,  quam  et  in  corde  meo.  Eam- 
dem  bene  dicO;  guoniam  ipse  guidem  bene  suscepit 
exhortationem  pro  vobis  factam',  sed  etsi  benigne 
suscepit,  tamen  profectus  est  ad  vos  cum  esset  solli- 
citior  de  vobis ,  sua  voluntate  quam  mea  exhorta- 
tione.  Misimus  etiam  cum  illo  scilicet  Tito,  fratrem 
nostnim  :  laus  cujus  est  in  Evangelio.  Hunc  fratrem 
alii  dicunt  Lucam,  alii  Barnabam.  Si  Lucam  dici- 
mus,  laus  cujus  est  in  scribendo  Evangelio ;  si  Bar- 
nabam,  ita  laus  cujus  est  in  praedicando  Evangelio 
per  omnes  Ecclesias.  Omnis  enim  Ecclesia  laudat 
eum.  Non  solum  autem  laudatur  in  Evangelio,  scd 

D  etiam  ab  Ecclesiis  ordinatus  esi  comes  nostrm  pere^ 
grinationis.  Hoc  magis  de  Barnaba  videtur  dicere  : 
quem  cum  Paulo  fratres  qui  erant  Hierosolymis  mi- 
serunt  in  gentes  ad  praedicandum  Spiritu  sancto  di- 
cente  illis  :  <  Segregate  mihi  Barnabam  et  Saulum 
in  opus  quo  assumpsi  eos  {Act.  xiii,  2).  »  Peregri- 
nationis  ideo  dicit ;  cum  enim  a  Judaea  mittitur  in 
gentes,  exit  patriam,  et  ad  loca  peregrina  transit. 
Comcs,  dico,  factus  I^fi^  in  hanc  gratiam  eleemo- 
synarum  similiter  praedicandam,  guas  gratia  a  nobis 
recipientibus,  a  vobis  ministratur  sanctis  qui  sunt 
Hierosolymis ;  de  quo  gaudere  debetis,  quia  mini- 
stratur  ad  gloriam  Domini.  Et  vere  Deus  in  hac  ad- 


257 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


258 


ministratione  gloriBcatur ;  et,  ut  de  gloria  Domini  A  <  bis  evacuetur  in  hac  parte,  ut  quemadmodum  dixi, 


sileam,  si  non  esset  aliud,  ministrare  deberetis  ad 
complendam  volunlatem  nostram,  doctrina  cujus 
filii  Dei  estis. 

Voluntatem  dico  utique  sequendam,  quia  desti- 
natamf  id  est  in  hoc  velle  ordinatam  Deo.  Deus  enim 
me  sic  velle  disposuit.  Misimtis  Titum  et  cum  illo 
alium  fratrem^  devitantes  hoc  ne  quis  nos  viluperet 
in  hac  plenitudine  eleemosynarum,  qua3  a  nobis  mi- 
nistratur  sanctis  in  Hierosolymis.  Ideo  Paulus  tot 
idoneos  testes  mittebat  ad  accipiendas  collectas,  ne, 
si  per  suspiciosam  personam  hoc  faceret,  vitupera- 
rent  eum,  dicentes  quod  de  copia  eleemosynarum  in 
saos  usus  retineret.  Dico  ne  quis  nos  vituperet,  et 
bene  ;  nam  nos  sic  facientes  providemus  bona  non 


«  parali  sitis  ;  ne  cum  venennt  Macedones  mecum, 
c  et  invenerint  vos  imparatos,  erubescamus  nos,  ut 
«  non  dicamus  [a^,  dicam]  vos  in  hac  substantia.  Ne- 
c  cessarium  ergo  existimavi  rogare  fralres,  ut  prse- 
«  veniant  ad  vos  praeparent  repromissam  benedic- 
c  tionem  hanc  paratam  esse^  [a/.,  sic]  quasi  benedic- 
<  tionem,  non  quasiavaritiam.  Hocautem  dico  :  Qui 
c  parce  seminat,  parce  et  metet ;  et  qui  seminat  in 
«  benedictionibus,  de  benedictionibus  et  metet ;  unus- 
«  quisque  prout  destinavit  in  corde  suo,  non  ex  tri- 
c  stitia  aut  ex  necessitate.  «  Hilarem  enim  datorem 
«  diligit  Deus  {Eccli.  xxxv,  11).  »  Potensest  autem 
«  1L  ^O  Deus  omnem  gratiam  abundare  facere  in 
c  vobis,  ut  in  omnibus  semper  omnem  sufficientisim 


solumcoram  Deo ^  sed  etiam  coram  omnihus  homini"Q  «  habentes,  abundetis  in  omne  opus  bonum,  sicut 


bus.  Nemo  enim  aliquid  vituperabile  poterit  suspi- 

cari,  ubi  tot  idoneos  testes  viderit.  In  hoc  verbo 

Pauli  concipitur  quod  qui  se  talem  exhibel  ut  de  eo 

sinistra  possit  oriri  suspicio,  etiam  si  non  sit  reus 

inde,  peccat  tamen,  dum,  per  negligentiam  suam 

minus  provide  agens,   in  fratre  suscitat    culpam. 

Cum  Tito  autem  et  cum  illo  alio  fratre  misimus 

eiuimfratrem  nostrum  quem  in  multis  probavimus, 

et  sa^pe  soUicitum  esse  de  vobis.  Hunc  fratrem  non 

nominat ;  sed  credimus  hunc  esse  Apollo,  episcopum 

eorum,  qui,  in  prima  Epistola  rogatus  a  Paulo,  no- 

luit  ire  (/  Cor.  xvi,  12),  audiens  illos  adhuc  incor- 

rectos ;  sed  nunc  audito  per  Titum  quod  essent  cor- 

recti,  revertitur  ad  illos.  Dico  eum  fuisse  sollicitum ; 

sed  sciatis  nunc  multo  soUicitiorem  esse  de  vestra 

salute,  confidentia  multa  habila  in  vobiSy  sive  pro  ^ 

Tito  qui  commendavit  correctionem  vestri  illi,  sive 

pro  his  qui  sunt  fratres  nostn^  id  est  et  pro  Tito  et 

pro  his.  Pro  Tito  dico,  qui  est  socius  meus  in  omni- 

bus,  ,et  maxime  adjutor  in  vobis,  et  pro  his  qui  sunt 

fratres  nostri  apostoli,  id  est  legati  Ecclesiarum  glo- 

riae  Christi,  id  est  ad  praedicandum  gloriam  Christi. 

£t   quia  tam  probatas  personas  ad  vos  misimus. 

Ergo  ostendite  in  ilios  charitatem  vestram,  et  (ut 

plas  dicam)  ostendite  in  iUos  ostensionem  qtuB  osten- 

sio  est  charitatis  vestrce.  Si  enim  vos  ingratos  exhi- 

bueritis,  palam  erit  vos  ex  timore  quod  in  peccatis 

eratis,  et  non  ex  charitate  ministrasse  Titq  et  aliis  ; 

sed  benignitas  vestra  nunc  ad  istos  exhibita  erit 

ostensio  vestrse  charilatis,  quia  approbabit  vos  ex 

charitate  fecisse  quod  prius  fecistis.  Ostendite  ^^^  l>  ]atio^  id  esi  nmiail^ 


«  scriptum  est  :  Dispersit,  dedit  pauperibus,  justitia 
I  ejus  manet  in  saeculum  sseculi  (PsaLf  cxi,  9).  Qui 
u  autem  administrat  semen  seminanti,  et  panem  ad 
c  manducandum  praestabit.  Et  multiplicabit  semen 
c  vestrum,  et  augebit  incrementa  frugum  justitiae 
«  vestrie,  ut  in  omnibus  locupletati  abundetis  in 
«  onmem  simplicitatem,  quse  operatur  per  nos  gra- 
<  tiarum  actionem  Deo.  Quoniam  ministerium  hu- 
c  jus  officii  non  solum  supplet  ea  quae  desunt  sanctis, 
c  sed  etiam  abundat  per  multas  gratiarum  actiones 
c  in  Domino  per  probationem  ministerii  higus,  glo- 
c  rificantes  Deum  in  obedientia  confessionis  vestrse 
c  in  Evangelio  Christi  et  simplicitate  communi- 
«  cationis  vestrae  in  illos  et  in  omnes ;  et  in  ipsorum 
u  obsecratione  pro  vobis,  desiderantium  vos  propter 
c  eminentem  gratiam  Dei  in  vobis.  Gralias  ago  Deo 
<•  super  inenarrabili  dono  ejus.  i 

Exposmo. 

Ut  charitatem  vestram  in  illos  ostendatis,  admo- 
neo.  Nam  scribere  vobis  de  ministerio^  id  est  de  col- 
lectis  illis,  quod  ministerium  sit  transferendum  in 
sanctos,  dehoc,  inquam,  scribere  ^5^  tni/ii  ex  abuti' 
dantit  id  estsuperfluumjudicavi.  Proptereaex  abun- 
danti,  quia  scio  animum  vestmm  promptum  essedd 
ministrandum  ;  pro  quo  scilicet  qiiia  parati  estis, 
glorior  de  vobis  ita  in  charitate  diffusiS;  apud  MacC" 
donaSf  dicens.  Qu^niam  non  solum  Corinthus,  sed 
etiam  tota  Achaia  sub  Corintho,  parata  est  mini-' 
strare  sanctis  ab  anno  prxteritOy  et  sic  vestra  cemu- 


ostensionem  nostras  glorice  habitae  apud  illos  pro  vo- 
bis ;  multum  enim  gloriatus  sum  et  promisi  quod 
honorifice  eos  suscipietis.  Ostendite  dico  in  facie 
caeteramm  Ecclesiarum,  ut  vos  sitis  facies  et  forma, 
quorum  similitudini  imprimantur  aliae  Ecclesias. 

CAPUT  IX. 

c  Nam  de  ministerio  quse  fit  in  sanctos,  ex  abun- 
•  danti  est  mihi  scribere  vobis.  Scio  enim  promptum 
c  animum  vestrum,  pro  quo  de  vobis  glorior  apud 
c  Macedones ;  quoniam  et  Achaia  parata  est  ab  anno 
«  pneteritO;  et  vestra  semulatio  provocavit  plurimos. 
c  Misimus  autem  fratres,  ut  ne  quod  gloriamur  de  vo- 


faciendum.  Yidendum  est  quanta  subtilitale  Paulus 
in  primis,  exemplo  Macedonum,  inducat  Corinthios, 
nunc  e  converso  Macedonas  exemplo  Corinthiorum. 
Et  licet  animus  vester  promptus  sit,  tamen  misimus 
ad  vos  hos  fratres ;  ut  quod  gloriamur  apud  alios  de 
vobiSy  ne  evacuetur,  id  est  non  destruatur  in  hac 
parte,  id  est  in  parata  administratione.  Misimus,  in- 
quam,  n^,  quemadmodum  in  alia  epistola  dixi  pa* 
rati  sitis,nejCum  Macedones  mecumvenerint  eidYOs, 
et  invenerint  vos  imparatoSferubescamus  nos  in  hac 
substantia^  id  est  eleemosyna  non  praeparata.  Nos 
dico  erubescamus  ut  non  dicamus  quod  vos  erube- 
scatis,  qui  utique  si  imparati  estis,  merito  erubesce- 


259 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


260 


tis.  Eleemosynam  vocat  substantiam  :  qnia  pcr  eam  A 
subsistimus  in  praeseati.  Et  quia  vos  imparatos  no- 
lui,  ergo  existimavi  necessarium  rogarehosfratres, 
ut  prasveniant  me  ad  vos^  et  vos  prceparent  henedic- 
tionem  eleemosynarum,  non  parandam  cum  venero, 
sed  r.ur  ynrntam  :  hanc  benediclionem  dicorepro- 
missam  a  vobis  ;  videte  ne  in  promisso  infideles  si- 
lis.  Prtzparent  dico,  benedictionem^  sic,  quasi  bene- 
dictionem,  id  est  largam  donationem,  et  non  quasi 
avaritiam.  Si  enim  modicum  dant,  magis  avaritia 
judicabitur  quam  donum.  Yolo  ut  ipsi  prseparent ; 
ego  etiam  propria  voce  hoc  ipsum  dico ;  et  admoneo 
ut  affluenter  detis,  quia  qui  parce  seminat^  id  est  qui 
avare  eleemosynam  dat,  metet  quidem,  idestremu- 
nerabitur,  sed  parce.  Seminare  dicit  eleemosynam 
dare,  quia,  sicut  ille  qui  seminat,  ad  praesens  perdit  ^ 
quod  in  futuro  multiplicatum  recipiat,  sic  qui  dat 
eleemosynam,  ad  praesens  perdit  quod  centuplica- 
tum  colliget  in  gloria. 

Qui  seminat  parce,  metet  parce  :  et  qui  seminat  in 
benedictionibuSj  id  est  in  affluentia  dandi,  hic  utique 
metet  de  benedictionibuit  id  est  de  copiosis  remune» 
rationibus.  Et,  licet  adeo  affluenter  dare  suadeam, 
tamen  unusquisque  tribuat  prout  destinavity  id  est 
sicut  posuit  in  corde  suOf  id  est  ex  arbitrio  propriae 
voluntatis.  Non  tribuens  ex  tristitia,  ut  doleat  se 
tribuere.  Aut  ex  necessitate  coacta  voluntate  tribuat. 
Posset  enim  coactus  velle,  tamen  sine  tristitia.  Non, 
inquam,  ex  necessitate,  sed  ex  hilaritate.  Hilarem 
enim  datorem  diligit  Deus,  qui  hilaris  hilare  donum 
.  tribuit.  Supponit  causas  quare  hilaritcr  dandum  sit, 
quia  temporalibus  JL^T  bonis  prseterea  virtutibus 
in  praesenti ;  in  futuro  coelesti  gloria  merito  eleemo- 
synae  abundabit,  dicens  :  Date  in  hilaritatc,  quia 
potens  est  Deus  abundare  facere  in  vobis  omnem 
gratiam^  id  est  etcopiam  temporaIium,et  virtutes,  ct 
futuram  gloriam,  ita  ut  vos  semper  habentes  omnem 
sufficientiam ;  el  in  omnibuSf  id  est  in  singulis  his 
gratiis.  Uabentes,  inquam,  omnem  et  in  omnibus  dc- 
siderioharumgratiarum  abundetis  in  omne  opus  bo- 
num  ut  eleemosynam  et  copiose  et  hilariter,  iterum 
tam  in  vestitu  qnam  in  victu  sine  omni  querela  tri- 
buatis.  Abundctis,  dico,  in  hoc  opus  bonum,  sicut 
scriptum  estin  psalmo  de  eleemosynario  justo  {Psal. 
cxi,  9).  Dispersit,  id  est  non  uni,  sed  diversis  sua 
bona  distribuit,  nec  intentione  recipiendi ;  sed  dedit, 
nec  eis  qui  non  egerent,  sed  pauperibus  et  ideo  ju-  D 
stitia,  id  estmeritum  jnstitiae,  ejus  permanet  in  a^ter' 
num. 

Opponeret  aliquis  :  Malo  mihi  in  futurum  reser-  . 
vare  quam  modo  dispergere,  et  in  tempore  egestatis 
indigere.  Oontra  hoc  Paulus  exponens  etiam  quid 
supra  intellexerit,  dicens  omnem  gratiam.  Debetis 
utique  abundare  in  omne  opus  bonum,  quia  ille  qui 
administrat  semen  seminanti^  id  est  res  temporales 
eleemosynam  danti ;  ille  etiam  prasstabit  panem  in 
sequenti  anno,  non  ad  superfluitatem,  sed  ad  man- 
ducandum.  Multiplicabit  etiam  semen  vestrum,  ut 
affluenter  habeatis  ad  iterandas  eleemosynas.  Ecce 


gratia  in  temporalibus.  Augebit  etiam  merito  elee- 
mosynarum  frugem,  id  est  meritum  justitiai  vestrae 
in  vobis  habilae  sine  aliqua  distribulione  eleemosy- 
narum.  Augebit,  inquam,  incrementum  frugum 
justitice  vestrce,  accrescere  faciens  meritum  privatse 
justitiae  per  merilum  eleemosynae ;  ita  augebit,  ut 
vos  locupletaii  in  omnibus,  et  in  mulliplicatione 
seminis,  et  incremento  justitiae  abundetis  merito  in 
omnem  simplicitatem,  id  est  in  perfectam  et  simpli- 
cem  erogationem.  Nunc  iterum  subdit  plura  bona 
de  eleemosynis  provenientia,  dicens  :  Qua^  simpli- 
citas  operatur  per  nos  actionem  gratiarum  Deo^quia 
de  administratione  vestra  gratias  agimus  Deo,  ecee 
unum  bonum  :  Et  merito  gratias,  quaniam  minis- 
terium  hujus  officiiy  id  est  ministratio  vestrae  simpli- 
citatis  non  solum  supplet  ea  qua^  desunt  sanctis,  sed 
etiam  abundat  in  Domino,  id  est  in  gloria  Domini 
actione  gratiarum  facta  per  multos.  Abundat  etiam 
pcr  probationem  ministerii  hujus,  quia  omnes  appro- 
bant  et  magnificant  hujusmodi  ministrationem.  Per 
multos,  dicOy  glorificantes  Deum  in  obedientia  con- 
fessionis  vestra^,  id  estin  eo  quodfidei  confessionem 
fecistis  in  Evangelio  Christi  cui  creditis ,  et  in 
obedientia,  quia  fidem  habentes  confitemini  et  statim 
Christo  obedistis.  Glorificantes  etiam  Deum  in  sim- 
plicitate  communicationiSy  id  est  in  eo  quod  simpli- 
citer  quae  propria  sunt  communia  facitis.  Commu* 
nicationis  dico  factae  in  illos  sanctos  et  in  omnes. 
Glorificantes  etiam  in  obsecratione  ipsorum  quibus 
ministratis.  Obsecratione  dico  facta  pro  vobis  :  Ip- 
sorum  dico  desiderantium  videre  vos.  Non  pro  eo 
quod  temporalia  ipsis  datis,  sed  propter  gratiam 
Dei  quam  sciunt  eminentem  esse  in  vobis.  Et  quia 
tot  bona  de  hac  administratione  consequuntur,  ideo 
gratias  ago  Deo  super,  id  est  de  dono  ejus  quod 
vobis  contulit,  scilicct  graiiam  eleemosynarum. 
DonOy  dico,  enan^abilif  id  est  ut  omnibus  enar- 
retur  in  exemplum.  Vel  dono  inenarrabili,  enarrari 
enim  nequeunt  quot  bona  de  hoc  dono  prove- 
niant. 

CAPUT  X. 

«  Ipse  autem  ego  Paulus  obsecro  vos  per  man- 
<  suetudinem  et  modestiam  Christi,  qui  in  facie 
«  quidem  humilis  sum  inter  vos,  absens  autem 
u  confido  in  vobis  Rogo  autem  vos,  ne  praesens 
«  audeam,  per  eam  confidentiam  qua  existimor  au- 
u  derein  quosdam,  qui  arbitrantur  JL^^  nostan- 
«  quam  secundum  carnem  ambulemus.  In  came 
u  enim  ambulantes,  non  tamen  secundum  carnem 
u  militamus.  Nam  arma  militiae  nostraenon  carnalia 
u  sunt,  sed  potentia  Deo  ad  destnictionem  muni- 
«  tionum,  consiha  destruentes,  et  Omnem  altitudi- 
«  nem  extollentem  se  adversus  scientiam  Dei,  et 
«  in  captivitatcm  redigentes  omnem  intellectum  in 
«  obsequium  Christi,  et  in  promptu  habentes  ul- 
«  cisci  omnem  inobedientiam,  cum  implela  fuerit 
«  vestra  obedientia.  Quae  secundum  faciem  sunt 
«  vidcte.  Si  quis  confidit  Christi  se  esse,  hoc  co- 
«  gitet  iterum  apud  se,  quia,  sicut  ipse  Christi  est, 


S61 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


%H 


f  ita  et  nos.  Nam  et  si  amplius  aliquid  gloriatus  A  vendo  superbiam.   Dum  praesens  fui  secundum  vos 


€  fiiero  de  poteslate  nostra,  quam  dedil  nobis  Do- 
c  minus  in  sedificationem,  et  non  in  destructionem 
t  vestram,  non  erubescam.  Ut  autem  non  existi- 
€  mer  tanquam  terrere  vos  per  Epistolas^  quoniam 
«  quidem  Epistolae,  inquiunt,  graves  sunt  et  fortes, 
«  praesentia  autem  corporis  infirma,  el  sermo  con- 
€  temptibilis;  boc  cogitet  qui  ejusmodi  est,  quia 
c  quales  sumus  verbo  per  Epistolas  absentes,  tales 
«  et  praesentes  in  facto.  Non  enim  audemus  inse- 
c  rere  aut  comparare  nos  quibusdam,  qui  se  ipsos 
I  comraendant ;  sed  ipsi  nobis  nosmetipsos  me- 
c  tientes,  et  comparentes  nosmetipsos  nobis.  Nos 
«  autem  non  in  immensum  gloriabimur,  sed  se- 
c  cundum   mensuram    regulae    quam   mensus  est 


humilis  eram ;  sed  raodo  absent  confido^  id  est  con- 
fidenter  el  imperiose  ago  in  vobis,  quod  quasi  non 
auderem  in  aliis  Ecclesiis.  Non  solum  quasi  postu- 
lans  obsecro,  sed  quasi  rem  debitam  exigens  rogo^ 
ne  prcrsens  audeaniy  id  est  :  sic  vos  corrigere  stu- 
deatiSy  ne,  cum  praesens  fuero,  audeam,  id  est  se- 
cundum  vos  audacter  praesumam.  Audeam  dico  in, 
id  est  contra,  quosdam  adhuc  incorrectos  agere  per 
eam  confidentiam^  id  est  tam  confidenter  et  potesta- 
tive,  quia  confidentia  existimor  a  quibusdam  absens 
per  epistolam  audere, 

JL  ^O  Contra  qu^sdam  dico,  qui  arl)itrantur  ^an- 
quam  nos  ambulemus  secundum  camem.  Ambularet 
Paulus  secundum  camem,  si  vel  amore  temporalium, 


nobis  Deus  {Ephes,  iv,  71),   mensuram  perlin-  -g  quae  ab  eis  acciperet ,  parceret  eisdem.  Vel  si  male 


sibi  conscius  timeret  pati  pro  Christo.  Bene  dixi 
lanquam  ;  nos  enim  vere  non  militamus  secundum 
carnem.  Mililiam  vocat  suam  praedicationem.  Dice- 
ret  aliquis  :  Tu  quidem  aliquid  singulare  donum  Dei 
habes  :  quo  ita  possis  egredi  carnem  :  quod  donum 
quia  non  habemus,  necesse  est  carnem  sequi.  Contra 
hoc  ait :  Non  militamus  secundum  carnem.  Nos  uti- 
que  ambulantes  in  carne ;  similiter  enim  ut  vos 
onus  carnis  patimur  ;  et  tamen  eam  superamus.  Vere 
non  militamus  secundum  carnem  :  nam  arma  mili" 
tice;  id  est  prsedicationis,  et  omnis  vitse  noslrae,  non 
sunt  carnalia.  Arma  militiae  vocat  miracula,  per  quae 
praedicationem  suam  confirmabat.  Arma  dicit  etiam 
virtutes,  et  quaecunque  bona  opera.  Arma  militiae 
nostroe  non  sunt  carnalia  :  si  enim  carnem  sequere- 
Postquam  de  gratia    eleemosynarum  multiplici  ^  mur,  profecto   arma  illa  statim  nos  desererent ;  sed 


«  gendi  usque  ad  vos.  Non  enim  quasi  non  pertm- 
c  ^entes  ad  vos,  superextendimus  nos.  Usque  ad 
c  vos  enim  perveniraus  in  Evangelio  Christi,  non 
c  in  immensum  gloriantcs  in  alienis  laboribus,  spem 
c  autem  faabentes  crescentis  fidei  vestrae,  in  vobis 
«  magnificari  secundum  regulam  nostram ;  in  abun- 

•  dauiia  etiam  in  illa  quse  ultra  vos  sunt,  evangeli- 
«>  zare,  non  in  aliena  regula  in  his  quae  praeparata 

•  sunt  gloriari.  >  Qui  autem  gloriatur,  in  Domino 
«  glorietur  (/  Cor.  i,  31 ;  Jer,  ix,  553).  »  Non  enim 
c  qui  seipsum  commendat,  ille  probatus  est ;  sed 
«  quem  Deus  commendat.  » 

EXPOSITIO. 


commendatione  correctos  sufiicienter  admonuit, 
transit  ad  increpandum  incorrectos,  qui  adhuc  pseu- 
do  praeferebant  sibi ;  quos  pseudo  plurinmm  hic  de- 
primit,  auctoritatem  suam  multipliciter  et  idonce 
commendans.  Non  ut  per  hoc  quaerat  gloriam  suam, 
sed  hoc  solum  intendit  ut,  viUficatis  pseudo,  Corin- 
thii  non  ultra  adhaereant,  sibique  tam  gloriose  com- 
mendato  exinde  gaudeant  adhaerere.  Littera  sic  jun- 
gitur  :  Vos  bene  correctos  de  gratia  eleemosynarum 
adhortor ;  vos  autem  incorrectos  hoc  non  admoneo, 
quos  gratiae  Dei  indignos  scio  ;  sed  obsecro,  id  est 
per  quaecunque  sacra  adjuro  vos  ipse  e^  Paulus. 

Nota  quod  ait  ipse  ego.  Dicebant  enim  Corinthii 
quod,  quandiu   Paulus  praesens  fuit,  illis  humiliter 


arma  nostra  sunt  poteniia  Deo,  id  est  per  Deum,  vel 
ad  gloriam  Dei.  Potentia  sunt  ad  destrucHonem  mu- 
nitionum ;  ut  facile  per  faaec  arma  destruamus  quasli- 
bet  munitissimas  haereses,  vel  philosophicas  ratio- 
nes.  Vere  arma  nostra  sunt  potentia  destruere.  Nam 
etiam  in  actu  sumus  destruentes  :  ubi  actus  est, 
potentia  abesse  nequit.  Littcra  tamen  ibi  jungitur. 
Non  militamus  secundum  'Carnem  ;  nos^  dico,  de- 
struentes  consiliaj  id  est  exquisitas  rationes.  De- 
struentes  etiam  omnema/^i^udinem  physicalisscien- 
tise,  extollentem  se  adversus  scientiamDei ;  ut  illos 
qui  per  naturae  legem  opponunt  non  potuisse  virgi- 
nem  parere,  mortuum  resurgere;  nec  solum  de- 
struentes,  sed  etiam  redigentes  omnem  intellectum 


satis,  et  non  ad  laesionem  alicujus  quidquam  locutus  D  cujuscunque  infidelitatis  in  captivitatem,  quia  su- 


fuit,  timens  fortassis  ;  nunc  vero  absens  imperiose 
minabatur  eis,  ac  si  potestatem  imperialem  haberet 
in  eos.  Propterea  ait  :  Ego  ipse  Paulu^  nunc  irape- 
nose  agens,  qmoUmhvjnWiieTf  obsecrovosperman- 
suetudinem  et  modestiam  Christi.  Mansuetudinem 
dicit,  ubi  gratis  sine  judicio  omnia  dimisit.  Mode- 
stiam  dicit,  quia  cum  ageret  judicio,  modeste  judica- 
bat,  condiens  oequitatem  misericordia.  Per  mansue- 
tudinem  utique  et  modesliam  Christi  obsecro  vos 
ego  Paulus,  qui  humilis  quidem^  et  omnia  paticns 
existimor  fuisse  inter  vos ;  quae  humilitasquidem,  se- 
cundum  quod  opinamini,  in  facie  fuit,  et  non  in  cor- 
de  :  simulabam  enim  extra  humilitatem  intus  fo- 


peratis  infidelibus  deponunt  jugum  diaboli,  et  ca- 
ptivant  se  sub  jugo  Christi.  Redigentes  utique  in  capti- 
vitatem  ducendo  eos  in  obsequium  Christi :  ut  qui 
prius  raale  obsequebantur  diabolo,  araodo  bene 
obsequantur  Christo.  Quod  ait  omnem  intellectumf 
omnem  altitudinem^  non  quod  singulos  infideles  con- 
verterit,  sed  quia  de  omni  genere  infidelitatis  ali- 
quos  ad  fidem  traxit.  Redigentes  quidem  in  obse^ 
quium  Christi  :  quod  si  aliqui  sunt  nolentes  redigi, 
sumus  habentes  inpromptuulcisci  omnem  inobedien' 
tiamj  id  est  apostolica  auctoritate  omnem  inobe- 
dientem  damnare.  In  promptu  hoc  habet,  quia  nec 
conscientia  mala  eum  revocat,  nec  temporali  mu- 


263 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


264 


nere  seducitur.  Diceret  aliquis  :  Quandoquidem  in 
promptu  habes  ulcisci,  quare  ergo  non  ulcisceris  ? 
Ulciscar  utiquC;  non  tamen  modo,  sed  cum  impleta 
fuerit  vestra  obedientia^  id  est,  cum  separavero  de 
medio  malomm  per  patientiam  exspectationis  eos 
qui  de  vobis  obedituri  sunt  fidei  ex  voluntate. 

Diligenter  intuenda  est  subtilis  modestia  Pauli, 
qui  ultionem  reproborum  differt,  videns  in  hac  sua 
exspectatione  electorum  salutem.  Si  enim  inultos 
pateretur  reprobos,  atque  hac  causa  reus  esset, 
hos  tamen  benigne  patiendo  judicat,  ne  cum  lolio 
frumentum  eradicet.  Quia  non  secundum  carnem 
militemus,  probavi  per  hoc  quod  destruimus  altitu- 
dinem  mundanae  scientiae,  et  rebelles  captivamus 
in  obsequium  Christi;  quae  rationes  non  adeo 
videntur  singulis  ;  sed  modo  videte  et  cognoscite 
idem,  scilicet,  quod  non  ambulamus  secundum 
camem,  Videte,  inquam,  per  ea  quo!  sunt  secundum 
faciem^  id  est  quae  sunt  secundum  corporalem 
visionem,  et  sine  omni  obstaculo  videri  possunt. 
Yel  ita  :  UIos  qui  secundum  faciem  sunt,  id  est  qui 
in  facie  se  bonos  simulant  :  intrinsecus  autem  lupi 
sunt,  illos  modo  videte.  Si  quis  pseudo,  confidit 
non  Deo  seb  sibi :  prsesumptor  enim  est  non  electns; 
n  quis,  inquam,  confidit  sibi  se  esse  Christi,  id  est 
quod  ipse  sit  apostolus  Christi,  non  hoc  solum,  sed 
hoc  iterum  simililer  cogitet ;  nec  inaniter,  sed  apud 
sCf  subtiliter  discutiens  :  quia  sicut  et  ipse  Christi  est 
discipulus,  ita  et  nos  sumus.  Yere  JL90  sicut 
ipse  est  Christi,  ita  et  nos.  Nam  nos  sumus  ita  am- 
plius  eo.  Quod  sic  ait  :  Si  aliquid  amplius  fuero  glo- 
riatus  de  potestate  nostra^  qua  incorrectos  ab  Ec- 
clesia  separare  possum,  et  de  cseteris  apostolicae 
potestatis  :  quam  potestatem  dedit  mihi  DominuSf 
sed  vobis  pseudo  non  dedit :  utique  mihi  dedit  in 
cedificationem  vestram^  id  est  ut  vos  in  fide  et  virtu- 
tibus  aedificarem,  et  non  dedit  in  destructionem  ve- 
stram,  sicut  male  opinantur  quidam,  scilicet  me 
destructorem  Ecclesiae  :  si,  inquam,  amplius  glo- 
riatus  fuero,  non  erubescam  inde ;  quia  gloria  mea 
vere  major  est. 

Opponeret  aliquis  :  Cum  debeas  aedificare,  et  non 
destruere,  noli  impatienter  nos  cogere,  ne  forte  po- 
tius  destruas  quam  aedifices.  Contra  hoc  Paulus  : 
Licet  mihi  opponatis  quod;  cum  debeam  aedificare, 
destruam ;  tamen  scitote  quia  quales  sumus  per  epi- 
itolas  absenteSf  tales  erimus  prassentes  in  facto;  et 
hoc  ideo  ut  non  existimer  tanquam  terrere  vos  ab- 
sens  per  epistolas.  Tanquam  terrere  bene  dicit :  quia 
si  minaretur  absens  quod  implereformidaret  praesens, 
hoc  ulique  non  esset  terrere,  sed  tanquam  terrere. 
Existimer  ideo  dico,  quoniam  quidem  ipsi  inquiunt, 
Epistelas  Pauli  graves  sunt,  id  est  ponderosae  et  multae 
severilatis;  et  fortes /id  est  fortitudinem  et  quoddam 
imperium  minitantes,  sed  prassentia  corporis  ejus 
infirma  est.  Contra  hoc  quod  ait,  fortes,  et  sermo 
praesentia  ejus  fuit  contemptibiliSj  id  est  humilis 
satis  et  rudis :  nunc  autem  gravis :  ut,  inquam,  non 
existimer  tanquam  terrere  vos :  hoc  cogitet  qui  hujus- 


A  modi  est,  id  est  qui  me  dicit  contemptibilem  et  in- 
firmum.  Cogitet,  inquam,  quiaquales  sumus  absen' 
teSt  in  verbo  per  epistolas  misso,  tales  erimus  etiam 
prcesentes,  non  solum  in  verbo,  sed  etiam  in  facto ; 
quia  quod  per  epistolam  minamur,  idem  verbo  et 
opere  praesentes  exercebimus.  Yere  quales  sumus 
absentes  verbo,  tales  praesentes  erimus  in  facto. 
Non  enim  sumus  de  vestris  pseudo,  qui  se  impuden- 
ter  inserunt,  id  est  ingerunt,  non  missi  a  Deo,  nec 
certe  audemus  nos  inserere,  ut  (quod  nobis  commis- 
sum  non  esset)  usurpemus  illicite.  Aut  non  aude- 
mus  inserti  a  Deo  nos  comparare  quibusdam^  id  est 
pseudo,  qui  non  a  Deo  commendati  seipsos  com" 
mendant,  commendatitias  epistolas  hinc  indedefe- 
rentes  :  his  non  audemus  nos  comparare,  ut  men- 

n  suram  officii  nostri  inexpletam  negligamus.  Quidam 
enim  ex  electione  regulariter  inserti,  postea  perverse 
agendo,  perversis  secomparant.  Nonausisumus  inse- 
rere  nos ;  sed  ipsi  sumus  metientes  nosmetipsos  in  no- 
bis,  utmensuram  a  Deo  vobis  traditam  non  excedamus : 
quod  alienum  est  usurpando,  ut  illi  qui  se  insemnt. 
Sumus  etiam  nosmetipsos  comparantes  nobis :  nihil 
injuncti  officii  linquentes  inexpletum.  Comparantes 
nos  nobis,  non  subsistentes  intra  propositam  me- 
tam.  Et  licet  metiamur  et  comparemus  nos  nobis,  ta- 
men  nos  non  gloriabimur  in  immensum.  Yel  potest 
hucusque  constructio  duci,  non  supplendo  sumus 
ita.  Nos  metientes  et  comparantes  nos  nobis  non 
gloriabimur.  Nos  autem  qui  utique  digne  possemus, 
non  gloriabimur  in  immensum,  sed  gloriabimur 
secundum  mensuram  regulas,  qua  me  et  subditos 

^  idonee  regulavi.  Tunc  fortasse  diceret  aliquis :  Hanc 
mensuram  tibi  usurpasti.  Contra  quod  Paulus  : 
Quam  mensuram  mensus  est  nobis  Deus,  Itenun  ille 
sed  non  usque  ad  nos.  Mensuram  utique  dicopertin'- 
gendi  usqne  ad  vos.  Et  vere  pertingimususquead  vos. 
Non  enim  superextendimus  nosquasi  qui  nan  sumns 
pertingentes  advos  secundum  mensuram  nobis  aDeo 
mensuratam.  Yere  non  superextendimns  nos.  Nam 
usque  ad  vosexmensuTtL  Dei  pervenimus  in  Evange-- 
lio  Christif  praedicando.  Opponeret  itenim :  Ingressus 
es  in  alienum  laborem.  Contra  hoc  ait :  Pervenimus  ad 
vos,  non  gloriantes  in  alienis  laboribus^  id  est 
super  alienum  fundamentum  non  aedificavi,  non 
gloriantes  dico ;  et  non  in  immensum  duplicanda 
est  illa  negatio  ;  vere  pervenimus  usque  ad  vos. 

D  Nam  etiam  ultra  vos,  quod  sic  ait :  JL  9  fl.  Non 
in  immensum  gloriantes,  sed  habentes  spem  cres» 
centisfidei  vestra;^  id  est,  per  crescentem  fidem 
vestram  magnificari  in  vobis  :  viso  enim  fructu  fidei 
vestrae  dicetur  :  Magnus  est  doctor  et  institutor  fidei 
hujus.  Magnificari  dico  in  vobis  secundum  regulam 
nostram,  id  est,  secundum  hoc  quod  ex  omni 
aequitate  regulavimus  vitam  vestram,  magnificabi- 
mur  in  vobis.  Spem  etiam  habentes  evangelizare 
in  illa  loca  qv/g  ultra  non  sunt;  et  hoc  in  abundanOa. 
In  multis  enim  locis  evangelizabo.  Yel  evangelizare 
in  abundantia  signorum  et  sermonis :  et  non  haben- 
tes  spem  gloriari  in  aliena  regula,  id  est,  in  alieno 


865 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ~  IN  EPIST.  II  AD  COR. 


m 


regimiDe :  scilicet,  in  his  locis  qu(g  prasparata^  id  esl  A  «  plurimis,   in  carceribus  abundantius,    in  plagis 


evangelizata  sunt  ab  aliis  apostolis.  Ego  nolo  gloria 
ri  in  aliena  regula.  Similiter  autem  quicunque  glo- 
riatur^  videat  ut  glorietur  in  Domino^  mensurante 
sibi  :  nec  temere  sibi  usurpet,  quod  Deus  alii  men- 
suravit.  Omnem  utique  gloriantem  oportet  gloriari  in 
mensura  Domini.  Non  enim  ille  qui  seipsum  comr 
mendaty  id  est,  qui  se  sine  Deo  alterius  ingerit  re- 
gimini,  ut  pseudo,  ille  utique  non  est  approbatus 
a  Deo,  sed  ille  quem  commendat,  et  cui  propriam 
mensuram  distribuit. 

CAPUT  XI. 
c  (Jtinam  sustineretis  modicum  quid  insipientiae 
mem,  sed  et  supportate  me.   iEmulor  enim  vos 
Dei  smulatione.  Despondi  enim  vos  uni  viro  vir- 


c  supra  modum,  in  mortibus  frequenter.  A  Judaeis 
«  quinquies  quadragenas  una  rainus  accepi.  Ter 
c  virgis  csesus  sum.  Semel  lapidatus  sum.  Tcr  nau« 
<  fragium  feci.  Nocte  et  die  in  profundo  maris  fui, 
c  in  itineribus  ssepe,  periculis  fiuminum,  periculis 
c  latronum,  periculis  ex  genere,  periculis  ex  gen- 
«  tibus,  periculis  in  civitate,  periculis  in  solitudine, 
u  periculis  in  mari,  periculis  JLO^  in  falsis  fratri- 
«  bns  :  in  labore  et  serumna,  in  vigiliis  multis,  in 
c  fame  et  siti,  in  jejuniis  multis,  in  frigore  et  nu- 
«  ditate  :  prseter  illa  quae  extrinsecus  sunt,  instan- 
c  tia  mea  quotidiana,  sollicitudo  omnium  ecclesia- 
«  rum.  Quis  infirmatur,  et  ego  non  infirmor  ?  Quis 
«  scandalizatur,  et  ego  non  uror  f  Si  gloriari  opor- 


ginem  castam  exhibere  Christo.  Timeo  autem  ne,  3  c  tet,  quse  infirmitatis  mese  sunt,  gloriabor.  Deus  et 


sicut  serpens Evamseduxit  astutia  sutL(Gen.  ui.  4), 
ita  cormmpantur  sensus  vestri,  et  excidant  a 
simplicitate  quae  est  in  Christo  Jesu.  Nam  si  is 
qui  venit,  alium  Christum  praedicat,  qiiem  non 
praedicavimus,  aut  alium  spiritum  accipitis,  quem 
non  accepistis,  aut  aliud  Evangelium,  quod  non 
recepistis,  recte  pateremini.  Existimo  enim  nihil 
me  minus  fecisse  a  magnis  apostolis.  Nam  etsi 
imperitus  sermone,  sed  non  scientia,  in  omnibus 
autem  manifestus  snm  vobis.  Aut  nunquid  pec- 
catum  feci,  meipsum  humilians,  ut  vos  exaltemi- 
ni  ?  Quoniam  gratis  Evangelium  Dei  evangelizavi 
vobis.  Alias  Ecclesias  exspoliavi,  accipiens  sti- 
pendiam  ad  ministerium  vestrum,  et  cum  essem 
apnd  Yos  et  egerem,  nulli  onerosus  fui.  Nam  quod 
mihi  deerat,  suppleverunt  fratres  qui  venenint  a 
Macedonia,  et  in  omnibus  sine  onere  me  vobis 
servavi,  et  servabo.  Est  veritas  Christi  in  me, 
qnoniam  haec  gloria  non  infringetur  in  me,  in 
regionibus  Achaiae.  Quare  ?  Quia  non  diligo  vos  ? 
Deus  scit.  Quod  autem  facio  et  faciam,  ut  ampu- 
tem  occasionem  eorum  qui  volunt  occasionem, 
ut  in  quo  gloriantur,  inveniantur  sicut  et  nos.  Nam 
ejusmodi  pseudoapostoli  sunt  operarii  subdoli, 
transfigurantes  se  in  apostolos  Christi.  Et  non 
minim.  Ipse  enim  Satanas  transfigurat  se  in  an- 
gelum  lucis.  Non  est  ergo  magnum  si  ministri 
ejus  transfigurentur  velut  ministri  justitiae  ;  quo- 
rum  finis  erit  secundum  opera  ipsorum.  Iterum 
dico  :  ne  quis  putet  ne  insipientem  esse.  Alio- 
quin  velut  insipientem  accipite  me,  ut  et  ego  mo-  ^  (joan.  iii,  29).  •  iEmiilatio  dicitnr  motus  animi  sive 


«  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi  scit;  et  qui  est 
c  benedictus  in  saecula,  quod  non  mentior.  Damasci 
c  prsepositus  genlis  Aretae  regis  custodiebat  civi- 
i  tatem  Damascenorum,  ut  me  comprehenderet 
c  (Act.  IX,  24),  et  per  fenestram  in  sporta  dimis- 
c  sus  sum  per  murum,  et  sic  effugi  manus  ejus.  » 

BXPOSITIO. 

Dico  qui  gloriatur,  glorietur  in  Domino,  et  susti" 
neretis  modicum  quod  insipientias  mecBj  id  est  pa- 
tienter  ferretis  aliquantulnm  meae  gloriationis,  quse 
secundum  reprobos  insipientia  dicitur,  quod  utique 
verum  concederem,  si  per  hoc  gloriam  meam  quse- 
rerem,  sed  per  commendationem  mei  hoc  solum 
intendO;  ut  vos  ab  errore  pseudodoctorum  retra- 
ham.  Quare  dicitur  quidem  insipientia,  sed  non  est 
insipientia.  Dico  quasi  postulans,  utinam  sustinere- 
tis  :  non  hoc  modo  ;  sed  etiam  praecipio,  supportate 
me,  non  contradicentes  imperio  meo,  ut  filii  patrem, 
discipuli  doctorem.  Me  utique  supportare  debetis, 
ego  enim  cemulor  vos,  id  est  ferventi  motu  animi 
diligo  :  et  hoc  cemulatione,  id  est  dilectione,  non 
mei,  ut  vos  mihi  ascribere  velim,  sed  semulatione 
Dei ;  quia  Dei  solius  vos  esse  volo.  Tractum  est  a 
similitudine  ejus  qui  sponsam  alterius  diligit  non 
sibi  ipsi ,  sed  ad  utilitatem  et  honorem  sponsi :  sicut 
Joannes,  quando  sponsus  Ecclesiae,  id  est  Christus 
esset  putatus  dilexit  Ecclesiam,  id  est  sponsam  non 
sibi,  sed  sponso  Christo  dicens  :  c  Qui  sponsam  habet, 
sponsus  est ;  amicus  autem  sponsi  stat  et  audit  eum 


dicom  quid  glorier.  Quod  loquor,  non  loquor  se- 
eundum  Deum,  sed  quasi  in  insipientia,  in  hac 
substantia  glorise.  Quoniam  multi  gloriantur  se- 
cnndum  camem,  et  ego  gloriabor.  Libenter  enim 
suffertis  insipientes,  cum  sitis  ipsi  sapientes.  Sus- 
tinetis  enim  si  quis  vos  in  servitutem  redigit,  si 
quis  devorat,  si  quis  accipit,  si  quis  extollitur,  si 
quis  in  faeiem  vos  caedit.  Secundum  ignobilitatem 
dico,  quasi  nos  infirmi  fuerimus  in  hac  parte.  In 
quo  quis  audet  (in  insipientia  dico),  audeo  et  ego. 
Hebraei  sunt,  et  ego.  Israelitae  sunt,  et  ego.  Semen 
Abrahse  sunt^  et  ego.  Muiistri  Christi  sunt,  et  ego. 
Ut  minus  sapiens  dico,  plus  ego.  In  laboribus 
Pataol.  CLUI. 


ad  iram,  sive  ad  amorem.  Yere  semulatione  Dei 
aemulor  vos  :  ego  enim  despondi  vos.  Haec  despon- 
satio  Ecclesiae  incipiens  a  baptismo  durat  usque  ad 
diem  resurrectionis  omnium  :  in  quo  Ecclesia  nu- 
ptui  tradetur  sponso  suo  Christo,  recipienti  tunc 
eam  in  amplexibus  :  quam  a  principio  fidei  subar- 
rhavit  annulo  Spiritus  sancti.  Despondi  utique  vos 
uni ;  et  si  uni,  ergo  non  mihi.  Et  uni  viro,  id  est  qui 
vir  legitimus  ;  non  sicut  ille  de  quo  dictum  est :  Hic 
«  quem  nunc  habes;  non  est  tuus  vir  (Joan.  iv,4t).  • 
Despondi  vos  uni  viro  exhihere,  id  est  ut  exhibeam 
vos  illi  uni  viro  Chiisto  virginem,  id  est  incomiptos 
actu  peccati.  Yirginem  dico  castam  id  est  carentem 

9 


267 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


268 


aestu,  quod  nec  volunlate  consentiat  iniquitati.  Ego  A  onere,  et  similiter  servabo  de  caetero.  Et  in  hoc  quod 


quidem  volo  vos  exhibere  Christo ;  sed  timeo  ne,  sic- 
ut  serpens  astutia  sua  seduxit  Evam  (Gen,  iii.  4), 
ita  sensus  vestri  seducti  corrumpantur  ab  istis  pseu- 
do,  et  corrupli  excidant  a  simplicitaie  fidei,  qtue 
simplicitas  est  in  Christo  Jesu.  Fides  enim  Christi  in 
simplicitate  ronsistit,  non  in  versuta  duplicilate  in- 
fidelitatis, 

Yalde  Corinthios  deprimit,  dum  eos  comparat 
Evae,  doctores  vero  eorum  venenato  serpenti.  Timeo 
ne  corrumpantur.  Ne  autem  corrumpamini  ab  eis, 
non  debetis  eos  pati.  Nam  si  i$,  id  est  pseudo,  qui 
venit  a  se,  non  a  Deo.  Yel  qui  venit,  id  est  qui  ven- 
ditur,  vobis  (hic  enim  praedicationem  suam  optime 
venditat)  ;  si  is,  inquam,  prasdicat  alium  Christum^ 


me  revera  sic  servabo,  veritas  Christi  et  in  me. 
Quasi  diceret  :  Per  veritatem  Christi  sic  me  serva- 
turum  assero.  Yeritas,  inquam,  Christi  est  in  me, 
de  hoc  quoniam,  id  est  quod  hasc  gloria,  scilicet, 
quod  sic  me  servabo,  non  infringetur  in  me  hsec 
gloria  :  non  tantum  in  Corintho,  sednec  in  regumi" 
bus  Achaias.  Iterum  sic  agis,  quia  nobis  inimicaris. 
Contra  hoc  Paulus  :  Non  utique  inlringetur  ;  sed 
quare  ?  Dicetis  me  ideo  facere,  quia  nondiligo  vosf 
Deus  scit  quia  vos  diligo:  sed  quod  facioei  faciam, 
nihil  scilicet  accipiendo,  hoc  ideo  facio,  ut  ampu- 
tem  occasionem  eorum  pseudo,  qui  a  me  volunt  ha- 
bere  occasionem  accipiendi ;  quia,  si  ego  acciperem, 
tunc  et  illi.  Amputom  dico  ut  illi  inveniantur  sicut 


quem  nos  non  prasdicavimus  vobis  ;  aut  si  ab  eo  ac-  n  et  nos,  nihil  accipientes  :  \n  quo  tamen  facere  ali- 


cipitisaliumSpiritum,  quem  non  accepistis  anobis ; 
aut  si  ab  eo  accipitis  aliud  Evangeliumy  quod  Evan- 
gelium  non  recepistis  a  nobis,  si  haec,  inquam,  es- 
sent,  tunc  recte  pateremini  eum  ;  sed  quia  alium 
Christum  non  prsedicant,  Spiritum  sanctum  non 
tribuunt  quem  a  nobis  accepistis,  et  aliud  Evan- 
gelium  non  praedicant  ;  ideo  a  vobis  patiendi  non 
sunt.  Eos  utique  pati  non  debetis,  sed  me  ;  quia  (ut 
de  illis  sileam)  existimo  me  nihil  minus  fecisse  per 
quod  minus  separatus  sim  a  magnis  apostolis,  id  est 
a  Petro,  et  ab  illis  qui  videbantur  esse  columnse ;  de 
quorum  magisterio  hi  pseudo  (falso  tamen)  se  mihi 
praeferunt,  quia  nec  illorum  discipuli  sunt.  Hic 
callide    respondet    eis   qui  objiciebant  ei   quod  , 


quid  sicut  nos  valde  gloriantur,  licet  nos  persequan- 
tur.  Yel  ita  :  Ut  amputem  occasionem  pseudo,  qui 
volunt  occasionem  accipicndi  in  quo  gloriantur,  id 
est  in  accipiendo :  non  enun  quaerunt  aliam  gloriam, 
nisi  ut  aliqui,  qui  eUciant  in  eo  inveniantur  sicnt 
nos  nihil  accipientes.  Inluenda  est  subtilitas  Pauli. 
Si  enim  Paulus  acciperet,  continuo  et  illi  ;  post- 
quam  autem  de  bonis  eorum  viverent,  aucloritatem 
viderentur  habere  praedicandi  eis :  quod  si  ex  aucto- 
ritate  praedicarent,  procul  dubio  iidem  eorum  cor- 
rumperent  :  et  in  hunc  modo  similitudo  Pauli  nu- 
trimentum  esse  corruptionis  Corinthiorum.  Diceret 
aliquis  :  Tu  dicis  ut  inveniantur  sicut  et  nos»  pos- 
suntne  pseudo   inveniri  similes  nobis?  Ulique  ait 


quia  non   esset    apostolus  ,   non  acciperet    sum-     Paulus  :  Nam  hujusmodi  pseudoapostoli  sunt  sub- 
ptus    de  praedicatione,    ut    Petrus    et   alii.   Nihil  ^  doli  operarii,  in  eo  quia,  transfigurantes  se  in  apo^ 

stolos  Christif  accipiendo  si  illi  accipiant,  abstinendo 
si  illi  abstineant,  et  in  caeteris.  Et  non  est  mirum  si 
in  apostolos  Christi  sese  transfigurant,  quia  ipse  Sa^ 
tanas,  caput  eorum,  plerumque  transfiguratur  in 
angelum  lucis ;  et  quia  Satanas  transit  in  angelom 
lucis,  ergo  non  est  magnum  admirandum  stministri 
SatanaSf  id  est  pseudo,  trans6gurantur  facti  velut 
ministri  justitiae  ;  /inis  quorum  et  ministrorum  Sa- 
tanae  et  ministrorum  justitiae  erit  secundum  opera 
ipsorum, 

Gloriatus  est  superius  de  apostolatu  suo,  tradito 
sibi  a  Deo  ;  gloriatus  est  etiam  de  hoc  quod  plus 
omnibus  laboravit,  gratis  evangelizando  Evange- 
lium  Dei,  et  de  caeteris,  in  quibus  utique  juste  po- 


utique  minus  illis  feci :  nam  etsi  visus  sim 
vobis  imperitus  «drmone,  quia  simpliciter  locutus  sum 
vobis,tamen  scitote  quod  non  sum  vnperitus  scientia. 
Sed  quid  hoc  dico  ?  vobis  autem  in  omnibu^  tam 
scientia  quam  sermone  sum  manifestatus  in  nullo 
esse  imperitus.  Vcre  nlhil  minus  magnis  apostolis 
feci,  quia  etiam  plus  illis.  Et  hoc  latenter  dicit, 
quasi  sub  quadam  minoritate  sui  redigens,  hoc 
modo dicens :  Aut  nu?iquid  peccatum  feci,humilians 
meipsum^  subripiendo  mihi  id  quod  jus  praedicationis 
exigit,  ut  vos  permeamhumiIiationemea:a//mtni.^ 
Nisi  enim  me  ita  humiliarem,  nihil  accipiendo,  ma- 
luissetis  verbum  Dei  respuere,  quam  mihi  mini- 
strare.  Aif,  ^quam,  peccavi,  quoniam  gratis,  id  est 


nihil  accipiendo  a  vobis,  evangtliTMvi  vobis  Evange^  D  terat  gloriari ;  nunc  vero  transit  ut  referat  quaedam 


lium  Dei  ? 

Quaererent  illi :  Unde  ergo  vixisti  ?  Ait :  Ego  qui- 
dem  exspoliavi  alias  ecclesias,  accipiens  Sib  illis  sti' 
pendium  ad  ministerium  vestri ,  id  est  ad  admini- 
strandum  vobis  Evangelium.  Iterum  illi :  Forsitan 
nullo  indigebas.  Et  ille  :  Cum  essem  apud  vos,  et  pro 
certo  omnibus  egerem,  nulli  tamen  vestrum  fui  one- 
rosus.  Ubi  ait  onerosus,  plurimum  eos  de  avaritia 
arguit.  Iterumilli:  Undeergosupplebasegestatem? 
Bene  ait  Paulus :  Nam  quod  mihi  deerat,  fratres  qui 
venerunt  a  Macedonia  suppleveruntf  etitainomni- 
bus  tam  vestimento  quam  victu  servavi  me  vobis  sine 


secundum  camem  de  gloria  generis,  quod  tamen 
(sicut  aperte  innuit)  nullam  intelligit  gloriam ;  sed 
tamen  necesse  erat  ut  de  camalitate  generis  gloria* 
retur.  Cum  enim  pseudo  dehijyusmodiseextollerent 
nisi  Paulus  idem  haberet,  gloriarentur  sibi  essepri- 
vilegium  quod  Paulo  deesset,  et  fl.  O^  sic  insipien- 
tium  Corinthiomm  fidem  facilius  subverterent , 
quam  gloriam  Pauli ;  dum  in  se  esse  ostendit, 
nihilque  sibi  conferre,  vituperat  eos  qui  de  hac  re 
gloriantur  in  qua  fructus  non  est.  Littera  sic  jungi- 
tur :  Dixi  superius :  Utinam  sustineretis  insipientiam 
meam ;  nunc  iterum  de  eodem  dico,ne  qms  me  putet 


«69 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AD  COR. 


m 


insipientem  esse^  de  pr»missa  gloriatione.  Alioquin^  A 
id  est  si  propter  prsemissam  gloriam  insipientiai  me 
arguitis,  nunc  accipite  me  velut  insipientem,  dum 
de  camalitate  glorior,  quae  longe*  praemissa  gloria 
est  inferior.  Dicit  velut  insipientem  :  non  enim  ju- 
dicandus  est  vere  insipiens,  quia  gloriando  de  car- 
nalitate  non  quserit  in  hoc  gloriam  suam,  sed  solam 
Corinthiorum  sedificationem,  quod  palam  est  in  eo 
dumidemreprobatcamisgloriam.  Accipite  me  velut  . 
insipientem,  ut  sicut  pseudo  sic  e^  egoglorier^  idest 
referam  de  gloria  camis  :  quod,  sciUcet,  hoc  modo 
gloriari,  modicum  quid  est,  nec  vere  glorise  immo- 
randum.  Bene  dico  insipientem ;  quia  quod  loquor 
de  gloria  carais,  non  loquor  secundum  Deum,  apud 
quem  humilitas  commendatur  :  carais  gloria  depri- 
mitur,  sed  quasi  in  insipientia  hoc  loquor.  Quasi-o 
dicit,  quia  non  vere  insipiens,  dum  non  veram  esse 
credit  camis  gloriam.  Loquor  quidem  in  insipientia 
immorando  in  hac^  id  est  carnali  gloria,  ubi  est 
substantia,  id  est  in  qua  subsistere  et  pedem  figere 
debemus.  Et  hoc  ironice  :  quia  in  gloria  carnis  nullo 
modo  subsistendum  esse  intelligit.  Diceret  aliquis  : 
Cum  gloria  carnis  non  sit  secundum  Deum,  quare 
in  hacimmoraris  ?  Ideo  utique  qtwniam  multi^  id  est 
pseudO;  gloriantur  secundum  carnem,  ideo  et  ego 
ghriabor,  id  est  pauca  referam  de  eadem  gloria. 
Gloriabor,  tum  quia  multi  sic  gloriantur,  prsetera 
guia  vos  suffertis^  id  est  grave  onus  eorum  portatis. 
Suffertis,  dico,  insipientes,  id  est  illos  pseudo,  in 
insipientia  gloriantes.  Sufifertis,  dico,  libenterf  id  est 
a  nullo  coacti,  quia  sic  libet  vobis,  cum  sitis  ipsi 
sapientes,  ironice,  id  est  cum  vobis  arrogetis  sa-  ^ 
pientiam^-male  consonat  hoc  quod  suffertis  eorum 
insipientiam.  In  quibus  illos  sufiferant  exsequitur, 
dicens  :  Utique  sufifertis,  sustinetis  enim  si  quis 
illorum  pseudo  redigit  vos  in  servitutem,  id  est  co- 
git  deservire  sibi  ut  servos :  Si  quis  etiam  eorum 
devorat  bona  vestra.  Uli  enim  pseudo  voraciter  res 
eorum  consumebant.  Sustinetis  etiam  si  quis  eorum 
accipitf  id  est  capit  vos  ad  se  dolo,  id  est  si  quis 
Yos  decipit.  ^i  quis  etiam  eorum  extollitur,  dicendo 
se  de  genere  Abrahae ,  vos  autem  canes ;  haec  duo, 
deeipere  et  extolli,  opportuna  eraat  ad  devorandum 
bona  eorum  et  ad  redigendum  eos  in  servitu- 
tem. 

Sustinetis  si  quis  extollitur,  et  si  quis  se  extol- 
lendo  ca^it  vos,  id  est  improperat  vobis  quod  incir-  D 
comcisi  estis,  et  hujusmodi.  Csedit,  dico,  non  in 
absconso,  sed  in  faciem,  id  est  in  oculis  vestrisprae- 
sumit  improperare  vobis.  Csedit  vos;  dico,  secundum 
ignoHlitatem  generis,  quam  improperat  vobis.  IIIos 
utique  sostinetis ;  nos  autem  minime  quasi  fuerimus 
infirmi  in  kac  parte,  id  est  impotentes  gloriari  se- 
cundum  caraem.  Sed  non  sumus  in  hoc  infirmi ; 
quia  in  quocunque  aliquis  eorum  audet  gloriari,  au- 
deo  similiter  ego,  Ubi  ait  audet  et  audeo,  notat  po- 
tius  prsesumptionem  esse  quam  veram  gloriam.  Et 
qaod  dico,  ego  audeo,  hoc  dico  in  insipientia,  sa- 
pientia  enim  admoneti  neque  se  praeferre,  neque 


alium  deprimere.  Yere  in  quo  audet  quis,  audeo  et 
ego.  Nam  et  illi  sunt  Hebran,  id  est  Hebraica  lingua 
diserti,  et  ego  similiter.  Hebraei  dicuntur  ab  heber, 
pradentia,  cujus  haec  lingua  reservata  est.  Si  illi 
itemm  gloriantur  quod  sunt  Israeliice,  et  ego  simi- 
iiter  Israelita  sum.  Hebraei  et  Israelitae  possent  esse, 
nec  tamen  de  Abraham,  ut  proseliti,  qui  a  gentilitate 
in  circumcisionem  transibant.  Ideo  addidit  :  Si  illi 
sunt  semen  Abrahas  secundum  caraem,  similiter  et 
ego. 

Postquam  in  gloria  generis  se  contulit  illis,  tran- 
sit  ad  gloriam  ministerii;  non  enim  1L9S  suffi- 
ceret  illis  pseudo  in  veteribus  gloriari^  nisi  etiam 
gloriarentur  in  discipulatu  Christi.  Unde  sic  ait :  Si 
gioriantur  quod  sunt  ministri  Christi,  praedicantes 
Christum,  et  ego  similiter  administroChristum.  Z)u;o 
et  ego ;  plus  etiam  ego  sum  minister  Christi  quam 
illi.  Et  hoc  dico  ut  minus  sapiens,  dam  me  prsefero, 
illos  humilio.  Quod  ait  plus  egoy  exsequitur  ita  per 
partes  :  Ostensus  sumplus  esse  minister  Christi,  in 
laboribus  pluribus,  quos  ,  et  manibus  laborandO;  et 
immensis  periculis  sustinendo,  ssepius  illis  pertuli. 
Ahundantius  etiam  ostensus  minister  Christi  in  car* 
ceribuSf  quam  illi,  qui,  ut  viderentur  apostoli  Chri- 
sti,  quandoque  se  patiebantur  incarcerari.  Ostensus 
etiam  minister  Christi  in  plagis  supra  modum  hu- 
manse  virtutis  toleratis.  Et  frequenter  ostensus  mi- 
nister  Christi  in  mortibus,  id  est  in  poenis  quae  mor- 
tem  cuicunque  inferre  sufiHcerent,  et  mihi  secundum 
hominem,  nisi  quia  Spiritus  sanctus  reservabat  me. 
Plagas  enumerat  dicens  :  In  plagis  bene  dico ;  a  Ju- 
dceis  enim  accepi  quadragenas,  id  est  quadraginta 
percussiones  minus  una  {Deut.  tlxv,  3).  Nec  hoc 
semel,  sed  quinquies,  id  esl  quinque  vicibus. 

Traditio  Judaeomm  sic  habebat,  ut  aliquis  contra 
Synagogam  agens  quadraginta  ictibus  puniretur,  si 
immisericorditer  contra  eum  agerent ;  sed  si  mise- 
ricordes  essent,  de  quadraginta  quot  vellent ,  ictus 
dimittere  possent.  Modo  quia  Paulum  a  verbo  prae- 
dicationis  compescere  nequibant,  secundum  ritum 
suum  ducebant  in  Synagogam  :  et  ne  penitus  immi- 
sericordes  arguerentur,  unum  ictum  cmdeli  astutia 
relaxabant  adhuc  de  plagis.  Ter  etiam  apud  gentilea 
in  Macedonia  casus  sumvirgis  {Act.  xvi,  ^).  Semel 
ab  Ephesiis  lapidatus  sum  {Act.  xiv,  18),  quando 
puellam  a  Pythonico  spiritu  liberavi  {ibid.,  9).  Ter 
etiam  feci  naufragium,  id  est  ter  in  mari  naufraga- 
tus  sum.  Nocte  etiam  et  die  in  profundo  maris  fui, 
De  hoc  non  legitur,  sive,  quemadmodum  Jonas,  in 
mare  demersus  sit  ibique  a  Deo  reservatus,  sive  in 
profundo,  id  est  in  medio  alti  maris  diei  et  noctis 
continuum  passus  sit  naufragium.  Haec  naufragia 
patiebatur,  dum  ad  praedicandum  transiret  navigio. 
Ostensus  etiam  plus  minister  Christi  in  itineribus 
scepe.  Periculis  ,  id  est  per  pericula  fluminum,  quo* 
rum  impetus  passus  sum,  et  per  pericula  latronum 
verberantium  et  spoliantium  me.  Etper  pericula  ex 
generemeo,  id  est  quse  aJudaeispatiebar.  Et  perpe- 
ricula  ex  gentibuSf  id  est  quae  patiebar  a  gentilibus. 


271 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  11. 


«72 


Et  per  pericula  in  civitate  saepe  mihi  illata ;  et  per  A  tionis  est  mihi  iste,  ut  portet  nomen  menm  coram 


pericula  latronum  vel  bestiarum  in  solitudine  tole- 
rata,  dum  causa  praedicationis  nemora  pertransirem ; 
per  pericula  etiam  praetermissa  in  mari  saepe  lole- 
rata,  per  pericula  eXiann  qusBinfalsisfratribusssepe 
pertuli;  per  haec  omnia  praemissa  ostensus  sum  plus 
esse  minister  Christi  quam  illi.  Ostensus  sum  etiam 
minister  Chrisli  in  labore  et  cerumna,  id  est  in 
serumnoso  labore,  quando  febres  vel  aliquos  morbos 
patiebar,  et  me  tamen  laborare  oportebat.  In  la- 
bore,  dico,  etiam  habito  in  multis  vigiliis;  quia, 
cum  tota  die  praedicasset,  nocte  laborabat  unde  vi- 
veret.  Vel  orationi  plerumque  invigilabat.  Ostensus 
sum  etiam  minister  Chrisli,  in  fame  et  siti,  et  in 
jejuniis  multis^  modo  sponte,  modo  penuria  tolera- 
tis.  Oslensus  sum  etiam  minister  Christi  infrigore-n  <  gloriabor  :  pro  me  autem  nihil,  nisi  in  infirmita- 


regibus  et  filiis  Israel  {Act.  ix,  15).  »  Ego  enim  os- 
tendam  illi  quanta  oporteat  eum  pro  nomine  meo  pati. 

CAPUT  XII. 

«  Si  gloriari  oportet  (non  expedit  quidem),  ve- 
«  niam  autem  ad  visiones  et  revelationes  Domini. 
c  Scio  hominem  in  Christo  ante  annos  quatuorde- 

<  cim,  sive  in  corpore,  sive  extra  corpus,  nescio, 

<  Dcus  scit,  raptum  hujusmodi  usque  ad  tertium 
«  coelum.  Et  scio  hujusmodi  hominem,  sive  in  cor- 
«  pore,  sive  extra  corpus,  nescio,  Deus  scit,  quo-> 
«  niam  raptus  est  in  paradisum,  et  audivit  arcana 

<  verba  quae  non  licet  homini  loqui.  Pro  hujusmodi 


et  nuditate ;  quia,  si  frigus  me  cogebat,  nuditas  erat 
quae  frigus  fovebat.  Haec  de  quibus  modo  gloriatus 
sum,  in  corpore  pertuli ;  sed  praster  illa  quas  ex- 
trinsecus,  id  est  in  corpore  sunt  tolerata,  est  aliquid 
quod  me  vexat  interius,  scilicet,  quotidiana  solliei- 
tudo  omnium  Ecclesiarum^  id  est  quod  omni  die 
sollicitus  sum  de  statu  totius  Ecclesiae.  Haec  sollici- 
tudo  est  mea  insiantiaf  id  est  assidue  mihi  instat, 
et  pungit,  et  graviter  me  stimulat.  PIus  est  instan- 
tia  quam  sollicitudo.  Instantia  enim  vexatio  dicitur 
corporis  et  animi ;  solliciludo  solius  animi. 

Yere  pro  omnibus  sollicitus  sum,  quia  quis  fra- 
trum  infirmatur,  cadens  in  peccatum,  vel  etiam  per 
JL90  morbnm  corporis,  et  ego  statim  non  inftr" 
mor,  id  estnonjudico  infirmitatem  ejus  meam  esse 


<  tibus  meis.  Nam  et  si  voluero  gloriari,  non  ero 
«  insipiens.  Yeritatem  enim  dicam.  Parco  autem, 

<  nc  quis  me  existimet  supra  id  quod  videt  in  me, 
«  aut  audit  aliquid  ex  me .  Et  ne  magnitudo  revela- 

<  tionum  extollat  me,  datus  est  mihi  stimulus  car- 

<  nis  meae,  angelus  Satanse,  qui  me  colaphizet. 
«  Propter  quod  ter  Dominum  rogavi  ut  discederet  a 

<  me,  et  dixit  mihi  :  Sufficit  tibi  gratia  mea ;  nam 

<  virtus  in  infirmitate  perficitur.  Libenter  igitur 
«  gloriabor  in  infirmitatibus  meis,  ut  inhabitet  in 

<  me  virtus  Christi.  Propter  quod  placeo  mihi  in 

<  infirmilatibus  meiS;  in  contumeliis,  in  necessi- 
« tatibus,  in  persecutionibus,  in  angustiis  pro  Ghri- 
«  sto.  Cum  enim  infirmor,  tunc  potens   sam.  Fa- 

<  ctus  sum  insipiens ;  vos  me  coegistis.  Ego  enim  a 


condolendo.  Et  quis  fratrum  scandalizatur  vel  m  ^  «  vobis  debui  commendari.  Nihil  enim  minus  feci 


cibo,  vel  in  aliquo  alio,  et  ego  statim  non  uror,  id 
est  propter  scandalizatum  fratrem  anxietate  animi 
non  comburor  ?  Gloriatus  sum  in  praemissis  de  his 
quae  sunt  meae  infirmilatis  :  et  adhuc  de  eisdem  glo- 
riabor,  si  me  glorian  oportet,  sicut  revera  necesse 
est  ut  deprimantur  pseudo,  et  aedificetur  Ecclesia. 
El  in  his  de  quibus  gloriatus  sum  et  gloriabor,  Deus 
scit  quod  in  nullo  horum  mentior  :  qui  est  Deus  et 
Pater  Domini  mei  Jesu  Chmti :  et  per  Jesum  Chri- 
stum  familiaris  mihi  :  qui  Deus  est  benedictus  in 
scecula  per  Christum  Jesum  ;  et  permeam  praedica- 
tionem.  De  hoc,  inquam,  non  mentior,  quod  Damasci, 
id  est  apud  Damascum  prcspositus  illus  gentis,  prae- 
positus  dico  Aretx  regis,  id  est  sub  Areta  rege,  qui 


«  ab  his  qui   sunt   supra  modum  apostoli.  Tametsi 

<  nihU  sum,  signa  tamen  apostolatus  mei  facta  aunt 
«  super  vos  in  omni  patientia,  in  signis  et  prodi- 
«  giis,  et  virtutibus.  Quid  est  enim  quod  minus  ha- 

<  buistis  prae  caeteris  Ecclesiis,  nisi  quod  ego  ipse 
«  non  gravavi  vos  ?  Donate  mihi  hanc  injuriam. 
«  Ecce  tertio  hoc  paratus  sum  venire  ad  vos  :  et  non 
«  ero  gravis  vobis.  Non   enim  quaero  quae  vestra 

<  sunt,  sed  vos.  Nec  enim  debent  filii  parentibus 
«  thesaurizare,  sed  parentes  filiis.  Ego  autem  liben- 
«  tissime  impendam,  et  superimpendar  ego   ipse 

<  pro  animabus  vestris ;  licet,  plus  vos  diligens,  mi- 

<  nus  diligar.  Sed  esto.  Ego  vos  non  gravavi,  sed 
«  cum  essem  JL9T  astutus,  dolo  vos  ccepi  Nun- 


ibi  imperavit,  hic  praepositus,  conductus  prece  et  D  "  ^^^i  per  aliquem  eorum  quos  misi  ad  vos,  cur- 


pretio  Judaeorum,  cu^/o£{i^^a/  ctt;ito^m  Damasceno- 
rum,  ut  me  comprehenderet,  Paulus  enim  baptiza- 
tus  ab  Anania,  aliquandiu  remoratus  Damasci,  affir- 
mabat  ibi  in  Synagoga,  quoniam  hic  est  Christus 
{Act,  IX,  22-24),  etc.  Quo  zelo  commoti  Judaei  con- 
venerunt  cum  judice  urbis,  ut  Paulus  comprehen- 
deretur,  qui  reus  esset.  Praepositus  volebat  me 
comprehendere,  et  ego  per  fenestram  in  sporta 
demissus  sum  a  fratribus  per  mwum  (domus  enim 
in  qua  hospitabatur,  haerebat  muro),  et  sic  effugi 
manus  ejus  prsepositi  {Act.  vn,  25).  Non  effugit  ut 
reformidaret  pati  pro  nomine  Christi ;  sed  ut  im- 
pleretur  quod  vox  divina  dixerat  de  eo :  <  Yas  elec- 


<  cumveni  vos?Rogavi  Titum,  et  misi  cum  illofra- 
j»  trem.  Nunquid  Titus  vos  circumvenit  ?  Nonne 

<  eodem  spiritu  ambulavimus,  nonne  eisdem  vesti- 

<  giis  ?  Olim  putatis  quod  excusemus  nos  apud  vos  ? 

<  Coram  Deo  in  Christo  loquimur.  Omnia  autem,  cha- 

<  rissimi,  propter  aedificationem  vestram.   Timeo 

<  enim  ne  forte,  cum  venerO;  non  quales  volo  inve- 

<  niam  vos,  et  ego  inveniar  a  vobis,  qualem  non  vultis, 

<  ne  forte  contentiones,  aemulationes,  animositates, 
«  dissensiones,  detractiones ,  susurrationes,  inflatio- 
«  nes,  seditiones,  sint  inter  vos,  ne  iterum,  cum  ve- 

<  nero,  hunuliet  me  Deus  apud  vos,  et  lugeam  multos 

<  ex  his  qui  ante  peccaverunti  et  non  egerunt  poeni- 


«73 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AD  COR. 


274 


c  tentiam  saper  immtinditia  et  fornicatione,   et  im- A  Cherubim  etSeraphim,  dicens  ordinem  certium.   Et 


c  pudicitia  quam  gesserunt.  » 

Exposmo. 

Gloriatus  sum  superius  de  meis  infirmitatibus.  Si 
iterum  gloriari  oportet  (sicut  utique  propter  pseudo 
opportunum  est.  Interpositio),  si  oportet,  non  expB' 
dit  quidem,  id  est  me  in  nuUo  facit  expeditum  haec 
gloria.  Si,  inquam,  oportet,  vdniam  ad  vUiones,  etc; 
aut  jungitur  ibi  :  Lice  quantum  ad  me  non  expe- 
diat,  tamen  veniam  ad  visiones  et  revelationes  Do- 
mini,  et  in  illis  gloriabor.  Yisiones  dicit  et  revela- 
tiones,  quia  quod'vidit  revelatum  est  ejus  cogni- 
tioni;  sed  quidam    habuerunt  visiones,  ut  Pharao 


in  quanta  perfectione  hic  teitius  ordo  intuetur 
Deum,  tam  perfecte  Paulus  vidit  et  cognovit  arcana 
Dei.  Vel  aliter  :  Ut  dicamus  primum  JL99  coelum 
corporeas  coeli  creaturas,  solem,  lunam,  etc;  se- 
cundum  coelum,  incorporeas,  ut  angelos  ;  tertium 
coelum^  divinam  essentiam,  ad  cujus  cognitionem 
raptus  est  Paulus.  Scio  etiam  hominem  hujusmodi, 
sive  in  corpore  sive  exira  corpus,  nescio,  Deus  scit ; 
hoc  scio  quoniam,  id  est  qModi^  rapfus  estinparadi- 
sum,  id  est  in  tam  deliciosam  quietem  mentis  ut 
nihil  sentiret  carneae  molis.  Paradisus  enim  dicitur 
hortus  deliciarum.  Et  hic  homo,  ita  raptus,  audivit 
arcana  verba  quce  non  licet  homini  loqui,  id  est  quae^ 
juxta  quod  homo  est,  nemo  intelligere  sufficit.  Dicit 


et  Nabuchodonosor,  nec  tamen  visionum  revelatio-  3  beatus  Augustiuus  hsec  arcana  esse  quod  vidit  quo- 


nes.  Nunc  de  se  loquendo  per  tertiam  personam, 
visiones  enarrat,  dicens  :  Scio  hominem  (me  scili- 
cet)  positumtn  Christo,  raptum,  etc;  et  hoc  factum 
est  ante  annos  quatuordecim,  nunc  transactos.  Quod 
tot  annis  reticuit,  nondum  aperiret)  nisi  contemptus 
soi  ministerii  eum  vehementer  urgeret.  Raptum^ 
sive  in  corpore  nescio,  sive  exira  corpvs  raptum^ 
neicio,  Deus  scit.  Si  Paulus  in  corpore  raplus  est  ad 
banc  visionem,  corpus  quidem  localiter  molum  non 
est ;  sed  anima,  quae  in  came  premitur,  incarcerata 
mole  camis,  ita  ut  nihU  sentiat,  nisi  prius  aliquo 
aensu  corporeo  excitata,  anima  quidem  hujus  ita 
ezpedita  fuit  in  tempore  ejus  revelationis  ut  nihil 
sentiret  caraeae  molis  ;  ipsum  autem  corpus  ita  cre- 
ditur  temperatum  ut  nullo  pondere  sui  agilitatem 
animae  perturbaret.  Si  vero  extra  corpus  anima 
qoidem,  libera  pondere  camis,  quo  Deus  voluit, 
potuit  duci,  sed  sive  alio  ducta  sit,  sive  ibidem 
subsisterit,  nihil  impedit,  quia  postquam  non  sensit 
molem  carnis  ex  voluntate  Dei,  videre  potuit  eum 
quem  in  futuro  videbit  sicuti  est.  Hominem  hujus- 
modi  scio  raptum  usque  ad  iertium  cxlum,  id  est 
usque  ad  tertii  ordinis  visionem.  Yisio  coelum  dici- 
tur,  quia  pluribus  celatur,  paucis  aperitur.  Primum 
coelum,  in  est  prima  visio  dicitur^  qua  Deus  corpo- 
raliter  ostendit  aliqua  secreta  ;  ut  Gedeoni  in  sicco 
Tellere  et  madida  area  (Jud.  wi,  38),  et  Machabseis 
qui  videront  ignitas  acies  in  aere,  pra^figurantes 
beUum  (//  Uach,,  v,  2).  Secundum  coelum,  id  est 
secunda  visio  est  quando,  non  per  rem  corpoream, 


modo  Trinitas  in  Unitate,  Unitas  esset  in  Trinitate. 
Et  pro  ejusmodi  homine  qui  sic  raptus  audire  me- 
ruit  gloriabor,  sed  pro  me,  id  est  secundum  vires 
meas  nihil  unquam  gloriabor,  nisi  in  meis  in/irmi- 
tatibus.  Ideo  dico  glojiabor.  Nam  etjsi  voluero  glo- 
riaHf  sive  in  revclationibus  allis,  sive  in  iniirmita- 
tibus  meis,  non  ero  insipiens.  Ideo  quia  veritatem 
in  omnibus  dicam ;  sed  neque  hoc  adhuc  sufficit;  ut 
de  omni  veritate  liceat  gloriari,  addendum  est  quia 
et  veritatem  dicam,  et  ad  aedificationem  Ecclesise 
per  hoc  proficiam.  Quod  idem  in  sequentibus  ponit: 
Et  licet  ita  possim  gloriari^  tamen  parco,  id  est  parce 
de  gloria  refero,  ne  forte  quis  existimet  me  esse 
snpra  id  quod  videt  in  me.  Yidet  enim  me  hominem 
miseriis  pressum ;  sed  quia  ex  altera  parte  videt 
per  me  fieri  miracula,  putat  de  roe  supra  humanita- 
tem  quam  videt  in  me,  ut  illi  qui  voluemnt  illi 
construere  aras  (Act.  xi\,  i%).  Vel  existimet  de  me 
supra  id  quod  audit  ex  me,  quem  audit  sitire,  algerc, 
cxteris  miseriis  subjacentem.  Parco  quidem  glo- 
riari,  et  bene  facio^  quia  ne  magnitudo  revelationum 
extollat  me  in  superbiam,  datu^  est  mihi  stimulus 
camis  meas,  scilicet  angelus,  id  est  legatus  Satanof, 
principis  daemoniorum  ;  quem  immisit  ut  me  colU' 
phizet,  id  est  ut,  si  ex  magnitudine  revelationum 
erigere  cervicem  volo,  colaphum  incutiat  tentatio ; 
et  sic  quod  Satanas  intelligit  ad  poenam,  disponit 
mihi  Deus  ad  perfectionem. 

Quidam  dicunt  per  stimulum  carnis,  quascunque 
tentationes  intelligi;  alii   solum    tentationem  libi- 


sed  per  imaginem  aliquid  ostenditur,  ut  beato  PetroD  dinis.  Propter  quod,  id  est  quia  Satanas  colaphizat 


imagines  omnium  reptilium  ostensae  sunt,  quando 
dictum  est  ei  :  «  Macta  et  manduca  (Act.  x,  11) ;  > 
quaram  imaginum  res  ibi  non  erant.  Tertium 
coelum,  id  est  tertia  visio  dicitur  illa,  a  duabus 
praedictis  diversa^  quando  neque  per  rcm,  neque 
per  imaginem  rei  ostenditur  ;  sed  sicuti  proprietas 
rd  est,  simplici  veritate  aperitur.  Et  hoc  tertio  mo- 
do  manifesta  sunt  Paulo  arcana  Dei,  non  per  rem, 
neque  per  imaginem. 

Yel  aliter  :  Sicut  Dionysius  Areopagita  novem  or- 
dines  angelomm  in  tres  rcdigit,  angelos,  archange- 
los,  virtutes  dicens  primum  esse  ordincm ;  princi- 
patuSy  potestates,  dominationes  secundum;  tbronos, 


me,  rogavi  Dominum  ter  (fmitum  pro  infinilo)  id  est 
roultipliciter^  ut  hic  mgelusdiscederet  ame;  etDo- 
minus  dixit  mihi  roganti :  Quia  ita  tentaris,  Paule, 
hoc  est  gratia  mea ;  et  haec  gratia  sufficit  tibi,  id  est 
est  tibi  sufficiens  ad  salutem ;  si  enim  hsec  gratia, 
scilicet  custodia  humilitatiS;  tibi  deesset,  omnis 
gratia  tibi  collata  irrita  foret.  Haec,  inquam,  gratia 
sufficit.  Nam  omnis  virtu^  perficitur  in  infii^mitate, 
bene  tolerata.  Yirtus  enim  quae  habet  infirmitatem 
contrariam,  cum  qua  legitime  certet  ut  postea  coro- 
netur,  perfecta  est.  Hucusque  verba  Domini,  nunc 
Pauli  :  Quia  virtus  perficitur  in  infirmitate^  igitur 
libenter  amodo  gloriabor  in  infirmitatibus  meiSy  ut 


276 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


276 


merito  bene  toleratae  infirmitatis,   inhabitet  in  me  A  pria  persona  ;   sed  dicetis  hoc  quod,   cum  essem 


virtus  Christiy  quam  oportet  in  infirmitate  perfici. 
Propter  quod,  quia  per  hoc  inhabitabit  in  me  virtus 
Ghristi,  amodo  bene  placeo  mihi  in  in/ii^mitatibus 
mds,  scilicet,  in  contumeliis,  quas  verbo  et  opere 
pro  Ghristo  gaudeo  pati;  et  in  necessitatibus  victus 
et  vestimenti,  et  in  persecutionibus  de  loco  ad  locum 
fugatus,  et  in  angustiis  animi,  his  omnibus  pro 
Christo  toleratis.  Ideo  in  infirmitatibus  placeo  mihi, 
guia,  cum  infirmor  in  corpore,  tunc  merito,  infir- 
mitate  carnis,  potens  ^mspiritu.  Nunc  multis  modis 
gloriatus  sum  ;  et  itame  commendando  factus  sum 
insipienSy  sicut  ssepe  dictum  est,  me  extoUens, 
alium  deprimens  ;  sed  vos  coegistis  me  ad  hanc  in- 
sipientiam.  Yos  utique  me  coegistis  ut  me  commen- 


astutus  et  ex  astutia  ipse  nollem  accipere ,  dolo  vos 
cepif  id  est  dolose  decepi  vos,  quod  per  me  nolui, 
per  alios  a  vobis  extorquendo. 

Yel  aliter  ut  tota  littera  dicat  hoc  solum  ita  :  Ego 
quidem  (sicut  ostensum  est)  non  gravavi  vos ;  sed 
esto,  id  est  istud  concedetis  quod  negare  nequitis, 
scilicet  quod  ego  non  gravavi  vos  in  propria  per- 
sona.  Sed  tamen  objicietis  istud  quod,  cum  essem 
astutus,  dolo  vos  cepi.  Sic  dictum  est :  Non  utique 
decepi  vos,  quia,  si  hoc  facerem,  pcr  aliquem  eo- 
rum  quos  misi,  vos  deciperem,  sed  per  neminem 
eorum  decepi  vos.  Quod  sic  ait  :  Nunquid  per  ali' 
quem  eorum  quos  misi  ad  vos,  circumveni  vos  ?  Mi- 
nime.  Circumveniret,  si  discipulis  suis  injungeret 


darem.  Nam  ego  debui  commendari  a  vobis    quod,  nn  ut  commendando  se,  quscunque  possent  sibi  callide 


quia  non  fecistis,  oportuitme  facere.Utique  commen- 
dari  debuissem  JL  99  a  vobis,  quia  nihil  minus 
fecit  per  quod  separatus  sim  ab  his  qui  secundum 
vos  sunt  apostoli  supra  modum  meum.  Illi  secun- 
dum  vos  supra  me  sunt ;  sed  licet  nihil  sim  reputa- 
tione  vestra,  tamen  signa  apostolatus  mei  facta 
sunt  super  vos,  per  quse  revera  apostolus  esse  com- 
probor. 

Facta  dico  in  omni  patientia  apud  vos  habita,  et 
in  signis,  curando  claudos,  illuminando  cscos ;  et 
in  prodigiis,  suscitando  mortuos  ;  et  in  virtuiibus  ut 
in  curationibus  febrium  et  hujusmodi.  Yel,  in  vir- 
tutibus;  humilitate,  sobrietate  et  caDteris.  Yere  nihil 
minus  illis  feci,  quia  quid  est  hoc  quod  habuistis 
minus  casteris  Ecclesiis,  per  quod  illa;  sint  prse  vobis. 


0 


congregarent.  Yere  per  neminem  eorum  quos  misi, 
circumveni  vos.  Nam  neque  per  Titum,  neque  per 
alium.  Qui  sic  ait :  Ego  quidem  rogavi  Titum,  ut 
iret  ad  vos,  et  cum  illo  misi  fratrem,  Hic  frater  cre- 
ditur  fuisse  Bamabas,  qui  frater  et  coadjutor  erat 
praedicationis.  PauIo^nimetBamabse  leguntur  apo- 
stoli  dedisse  dextras  societatis  (GaU  ii,  9).  Ti- 
tum  utique  misi  :  sed,  nunquid  Titus  circumvenit 
vos  t  Minime.  Nonne  ego  et  Titus  ambulavimus  in 
verbo  Domini  eodem  spiriiu,id  est  eadem  voluntate, 
vel  eodem  Spiritu  sancto  repleti  ?  Et  nonne  ambula- 
vimus  iisdem  vestigiiSf  id  est  iisdem  operibus ;  quod 
id  et  non  aliud  quam  ego  Tilus  operatus  est  ?  Sicut 
enim  vestigia  indicia  sunt  ambulationis,  sic  opera 
voluntatis.  Quod  dico  me  nihil  accepisse  a  vobis  et 


nisi  hoc  quod  ego  ipse  qui  debuissem,  non  gravavi  ^  caetera  prsemissa  olim,  id  est  ex  quo  incoepi  me 


vos,  aliquid  a  vobis  accipiendo  ?  Ironice  :  Donate 
mihi  hanc  injuriam,  quia  injurius  fui  dum  vobis 
indulsi,  in  quo  nemo  alius  suis  indulsit  Eccclesiis. 
Et  sicut  in  praeterito  non  gravavi  vos  ;  ita  de  csete- 
ro  non  ero  gravis  vobis,  ego  qui  paratus  sum  VC" 
nire  ad  vos.  Ecce  hoc  tertio  apparatu ;  ideo  non  ero 
gravis  vobis,  quia  non  quasro  quas  vestrce  suni^  sed 
vos  ipsos.  Et  juste  vestra  non  requiro,  quia  filii  car- 
nales  non  debent  thesaurizareparentibus  carnalibus, 
sedparentes  filiis,  Licet  filii  spirituales  hoc  debeant 
parentibus  spiritualibus,  std  ego  non  solum  quae 
spiritualis  pater  debet  filiis ;  sed  etiam  omnem  dul- 
cedinem  camalis  patris  exhibeo  vobis.  Non  quaero 
quae  vestra  sunt,  sed  ego  libentissime  impendam  vo- 


commendare,  putatis  quod  per  hanc  commendatio- 
nem  quasi  rei  in  aliquo  excusem  nos  inde  apud  vos, 
id  est  quod  haec  non  loquamur  secundum  veritatem, 
vel  ad  instmctionem  vestri ;  sed  ut  sic  tegamus 
culpam  nostram.  ^OO  Scitote  autem  quod  quid- 
quid  loquimur,  coram  Deo,  id  est  quasi  in  praesentia 
Dei  loquimur  ;  si  enim  ipse  Deus  adesset,  nihil  eo- 
mm  quae  dico  timore  falsitatis  mutare  oporteret. 
Loquimur  coram  Deo  nos  positi  in  Chisto  ;  loqui- 
mur  haec  non  solum  quia  vera  sunt ;  sed  etiam 
proptervestram  a!dificationem,ni  vos  per  haecaedi- 
ficati  a  pseudo  non  seducamini.  0  charissimi,  ideo 
haec  omnia  loquimur.  Hic  bene  supplevit  dicendo 
propter  vestram  cedificationem,  quod  supra  dee- 


bis  et  spiritualia  :  et  si  qua  habuero  caroalia  quae  D  rat,  ubi  ait  :  Licet  gloriari,  veritatem  enim  dicam. 


velitis ;  et  super  hoc  etiam  quod  impendam,  ipse  ego 
impendar  pro  animabus  vestris^  id  est  paratus  sum 
mori  pro  vobis  salvandis,  licet  ego  plus  diligens 
vos.  quia  spirituali  et  camali  lege  minus  diligar  a 
vobis.lAcei  plus  diligens  vos,  minus  diligar  a  vobis, 
tamen  esto^  id  est  concedatur  istud ;  non  enim 
curo  propter  hoc  insequi  vos  modo. 

Objicietis  itemip  mihi,  quod  callide  ne  quid  in 
propria  persona  a  vobis  acciperem  me  continui,  ut 
per  legatos^  meos  callidius  et  amplius  acciperem. 
Quod  sic  ait  :  Ego  quidem  non  gravavi  vos  (sicut 
probatum  est)  accipiendo  quidquam  a  vobis  in  pro- 


Ideo  autem  asdificationi  vestrae  tam  studiose  in- 
cumbo,  quia  timeo  ne  forte  (quod  facile  contingere 
potest)  int;^mamm  non  qualesvolo^  id  estincorre- 
ctos,  cum  venero;  et  tunc  ego  inveniar  a  vobisqua^ 
lem  me  invenire  non  vuliiSy  id  est  ex  districtione 
justitiae  culpas  vestras  punientem.  Haec  duo  scili- 
cet,  ne  inveniam  vos  non  quales  volo,  primum  ex- 
sequitur ;  deinde  illud,  ne  inveniar  a  vobis  qualem 
non  vullis,  dicens  :  Yidete  ne  inveniam  vos  quales 
non  volo,  scilicet  ne  forte  (ad  quas  leviter  declina- 
tis)  sint  iuter  vvs  contentiones,  quod  de  benignitate 
baptizantium  litigabant  vicissim.  Neetiam  sint  amu^ 


m 


Exposrrio  in  epistolas  pauli.  —  in  epist.  n  ad  cor. 


278 


lationei,  id  est  invidise  (quod  alter  alteri  invidet),  A 
de  merito  baptizatoris ;  neve  sint  inter  vos  animosi' 
tatet ,  quod  alter  alterum  cogebat  agere  causam 
coram  infidelibus  judicibus ;  neve  ideo  sint  dusen" 
sianes ;  propterea  enim  discordia  erat  inter  eos  et 
odium ;  neve  sint  detracHones ,  quod  bona  proximi 
quffi  8unt  detrahendo,  mala  quae  non  sunt  impona^ 
tis  ;  neve  sint  susurraiiones,  id  est  occultse  proximo- 
ram  depravationes  ;  neve  sint  inflationes,  id  est  ne 
hic  qui  oculus  est  in  Ecclesia ,  spemat  eum  qui  pes 
est,  ne  forte  pro  hac  inflatione  sint  inter  vos  sedi' 
tiones^  ut  alter  alterum  verberibus  praesumat  affli- 
gere.  Gavete  hsec  non  sint  .inter  vos ;  ne  iterum 
eum  venero,  iterum/iumi/ie/,id  est  affligat  me  Deus 
apud  vos,  si  incorrectos  invenero.  Quando  prima 
▼ice  venit :  omnesque  infideles  reperit ;  humilia-  ng 
tus  quidem  est  apud  eos ,  et  afflictus  diversis  vexa- 
tionibus ;  sed  nunc  deterius  humiliabitur,  si  quos 
fideles  fecit,  apostatantes  adhuc  repererit.  Humi- 
liet  me  Deus,  et  lugeam  multos  ;  si  enim  tres  sunt, 
multi  videntur.  Multos  dicO;  ex  his  qui  ante  prius 
missam  Epistolam ,  peccaverunt ;  et  adraoniti 
per  Epistolam  ,  non  egerunt  pcenitentiam  de 
praedictis  malis.  Etiam  super,  id  est  de  immunditia, 
cum  omne  camis  peccatum  immunditia  dici  possit ; 
illud  libidinis,  quod  est  contra  naturam,  antonoma- 
stice  vocat  immunditiam.  Nec  de  fornicatione,  nec 
impudicitiaf  quam  gesserunt,  id  est  quam  in  gestu, 
et  assiduo  usu  habuerunt,  poenitentiam  egemnt.  For- 
nieationem  vocat  non  lege  conjugali  tangere  mulie- 
rem.  Impudicitiam  vocat  impndicum  habitum.  Cum 
nxore  enim  qui  se  intemperanter  habet;  impudicus  ^ 
est 

CAPUT  xm. 

c  Ecce  tertio  hoc  venio  ad  vos,  et «  in  ore  duo- 

■  rom  vel  trium  testium  stabit  omne  verbum  {Deut. 
fl  xn,  45).  »  Praedixi  enim  et  prsedico,  ut  praesens 
«  Tobis,  et  nunc  absens,  his  qui  ante  peccavemnt  et 

■  caeteris  omnibus,  quoniam  si  venero  iterum,  non 
fl  paream.  An  experimentum  quseritis  ejus,  qui  in 

•  me  loquitur  Christus  f  Qui  in  vobis  non  infirma- 
«  tur,  sed  potens  est  in  vobis.  Nam  etsi  crucifixus 
«  est  ex  infirmitate,  sed  vivit  ex  virtute  Dei. 
fl  Nam  et  nos  infirmi  sumus  in   illo,  sed  vivemus 

•  cum  eo  ex  virtute  Dei  in  vobis.  Yosmetipsos  ten- 
c  tate  si  estis  in  fide ;  ipsi  vos  probate.  An  non  co- 

•  gnoscitis  vosmetipsos  quia  Christus  Jesus  in  vo-  D 
c  bis  est  ?  Nisi  forte  reprobi  estis.  Spero  autem  quod 

c  cogDOscitis  quia  nos  non  sumus  reprobi.  Oramus 
c  autem  Deum  ut  nihil  mali  faciatis ;  non  ut  nos 
c  probati  parcamus,  sed  ut  vos  quod  bonum  est^  fa- 
«.  ciatis.  Nos  autem   ut  reprobi    simus.  Nos  enim 

•  possumus  aliquid  adversus  veritatem,  sed  pro  ve- 
c  ritate.  Gaudemus  enim  quoniam  nos  infirmi  su- 
c  mus,  vos  autem  potentes  estis.  Hoc  et  oramus 
c  vestram  consummationem.  Ideo  enim  haec  absens 
c  scribo  ut  non  praesens  durius  ^O  JL  agam  secun- 
c  dum  potestatem ,  quam  Dominus  dedit  nihi  in 
«  aedificationem ,  et  non  in  destmctionem.  De  caete- 
c  ro,  fratres^  gaudete,  Perfecti  estote.  Exbortami- 


«  ni,  idipsum  sapite.  Pacem  habete,  et  Deus  pacis 
«  et  dilectionis  crit  vobiscum.  Salutate  invicem  in 
«  osculo  sancto.  Salutant  vos  omnes  sancti  Gratia 
«  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  charitas  Dei,  et 
«  coramunicatio  sancti  Spiritus  sit  cum  omnibus 
«  vobis  Amen. » 

EXPOSITIO. 

Ostenditquidintelligeret,  dicens  :  non  quales  volo. 
Nunc  ostendit  quod  dicebat :  Inveniar  a  vobis  qua^ 
lem  non  vultis»  Littera  tamen  ibi  jungitur.  Ne  cum 
venero,  etc.  Dicerent  illi  :  Tu  ne  venturas  es  ?  Ecce, 
ait  Paulus,  tertio,  hoc  apparatu  non  dico  veniam  ; 
sed  jam  venio  ad  vos,  Nec  cum  venero,  patiar  vos ; 
sed  stabity  id  est  stare  oportebit,  omne  verbum^  seu 
eoram  qui  accusant,  seu  qui  defendunt.  Stare  ver- 
bum  dicitur,  cum  verum  esse  probatur.  Stabit  dico, 
in  ore  quorum  vel  trium^  nec  quaramlibet  persona- 
ram,  sed  testium,  id  est  coram  qui  idonei  sunt  ad 
testificandum.  Dicerent  illi  :  Minitaris  te  venturam, 
sed  cum  veneris,  quid  facies  ?  Contra  hoc  Paulus  : 
Yeniam  utique  et  non  parcam,  quia  prcedixi  vobis, 
cum  essem  prcesens,  me  non  parcituram  ulterius, 
et  idem  nunc  absens  prcedico  per  Epistolam,  ut 
prcesens,  id  est  tanta  virtute  quanta  praesens  vobis- 
cnm  agebam.  Praedico,  inquam,  his  qui  ante  prius 
missam  Epistolam  peccaverunt,  nec  adhuc  correcti 
sunt,  et  caeteris  omnibus  quicunque  in  peccatum  la- 
buntur,  hoc  utique  pra^dico  quoniam ,  id  est  quod 
si  veneroiterum  {sicutdisipono)  nonparcam  iterum, 
sicut  prius  peperci,  cum  ex  ignorantia  peccavisse- 
tis.  Dicerent  iteram  illi  :  Quidquid  modo  minetur, 
tamen,  cum  venerit ,  leviter  poterit  placari.  Ad  hoc 
Paulus  :  Quod  non  parcam ,  satis  non  creditis ;  sed 
an  quceritis  vos  experimenium  ejus  Christi,  id  est 
ut  ideo  maneatis  incorrecli,  ut  potentiam  ultionis 
Christi  experiamini ,  qui  Christus  loquitur  in  me  f 
Non  enim  haec  quae  loquor  a  me  sunt,  sed  a  Christo. 
Salubrius  est,  ut  vos  corrigatis  quam,  dedignantes 
corrigi,  validam  manum  Domini  expcriamini.  Qui 
Christus  non  infirmatur  inter  vos,  id  est  non  infir- 
mus  apparait  vobis,  non  operando  miracula ;  sed 
potens  est  in  vobis ,  id  est  potentia  ejus  manifestata 
est  vobis  per  miracula  quae  Christus  operatus  est 
per  nos  in  medio  vestri.  Ycre  Christus  potens  est. 
Nam  et  si  objicitis  mihi  eum  in  cruce  damnatum, 
impotentem  apparuisse,  MeoTqmdemcrucifixusest, 
sed  ex  infirmitatef  id  est  secundum  infirmilatem 
mortalitatis  et  passibilitatis  quam  in  carae  nostra 
assumpsit ;  sed  licet  ita  cracifixus  sit,  tamen  vivit, 
id  est  potenlialiter  agit  ex  virtute  Dei,  id  est  secun- 
dum  deitatem,  cujus  virtus  ab  eo  non  recessit,  et 
in  quo  omnis  divinitas  corporaliter  habitavit. 

Vere  Christus  vivit  ex  virtute  Dei ;  nam  nos  longe 
inferiores  illo  vivemus  ex  virtute  Dei.  Quod  sic  ait. 
Nos  quidem  infirmi  sumus  in  illo,  id  est  in  simili- 
tudine  illius ,  ut  quemadmodum  ille  pro  nobis,  sic 
et  nos  pro  eo  patiamur.  Sic  quidem  infirmi  sumus  ; 
sed  vivemus,  id  est  potentialiter  agemus  in  vobis  ex 


279 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUII  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  n. 


280 


tfirtutef  id  est  per  virtQtem  Dei,  quam  habemas  fa-  A 
miliarem  in  eo,  scilicet  Ghristo.  Ne  autem  nos  yi- 
ventes  ex  virtute  Dei  districtius  agamus  in  vobis, 
tentate  vosmetipsoSj  id  est  subtili  consideratione  in- 
vestigate  vos.  Tentate  dico,  si  adhuc  estis  in  fide 
quam  accepistis  per  me.  Si  enim  in  meritis  baptizan- 
tium  confidunt,  si  vetera  reducunt,  infide  non  sunt, 
quia  gratisB  Dei  detrahunt.  Tentate  si  estis  in  fide ; 
et  vos  in  fide  inventi  ipsi  probate  vos  ,  id  est  bonis 
operibus  probabiles  facti,  fidem  vestram  decorate. 
Quod  si  in  fide  non  estis,  vos  soli  damnamini.  Nihil 
a  me  requiritur,  quia  an  non  cognoscitis  vosmetijy-' 
sos  in  eo  guod  Christus  Jesus,  id  est  fides  Christi 
Jesu,  in  vobis  posita  est  per  ministerium  meum, 
nisi  forte,  quod  leviter  esse  potest,  vos  esti  reproH, 
id  est  a  Deo  reprobati,  dum  vos  indignos  exhibuistis  n 
sacramentorum  fidei.  Dicerent  iili :  Nec  mirum  si  vos 
reprobi,cum  ipse  reprobus  sis.  Ad  hoc  ^O^  Paulus. 
Quidquid  vos  opponatis ;  tamen  spero  quod  bene  co- 
gnoscitis  hoc  de  nobis  quod  nos  in  nullo  sumus  re- 
probi ;  et  licet  in  nullo  reprobi,  sed  in  omnibus  inve- 
niamur  probati,  tamen  nolumus  vos  esse  malos, 
ut  quidam  prselati,  qui  ut  videatur  probitas  eorum 
exercendoprselationemsuam,  gaudentculpis  subdito- 
rum.  Nos  autem  non  sic,  sed  oramus  Deum  ut  vos 
nihil  mali  faciatis;  einon  oramus  hoc  ut  nos  appa^ 
reamus  probati.  Si  ex  auctoritate  praelationis  vin- 
dicaret  culpam  subditi ,  tunc  probatus  appareret. 
Hoc  non  oramus,  sed  ut  vos  faciatis  quod  bonum 
est;  nos  vero  nihil  dignum  ultione  inv^nientes  in  vo- 
bis  ut  simuSf  id  est  appareamus,  reprobi,  Tunc  prae- 
latus  non  est  quidem,  sed  apparet  reprobus,  quando  ^ 
non  invenit  in  quo  exerceatpotestatemcommissi  ju- 
dicii.  Iterom  sunt  quidam  prslati,  qui  licat  subditi 
eorum  boni  sint^  vexant  tamen  eos  ex  imperio  sus- 
ceptse  potestatis.  Contra  hos  Paulus  :  Ideo  oramus 
ut  non  simus  reprobi,  vobis  facientibus  quod  bonum 
est,  quia  nos  non  possumus  aliquid  adversus  veri" 
tatem,  id  est,  ubi  vera  justitia  est,  eam  impugnare 
non  licel ;  sed  possumus  pro  ventate  tuenda,  si  quis 
eam  male  vel  agendo  vel  dicendo  impugnat.  Ideo  ora- 
mus  ut  vos  faciatis  quod  bonum  est^  quia  gaudemus 
quando  nosinfirmisumuSf  et  potestas  nostra  locum 
non  habel  perfectis  omnibus.  Vos  autem  estis  po- 


tentes,  puram  habentes  conscientiam,  et  ideo  judi- 
cium  nostrum  non  formidantes.  Non  solum  gaude- 
mus,  sed  etiam  oramus  hoc,  ut  vos  potentes  sitis, 
scilicet  vestram  consummationem,  id  est  justitiae 
vestrse  perfectionem.  Et  ideo  quia  gaudemus  et  ora- 
mus  hoc,  ego  absens  scribo  hmc  vobis ;  propterea 
ut  cum  fiiero  prwsens  non  agam  durius,  secundum 
potestatem  apostolatus  mei.  Nec  uti^ue  si  ex  potes- 
tate  agerem,  grave  vobis  esse  deberet,  quia  hanc 
potestatem  dedit  mihi  Dominus  in  oidificationem 
vestram,  et  non  in  desiructionem. 

Postquam  de  his  quae  fecerant  satis  eos  corripuit, 
transit  ut  in  his  quse  de  futuro  restabant  eorripiat 
illos,  dicens  :  In  his  praemissis  sic  vos  habete  ul  do- 
ceo  et  de  castero,  id  est  in  futuro,  fratres,  gaudete, 
id  est  sic  agite  ut  de  opere  vestro  gaudium  semper 
exspectetis,  et  ut  vere  gaudeatis ;  perfecti  estote, 
et  vos  perfecti  exhortamini  imperfectos  ad  perfec- 
tionem.  Yos  veroimperfecti  idem  sapite  cum  perfec- 
tis  exhortantibus  vos,  et  habetepacem  cum  illis,  id  est 
ne  abutamini  correctione  eorum ;  sed  cum  omni  mo- 
destiaamplectiminijussa  eorum,  quia  si  idem  sapi- 
tis  et  pacem  habetis,  sic  erit  vobiscum  Deus  pacis^ 
qui  discordes  abjicit,  concordes  eligit.  Et  idem  Deus 
dilectionis  erit  vobiscum,  quia  non  sufiGicit  pacem 
habere,  nisi  secundum  Deum  sequatur  diligere.  Et 
ut  pax  et  dilectio  Dei  sit  vobiscum,  salutate  vos 
invicem  in  osculo,  id  est  alter  osculetur  altenim, 
mortificata  omni  contentione  inter  vos.  In  osculo 
dico  non  quod  ore  tantum  fiat,  et  non  corde,  sed  in 
osculo  sancto,  quod  nuUa  irse  scintilla  in  occulto 
cordis  lateat.  Et  sic  debetis  vos  invicem  salutare, 
quia  salutant  vos  omnes  sancti,  commendantes  vo- 
bis  dilectionem  exemplo  sui.  Salutatio  propria  Pauli 
sequitur.  GratiaDomini  nostri  Jesu  Christi,  id  est 
Dominusnbster  Jesu  Christus  dans  gratiam,  qua  pec- 
cata  dimittit.  Et  chantas  Dei,  id  est  Deus  Pater  cujus 
charitas  pro  salute  hominum,  Filium  voluit  iacamari. 
Et  communicatio  sancti  Spiritus,  id  est  Spiritas 
communiter  procedens  a  Patre  et  Filio.  Yel  commu- 
nicatio  sancti  Spiritus,  id  est  Spiritus  sanctus  com- 
municans  vobis  gratias  suas,  sit  cum  omnibus  vobis, 
amen,  et  ut  ita  fiat  vos  laborate,  et  Deus  concedat. 


903  ARGUMENTUM  IN  EPISTOTAM  AD  GALATAS. 

Galatae  sunt  Graeci.  Hi  verbum  veritatis  primum  ab  apostolo  acceperunt ;  sed  post  discessum  ejus  tentati 
suut  a  falsis  apostolis;  ut  in  legem  et  circumcisionem  verterentur.  Hos  Apostolus  revocat  ad  fidem  veritatis, 
scribens  eis  ab  Epheso. 


PROLOGUS  BEATI  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 

Galatia  locus  quidem  est  in  Graecia,  et  in  ea  Pau-  D  reversO;  pseudodoctores  (quorum  labor  erat  perse- 
lus  per  aliquod  tempus  conversatus  fuerat,  praedi-  qui  Ecclesiam  Christi)  introierunt  ad  eos  impie 
cans  Galatis  verbum  Dei,  quos  etiam  in  fide  funda-  destruendo  quod  Paulus  religiose  aedificaverat,  di- 
verat.  Et  quandiu  Paulus  apud  eos  remoratus  est,  centes  Paulo  non  esse  credendum;  neque  doctrinam 
satis  honeste  se  habuerunt  in  fide ;  sed  Paulo  inde     ejns  tenendam,  quia  nec  cum  Cbristo  conversatu 


m 


EXPOSmO  IN  KPISTOLAS  PAULL  -  IN  BPIST.  AD  GAL. 


m 


faerat,  in  terris,  nee  ab  eo  edoctus  vel  electas,  nec 
saltem  a  Petro,  vel  ab  his  qui  cum  Christo  conver- 
aati  fuerant  erat  instructus.  Hi  etiam  pseudo  gratise 
Dei  plurimum  derogabant,  dicentes  eam  non  suffi- 
cere  ad  salutem '  nisi  circumcisio,  et  csetera  veteris 
legis  tenerentur.  In  quo  Paulum  male  docuisse  ar- 
guebant,  cum  legem  destrueret  quam  (sicut  omni- 
bus  notum  est)  Deus  per  Moysen  dederat ;  quam  ipse 
Christus,  dum  inter  homines  conversabatur,  obser- 
vaverat,  et  hoc  dicentes  apud  eos  qui  simplices  erant, 
videbantur  inducere  congruas  rationes.  Quibus  fal- 
laciis  jam  adeo  fuerant  seducti  quod,  nisi  sollicitudo 
Pauli  cito  per  hanc  Epistolam  occurreret,  jam  se  dis- 
ponebant  ad  circumcidendum  et  ad  csetera  legalia. 
In  hac  autem  Epistola  Paulus  agit  de  commendatione 
personae  suae,  quam  pseudo  deprimebant.  Agit  etiam 
de  destructione  veteris  legis,  non  quod  improbet 
eam,  eo  quod  tenenda  fuit.  Agit  etiam  de  commen- 
datione  gratise  Christi.  Hsec  tria  sunt  hic  materia  : 
Se  in  hunc  modum  commendat  quod,  cum  illi  obji- 
ciant  ei  se  non  vidisse  Christum,  nec  ab  eo  electum 
Tel  instructum  probat  quod  longe  dignius  aliis  apo- 
stolis  electus  sit  a  Christo  et  edoctus ;  illos  enim, 
dam  mortalis  inter  mortales  conversaretur,  elegit  et 


A  docuit  secundum  infirmitatem  camalis  intellectus; 
adhuc  enim  carnales  erant,  nec  mysteria  divinitatis 
capere  poterant,  quia  licet  accepissent  Spiritum; 
nondum  tamen  datus  erat,  nisi  tantum  ad  remissio- 
nem.  Quod  idem  Jesus  plane  innuit^  ubi  ail :  «  Multa 
habeo  vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo. 
Cum  autem  venerit  Spiritus  (Joan.  xvi,  12),  »  etc, 
illos,  inquam,  adhuc  mortalis  quasi  camales  docuit, 
sed  Paulus  jam  factus  immortaliS;  jam  sedens  in 
dextera  Patris,  jam  dato  Spiritu  sancto,  elegit,  vo- 
cavit  et  docuit,  et  sic  apparet  quod,  in  quo  Paulus 
videbatur  inferior,  longe  cseteris  est  gloriosior.  Ve- 
terem  legem  sic  improbat,  ostendens  eam  datam  ut 
esset  in  tempore,  et  veniente  gratia  statim  finem  ha- 
beret,  velutumbra,  veniente  corpore ;  quse  lex,  quan- 

^  diu  duravit,  nihil  aliud  quam  grave  jugum  et  onus 
importabile  et  inutile  fuit,  quia  neminem  justificare 
potuit.  Destmcta  lege  gratiam  Christi  commendat, 
ut  eam  quse  sola  sufficit  ad  salutem,  et  sine  qua  nec 
ante  datam  gratiam  nec  post,  aliquis  potuit  salvari. 
De  his  omnibus  sic  agit,  ea  intentione  ut  Galatas 
volentes  judaizare  retrahat  ne  faciant,  nec  ultra 
pseudomagistros  audiant. 


EPISTOLA  AD  GALATAS. 


CAPUT  PRIMUM.  ^ 

c  Paulus  apostolus  non  ab  hominibus,  neque  per 
hominem,  sed  per  Jesum  Christum ,  et  Deum  Pa- 
trem,  qui  suscitavit  eum  a  mortuis,  et  qui  mecum 
sunt  omnes  fratres^  Ecclesiis  Galatiae,  gratia  vo- 
bis  et  pax  a  Deo  Patre  nostro,  et  Domino  Jesu 
Christo,  qai  dedit  semetipsum  pro  peccatis  no- 
stris,  ut  eriperet  nos  de  praesenti  sseculo  nequam, 
secundum  voluntatem  Dei  et  Patris  nostri,  cui  est 
gloria  in  ssecula  saeculorum.  Amen.  Miror  quod  sic 
tam  cito  transferimini  ab  eo  qui  vos  vocavit  in 
gratiam  Christi  in  aliud  Evangelium,  quod  non  est 
aliud,  nisi  sunt  aliqui  qui  vos  conturbant;  et  vo- 
lunt  convertere  Evangelium  Christi.  Sed  licet  nos, 
aut  angelus  de  coelo  evangelizet  vobis  prseter-]) 
quam  quod  evangelizavimus  vobis,  anathema  sit. 
Sicut  praediximus,  et  nunc  iterum  dico  :  Si  quis 
vobis  evangelizaverit  praeter  id  quod  accepistis, 
anathema  sit.  Modo  enim  hominibus  suadeo,  an 
Deo  ?  anquaerohominibus  placere?  Si  adhuc  homi- 
nibus  placerem,  Christi  servus  non  essem.  Notum 
cnim  vobis  facio,  fratres,  Evangelium,  quod  evan- 
gelizatum  est  a  me,  quia  non  est  secundum  homi- 
nem.  Neque  enim  ego  ab  homine  accepi  illud,  ne- 
que  didici,  sed  per  revelationem  Jesu  Christi. 
Audistis  enim  conversationem  meam  aliquando  in 
Judaismo  :  quoniam  supra  modum  persequebar 
Ecclesiam  Dei,  el  expugnabam  illam,  elproficiebara 
in  Judaismo  supra  multos  coaetaneos  meos  in  ge- 
nere  meo,  abundantius  semulator  existens  pater- 


naram  mearum  traditionum.  Cum  autem  placuit 
ei  qui  me  segregavit  ex  utero  matris  mese,  et  vo- 
cavit  per  gratiam  suam,  ut  revelaret  Filium  suum 
in  me,  ut  evangelizarem  illum  in  gentibus,  conti- 
nuo  non  acquievi  carni  et  sanguini.  Neque  veni 
Hierosolymam  ad  antecessoresmeos  apostolos,  sed 
abii  in  Arabiam^  et  iterum  reversus  sum  Dama* 
scum.  Deinde  post  annos  tres  veni  Hierosoly- 
mam  videre  Petrum,  et  mansi  apud  eum  diebus 
quindecim.  Alium  autem  apostolomm  vidi  nemi- 
nem,  nisi  Jacobum  fratrem  DominL  Quae  autem 
scribo  vobis,  ecce  coram  Deo,  quia  non  mentior. 
Deinde  veni  in  partes  Syriae  et  Ciliciae.  Eram  au- 
tem  ignotus  facie  Ecclesiis  Judaese,  quae  erant  in 
Christo.  Tantum  autem  auditum  habebant,  quo- 
niam  qui  persequebatur  nos  aliquando,  nunc  evan- 
gelizat  fidem,  quam  aliquando  expugnabat ;  et  in 
me  clarificabant  [glorilicabant]  Deum.  » 

Bxposmo 

Paulus,  etc.  In  hoc  principio  haec  tria,  circa  quse 
maiime  versatur,  scilicet  commendationem  sui,  im- 
probationem  legis,  approbationem  gratise  breviter 
colligit,  dicens :  Paulus  apostolusnomen  suum  (quod 
in  omni  Ecclesia  notum  fuerat)  ad  auctoritatem  po- 
nit.  Paulus,  inquam,  apostoluSf  non  ab  hominibus, 
eligentibuseum,  nequeper  /k>minm,  consecrantem 
eum,  ut  illi  objiciunt  per  Ananiam.  Ideo  ait,  non  ab 
hominihus  neque  per  hominem.  Quidam  enim  non 
ab  hominibus,  sed  a  Deo  electi ;  p%r  hominem  tamen 
sunt  consecrati,  et  e  converso.  Velita  :  Paulus  apo- 


c 

« 
u 
« 
a 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
ff 
ff 
« 


M3 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORDM  JNSTITDTORIS  OPP.  PARS  II. 


m 


stolus  non  ab  homiDibus  eligentibus,  vel  consecran-A  a  vobis.  Miror,  inquam,  dehoc  quod  transferimini. 


tibus  eum,  neque  per  hominem,  id  est  non  per 
Christum  mortalem,  et  in  humanitate  viventem,  sed 
per  Jesum  Christum  suscitatum.  De  eo  quod  sequi- 
tur,  susciiavitf  convenienter  accipimus  suscitatum. 
Dicerent  illi  :  Etiam  si  Christus  legem  destruat, 
non  credimus,  quia  dissentit  a  Deo,  qui  legem  de- 
dit.  Ideo  subdit  Apostolus  per  Christumsuscitatum, 
et  per  Deum  Patrem,  qui  suscitavit  eum  a  mortuis ; 
quem  frustra  mori  vellet,  si  alio  modo  per  legem  ju- 
stificare  posset  hominem  ;  sed  quia  legem  irritam 
vidit,  legem  exclusit,  ut  per  gratiam  Christi  perfice- 
ret  in  quo  lex  deficiebat.  Paulus,  inquam,  et  omnes 
fratres  qui  mecumsunt^  scribimus  Ecclesiis  Galatias, 
Ideo  fratres  sibi  in  salutatione  jungit,  quia  objiciebant 


Ut  gravius  eos  deprimat,  sic  ait.  Transfenintur 
enim  insensibilia,  ut  lapides,  ducuntur  irrationalia. 
Aguntur  ratione  homines  ;  sed  istos  judicat  insensi- 
biles.  Unde  in  sequenti  vocat  eos  insensatos.  Miror 
quod  transferimini  ab  eo,  scilicet  Deo^  qui  Deus  vo- 
cavit  vos  non  merito  legis,  sedper  gratiam.  Yocavit 
dico  et  interius  aspirando,  et  praedicatores  adhiben- 
do  in  gratiam  Christi,  id  est  ad  hoc  ut  essetis  par- 
ticipes  gratiae  Christi.  Transferimini  dico  in  aliud 
Evangelium,  Secundum  illos,  veterem  legem  vocat 
Evangelium ;  quod  tamen  Evangelium  non  est  aliud 
a  nostro,  nisi  sunt  illi  aliqui  qui  vos  conturbantf  id 
est  pseudo,  qui  veterem  legem  carnaliter  docentes, 
dissentire  faciunt  ab  Evangelio  Christi ;  cum  quo 


pseudo  Paulum 


solum  esse  in  destructione  -d  idem  est  intellectum  spiritualiter.  Conturbant^  dic- 


legis,  quam  Petrus  et  alii  in  suis  paterentur  Eccle- 
siis.  Ubi  ait  se  non  ab  homine,  sed  a  Christo  susci- 
tato,  et  a  Deo  Patre  factum  apostolum,  satis  in  hoc 
se  commendavit.  Vobis,  o  Galatae,  sit  gratiay  id  est 
his  qui  peccaverunt;  sit  secunda  remissio.  His  qui  in 
justitia  permanserunt,  sit  perseverantia  gratise.  Sit 
etiam  vobis  pax,  id  est  tranquillitas  animi,  a  Deo 
Patre  nostro  et  Domino  Jesu  ChristOf  qui  uterque  et 
potest  et  vult. 

Modo  commendabit  gratiam  Christi  per  oppositum 
improbando  legem  dicens :  Qui  Christus  dedit  se- 
metipsum  non  aliud  sacrificium,  quia  nihil  praeter 
eum  sufficeret.  Semetipsum  dico,  qui  tantus  erat. 
Semety  ad  discretionem,  ipsum  ait  ad  magnitudinem. 
Dedit  semetipsum  pro  peccatis  nostris  deltndis  ;  quae 


tum  est  a  similitudine  turbatae  aquae ,  in  qua  nihil 
clare  discerni  potest.  Ita  isti  inteUectum  Galataram 
turbaverant,  quod  jam  malum  a  bono  non  discer- 
nebant.  Conturbant  vos,  et  volunt  convertere  Evan' 
gelium   Christi. 

Convertere  dictum  est,  a  similitudine  alicijgas  iter 
agentis,  qui  ab  obstante  sibi  retro,  convertitur  ;  sic 
et  isti  Galatae ,  accepta  fide  Christi  per  Evangelium 
Pauli,  jam  bene  directi  fuerant  in  semita  boni  ope- 
ris,  a  quo  volebant  eos  convertere  illi  pseudo.  Ubl 
ait  volunty  innuit  Galalas  nondum  opere  consensis- 
se  illis,  licet  assensu.  Illi  volunt  convertere  sed  /t- 
cet  nos,  id  est  ego  vel  ipse  Petrus,  aut  angelus  ma- 
lignus  veniens  de  coelOy  id  est  in  splendida  figura  ut 
faciliiis  suadere  possit.  Si  enim  emergens  de  tene- 


si  lex  destruere  posset,  monstrum  putaretur ;  quia  ^  bris  inferni  torvum  et  informem  sese  ingereret  ad 

jam  Pater  superfiue  in  mortem  traderet  Filium.  Nec 

ut  peccata  prsecedentia  solummodo  tolleret,  mori 

voluit,  sed  ut,  destructis  peccatis,  eriperet  nos  de 

prcesenti  sasculOt  in  quo  vidit  neminem  posse  morari 

sine  peccato.  In  quo  notatur  maxima  virtus  Christi, 

qui  in  fomace  peccatorum  nos  liberat  ab  incendio 

pcccati  [eriperet  de  prmsenti  soiculo  nequam,  id  est 

de  conformitate  praesentis  mundi ,  qui  non  allicit, 

et  tanto  plus  capit,  quanto  aeteroa  minus  videntur]. 

Eriperet,    dico,  quasi  vi    conversationis   bonse  de 

saeculo,  sed  nequam,  id  est  secundum  nequitiam  pec- 

cati,  Christus  a  saeculo  suos  eripit.  Quod  Christus 

in  mortem  se  dedit,  hoc  factum  est  secundum  volunta- 

tem  Dei  et  Patris  nostri,  qui  quia  legem  inutilem 


decipiendum,  non  tam  idoneus  esset.  Yel,  angelus 
bonus  veniens  de  coelo,  si  evangelizet  praiterquam, 
id  est  praeter  hoc  qu^d  evangelizavimus  vobis,  sive 
sit  aposlolus  seu  angelus,  illum  non  solum  audeo 
separare  a  corpore  Christi,  sed  etiam  sit  anathema 
ut  ipse  separatus  sit  separatio  illorum.  Hic  callide 
respondet  illis,  qui  objiciebant  illi,  900  quod  Ju- 
daicos  ritus  non  pateretur  in  Ecclesiis  suis,  non 
intelligentes  Petrum  ideo  pati,  non  quod  illud  appro- 
baret,  sed  ne  ruditatem  fidei  eorum  potius  his  con- 
cessionibus  nutriendam,  quam  nimia  asperitate 
destruendam  terreret.  Hoc  autem  solis  patiebatur 
Judaeis  :  sed  Paulus  qui  gentibus  praedicabat,  non 
habebat  eis  indulgere  in  his-  in    quibus  nunquam 


vidit,  ut  nos  salvaret,  ex  pietale  Filium  in  mortem  D  fuerant.  Quod  etiam  poslmodum,  ut  fides   Christi 


tradidit.  Et  quia  Christus  dederit  se  pro  peccatis 
nostris  in  mortem  per  voluntatem  Dei,  scitote  ex 
eo,  quia  cui  Christo  cum  Deo  est  gloria  de  remis- 
sione  peccatorum,  non  legi  in  haec  prsesentia  sascU' 
la  :  et  permanebit  in  saecula  horum  sa^culorum  con- 
secutiva.  Amenf  id  est  vere  ita  est,  quod  Christo  glo- 
ria,  non  legi.  Amen  quandoque  affirmativum , 
quandoque  optativum  est.  Et  quia  Christus  dedit  se 
pro  paccatis  nostris  secundum  voluntatem  Dei,  et 
legem  evacuavit,  miror  ergo  quod  sic,  id  est,  tam 
vehementer  omnibus  mandatis  meis  derelictis;  et 
tam  cito  :  parum  enim  est  temporis  ex  quo  discessi 


solida  esset,  difficiliori  labore  destruere  oporterel, 
Et  quia  nec  angelum,  nec  apostolum  pateremur 
aliud  vobis  praedicantem,  igitur  si  quis  pseudo  evan- 
gelizaverit  vobis  praeter  id  quod  accepistis  a  me, 
anathema  sit.  Et  hoc  nunc  iterum  dico  de  pseudo, 
sicut  modo  praedixi  de  nobis  et  de  angelo.  Yel  ita  : 
Praedixi  vobis  cum  apud  vos  essem,  me  omnes  pseudo 
excommunicaturum ;  sic  etiam  nunc  iterum  dico.  Si 
quis  vobisevangelizaverityprceterid  quod  accepistis, 
anathema  sit,  Dico  anathema  sit^  et  hoc  et  caetera 
praemissa,  zelum  Christi  habens  dico,  quia  an  modo 
suadeo  hominibus^  id  est  an  secundum  voluntatem 


5M5  EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL.  286 

hominaiii  suaftibUiter  loquor  :  an suadeo, Ddo,  id est  A  ita  persequererEcclesiam Christi,  apparet  quod  ante 
ad  gloriam  Dei  ?  Quasi  dHceret :  Ideo  dico,  anathema 


siif  etc.,  quia  olim  quidem  ante  fidem  suadebam 
homimbus ,  prsedicans  legem ;  sed  modo  in  fide  sua- 
deo  gloriam  Dei ;  ideo  non  jam  suadeo  hominibus, 
quia  non  qusero  placere  illis.  An  enim  qiUBro  ampliui 
flaeere  homimbus  f  Si  legem  praedicaret,  quam  ho- 
mo  virtule  sua  poterat  operari,  tunc  placeret  homi- 
niboa  :  sed  nolo  placere,  quia  ti  adhuc  placerem  ho- 
minibuif  prsedicando  legem,  jam  non  essem  servus 
Chrisii,  dum  quod  attribuerem  legi,  detraherem 
grati»  Christi.  Vel  ita  :  An  modo  suadeo  hominibus, 
anDeo^  Silegem  praedicaret,  hominibus  suaderet; 
quae  enim  lex  praecipit,  homo  satis  potest  operari , 
ut  abscindere  pelliculam,  immolare  pecudem  et  hu- 


conversionem  Evangelium  non  didici. 

Subdit  quod  post  subditionem  non  didicerit.  Ego 
ita  persequebar  Ecclesiam  Christi ;  sed  cum  placuU 
ei,  ex  gratia,  non  ex  merito,  ei  dico  qui  quam 
potentialiter  me  segregavit  de  utero  matris  mece,  de 
quo  nunquam  exirem,  nisi  roisericordia  ejus  extra- 
heret  me,  tam  misericorditer  vocavit  me  per  gratiam 
suam  ad  fidem.  Yel  ita  :  Qui  me  segregavit  de  matre 
mea,  id  est  a  Synagoga,  in  qua  puer  nutritus  et 
doctus  fueram,  nec  de  sinu  vel  gremio,  sed  de  ipso 
utero  Synagogae.  Pharisaeus  enim  erara  inter  prin- 
cipes  legis,  et  me  inde  segregatum  yocavit  ad  fidem 
per  gratiam  suam,  non  quia  zelum  legis  habueram. 
Yocavit,  inquam,  ut  revelaret  in  me  Filium  suum. 


jasmodi.  Quod  si  per  haecsalvum  diceret  hominem,g  Si  quis  enim  vocationem  mei  considerat,  intelliget 


Deo  detraheret  salutem  hominis^  et  ascriberet  ho- 
mini.  Caetera  non  mutantur. 

Ad  illud  quod  superius  dixit,  non  ab  hominibus, 
nequeper  hominem,  hic  respondere  incipit.  Littera 
tamen  prope  jungitur  :  ideo  hominibus  placere  non 
qoserOy  sed  Christo,  quia  Evangelium  meum  non 
est  secnndum  hominem,  sed  a  Deo.  Et  ideo  facio 
vMs  notum.  fratres,  Evangelium  :  non  illud  vetus, 
sed  guod  evangelizatum  est  a  me ;  hoc  de  eo  facio 
Tobis  notom,  quod  non  est  mihi  traditum  secundum 
hominem.  Et  hoc  probat :  Vere  non  secundum  ho- 
minem,  quinequeaccepiilludEyQngehum  ab  homine, 
conseerante  me  in  hoc  ministerium,  neque  didici 
illud  ab  homine.  Posset  consecrari  a  Deo,  et  tamen 


omnem  salutem  ex  Christo,  nullam  ex  lege,  quas 
mihi  non  profuit.  Nec  ideo  solum  vocavit  ut  in 
simUitudine  mei  revelaret  gratiam  suam,  sed  ad  hoc 
etiam  ut  evangelizarem  illum  in  gentibus,  et  notam 
facerem  misericordiam  Dei.  Cum  ita  Deo  de  me 
placuit,  continuo  non  acquievi  cami  etsanguini^  id 
est  Judseis  male  suadentibus  mihi,  qui  nihil  aliud 
sunt  quam  caro  voluptuosa.  Et  sanguis,  id  est  anima 
non  secundum  rationem,  sed  secundum  quod  per 
motum  sanguinis  turpia  cupit.  Neque  continuo  veni 
Hierosolymam  a(f  apostolos  antecessoresmeos,  quia 
me  in  fide  antecesserant,  ut  docerer  ab  illis,  sed 
continuo  abii  in  Arabiam.  Haec  Arabia  est  in  qua 
est  mons  Sina,  prope  iEgyptum  in  deserto.  Et  iterum 
ab  Arabia  reversus  sum  Damascum.  Deinde  post 


postea  discer^  praecepta  iUa  ab  homine.  Non  accepi  c  annos  tres  veni  Hierosolymam,  non  ut  quasi  minus 


ab  homine,  nec  didici,  sed  per  revelationem  Jesu 
Chrisii,  id  est  per  Jesum  Christum  aperte  revelan- 
tem  mihiy  non  per  parabolas  loquentem,  sicut  alios 
apostolos  docuit,  dum  in  carne  esset  adhuc  morta- 
Us  et  iUi  inteUectu  infirmiores  :  vere  non  didici 
iOiid  ab  homine,  quia  nec  ante  conversionem,  nec 
post  conTersionem.  Ante  conversionem  prius  osten- 
dit,  dieens  lAudistis  conversationemmeam  aliquan- 
do,  id  est  tempore  infidelitatis  habitam  in  Judaismo  ; 
hoe  audistis  quoniam ,  id  est  quod  persequebar  Ec- 
elesiam  Dei  supra  tnodum  persecutorum :  nemo  enim 
tam  Tiolens  erat  in  servos  Dei.  Persequebar  dico  et 
expugnabam  illam  secundum  quosdam  multos  enim 
Tolentes  converti;  adhuc  spirans  minarum  et  caedis. 


sapiens  interrogarem,  sedsolummodo  viderePetrum. 
Et  mansiapudeumdiebus  quindecim,  et  tam  brevi 
spatio,  si  indigere,  non  satis  possem  doceri.  Petrum 
ibi  vidi ;  sedaliumapostolorumneminemiMoXQmpote 
vidi^  nisi  Jacobum  fratrem  Domini,  qui  episcopus 
erat  Hierosolymis.  Et  sic  apparet  quod  post  con- 
versionem  nihil  didici ;  qua^  autem  scHbo  vobis, 
scilicet  quod  nec  ante  nec  post  didicerim,  credite 
quiainhis  non  mentior,  Ecce  enim  loquor  haec  coram 
Deo,  Quod  si  Deus  praesens  adesset,  nihil  in  sermone 
meo  falsitatis  argueret.  Deinde  visis  Petro  et  Jacobo, 
veni  inpartes  Syrias  et  Cilicias,  Ego  vero  eram  igno* 
tus  facie  Ecclesiis  Judosas,  quce  erant  in  Christo ; 
quod  si  me  non  riderint,  apparet  me  nihil  ab  eis 


retroduxi.  Plures  etiam  jam  fideles  fidem  negare  j^  didicisse.  Facie  quidem  eram  ignotus,  sed  auditum 


eoegi  ;  expugnabam,  dico,  et  proficiebam  in  Judai- 
smo-  Lex  enim  mea  magis  ac  magis  per  me  in  in- 
cremeatam  proficiebat.  Proficiebam  dico  agendo  SU' 
pra  multos  cocetaneos ,  qui  juvenes  et  laboriosi 
eranty  ut  ego.  Coaetaneos  dico,  non  proselytos,  sed 
in  genere  meo,  ita  filios  Abrahae  ut  ego  et  in  lege 
notrilOB.  Et  dico  existens  amulator,  id  est  imitator 
el  amator ;  non  tantum  legis,  sed  etiam  patemarum 
traditionum.  Prophetaeenim,  praeter  legem,  quasdam 
traditiones  dederunt,  ut  Zacharias  jejunium  primi, 
et  jejunium  quarti  {Zach,  viii,  19),  etc.  Traditionum, 
I^OT  dico,  fn^arum,  quia  tam  bene  operabar  illas, 
cpod  quasi  meae  propriae  esse  videbantur,  et  cum  ego 


tantummodo  habebant  de  me.  Hoc,  inquam,  audie- 
rant  quoniam^  id  est  quod  Paulus  qui  persequebatur 
nos  aliquando,  id  est  tempore  infidelitatis,  nunc 
evangelizat  fidem  Christi,  quam  fidem  expugnabat 
aliquando.  Et  hoc  audientes  in  me  converso,  et 
sic  praedicante  clari/icabant  Deum,  et  magnificabant 
misericordiam  Dei. 

CAPUT  II. 

u  Deinde  post  annos  quatuordecim,  iterum  as- 
c  cendi  Hierosolymam  cum  Bamaba ,  assumpto  et 
«  Tito.  Ascendi  autem  secundum  revelationem,  et 
«  contuli  cum  illis  Evangelium,  quod  praedico  iQ 


287 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS  U. 


28S 


gentibus.    Seorsum   autem    his    qui   videbantur  A  lymam,  adducens  secam  idoneos  testes,  Bamabam 


aliquid  esse,  ne  forte  in  vacuum  currerem,  aut 
cucurrissem.  Sed  neque  Titus  qui  mecum  erat 
cum  esset  gentilis,  compulsus  est  circumcidi,  sed 
propter  subintroductos  falsos  fratres,  qui  subin- 
troierunt  explorare  libertatem  nostram ,  quam 
habemus  in  Christo  Jesu,  ut  nos  in  servitutem 
redigerent.  Quibus  neque  ad  horam  cessimus 
subjectioni,  ut  veritas  Evangelii  permaneat  apud 
vos.  Ab  his  autem  qui  videbantur  esse  aliquid 
(quales  aliquando  fuerint,  nihil  mea  interesl ; 
Deus  enim  personam  hominis  non  accipit  [Deut, 
X,  17;  Rom.  ii,  19].  Mihi  autem  qui  videbantur 
esse  aliquid;  nihil  contulerunt.  Sed  econtra  cum 
vidissent    quod    creditum   est  mihi  Evangelium 


de  Judseis,  Titum  de  gentilibus,  qula  Ecclesiae  qui- 
bus  prsedicabat,  opponebani  ei,  quod  dissentiret  in 
praedicatione  a  Petro  et  ab  aliis.  Qnam  dubietatem 
removere  volens,  cum  testibus  ascendit  Hierusalem, 
non  quod  dubins  esset  in  aliquo,  sed  ut  certnm  fieret 
his  qui  dubitabant  quod  non  dissentiret  a  Petro. 
Aicendi  non  tantum  quia  sic  volui,  sed  etiamascendi 
secundum  revelationem^  id  est  quia  revelavit  mihi 
Deus  sic  oportere  fieri ;  et  tunc  non  didici  ab  illis, 
sed  contuli  cum  illis  Evangelium,  dicens  :  Sic  et  sic 
praedico.  Nonne  et  vos  eodem  modo  ?  Diceret  ali- 
quis  :  Reticuisti  qusedam,  quse  gentibus  pnedicas. 
Non  «tique  ait  Paulus,  sed  Evangelium  quod  frcedico 
in    gentibus.    Nec  inde  verbum    subticui,  contuli 


prseputii,  sicut  et  Petro  circumcisionis  ;  qui  enim  ^  publice  cum  tota  Ecclesia.  Seorsum  autem,  id  est 

separaiim  coniulicumhisquividebanturesseaJiguid, 
id  est  cum  apostolis,  non  tamen  seorsum  cum  his  ot 
alios  excluderem,  et  private  cum  his  agerem ;  sed 
prius  sermo  meus  publice  fuit  ad  omnes,  nunc  ad 
istos.  Yel  ita  :  Contuli  cum  illis  seorsum  factis  his, 
id  est  apostolis,  ne  viderer  impotens  esse  defendere 
Evangelium  meum  sine  auxilio  eorum.  Ideo  sic 
contuli  ne  forte  ^quod  contingere  posset)  currerem, 
id  est  currere  putarer,  aut  cucurrisse  in  vacuum, 
nisi  per  hanc  collationem  approbarem  meum  Evan- 
gelium.  Nec  tantum  conferendo  illud  comprobavi, 
sed  neque  etiam  Titus  qui  mecum  erat,  cum  esset 
natione  gentilis,  compulsus  est  circumcidi.  Per  hoc 
quod  ait  compulsus,  innuit  illos  pseudo  multum 
laborasse  contra  Paulum,  ut  circumcideretur  Titus. 


operatus  estPetroin  apostolatu  eircumcisionis,  ope- 
ratus  ^09  est  et  mihi  inter  gentes.  Et  cum  co- 
gnovissent  gratiam,  quae  data  est  mihi;  Jacobus,  et 
Cephas  et  Joannes,  qui  videbantur  columnse  esse, 
dextras  dederunt  mihi  et  Bamabae  societatis,  ut 
nos  in  gentes  ,  ipsi  autem  in  circumcisionem, 
tantum  ut  pauperum  memores  esscmus.  Quod 
etiam  sollicitus  fui  hoc  ipsum  facere.  Cum  autem 
venisset  Cephas  Antiochiam,  in  faciem  ei  restiti; 
quia  reprehensibilis  erat.  Pnus  enim  quam 
venirent  quidam  ab  Jacobo,  cum  gentibus  edebat. 
Cum  autem  venissent,  subtrahebat  et  segregabat 
se ,  timens  eos  qui  ex  circumcisione  erant.  Et 
simulationi  ejus  consenserunt  cseteri  Judsi ,  ita 
ut  Barnabas  duceretur  ab    eis  in  illam  simula- 


_.  —    —  —  ,  „ ^ ... — , 

tionem.  Sed  cum  vidissem  quod  non  recte  am-  ^  Nec  tantum  Titus  non  est  compulsus  ad  hoc  ;  sed 


bularent  ad  veritatem  Evangelii,  dixi  Cephae  coram 
omnibus  :  Si  tu,  cum  Judaeus  sis  gentiliter  vivis, 
et  non  Judaice,  quomodo  gentes  cogis  judaizare  ? 
Nos  natura  Judaii,  et  non  ex  gentibus  peccatores. 
Scientes  autem  quod  non  justificatur  homo  ex 
operibus  legis  nisi  per  fidem  Jesu  Christi ;  et  nos 
a  in  Christo  Jesu  credimuS;  ut  justificemur  ex  fide 
«  Christi,  et  non  ex  operibus  legis.  u  Propter  quod 
«  ex  operibus  legis  non  justificabitur  omnis  caro 
«  {Rom.  III ,  20).  »  Quod  si  quaerentes  justifi- 
«  cari  in  Christo,  inventi  sumus  et  ipsi  peccatores, 
«  nunquid  Christus  peccati  minister  est  f  Absit  t  Si 
<  enim  quse  destruxi;  iterum  haec  reaedifico,  pra^va- 
«  ricatorem  me  constituo.  Ego  enim  per  legem  legi 


neque  etiam  ad  horam  cessimussubjectioni.  Quiasic 
ait  :  Non  est  compulsus  circumcidi ;  nec  propter 
subinlroductos  falsos  fratres,  Infideles  enim  Judsei, 
quibus  Paulus  quia  infidelibus,  non  responderet, 
prsemio  conducebant  falsos  fratres,  per  quos  Paulum 
impugnarent.  Propter  illos,  inquam,  qui  dolose 
subintroierunt  explorare  libertatem  nostram,  id  est 
fidem  quae  nos  liberos  facit  a  jugo  legis ;  quam  liber- 
tatem  habemus  in  Christo  Jesu.  Explorare  /SOO 
ideo,  ut  nos,  si  possent,  redigerentin  servitutem,  id 
est  in  veterem  legem  quae  gravis  servitus  est.  Per 
hoc  fidem  Christi  multum  commendat,  quia  vocat 
libertatem,  legem  deprimit  quam  vocat  servitutem. 
Propter  illos,  inquam,  neque  saltem  ad  horam  ces- 


« mortuus  sum,  ut    Deo  vivam.    Christo  confixus  D  simus  subjectioni,   id  est  legi    quae  cedentes  sibi 
«  sum  cruci.  Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  vero 
«  in  me  Christus.  Quod  autem  nunc  vivo  in  came, 


«  in  fide  vivo  Filii  Dei,  qui  dilexit  me,  et  tradidit 
«  seipsum  pro  me.  Non  abjicio  gratiam  Dei.  Si  enim 
«  per  legem  justitia,  ergo  Christus  gratis  mortuus 
«  est.  » 


Exposrrio. 


Deinde  post  annos  quatuordecim  a  primo  adventu 
transactos,  iterum  ascendi  Hierosolymam  cum  Bar- 
naba,  assumpto  etiamet  Tito.  Ascendi  dicit  secun- 
dum  situm  loci.  Paulus  ideo  secundo  venit  Hieroso- 


subjicit  servituti.  Ideo  non  cessimus,  ut  veritas 
Evangelii  nostri  permaneat  apud  vos,  id  est  ut  sicut 
praedicavimus  legem  esse  inutilem,  gratiam  esse 
sufiicientem,  ita  semper  crederetis. 

Paulus  alio  tempore  Hierosolymam  veniens,  ut 
omnem  de  se  suspicionem  toUeret,  Timotheum  jam 
circumcisum  iterum  fecit  circumcidi,  non  quod 
crederet  aliquid  jam  conferre  circumcisionem,  sed 
quia  imposuerant  ei  quidam  ipsum  dixisse  legem 
omni  tempore  fuisse  inutilem.  Quod  ut  nihil  esse 
probaret,  Timotheum  exhibuit  ad  circumcidendum  ; 
sed  modo  Titum  circumcidi  nuUa  ratione  voluit, 
quia,  si  modo  cum  venisset  Hierusalem»  ut  proba- 


S89 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.   AD  GAL, 


290 


ret  Dihil  esse  circumcisionem,  eum  circumciderel,  A  concordiae,  quose  invicem  confoederabant  antiqui. 

dicerent    Ecclesiae   gentium  :  Ecce    falsitas  Pauli 

quem,  vellet  nollet,  Titum,  in  Hierusalem  circum- 

eidere  oportuit.    Ostendit  per  illam    collationem 

Evangelii  quod  post  conversionem  non  sit  inven- 

tus  inferior  Petro  et  aliis.  Adjungit  etiam  quod  ante 

conversionem  longe  dignior   illis    fuerit  sub  lege  ; 

callide  tamen  quasi  pro  niliilo  sibi  sit  dignitas  quam 

ante  fidemhabuit.  Littera  sic  jungitur  :  Contuli  cum 

illis,  et  apparui  secundum  post  acceptam  fidem  irre- 

prehensibilis,  sicutiili ;  sedqualeifuerintaliquando^ 

id  est  ante  fidem  Petrus  et  alii,  qui  videbantur  ab 

his  secundum  camem  sapientibus  esse  aliquid,  hoc 

memorare  quales  illi  fuerint  qualis  ego  sub  lege  ni- 

hU  mea  interest,  id  est  nihil  confert  in  mea  re.  Ye- 

nim  qoidem  est  quod  ego  tunc  dignior  illis  eram, -d^^  venisset  Cephas  Antiochiam  ego  restitiei; 

sed  tamen  non  curo  hiyusmodi  gloriam.  Videbantur     nec  in  occulto»  sed  in  faciem^  id  est  in  conspectu 

dicity  quantum  ad  illos  qui  Petrum  et  alios  ita  judi- 


Societatem  nobiscum  pacti  sunt,  ita  ut  nos 
praedicaremus  in  gentes,  ipsi  autem  in  circumci- 
sionem,  Hoc  tantum  singulare  nobis  imponentes,  ut 
essemus  memores  pauperum,  qui  erant  Hierosoly- 
rois,  quod  illi  nisi  per  nos  non  poterant.  Quodf  sci- 
licet^  benefacere  pauperibus  non  solum  volui^  sed 
etiam  sollicitus  fui  facere,  ita  quod  hoc  ipsum,  id 
est  non  rcinus  feci  quam  illi  peccati  sunt. 

Postquam  ostendit  illos  nihil  contulisse  sibi,  et  se 
potius  necessarium  illis,  secundum  memoriam  pau- 
perum,  addit  quoddam  majus,  scilicet  quod,  cum 
ipse  esset  irreprehensibilis ,  reprehensibUem  etiam 
ostendit  Petrum  dicens  :  Conferens  cum  Petro  et 
aliis  nihil  mihi  contulit,  sed  ego  contuli  Petro.  Quia 


cabant  magnos.  Paulum  nihil.  Ideo  quales  tunc 
fuerint,dicere  praetereo.  Scioenim  quod  Deus  nonac- 
eipitpersonam  hominis,  id  est  Deus  non  habetaccep- 
tum  hominem  propter  personam  generis  divitiarum 
▼el  scientiae.  Dicere  quales  prius  fuerint ;  ideo  nihil  in- 
teresse  dico  in  mea  re,  quia  hoc  solum  mihi  sufficit 
ad  commendationem  quod  Petrus  et  alii  qui  dice- 
bantur  esse  aliquid,  nihil  mihi  contulerunt,  idestin 
nullo  me  correxerunt.  In  nuUo  mihi  profuerunt 
dum  contuli  cum  eis  Evangelium.  Yel  per,  autem, 
copoletur  dicere,  quales  fuerint  ante  fidem  nihil 
mihi  confert ;  sed  hoc  dicere  quod  illi  qui  videban- 
tur  esse  aliquid,  nihil  mihi  contulerunt ;  satis  est  ad 


Ecclesiae.  Ideo  restiti,  quiaerat  reprehensibilis ;  et  si 
non  per  intellectum,  tamen  per  exemplum.  Ideo  Pau- 
lus  restitit  Petro  in  faciem,  quia  Petrus  non  peccabat 
in  se,  de  quo  quidem  secreto  esset  corrigenduS;  sed 
peccabat  in  cauta  simulatione,  corrumpendo  Eccle- 
siam,  et  qui  in  publico  peccabat,  publice  arguendus 
erat ;  qui  enim  viderant  offensionem,  necesse  erat 
ut  iidem  viderent  offensae  emendationem.  Petrus 
utique  eratreprehensibilis,  quia  priusquam  venirent 
quidam  conversi  deJudansabJacobo,  qui  cathedram 
habebat  Hierosolymis,  priusquam  hi  venirent,  Pe- 
trus  edebat  cum  gentibuSf  sine  discretione  ciborum. 
Prius  sic  faciebat ;  sed  cum  illi  venissent,  subtrahe- 
bat  se  a  mensa  gentilium,  nec  latenter  subtrahebat ; 


commendationem.  Nihil  quidem  contulerunt  mihi,  ^  sed«e^^^a&a(  5^,  id  est  seorsumfaciebat  Judaeorum 

mensam  a  grege  gentilium  vel  in  alia  domo,  vel  in 
alia  mensa,  timens  offendere  eos  qui  erant  ex  cir- 
cumcisione,  id  est  Judaeos,  si  participaret  gentilibus, 
et  huic  simulationi  ejus  (non  enim  credebat  disere- 
tionem  ullam  Judaei  et  gentilis,  sed  tantum  pro  evi- 
tanto  scandalo  simulabat)  simulationi,  inquam,  ejus 
consenserunt  casteri  Judan,  ita  ut  etiam  Bamabas^ 
discipulus  meus,  duceretur  abeis  Judaeis  in  eamdem 
simulationemf  et  nolletcommunicare  gentilibus.  Pe- 
trus  simpliciter  non  considerans  per  hoc  corrumpi 
fidem  Ecclesiae,  declinabat  a  scandalo  Judaei  fratris, 
per  hanc  simulationem.  Sed  ego,  cum  vidissem, 
quod  non  recte  ambularent  Petrus  et  qui  cum  eo 
erant,  non  recte  dico  ad  comprobandum  veritatem 


sed  etiam  affectantes  societatem  nostram,  mihi  et 
BamabaB  discipulomeo  dederunt  dextras  societatis. 
Quod  aic  ait :  Nihil  contulerunt;  sed  econtrario  cum 
illi  vidissent  quod  creditum  est  mihi  a  Deo  Evan- 
gelium  proeputii^  id  est  gentilitatis  eadem  dignitate 
sicut  Petro  creditum  est  Evangelium  circumcisio' 
nis,  id  est  in  Judaeos.  Econtrario  dicit  secundum  opi- 
niooem  eorum  qui  Paulum  indigniorem  judicabant 
Peiro. 

Bene  dico  cum  vidissent,  viderunt  enim,  quia 
idem  Deu8  qui  operatus  est  Petro,  id  est  ad  gloriam 
et  commendationem  Petri,  miracula  per  eum  fecit  in 
apostolatu  cireumcisionis,  similiter  operatus  est  et 
mihZf  id  est  ad  mei  commendationem  inter  gentes ; 


genliam  enim  Apostolus  erat.  Cum  vidissent  credi-  D  Evangelii,  qui  praedicaverant    ntus  Judaicos  jam 


tom  ease  mihi  Evangelium,  et  cum  idem  per  effe- 
ctum  cognovissent,  videntes  gratiam  quas  data  est 
mihi  (plures  enim  quam  illi  convertebam  ad  fidem). 
Cognovissent  dico  Jacobus,  et  Cephas,  et  Joannes, 
qui  videbantur  esse  columnce,  id  est  sustentatores 
Ecclesiae.  li  enim  honoratiores  caeteris  erant,  quia 
Christus  eos  in  secretioribus  suis  semper  admitte- 
bat,  coram  quibus  transfiguratus  fuit  in  monte 
(Matth.  xvu,  %).  li,  inquam ,  hoc  cognoscentes,  de- 
derunt  mihi  et  Barnaba;  dextras  societatisy  intelli- 
gentes  nos  non  inferiores  illis,  sed  pares,  non  disci- 
poloa  sed  socios.  Conjungere  dextras,  signum  erat 


inutiles,nec  esse  tenendos.  Cum  hoc  vidissem,  dixi 
Cephas  coram  omnibus  (sic  enim  oportebat,  dum  ejus 
simulatio  totius  Ecclesiae  esset  corruptio.)  :  Hoc, 
inquam  dixi,  si  tu,  Petre,  cum  sis  natione  Judoeus 
vivis,  id  est  vivere  soles  gentiliter^  nihil  judicans 
immundum,  et  non  vivis  xAir^judaice,  ut  secundum 
ritus  illos  cibos  de  immunditia  damnes;  si,  inquam» 
tu  naturalis  Judaeus  non  judaizas :  quoinodo,  id  est  qua 
ratione  gentes  quae  nunquam  judaizaverunt,  cogis 
judaizarCy  exemplo  tuo,  licet  non  ita  praedices? 
Nisi  enim  in  hoc  publice  correctus  esset  a  Paulo, 
seque  ideo  reprehensibilem  confiteretur,  putarent 


291 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


%n 


non  solum  Judaei,  sed  etiam  gentiles  inutilem  esse  A  difico,  praevaricatorem  legis  me  constituo.  Nam  ego 


fidem  sine  lege. 

Hucusque  satis  probavit  se  non  esse  inferiorem 
Petro,  et  aliis,  imo  necessarium  et  correctorem 
eorum.  Modo  transit  ad  improbandam  legem,  quod 
nullo  modo  tenenda  sit;  dicens  :  Gentes  utique  non 
debent  judaizare  :  quia  nos  per  naiuram  Judasi\  si 
amodo  judaizamus,  inutiliter  agimus.  Quod  sic  ait : 
Nos  quidem  sumus  Judaei  per  naturam  in  Judaismo 
nati,  et  semper  insistentes  operi  legis.  Judaei  sumus, 
et  non  sumus  peccatores  ex  gentibus,  id  est  non  pec- 
cavimus  ad  similitudinem  gentium,  adorantes  idola 
et  hijyusmodi  :  quod  non  fecerant  Judxi.  Et  cum 
simus  per  naturam  Judsei,  tamen  non  justificamur 
ex  operibus  legis.  Et  nos  hoc  scientes  quod  nullus 


deserui  legem,  per  ipsam  legem  ita  praecipientem, 
ne  veniente  gratia  teneretur.  Et  non  dicit  desenii, 
sed  mortuussum  legij  id  est  ita  legem  destruxi  sicut 
nunquam  ampliusad  iUam  reversurus,  quomodoa 
morte  non  fit  reversio  ad  vitam.  Legi  ideo  mortuus 
sum,  ut  vivam  DeOf  id  est  per  gratiam  I>ei.  Yere  de- 
serens  legem,  vivit  Deo  per  fidem;  nam  cessat  a  malo, 
et  operaturbonum.  Quod  sic  ait :  Confixussum  cruci 
ChrisHy  id  est  affixos  habeo  sensus  meos  per  virtu- 
tem  crucis  Ghristi,  ne  quandiu  in  fide  Ghristi  sum, 
liceat  porrigere  manum  vel  pedem  ad  opus  malum. 
Gonfixus  sum  cruci  Ghristi ,  id  est  ad  gloriam  Chri- 
sti,  qui  me  sic  confixit,  et  per  haec  habemus  cessare 
a  malo.  Christus   si  voluisset,  aliud  genus  mortis 


homo  justiHcatur  ex  operihus  legis,  nisi  per  fidem  ^  elegisset,  sed  voluit  ut  nec  ipsum  genus  mortis  my- 
Jesu  Christi,  ut  gentiles,  sic  et  nos  Judaei  credimus     sterio  careret,  praesignans  hoc  in  affixione  suorom 


in  Christo  Jesu^  ut  sic  justificemur  ex  fide  Christi 
tantum,  et  non  ex  openbus  legis,  Propter  quod,  id 
est  quia  nos  Judaei  ex  fide  sola  justificamur  non  ex 
lege.  Ergo  omnis  caro,  id  est  omnis  gentilis  cami  obe- 
diens,  Deum  nesciens,  non  justificabitur  6x  operi^ 
busl^lLIL  legiSf  siea  fecerit.  Sienim  Judaeo  non 
prosunt  opera,  multo  minus  gentili.  Gamem  vocat 
gentilem,  quia  nunquam  in  cultu  legis  Dei,  sed  sem- 
per  fuit  in  opere  carnis.  Yel  ita,  quia  si  Judaeus  non 
est  justus  ex  lege,  multo  minus  caro,  id  est  peccator 
ex  gentibus.  Probat  iterum  idem  per  impossibile  et 
inconveniens.  Dico  quod  ex  fide  Christi  justificabi- 
mur  ;  quod  si  ita  non  est,  hoc  est  quod  ait :  Si  nos 
qucerentes  justificari  in  Christo,  id  est  per  fidem 


membromm,  quae  secundum  veterem  hominem  pas- 
sibilis  et  mortalis  usque  ad  diem  cmcis  sustinaerat, 
ut  sicut  membra  sua  confixa,  secundum  virtutem 
hominis  ad  aliquos  actus  extendere  non  potait, 
quod  in  illa  cmce  sic  configebat  hominem  justitiae, 
ut  quandiu  fidem  Ghristinonviolaret  ad  actum  inju- 
slitiae  declinare  non  posset.  Confixus  sum  craei, 
cessans  a  malo.  Vivo  autem  jam  uon  ego^  qui  eram 
secundum  legem  ;  sed  vivit  in  me  ChrisUu^  id  est 
vigo  ego  ipse  factus  Christus  per  conformitatem,  et 
per  hanc  partem  habemus  operari  bonum.  Yivo 
utique  Deo  per  fidem,  per  dilectionem,  per  traditio- 
nem.  Hoc  ita  ait.  Ego  vivo;  quod  autem  nune  vivo^ 
positus  in  carne,  quia  licet  caro  impugnet  spiritum, 


Christi,  non  dico  putati  existimationem  stultomm  ^  tamen  spiritus  in  me  vivit,  et  Jugulat  desideria  car-- 


nis,  quod  miraculum  est  ita  vivere  in  came.  Quta 
vero  sic  vivo  in  fide,  id  est  per  fidem  Filii  Pei  vivo, 
et  non  per  opera  legis ,  sed  per  dilectionem  Christiy 
Qui  dllexit  me,  hominem  personaliter  uniens  sibi. 
Yivo  etiam  et  per  traditionem,  quia  Christus  tradi" 
dit  semetipsum  in  mortem  pro  me,  redimendo  a 
morte,  quod  non  poterat  effici  per  legem.  Et  quit 
per  fidem  vivo,  et  non  per  legem,  igitur  non  reduco 
legem.  Quod  tamen  sic  ponit :  Non  abjido  gra^am 
Dei,  quia  reducere  legem,  1^%.1^  esset  abjicere 
gratiam.  Ideo  non  reduco  legem,  quia  non  per  legem 
justitia.  Si  enim  per  legem  esset  justitia,  ego  Chri" 
stus  gratiSf  id  est  superflue  mortuus  est,  ut justifica- 
ret,  cum  per  legem  habeatur  justitia ;  sed  Christum 


non  curo,  sed  si  per  fidem  Christi  quaerentes  justi- 
ficationem  inventi  sumus  ut  gentiles  etiam  nos  ipsi 
peccatores,  quia  legem  deseruimus,  ad  fidem  Ghri- 
sti  transeuntes  ;  si  hoc,  inquam,  est,  tunc  Christus 
minister  est  peccati ;  ipse  enim  docuit  legem  non 
esse  tenendam,  sed  ex  fide  esse  omnem  justifica- 
tionem.  Sed  quia  exhorrebat  Christum  dicere  mini- 
strum  peccati,  dicit  hoc  sub  admiratione  sic  :  Nun- 
quid  aliquis  insensatus  audet  dicere  quod  Christus 
minister  est  peccati  ?  Absit  hoc  ut  Christus  minis* 
ter  sit  peccati  i 

Yere  Christus  non  est  mmister  peccati.  Nam  ego 
destmxi  legem,  quam  non  reaedifico,  ne  me  con- 
stituam  prsevaricatorem.  Si  enim  destmctam  legem 
reaedificans,  ideo  praevaricationis  reus  sum.  TuncD  superflue,  mortuum  noUetis  concedere. 
bene  sequitur  quod  Christus^  quia  legem  exclusit^ 
non  est  minister  peccati.  Quia  sic  ait  :Si  legalia  quas 
destruxi  hcec  iterum  reasdificabOf  docens  ea  esse 
tenenda,  tunc  profecto  constituomeprcevaricatorem 
legis,  quam  reduco.  Ipsa  enim  lex  praecipit  se  con- 
tenmi,  postquam  venerit  gratia,  ut  ibi  per  Moysen  : 
«  Prophetam  suscitabit  vobis  Deus  de  fratribus  ves- 
tris  ;  ipsum  audietis  tanquam  me  (Deut.  xviii,  15).  > 
Quasidiceret:  Interim  donec  veniat,  audite  me.  Cum 
venerit  (me  derelicto)  confugite  ad  eum.  Reaedifico 
ideo  dicit  :  Imponebant  enim  ipsi  quidam  quod  prius 
stulte  docuisset  legem  non  esse  tenendam ;  sed  mo- 
do  correctusy  reducebat  legem.  Yere  si  legem  reae- 


CAPUT  m. 


«  0  insensati  Gralatae,  quis  vos  fascinavit  non 
f  obedire  veritati  ante  quorum  oculos  Jesus  Christus 
t  proscriptus  est,  et  in  vobis  cracifixus  ?  Hoc  solum 
«  a  vobis  volo  discere.  An  ex  operibus  legis  spiri- 
«  tum  accepistis,  an  ex  auditu  fidei  ?  Sio  stulti  estis 
c  ut,  cum  spiritu  coeperitis»  nunc  carae  consum- 
<<  memini  ?  Tanta  passi  estis  sine  causa  ?  si  tamen 
c  sine  causa.  Qui  ergo  tribuit  vobis  Spiritum,  et 
«  operatur  virtutes  in  vobis,  ex  operibus  legis,  an  ex 
c  auditu  fidei?  Sicut  scriptom  est : « Gredidit  Abra- 


893 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL. 


m 


ham  Deo,  et  reputatum  est  ei  ad  justitlam  {Gen,  A  ei.  Fascinatos  dicit ,  accusans  insipientiam  eorum  ; 


XV,  6 ;  Rom.  iy,  3).  »  Gognoscite  ergo,  quia  qui 
ex  fidesunt,  hi  sunt  filii  Abrahae.  Providens  au- 
tem  Scriptura,  quia  ex  fide  justificat  gentes  Deus, 
prsenuntiavit  Abrahse,  quia  c  benedicentur  in  te 
omnes  gentes  {Gen.  xii,  3).  »  Igitur  qui  ex  fide 
sunt  benedicentur  cum  fideli  Abraham.  Quicun- 
que  enim  ex  operibus  legis  sunt,  sub  maladicto 
sunt.  Scriptum  est  enim  :  «  Maledictus  omnis 
[homo]  qui  non  permanserit  in  omnibus  quae  scri- 
pta  sunt  in  libro  legis,  ut  faciat  ea  {Deut.  xxvii, 
26).  »  Quoniam  autem  in  lege  nemo  justificatur 
apud  Deum,  manifestum  est,  quia  « justus  ex  fi- 
de  vivit  (Babac.  ii,  4 ;  Rom.  i,  47).  »  Lexautem 
Don  est  ex  fide  :  sed  «  qui  fecerit  ea,  vivet  in  illis 


non  enim  differunt  a  vetulis,  quae  credunt  (juosdam 
fascinatores  solo  visu  posse  corrumpere  quos  volunt. 
Vos  dico  fascinatos  ante  oculos  quorum  (quia  ipsam 
verilatem  habetis  et  cognoscitis)  et  in  oculis  vestris 
Chrittus  Jesus  proscriptus  est.  Proscriptus  dicitur, 
qui  a  regno  et  haereditate  sua  depellitur.  li  autem 
Ghristum  a  regno  et  haereditate  sua  depellabant,  dum 
seipsos  in  quibus  regnare  debebat,  et  qui  ejus  erant 
haereditas,  Ghristo  subducebant.  Non  solum  pros- 
criptus ;  sed  etiam  Ghristus  est  in  vobis  crucifixus. 
Non  enim  magis  viluit  9  JL  3  Gbristus  in  oculis 
Judfeorum  et  Pilati,  quam  in  vobis,  qui  sic  eum  con- 
temnitis.  Yel  ita:  Ante  oculos  quorum  Christus 
proscriptus  est  in  aliis,  quos  malo  exemplo  depra- 


{Levii.  xvm,  5).  »  Christus  autem  nos  redemit  p  vastis,  et  etiam  in  vobis  ipsis,  qui  Ghristum  repelli- 


de  maledicto  legis  :  factus  pro  nohis  maledictum, 
quia  scriptum  est :  Maledictus  omnis  [homo]  qui 
pendet  in  ligno  {Deut.  xxi,  23),  »  ut  in  gentibus 
benedictio  Abrahae  fieret  in  Christo  Jesu,  ut  pol- 
licitationem  spiritus  accipiamus  per  fidem.  Fra- 
tres  (secnndum  hominem  dico)  tamen  hominis 
confirmatum  testamentum  nemo  spemit,  aut  su- 
perordinat  (Hebr.  ix,  17).  Abrahae  dictae  sunt 
promissiones,  et  semini  ejus.  Non  dicit  et  semini- 
bnSy  quasi  in  multis,  sed  quasi  in  uno,  et  semini 
tuo  qui  est  Ghristus.  Hoc  autem  dico,  testamen- 
tum  confinnatum  a  Deo.  Quae  post  quadringentor 
et  triginta  annos  facta  est  lex,  non  irritum  facit 
ad  evacuandam  promissionem.  Nam  si  ex  lege 
haereditas,  jam  non  ex  promissione.  Abrahae  au- 


tis  a  vobis.  Et  iicet  ita  sit  proscriptus,  tamen  ipse 
pro  vobis  est  crucifixus,  nec  ita  esset  proscribendus. 
Hoc  evidenter  inseruit.  Modo  revertitur  ad  illud.  0 
vos  insensati,  licet  modo  satis  probaverim  fidem 
valere,  legem  irritam  esse,  et  licet  vos  insensati  si- 
tis,  tamen  vos  ipsos  faciam  confiteri  et  probare  quod 
ex  fide  sit  justitia,  et  non  ex  lege.  Quod  sic  ait : 
Multa  alia  occurrunt  per  quae^hoc  probare  possem, 
sed  hoc  solum  sufficit,  et  hoc  volo  discere  a  vobis  an 
accepistis  Spiritum  sanctum  ex  lege,  an  ex  fide. 
Ex  lege  non,  quia  ros,  gentiles,  legem  non  habuis- 
tis.  Et  non  ita  simpliciter  ponit,  sed  addit.  Ex  ope- 
ribus  legis,  an  ex  auditu  fidei,  deprimens  legem, 
cujus  opera  erant  importabilia,  commendans  fidem , 
quae  facillime  exsoloauditu  habetur.  Etcum  ex  fide 


tem  per  repromissionem  donavit  Deus.  Quid  igi-  ^  Spiritum  accepistis,  sic  modo  stulti  estis  ut  cum 

tur  lex  ?  Propter  transgressionem  posita  est,  do- 

nec  veniret  semen,  cui  promiserat,  ordinata  per 

angelos    in  manu  Mediatoris.    Mediator  autem 

uniua  non  est ;  Deus  autem  unus  est.   Lex  ergo 

advcrsus  promissa  Dei  ?  Absit !  Si  enim  data  esset 

lex,  quae  posset  vivificare  ;  vere  ex  lege  esset  ju- 

stitia.  Sed  conclusit  Scriptura  omnia  sub  peccato, 

Qt  promissio  ex  fide  Jesu  Ghristi  daretur  creden- 

tibos.  Prius  autem  quam  veniret  fides,  sub  lege 

custodiebamur ;  conclusi  in  eam  fidem  quae  reve- 

landa  erat.  Itaque  lex  paedagogus  noster  fuit  in 

Chriato,  ut  ex  fide  justificemur.  At  ubi  venit  fi- 

deSy  jam  non  sumus  sub  paedagogo.  Omnes  enim 

filii  Dei  estis  per  fidem,  in  Ghristo  Jesu.  Quicun- 


per  Spiritutn  coeperitis  salvari,  nunc  camCf  id  est 
per  camalem  legem  consummemini,  id  est  perficia- 
mini.  Plurimum  desipitis  cum  illud  quod  minus  est 
(scilicet  incipere)  Spiritui  datis,  et  illud  quod  majus 
(id  est  perficere)  attribuitis  carai.  Et  quia  per  caraem 
consummationem  quaeritis,  sine  causa  estis  passi 
tanta.  Yos  quidem  multa  passi  estis  ab  infidelibus , 
sed  frastra.  Sine  causa  dico  vos  tanta  passos ;  ta- 
men  hac  conditione,  si  sine  causa,  id  est  si  incorri- 
gibiles  estis.  Si  enim  poeniteatis,  praesto  est  indul- 
gentia.  Et  sic  dicens  revelat  spem  eoram.  Per  illos 
quos  ex  fide  «ola  probavit  habere  Spiritum,  quia 
nunquam  legem  habuerant.  Yult  modo  probare  de 
se  quod,  cum  utrumque  habuerit,  legem  et  fidem  ; 


que  enim  in  Christo  baptizati  estis,  Christum  in-  D  per  fidem  tamen  Spiritum  accepit,  non  per  legem. 


duistis.  Non  est  Judaeus,  neque  Graecus ;  non  est 
servus,  neque  liber;  non  est  masculus,  neque 
femina.  Omnes  'enim  vos  unum  estis  in  Christo 
Jesu.  Si  autem  vos  Ghristi,  ergo  semen  Abrahse 
estis,  secundum  promissionem  hasredes.  » 


BXPOSITIO. 


Et  qnandoquidem  per  fidem  Justitia,  et  non  per  le- 
gem,  0  insensati  Galatai,  qui  vos  fascinavit  ut  non 
erederetis  veritati  f  Yeritatam  habetis  in  vobis,  sci- 
lioet  fidem  Ghristi,  quaeverejustificat,  et  non  creditis 


Quod  nisi  probaret,  dubietatem  relinqueret. 

Unde  sic  ait :  Quandoquidem  vos  ex  fide  Spiritum 
accepistis,  et  non  ex  lege,  ergo  Paulus  qui  tribuit 
vobis  Spiritum,  id  est  per  manus  cujus  accepistis 
Spiritum  sanctum,  et  qui  operatur  viriutes  et  mira-* 
cula  in  vobis,  dicite  modo  an  ex  operibus  legis  ha- 
buit  Spiritum ,  an  ex  auditu  fidei  T  Ex  vobis  per 
simile  judicare  potestis ,  quia  ex  fide  non  ex  lege, 
licet  utramque  habuerit.  Ex  fide  habetur  Spiritus. 
Ex  fide  habetur  justitia,  et  ex  fide  promissio.  Littera 
sic  jungitur  :  Ex  fide  sic  habetur  Spiritus,  sicut  ex 
eadem  fide  habetur  justitia.  Justitia  utique  ex  fide. 
Nam  Abraham  eredidit  DeOt  id  est  fidem  habuit,  el 


995 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


296 


hoccredere,  r^ti/a/ume«/d  sufficiens  0(2  habendamA  onus  legis,  quantum  nec  ipsi  palres  eorum  portare 
justitiam,  Et  quia  Abraham  per  fidem  habuit  justi-      potuenint. 


tiam,  ergo  cognoscite  quia,  quicunque  sunt  ex  fide , 
et  non  ex  lege  (sicut  nec  Abraham  tunc  erat)  ii  per 
Mem  sunt /ilii  Abrahce,  id  est  justi,  quia  imitatores 
fidei  sunt  Abrahffi.  Nom  solum  per  fidem  habetur 
Spiritus  et  justitia,  sed  etiam  in  fide  habetur  bene- 
dictio,  sicut  ibi  legitur.  0  Abraham  in  te,  id  est 
in  similitudine  fidei  tuse ,  benedicentur  non  solum 
Judaei,  sed  etiam  omnes  gentes.  Sed  antequam  po- 
nat  hanc  auctoritatem ,  prsedicit,  quomodo  intelli- 
gendum  sit  illud,  in  te^  dicens  :  Scriptura  in  Genesi 
providenSj  id  est  ostendens  Deum  providisse ;  sic 
enim  ab  seterno.  Deus  deliberavit,  providens,  in- 
quam,  hoc  quia,  id  est  quod  Deus  justificat  non 


Probavit  modo,  per  Abraham  et  Moysen,  justitiam 
haberi  ex  fide,  et  benedictionem  {Act.  j\,  11),  hoc 
utrumque  esse  ex  fide  iterum  probat  per  Habacuc. 
Et  considerandum  est  quomodo  fidem  semper  prae- 
ferat  legi,  et  per  Abraham  qui  fuit  ante  legem,  et 
per  Moysen  ejusdem  iegis  datorem,  et  per  Habacuc, 
sub  ipsa  lege  viventem.  £x  fide  habetur  justificatio. 
Quia  autem  in  lege  nemo  justificatur  {noa  dico  apud 
existimationem  hominum)  sed  apud  Deum,  manifeS' 
tum  est  in  Habacuc,  quia  ait  quod  ex  fide  fit  homo 
justus,  et  qui  justus  est,  vivit,  id  est  promissam 
benedictionem  apprehendit,  et  si  ex  fide  sola  justus 
vivit,  tunc  non  ex  lege.  Opponeret  ille  :  Yerum  qui- 


solum  filios  camis  Abrahae,  sed  etiam  gentesy  justi-  n  dem,  quod  per  fidem  oportet  justificari  hominem ; 

/•  ,!•_  _  _  1__  _J_  /»J_  Wll^      C Z A ^      ^^  1.  1  1*>/*t  .  J  J 


ficat;  dico,  non  ex  lege,  sed  ex  fide.  UlaScriptura 
longe  ante  tempus  gratiae  praenuntiavit,  id  est  os- 
tendit  Deum  prsenuntiasse  Abrahae,  quia  in  te  per 
imitatam  fidem  benedicentur  omnes  gentes  {Gen. 
XII,  3). 

Notandum  est  quod,  cum  debeat  probare  de  be- 
nedictione,  ait  :  Justificat  ex  fide,  intelligens  quod 
ubi  praecedit  justitia,  ibi  ex  necessitate  sequitur  be- 
nedictio.  Quod  hic  vocat  benedictionem,  idem  in- 
telligit  promissionem",  testamentum,  hsreditatem. 
Praeterea  videndum  est  quod  non  incongruo  ordine 
ex  fide  prius  habetur  Spiritus,  dehinc  justitia.  Ad 
ultimum  benedictio.  Post  fidem  enim  slatim  datur 
Spiritus,  sine  quo  nemo  potest  bene  operari.  Dehinc 


sed  lamen  lex  adjuvat  fidem,  et  quodammodo  ne- 
cessaria  est  fidei.  Quod  ita  infert.  Ex  fide  yivit 
justus,  non  ex  lege.  Lex  auiem  non  est,  id  est  non 
pendet  ex  fide,  nec  ullum  a4jumentum  est  fidei.  Sed 
vultis  scire  quid  melius  faciat  ?  Hoc,  scilicet,  qui 
fecerit  ea,  quae  lex  prsecipit,  vivet  in  illis,  id  est  quod 
habet  dimittetur  ei ;  sed  nihil  merito  legis  augmen- 
tabitur  ei.  Quia  dixerat  superius  :  Maledictus  omnis 
qui  non  fecerit  praecepta  legis,  diceret  ille  :  Quaii- 
doquidem  Moyses  sic  ait  Licet  simus  in  fide,  necesse 
tamen  est  ut  faciamus  legem,  ne  maledictum  Moysi 
incurramus.  Contra  hoc  Paulus  :  Licet  Moyses  ma« 
ledixerit  omni  non  facienti  legem,  non  tamen  ideo 
adhaereatis  legi;  Christus  emm  redemit  nos  de  illo 

_^ ,  ^  .  ,  maledicto  legis,  Qaod  ei  Uoyses  cum  malediceret, 

per  adjuvantem  Spiritum,  sequuntur  opera  justitiae.  ^  intellexit.  Redemit  nos  Christus  factus  pro  nobis  re- 

dimendis,  non  solum  maledictus,  sed  etiam  maU' 
dictum.  Si  quis  enim  crucifigentium  Christum  vo- 
luit  maledicere  alicui,  maledicebat,  dicens  :  Sic  tibi 
contingat,  quomodo  illi  crucifixo.  Yere  pro  nobia 
faclus  est  maledictum,  quia  scriptum  est  in  Deute- 
ronomio  :  a  Omnis  qui  pendet  in  ligno  sit  maledi- 
ctus  {Deut.  XXI,  25).  » Christus  autem  in  ligno  pen- 
dens,  non  utique  ex  culpa  proprii  criminis,  sed  in  eo 
solo  maledictus,  quod  poenam  maledicti  sustinuit. 
Moyses  enim  praeceperat,  ut  si  quis  reus  damnaretur, 
in  ipsa  damnatione  ipsi  malediceretur.  Yel  ita  omnis 
qui  pendet  in  ligno  sit  maledictus.  Deus  enim  primo 
homine  creato,  benedixit  ei,  si  in  obedientia  persti- 
tisset ;  sed  quia  peccavit,  maledixit  ei;  Quod  male- 
hoc  probat :  Yere  sunt  sub  maledicto ;  nam  ita  scri-  D  dicere  nihil  aliud  fuit  nisi  spoliare  eum  de  concessa 


Post  justitiam  sequitur  benedictio  ,  91^  id  est 
justorum  operum  retributio.  Et  qui  Scriptura  sic 
ait  per  fidem  mediante,  justitia  benedictionem  con- 
sequi,  igitur  U  qui  sunt  ex  fide^  id  est  qui  esse  suum 
coUocant  in  fide,  quod  utique  David  et  multi  alii 
cum  essent  sub  lege ,  subsistere  tamen  habebant  ex 
fide.  li  utiqpie  qui  sunt  ex  fide  benedicentur  cum 
Abraham,  non  circumciso,  sed  fideli,  id  est  non  per 
legein,  sed  per  fidem.  Nec  hoc  praetereundum  est 
quod  Abraham  ex  fide  justificatus  sit  priusquam  cir- 
cumcisus  fuerit.  Yere  ex  fide  solum  habetur  bene- 
dictio  ;  nam  ex  lege  non  habetur,  sed  potius  male- 
dictio.  Quicunque  enim  sunt,  id  est  subsistere  se 
credunt  ex  operibus  legis,  ii  sunt  sub  maledicto.  Et 


pium  est  in  Deuteronomio,  id  est  in  abbreviatione 
legis,  quando  Moyses  datam  legem  breviter  recapi- 
tulavit ,  et  omnibus  praeceptis  collectis  postea  ait : 
Omnis  ille  qui  non  permanserit  in  omnihus  quai 
scripta  sunt  in  libro  legis  hujus  (non  dico  perman- 
serit  voluntate  :  sed  ita  ut  faciat  omnia  ea)  «  male- 
dictus  sit  {Deut.  xxvu,  916).  >  Et  hoc  dicens  Moyses 
idem  erat  ac  si  diceret  :  Hanc  legem  non  trado  vo- 
bis,  ad  habendam  in  ea  justificationem ;  sed  ad  de- 
primendam  duritiam  vestram.  Et  scitote  fugiendum 
vobis  esse  ad  gratiam,  ut  maledictum  legis  evacuet 
gratia  Ghristi.  Ipse  etiam  Petrus  dicit  tantum  esse 


impassibilitate  et  immortalitate.  Christus  vero,  car- 
nem  veteris  Adae  assumens,  fuit  maledictus,  quia 
passibilis  et  mortalis.  Quod  in  eo  palam  fuit,  dum 
in  ligno  pependit;  pati  enim  non  posset,  si  impas- 
sibilis  esset.  Objiceret  ille  gentilis  :  Et  si  Ghristus 
solvit  maledictum  legis,  nobis  nos  habentibus  legem 
nihil  profuit.  Contra  hoc  Paulus  :  Christus  redemit 
nos,  ut  sicut  in  Judaeis,  sic  in  gentibus  9  JL  & 
fieret  benedictiOf  id  est  repromissio  il^ra/iarhabenda 
in  Christo  Jesu,  non  per  legem.  Fieret  dico  pro- 
missio,  ita  ti<  acdpiamus  pollicitationem ^  id  esl 
rem  frequenter  poUicitam. 


S97 


KXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL. 


298 


PolUcitatioaem  dico  Spiritus,  id  est  factam  nobisA  lege,  quod  tamen  esse  nequit,  si  ex  lege,  jam  non 


per  Spiritum  ;  yel  Spiritus,  quia  jam  Spirilum  san- 
ctum  per  quem  jam  partim  deificamur  arrham  haben- 
dae  beatitudinis  accepimus.  Accipiamus  dico,  non 
per  legem,  sed  per  fidem,  Quod  modo  probavit  per 
auctoritatem  legis  et  prophetse,  scilicet  per  fidem 
accipere  benedictionem,  idem  probat  per  legem  hu- 
mans  consuetudinis,  dicens  :  Quia  sicut  testamen- 
tum  ciquslibet  hominis  legaliter  factum  destrui  non 
potest,  ita  lex  testamentum  Dei  irritum  facere  non 
potest.  Quod  si  objiciunt  legem  esse  antiquiorem 
hoc  testamento,  et  vetus  non  debere  destrui  per  no- 
yom,  nihil  dicunt,  cum  hsec  promissio  facta  sit 
Abrahae  longe  ante  legem.  Littera  sic  juogitur  : 
Quod  per  auctoritates  modo  probavi,  idem'  fratres 


habetur  ex  repromissione,  Quia  si  non  ex  repromis- 
siooe,  falsus  est  Deus  qui  promisit.  Quod  si  ita  est, 
ergo  nec  ullo  modo  habetur.  Sed  verus  est  Deus 
qui  promisit.  Ergo  ex  repromissione  ejus  et  non  ex 
lege.  Si  ex  lege,  non  ex  repromissione ;  sed  ex  re- 
promissione  habetur.  Vere  ex  repromissione,  quia 
Abrahce  donavit  Deus  haereditatem  per  repromissio- 
nem,  Ergo  non  perlegem.  Et  quia  probo  per  legem, 
nec  justitiam,  ne  haberi  benedictionem.  Igitur  op- 
pones  mihi  quid  profuit  lex  ?  Frustra  videtur  esse 
dala,  cum  neque  justificet  neque  salvet.  Verum 
quidem  ait  Paulus,  quod  neque  justificat,  neque 
salvat,  nec  tamen  ideo  inutilis,  quia  posita  est 
propter  transgressiones  multiplicandas,  addidit  enim 


nonc  dico  iecundum  hominem,  id  est  per  humanas  ^  peccatum  praevaricalionis  quod  non  erat.  Et  necesse 


consaetudines  affirmo  sic  :  Testamentum  hominiSf 
licet  sit  cujuslibet  vilis  hominis,  tam^n  testamen- 
tom  hoc confirmatum,  id  est  legaliter  factum,  ut  sint 
ibi  testes  :  Moriturus  testator,  etc.  Hoc  teslamentum 
nemo  spemit,  ut  inexpletum  deserat.  Aut  nemo  su- 
per  hoe,  aliud  testamentum  ordinat.  Et  sicut  testa- 
meDtom  hominis  nemo  destruit,  ita  lex  testamen- 
tum  Dei  non  facit  irritum.  Antequam  hoc  ponat, 
praeroittit  quod  vere  testamentum  Dei  factum  sit,  et 
postea  quod  testamentum  antiquius  lege  fuerit.  Te- 
stamentum  hominis  nemo  spernit,  testamentum  au- 
tem  a  Deo  factum  est,  quia  Abrahas  dictce  sunt 
promissiones.  Non  dicit  quod  de  diversis  fuerint 
promissiones,  sed  idem  multis  repetitionibus  et  di- 


versis  temporibus  est  pollicitum.  Abrahse  dictae  sunt 


promissiones,  et  per  Abraham  dicts  sunt  semini 
ejut,  id  est  Christo.  Sicut  quando  promittitur  patri 
fecniHlitas  filiorum,  augmentum  haereditatis,  licet 
filius  ejus  nondum  sit,  tamen  in  patre  promissio  fit 
filio.  Promissio  focta  est  semini,  hoc  dicit,  et  non 
dicit,  facta  est  seminibus.  Vel  ita  :  Semini  dicit,  non 
dicit,  in  seminibus  quasi  in  multis  debeant  hseredi- 
tare  gentes,  sed  quasi  in  uno^  id  est  semine  tuo  hae- 
reditabuntgentes;  qui  semen  est  Christus.  Bonaest 
relatio,  qua  proprium  sequitur.  Hic  oslendit  testa- 
mentum  Dei  factum  esse  ad  Abraham,  nunc  osten- 
^t  testamentum  esse  antiquius  lege.  Dico  promis- 
siones  factas  Abrahse,  de  eodem  autem  dico  quod 
hoc  testamentum  confirmaium  est  a  Deo,  juravit 
enlm  Deus  illud  se  impleturum.  Hoc,  inquam,  testa- 


:C 


erat  ut   abundarent   traiisgressioaes.  «    Ubi  eniin 
abundavit  delictum,   superabundavit  gratia  (Rom. 
V,  20).  »  Vel  ila  :  Posita  est  lex  propter   vitandas 
9  JLO  transgressiones  ;  lex  enim  puniens  reum,  ti- 
mere  facit  peccatum.  Iterum  ille  :  Si  propter  trans- 
gressiones  ;  ergo  lex   utilis  tenenda.  Minime  ait 
Paulus,  quia  lex  ad  tempus  posita  est,  donec  veniret 
semen,  id  est  Ghristus,  de  quo  ait  :  In  semine  tuo, 
etc,  cui  semini  promiserat,  id  est  promissio  facta 
fuerat.  Lex  dico  ordinata,  id  est  non  permansura ; 
sed  secundum  ordinem  suum.in  tempore  disposita. 
Prius  enim  lex  naturalis ;  dehinc  ista  lex  scripta. 
Ad  ultimum  gratia,  ordinata,  dico,  per  angelos^  id 
est  per  Moysen  et  Aaron,  qui  fuerunt  nuntii  Dei 
ad  populum  ;  vel,  per  coelestes  angelos,  quorum 
ministerio  tradita  fuit  lex  Moysi.  Iterum  ille  :  Quod 
per  angelos  factum  est,  destruere  malum  est.  Con- 
tra  hoc  Paulus :  Ita  dico  per  angelos  ordinata  ut  es- 
set  in  manUf  id  est  in  poteslate  Mediatoris  Christi 
Angeli  enim    quicunque   fuissent,  hoc    voluerunt, 
ut,  veniente  fide,  evacuaretur  lex.  Et  quia  modo  dixe- 
rat  mediatoris  ;  qui  enim  medius  est  duas  extremi- 
tates  conjungens,  videtur  diversus  esse  ab  iis  quaa 
conjungit,   ne  putaretur   Christus,  dum  mediator 
esset  inter  Deum  et  hominem,  vel  non  esse  Deus, 
sed  aliud  a  Deo,  qui  conjungebat  hominem.  Vel  si 
Deus  esset,  putarentur  duo,  unus  qui  conjungeret 
medius  duo  extrema ;  alter  Deus,  cui  conjungeretur 
homo. 
Et  ad  removendum  hoc  subdit :  Dico  mediatoris  ; 


mentum  lex  non  facit  irritum  ;  qtuB  post  quadrin-  D  Mediator  autem  concedo  quod  non  est  unitu  rei  tan- 


gentos  et  trigintaannos  facta  est.  Si  cnimlestamen- 
tum  ciyuslibet  hominis  non  fit  irritum,  quanto 
magis  testamentum  Dei,  quod  cum  juramento  polli- 
dtos  fiiit,  et  Abrahae  tanto  viro,  et  tanta  antiqui- 
tate  temporis  irritum  non  erit  !  Lex  non  facit  irri- 
tum  ad  evacuandam  promissionemy  id  est  ut  evacue- 
tor  promissio. 

Qaod  ait  lex  non  faeit  irritum,  sic  debemus  intel- 
ligere  facit  irritum,  ut  ipsa  lex  justificet,  benedictio- 
nem  tribuat,  sicut  per  fidem  tieri  promissum  est 
Abrahae.  Vere  evacuetur  promissio,  si  testamentum 
sit  irritom  per  legem.  Nam  si  han*editas  habetur  ex 


tum  mediator,  sed  duarum  extremitatum,  quia  pro- 
pter  unum  non  diceretur  medius.  Et,  licet  non  sit 
unius  mediator,  sed  duorum,  tamen  propterea  non 
sequitur  quod  sint  duo  dii,  sed  unus  tantum  est 
Deus.  Vel  aliter :  Lex  est  posita  in  manu  mediatoris; 
hic  autem  mediator  non  est  unius,  id  est  Judaici 
populi  tantum  ;  sed  est  unus,  id  est  seque  gentilis 
sicut  judaei.  Hoc  inde  constat,  quia  est  Deus  tam 
bene  gentihs  sicut  JudaeL  Infert  a  superiori  :  quia 
testamentum  hominis  nemo  spernit,  aui  superordi' 
nat.  Testamentum  autem  ante  legem  factumest.Ergo 
lex  non  destruit  promissa  Dei.  Sed  hoc  sub  interro- 


Patiol.  GLm. 


10 


299 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  H. 


300 


gatione  sic  ponil  :  An  fatendum  est  quod  lex  sit  A 
adversui  promissa  Dei,  ut  per  legem  habeatur  quod 
per  fidem  promiltitur  ?  Absit  hoc  ut  lex  sic  adverse- 
tur  promissis  Dei,  ut  efficiat  benedictionem,  quae 
per  fidem  promittitur  1  Yere  lex  non  est  adversus 
promissa  Dei,  ut  possit  benedictionem  dare.  Nam 
si  lex  data  esset  quw  possit  vivificare^  id  est  promis- 
sam  benedictionem  dare,  tunc  vere  justitia  esset 
ex  legey  nisi  enim  justitia  prsccesserit,  benedictio 
nequit  apprehendi  ;  sed  ex  lege  non  est  justitia. 
Scriptura  enim  conclusitf  id  est  ostendit  conclusa. 
Vel  Scriptura,  id  est  eadem  lex,  et,  per  additum, 
peccatum  quasi  violenter  conclusit,  et  conclusa  esse 
ostendit  omnia  suh  peccato.  Ideo  omnia  conclusa 
sunt  sub  peccato,  ut  sic  conclusi  crederent,  et  illis 
tandem  credentibus,  daretur  promissio,  id  est  pro-  ^ 
missa  benedictio,  non  ex  lege,  sed  ex  fide  Jesu 
Christi ;  posset  enim  putari  quod ,  licet  crede- 
rent,  non  tamen  merito  lidei  acciperent  benedi- 
ctionem. 

Nota  :  ideo  conclusit  omnia  sub  peccato,  ut  crede- 
rent ;  nisi  enim  homines  ita  ligarentur  sub  vinculo 
peccati,  quod  nec  viribus  suis  respirare  possent, 
nunquam  ad  misericordiam  quae  in  fide  constat, 
confugerent.  Sed  quamvis  lex  viviBcare  non  possit, 
tamen  opportuna  fuit ;  quia,  priusquam  veniret  fides, 
nos  Jud»i  positi  suh  lege  custodiehamur^  id  est  sub 
custodia  legis  nutriebamur  ad  venturam  gratiam . 
Sub  lege  dico  conclusif  id  est  constricti  in  carcere 
velut  servi.  Minabatur  enim  poenam,  non  promitte- 
bat  requiem.  Custodiebamur  dico,  ex  hac  custodia 
transituritn  eam  fidem  quce  tunc  figurislegis  velata,  ^ 
erat  revelanda  per  Christum.  Et  quia  sublege  custo- 
diebamur  in  fidem,  itaque  lex  fuit  pcedagogus  no- 
ster,  nutriens  nos  ponendos  in  Christo,  ideo  in 
Christo,  ut  nos  Judaei  justificemur  ex  fide  Christi, 
non  ex  lege.  Paedagogus  dicitur  nutritor  pueri,  qui 
semper  sequitur  pedes  ejus.  Similiter  lex  paedagogus 
noster  fuit,  nutriens  pueritiam  et  simplicitatem  no- 
stram,  sicut  solet  puer  nutriri  verberibus  et  minis. 
Nos  pueri  eramus  sub  paedagogo.  At  uhi,  id  est 
postquam,  9  JL  T  venit  fides,  id  est  maturitas  mo- 
rum,  et  jam  adulti  sumus ;  nos  Judaei,  jam  non 
iumus  suh  pcedagogo^  id  est  sub  lege.  Ideo  nos  Judaei 
ampliusnon  sumus  sub  lege,  quia  vos  omnes^  Gala- 
tae,  gentiles  estis  filii  Dei  per  fidem,  habitam  in 
Christo  Jesu  non  minus  quam  nos.  Et  si  vobis  ni-  D 
hil  minus  est  apud  Deum  per  fidem  quam  nobis, 
frustra  teneremus  legem,  quae  per  nos  probatur 
nihil  conferre  nobis.  Quia  si  nos  Judaei  legem,  quia 
inutilem  dimittimus,  utique  vos  qui  non  habuistis, 
insania  esset  apprehendere. 

Bene  dico  vos  filios  Dei  ia  Christo  Jesu.  Quicunque 
enim  baptizati  estis  in  Christo^  id  est  in  institutione 
Christi  Jesu^  induistis  Christum,  Indueredicit.  Homo 
enim  per  peccatum  nudus  et  penuriam  patitur  et 
ignominiam  ;  sed  in  baptismo  veniens  ad  Christum 
induit  eum,  et  ad  tegendam  nuditatem  suam  et  ad 
gloriam.  Bene  dico  qutcunque  non  est  enim  Judasus 
neque  GrcecuSy  non  est  servus  neque  liher ;  non  est 


masculus  neque  femina,  id  est  non  natio,  non  condi- 
tio,  non  sexus  differens  est  in  fide  Christi.  Omnes 
enim  vos  unum  corpus  estis  per  fidem  in  Christo 
Jesu.  Si  autem  vos  estis  Christif  cum  Christus  sit 
Abrahae  ;  supra  enim  dictum  estet  semini  tuo  qui  est 
Chjnstus^  ergo  per  Christum  vos,  gentiles,  estis 
semen  Abrahce,  Et  si  semen,  ergo  hceredes  benedic- 
tionis  ejus,  non  per  legem,  sed  secundum  promissuh 
nem.  In  eodem  quod  superius  probavit  adhuc  immo- 
ratur ;  sicut  enim  probavit  non  amplius  revertendum 
esse  ad  legem,  quia  paedagogus  fuit :  fide  autem  per- 
fectis,  paedagogo  non  est  opus ;  idem  adhuc  aliis 
rationibus  probat,  scilicet  Judaeos  non  amplius  debere 
operarisublege,propterea  quia  lex  locotutorisetacto- 
ris  fuit :  quo  tutore  et  actore  non  indiget  maturitas  &- 
dei.  Et  hoc  probat  per  similitudinem  pupilli  quem 
pater  moriens  sub  tutore  et  actore  esse  disponit, 
donec  maturitas  aetatis  faciat  eum  dignum  libertate. 
Tutor  pueri  dicitur,  qui  contra  impugnantem  tnetur 
eum,  ne  exhaeredari  possit.  Actor  pueri  dicitur,  vel 
idem,  vel  alius  ;  sed  pro  diversa  causa,  scilicet  quia 
agit  etdispensat  bona  pupilli,  solvit  census,  respondet 
pro  eo  in  causis.  Lex  similiter  tutor  et  actor  dicitur. 
Homines  enim  parum  habentes  divinae  cognitionis, 
et  in  eodem  satis  miseri  et  pupilli,  indigebant  prius 
lege  quae  constringeret  eos  ut  servos,  ut,  sub  hac 
districtione  nutriti,  migrarent  ad  perfectionem  fidei ; 
et  tunc  lex  erat  eis  tutor  per  praecepta  quae  dabat, 
dicens  :  Ne  facias  hoc  et  illud.  Quod  si  feceris, 
morte  morieris.  Sic  per  data  praecepta  tutabatur  eos 
lex,  et  defendebat  contra  irruentia  vitia,  a  quibus 
timore  cessabant,  nondum  dilectione.  Lex  etiam 
erat  ejusdem  populi  actor,  per  sacrificia  quibus  age- 
batur  apud  Deum  ut  expiarenlur  a  peccatis.  Littera 
sic  jungitur.  Non  solum  per  id  quod  praemissum  est, 
scilicet  quia  lex  paedagogus  fuit  probo  non  ultra  ma- 
nendum  esse  sub  lege,  sed  etiam  per  hoc  quod  lex 
loco  tutoris  et  actoris  fuit.  Quibus  quia  ultra  non 
indigemus,  legem  tenere  injustum  est.  Yel  aliter 
jungitur,  ut  sit  adversa  sententia,  ita  :  Quia  unum 
sumus  in  Christo  et  per  fidem  semen  Abrahae  su- 
mus,  verum  quidem  est  quia  propter  haec  non  jam 
debemus  tenere  legem  ;  sed  tamen  necessaria  fuit, 
dum  tutore  et  actore  adhuc  pupilli  indigebamus.  Et 
secundum  hanc  coniinuationem  causa  quae  prius 
non  erat  reddita  modo  supplebitur. 

CAPUT  IV. 


c  Dico  autem  :  Quanto  tempore  haeres  parvulus 
est,  nihil  differt  a  servo,  cum  sit  dominus  omnium  ; 
sed  sub  tutoribus  et  actoribus  est  usque  ad  prse- 
finitum  tempus  a  patre.  Ita  et  nos  cum  essemus 
parvuli,  sub  elementis  mundi  eramus  servientes. 
At  ubi  venit  plenitudo  temporis,  misit  Deus  Fi- 
lium  suum  factum  ex  muliere,  foctum  sub  lege, 
ut  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret,  ut  adoptionem 
filiorum  reciperemus.  Quoniam  autem  estis  Filli 
Dei,  misit  Deus  Spiritum  Filii  sui  in  corda  vestra 
[nostra]  clamantem  :  Abba,  Pater.  /^JL^  Itaque 


301 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PADLI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL. 


30« 


jam  non  est  servus,  sed  fillus.  Quia  si  filius,  et  A 
liaeres  per  Deum.  Sed  lunc  quidem  ignorantes 
Denm,  his  qui  natura  non  sunt  dii  serviebatis. 
Nunc  autem  cum  cognoveritis  Deum  (imo  cogniti 
estis  [sitis]  a  Deo),  quomodo  convertimini  iterum 
ad  infirma  et  egena  elementa,  quibus  denuo  ser- 
vire  vultis  ?  Dies  observatis,  et  menses,  et  tem- 
pora  et  annos.  Timeo  [vos]  ne  forte  sine  causa 
laboraverim  in  vobis.  Estote  sicut  ego,  quia  et 
ego  sicut  vos,  fratres,  obsecro  vos,  nihii  me  Ise- 
sistis.  Scitis  autem  quia  per  infirmitatem  camis 
evangelizavi  vobis  jampridem  et  tentationem  ve- 
stram  in  carne  mea  non  sprevistis,  neque  respui- 
tis  ;  sed  sicut  angelum  Dei  accepistis  me,  sicut 
Christum  Jesum.  Ubi  est  ergo  beatitudo  veslra  ? 
Testimonium  enim  perhibeo  vobis,  quia  si  fieri  n 
potuisset  [posset],  oculos  vestros  eruissetis  et 
dedissetis  mihi.  Ergo  inimicus  vobis  factus  sum, 
verum  dicens  vobis  ?  ^mulantur  vos  non  bene, 
sed  excludere  vos  volunt,  ut  iUos  semulemini. 
Bonmn  autem  semulamini  in  bono  semper,  et  non 
tantum  cum  praesens  sum  apud  vos.  Filioli  mei, 
quos  iterum  parturio,  donec  fermetur  Ghristus  in 
Yobis.  Yellem  autem  esse  apud  vos  modo,  et  mu- 
tare  vocem  meam,  (juoniam  confundor  in  vobis. 
Dicite  mihi,  qui  sub  lege  vultis  esse^  legem  non 
legistis  T  Scriptum  est  enim  quoniam  Abraham 
daos  filios  habuit,  unum  de  ancilla  (Gen.  x\i,  15), 
et  onam  de  libera  {Gen,  xxi,  %).  Sed  qui  de  an- 
cilla  secundum  camem  natus  est  :  qui  autem  de 
libera,  per  repromissionem ;  quae  sunt  per  allego- 
riam  dicta.  Hsec  enim  sunt  duo  testamenta.  Unum 
qaidem  in  monte  Sina,  in  servitutem  generans, 
qoe  est  Agar.  Sina  enim  mons  est  in  Arabia  : 
qoi  coiyunctus  est  ei,  quae  nunc  est  Hierusalem, 
et  servit  cum  filiis  suis.  Ula  autem  quae  sursum 
est  Hienisalem,  libera  est,  quae  est  mater  nostra. 
Scriptum  est  enim  :  «  Laetare  sterilis  quae  non 
paxis.  Erumpe  et  clama,  quae  non  parturis  :  quia 
malti  filii  desertae,  magis  quam  ejus,  quae  habet 
▼irum  (/«a.  uv,  1).  »  Nos  autcm,  fratres,  secun- 
dum  Isaac  promissionis  filii  sumus.  Sed  quomodo 
tonc  is  qui  secundum  carnem  natus  fuerat,  per- 
aequebatur  eum  qui  secundum  spiritum,  ita  et 
nanc.  Sed  quid  dicit  Scriptura  ?  Ejice  ancillam  et 
filiimi  ejus.  Non  enim  haeres  erit  filius  ancillae,  cum 
filio  liberae.  Itaque^  fratres,  non  sumus  ancillae  filii,  D 
aed  liberae,  qua  libertate  Ghristus  nos  liberavit.  » 

Bxposmo. 


Dixerit  qoidem  non  amplius  opus  esse  paedagogo, 
sed  caasam  non  posuerat  quare.  Quam  hic  subdit, 
dieens  :  Licet  vos  modo  unum  in  Christo  paf^dagogo 
Doa  egeatis,  tamen  dico  quod  vos  jam  indiguistis, 
sieat  videtis  quod,  quantocunque  tempore  secundum 
di^utionem  patris  parvulus  est,  hic  qui  est  fueres 
fvtaras  quanto  tempore,  sive  xx,  sive  xv,  parvulus 
est.  Licet  sit  destinatus  haeres,  tamen  nihil  differta 
iervo,  qoia  aaepe  constringitur,  etverberatur  a  tutore 


suo  :  Cum,  id  est  quamvis,  futurus  sit  dominus 
omniumt  nihil  differt,  sed  pupillus  ille  estsub  tutori- 
bus,  qui  tuentur  haereditatem  ejus,  ne  violenter  au- 
feratur,  et  sub  actoribus  qui  causas  pro  eo  agunt, 
et  de  haereditate  ejus  disponunt.  Est  utique  sub  illis 
usque  ad  tempus  quod  pra?finitum  est  a  patre  suo, 
id  est,  quandiu  pater  suus  conslituit  eum  esse  alieni 
juris.  Gonsuetudo  enim  erat  usque  ad  xxii  annos 
puerum  esse  sub  patrono,  ne  dissiparet  illicitc  sub- 
stantiam  suam.  Quia  Paulus  non  adaptat  omnem 
similitudinem,  bonum  est  ut  adaptemus  singula. 
Quanto  tempore  (hoc  enim  fuit  a  primo  homine 
usque  ad  Ghristum)  hic  qui  est  futums  haeres,  sci- 
licet  Judaicus  populus  :  cui  erat  repromissa  salus, 
quandiu  hic  haeres  est  parvulus  omni  tempore  usque 
ad  Ghristum,  in  cognitione  Dei  parvulus  fuit,  et 
cum  parvulus  est,  nihil  differt  populus  ille  a  servo. 
Si .  enim  praecepta  sibi  faceret ,  vitebat  poenam  ;  sin 
autem,  torquebatur  ut  survus  asperrime ;  nihil  in- 
terim  differt  a  servo,  licet  sit  futurus  dominua 
omnium  bonorum  hsereditatis ;  sic  populus  ille  pres- 
sus  servitute  iegis,  si  de  lege  transiret  ad  fidem, 
constituendus  erat  dominus  coelestis  haereditatis. 
Parvulus  nihil  differt  a  servo,  sed  estsub  tutoribuiet 
actoribus,  id  est  sub  lege  quae  tutatur  eum  per  prae- 
cepta :  et  agit  pro  eo  per  sacrificia.  Est  utique  sub 
illis  usque  ad  tempus  quod  9  JL  O  praefinitum  a  Deo 
Patre  in  quo  tempore  de  servitute  legis  transferre- 
tur  ad  libertatem  fidei.  Et  quemadmodum  parvulus 
haeres  sub  tutoribus  etactoribus  est,  ita  et  noscum 
essemus  parvuli  in  cognitione  Dei,  eramus  non  liberi 
sed  servientes  sub  elemenUs^  id  est  sub  legalibus. 
Quia  sicut  puer  per  elementa  alphabeti  transit  ad 
cognitionem  litterarum,  sic  per  legem  transeundum 
erat  ad  cognitionem  Dei,  in  fide  habendam.  Ele- 
mentum  dicitur  vel  quasi  elevamentum  ;  per  hoc 
enim  ad  scientiam  quis  elevatur.  Yel  quasi  ehmen- 
lum,  ab  elimo,  elimas^  etc.  Vel  quasi  hylementum ; 
hyle  enim  materia.  Eramus  subelementis  mundi,  id 
est,  quse  lex  et  mundana  promittebat,  et  camalia 
docebat. 

Prius  sic  pavuli  eramus.  At  ubi,  id  est  postquam^ 
venitplenitudo  temporis,  sive  tempus  plenitudinis  : 
plenitudo  ideo,  quia  quaecunque  exspectata  fuerant 
in  anteactis  sapculis,  tunc  fuere  completa  ;  tunc 
enim  perfecta  justificatio,  quae  antea  non  fuerat  ; 
tunc  praesens  et  plena  salvatio,  quam  ante  diem 
illum  exspectabat  Abraham  cum  caeteris  sanctis.  Yel 
aliter  :  Postquamvenitplenitudo,  id  est  finis  et  con- 
summatio  temporis,  quod  constituerat  primum  prae- 
terire  Deus,  tunc  misit  Deus  Filiumsuum.  Gum  Fi- 
lius  Dei  ubique  totus  et  praesens  esset,  hoc  mittere 
nihil  aliud  fuit,  quam  quod  eum  qui  invisibilis  erat, 
in  forma  servi  visibilen  exhibuit.  Filium  dico,  quem 
adeo  humiliavit,  ut  factum  ex  muliere^  id  est  ut  eum 
qui  infactus  et  sempiternus  erat,  facturam  novam 
ex  muliere  vellet  suscipere.  Factum  etiam  sub  lege^ 
quia  sub  lege  vixit,  et  legem  implevit,  dum  hostia 
pro  illo  data  fuit.  Ideo  sub  lege,  ut  pretio  sanguinis 
dato  redimeret  eos  qui  erant  sub  lege.  Nisi  enim  sub 


303 


S.   BRUNONIS   CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS   OPP.   PARS  II. 


304 


lege  fieret,  legemque  leneret,  a  lege  liberare,  et  le- 
gem  destruere  non  posset,  sicut  oportuit  ut  morlem 
gustando,  mortem  destrueret.  (Jt  redimeret,  et  ut 
redempti  reciperemus  adoptionem  filiorum,  id  est 
cssemus  filii  suscipientes  adoptionem,  idestha^redi- 
tatem  seternam,  quam  nobis  gratia  Dei  adoptavit. 
Ubi  ait  factum  ex  muliere,  quaeritur,  cum  ubique 
Deus  totus  esset,  quomodo  magis  fuerit  in  uturo  Vir- 
ginis.  Cujus  rei  ponunt  sancti  similitudinem  hujus- 
modi,  quod,  sicut  anima,  dum  est  in  corpore,  cor- 
pus  ipsum  sensificat,  regit  et  vivere  facit ;  segregata 
a  corpore,  alibi  quidem  tota  similiter  est,  nec  tamen 
ibidem  officium  facit  :  ita  divinitas,  licet  alibi  tota 
sit,  ut  in  utero  Virginis,  non  tamen  sequitur  quod 
idem  operctur  alibi  quod  in  utero  Virginis.  Supe- 
rius  notasse  debuimus  quod,  quemadmodum  par- 
vulus  ille,  si  prius  quam  veniat  ad  maturos  annos 
moritur,  hweditatem  amittit;  sic  qui  delegead  ma- 
turitatem  fidei  transire  noluerit,  expers  fit  haeredita- 
tis. 

.  Dicerent  Galatae :  Vos  quidem,  Judsei,  recipielis 
adoptionem  filiorum  :  sed  quid  proderit  nobis  ?  Ad 
hoc  Pauius  :  Non  solum  nos  sumus  filii,  sed  quod 
Yos  gentiles  similiter  estis  filii.  Probat  hoc  quod 
Deu$  misit  Spiritum  Filii  sui,  id  est  eumdem  quem 
Filius  habuit,  vel  quem  Filius  dedit.  Misit,  dico  in 
corda  nostra,  id  est  meum  et  veslra,  Spiritum  dico 
clamantem^  id  est  clamare  nos  facientem  :  Abha, 
Judaeos ;  Pater,  genliles.  Et  quandoquidem  utrique 
filii  sumus  et  clamamus.  Itaque  jam  nt)n  est  aliquis 
servus^  sed  filius,  Quia  si  Filius,  erit  etiam  hceres 
beatae  hsereditatis.  Et  quod  ita  futurum  sit,  testor 
vobis  per  Deum.  Vel  ita  :  Hasres  erit  per  Deum,  id 
est  per  misericordiam  Dei,  non  per  legem.  Nunc 
ruducit  eis  ad  memoriam  priorem  statum,  quem  ha- 
buerunl  in  cultura  idolorum,  probans  pro  nihilo 
idola  dimisisse,  si  legem  accipiunt.  Lex  enim  jam 
est  idololatria  ex  quo  venit  gratia.  Quia  qui  legem 
putat  esse  ad  justificandum  necessariam,  derogando 
Deo,  quod  Dei  est,  legi  attribuit,  quemadmodum 
idololatrae  attribuebaut  quod  Dei  erat,  idolo.  Nunc 
etiam  si  legem  accipiunt,  deterius  erit  quam  prius  ; 
tunc  enim  per  ignorantiam,  nuuc  vero  scientes  et 
prudentes  manum  mittent  in  ignem.  Littera  sic 
jungitur  :  Nunc  eslis  filii,  sed  tunc  quidem  ante 
conversionem  serviebatis  his  qui  non  erant  dii.  Et 
si  per  opinionem,  990  non  tamen  per  naturam. 
Tunc  sic  serviebatis,  sed  nunc,  cum  cognoveritis 
Deum,  contra  hoc  quod  ait  ignorantes ;  et  dicens 
cum  cognoveritis  Paulum  dixisse  eoset  corrigo,  imo 
cum  vos  cogniti^  id  est  approbati  estis  a  Deo,  quo^ 
modo,  id  est  qua  ralione  convertimini  iterum,  quia 
olim  in  eodem  eratis,  ad  elementaf  id  est  ad  illa  le- 
galia  infirma,  id  est  etiam  tempore  suo  impotentia 
justificare  quemlibet;  et  etiam  in  illa  infirmitate 
ccena  ,  id  est  alieno  auxilio  egentia.  Uoc  enim  tan- 
tulum  quod  faciebat  [fiebat]  nisi  per  auxilium  fu- 
tufie  fidei  non  poterat,  quibus  elementis  modo  ser- 
vire  vultis  et  denuo,  Lex  enim  amodo  vobis  erit 


A  idem,  quod  idolum  fuit  olim.  Vere  convertimini  ad 
legem;  nam  vos  jam  observatis  dies,  id  est  Sabbata ; 
observatis  etiam  menses,  id  est  innovationes  lunae ; 
et  tempora,  id  est  jejunia  Hebraeorum,  ih  tempori- 
bus  statuta ;  observatis  etiam  annos,  id  est  septimum 
annum,  et  jubilaeum  more  Hebraeorum . 

Et  quia  sic  agitis,  timeo  voSy  id  est  nihil  adeo  in 
vobis  timeo  sicutivos.  Timeo,  inquam,  ne  forte 
(quod  cito  contingere  potest)  laboraverim  in  voHs 
sine  causa,  id  esi  sine  fructu  utilitatis.  Sed  ne  me 
fruslra  laborasse  contingat,  e^to/^  sicut  ego,  noncu- 
rantes  legalia,  quia  et  ego  fui  olim  legalis  sicut  vos 
esse  vultis,  et  deserui.  Modo  videte,  quam  insipien- 
ter  hoc  velitis.  Vel  ita  :  Estote  sicut  ego,  quia  ego 
sum  sicut  vos,  gentiliter  vivens.  Imponebatur  Paulo 

-Q  ab  illis  pseudo,  quod  odio  haberet  Galatas,  et  ideo 
non  aperuisset  illis  omnem  veritatem.  De  que  modo 
excusat  se,  et  laudat  eos  de  priori  conversatione, 
in  qua  se  multum  benignos  exhibuere  Paulo.  Ideo 
etiam  sic  blanditur,  quia  post  pauca  verba  asperius 
est  eos  aggressurus.  Littera  sic  jungitur  :  Estote 
sicut  ego,  et  obsecro  vos  ut  sitis  fratres  mei,  piam 
affectionem  habentes  erga  me ;  nihil  enim  lceiistis 
me  in  aliquo.  Quare  ego  odiens  vos  debuerim  sabti- 
cuisse  veritatem.  Nihil  me  laesistis ;  sed  scio  (et  tos 
bene  scitis)  quiaevangeliTMvi  vobis  per  infirmitatem 
carnis ;  non  tamen  spiritus,  quia  si  infirmabar  et 
contemptibilis  eram  secundum  carnem,  in  virtute 
Spiritus  per  miracula  forlis  apparebam.  Praedicavi 
per  infirmitatem :  nec  pauco  tempore,  sed  jam  pri- 
die,  quod  taedio  vobis  esse  possct  mea  infirmitas.  £t 

^  cum  tanta  me  premeret  infirmitas,  vos  tamen  non 
sprevistis  cum  praedicabam,  neque  respuistis,  cum 
primum  ad  praedicandum  veneram,  tentationem  ve- 
stram  factam  in  carne  meaAn  infirmitate  enim  mea 
tentabat  vofl  Deus,  quasi  diceret  :  Si  infirmitatem 
Pauli  abjiciunt,  rei  sunt.  Si  benigne  suscipiunt,  di- 
gni  sunt.  Respuere  plus  est  quam  spemere,  aicut 
penitus  abjicere  magis  est  quam  patiendo  contem- 
nere.  Non  me  sprevistis,  sed  excepistis  me  sicut  ofi- 
gelum  Dei,  et  sicut  Christum  Jesum.  Et  cum  per  hoc 
appareat  nullam  odii,  sed  multam  esse  causam  dile- 
ctionis,  male  sentit  qui  suspicatur  inimicari  vobis. 
Et  quia  in  exceptione  mei  adeo  benigni  fuistis,  ergo 
ubi  est  beatitudo  vestra,  qua  sic  prius  Evangelio  obe- 
diatis  ?  Et   vere  beatitudo,  quia  ipse  testimonium 

Dperhibeo  vobis,  quod  si  fieri  posset  eruissetis  oculos 
vestros,  et  dedissetis  mihi,  Posse  fieri  intelligit  quod 
opportunum  est  fieri. 

Et  quia  (anta  vi  dilectionis  mihi  devincti  eratis, 
ergo  nec  credendum  est  quod  ego  factus  sum  inimi- 
cus  vobis,  Quod  ideo  putatis  quia  smidicensverum 
vobis.  Si  veritatem  reticerem,  et  vos  blandimentis 
palparem^  sic  me  judicaretisamicum.  Ego  nonsum 
inimicus  vobis  ;  sed  illi  cemulantur,  id  est  diligunt 
vos  non  bene ;  sed  ideo  quia  volunt  vos  a  fide  ChrisH 
excludere^  ita  ut,  postquam  vos  plenius  in  errorem 
suum  duxerint,  vos  asmulemini  illos,  et  exigant  a 
vobis  imperiose  quod  voluerint.    Sed  nolite  aemolari 


305 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL. 


306 


illos ;  sed  amulamini  et  me  et  quemlibet  bonumt  A 
nec  aliquaiido  in  malo,  si  forle  suadeam,  sed  sem- 
per  in  bono  ;  et  non  tantum  cum  prcetens  sum  apud 
vos  aemulamini  me,  sed  etiam  cum  absens  fuero. 
Idem  quod  superius  probavit,  scilicet  legem  nos 
esse  tenendam,  adhuc  probat  per  verba  ipsius 
ejusdem  legis.  Sicut  enim  postea  ostendit  veniente 
29  JL  liberlate  fidei  repudianda  est  servitus  legis. 
Littera  sic  jungitur  :  jEmulamini  me,  et  quem- 
libet  bonum.  Illos  vero  ne  aemulemini ;  quod  si  eos 
smulari  vultis,  o  filioli  mei,  dicite  mihi.  Iliuc  usque 
pendet  constructio  :  Eos  qui  prius  erant  fiiii  secun- 
dom  integritatem  fidei,  diminutive  iiliolos  appellat, 
quia  volentes  adhaerere  perversis,  plurimum  dimi- 
nuli  erant  in  bono  Bliationis.  Filioli  mei^  quos  ego 
parturio,  id  est  de  quorum  inslructioiic  ,  maximo  g 
eonatu  laboro.  Parturire  enim  dicitur  labor  iilc, 
quem  in  emisione  pueri  mater  palitur,  priusquam 
puer  extra  miltatur.  Quos  parturio  iterum ;  olim 
enim  cum  infideles  eratis,  multum  laborem  habui 
in  vobis.  Parturio  et  laboro  in  vobis,  donec  in  Chri- 
sto  reformemini  in  fide  cujus  reformati  estis,  quia 
illis  pseudo  sdltem  consensislis.  Nec  ait  donec  refor- 
memini,  sed  donec  Christus  formetur  in  vobis.  Chri- 
stus  enim  deformatus  est,  et  formam  suam  perdidit 
in  vobis  seductis.Vel,  deformatus  est  in  vobis,  id 
est  in  similitudine  vestri.  Audientes  enim  alii  quo- 
modo  fidei  Christi  detrahitis ,  dicunt  exemplo 
vestro  insufficientem  esse  ad  salutem  fidem 
Christi. 

Ut  magis  eos  deterreret,  aggravavit  dictum  dum 
ait  donec  formetur  Christus ,  quem,  quasi  diceret,  ^ 
deformastis.  Filiolos  vos  appello ;  sed,  licet  absens^ 
dicam  filiolos.  Tamen  modo  vellem  esse  praesens 
apud  voSy  et  sic  mutare  vocem  meam,  quia  si  modo 
vos  appello  filiolos,  pr«sens  dicerem  vos  alienos  de- 
trahentes  Deo,  et  multa  alia  opprobria.  Quae  Paulus 
hcet  diceret,  si  praesens  esset,  noluit  tamen  in  Epis- 
tola  scribere,  sciens  Epistolam  permansuram,  et  de 
correctione  eorum  confidens ,  quorum  improperium 
durare  noluit ;  et  merito,  cum  essent  corrigendi.  Si 
apad  Yos  essem,  ifmtarem  vocem ,  ideo  quoniam 
nunc  confundor^  id  est  verecundor  invobis,  Lauda- 
veram  enim  fidem  vestram  apud  alias  Ecclesias , 
qme,  audientes  corruptionem  vestrae  fidei,  aestimant 
me  reum  mendacii,  et  super  hoc  erubesco.  Yos  fi- 
lioli  mei,  dicite  mihu  Vel,  si  placet,  non  oportet  D 
illac  asque  protendere  sic  continuando  :  jEmulami" 
ni  me,  quod  utique  debetis,  quia  vos  eslis  filioli  mei 
quos  itenim  parturio,  etc .  Sententia  verborum  non 
matatur.  Et  quia  confundor  in  vobis  seductis,  modo 
dicite  et  respondete  mihi  :  Vos  qui  sub  lege  vultis 
esse^  non  legistis  vos  legem  ?  Complexionem  facit 
illis  ntrinque  ;  ferientem,  quia  si  legem  non  legerunt, 
stultum  est  transire  ad  illud  quod  nesciunt.  Si  autcm 
legerunt,  cum  eadem  lex  veniente  fide  prohibeat 
se  teneri,  plurimum  desipiunt  qui  eam  tenere  vo- 
lunt.  Alterum  tamen  membrum  complexionis  exse- 
quitur,  hoc  est,  si  legem  legerunt. 

Dicerent  illi :  Quid  inde  si  legem  legimus  f  Ideo 


qusero  an  legislis  quoniam  ipsa  lex  se  non  esse  te- 
nendam  aperte  innuit.  Scriptum  est  enim  in  lege 
quoniam  Abraham  habuit  duos  filios .  Multos  quidem 
filios  habuit  Abraham,  sed  de  his  duobus  conveniens 
figura  fuit  ad  fidem  et  legem.  Haec  autem  verba 
non  eadem  inveniuntur  in  Gencsi ;  sed  aeque  valen- 
tia.  Dc  quibus  duobus  filiis  Moyses  lolum  ad  finem 
usque  descripsit,  quod  non  fecit  de  caeteris.  Quia 
Paulus  non  secundum  singula  allegoriam  sequitur, 
bonum  est  ut  eisdem  verbis  eam  aperiamus.  Abraham 
qui  interpretatur  pater  multarum  geniium,  hBbcns 
duos  filios,  id  est  duos  populos,  significat  Deum  ha- 
bentem  duos  filios,  Gcntilem  scilicet  et  Judaeum. 
Non  tamcn  quod  singuli  eoi*um  sint  filiiDei,  nisi  quiin 
utroque  populo,  digni  fucrint  inventi.  Duosfilios  ha- 
buit  Abraham,  unum  de  ancilla,  id  est  Ismael  de 
Agar,  et  unum  de  Libera,  id  est  Isaac  de  Sara.  Fi- 
lius  de  ancilla  significat  Judaicum  populum,  filium 
ancillae,  id  est  legis,  qui  bene  dicuntur  filii  ancillae, 
qui  velut  scrvi  scrviebant  timorc  poenae  et  amore 
carnalium  in  carnalibus.  Filius  autcm  liberae 
significat  populum  fidelcm  ,  qui  in  libertate  fi- 
dei  Deo  ex  dilectione  scrvit,  non  ex  timore 
nec  proptcr  temporalia ,  sed  propter  aeterna.  Et  licet 
uterquc  esset  filius  Abrahae,  tamen  diverso  ^S^ 
modo  nati.  Qui  cnim  fuit  de  ancilla,  scilicet  Ismael 
de  Agar,  hic  natus  est  secundum  camem,  quia  et 
Agar  juvenculaerat  et  fecunda.  Similitcr  Icgalis  po- 
pulus  natus  est  de  ancilla ,  id  est  de  legc  secund,um 
carnem,  quia  et  in  carnalibus  et  amore  camalium 
serviebat ;  si  peccaret ,  statim  in  carne  puniri  time- 
bat.  Filius  autem  qui  fuit  de  liberay  scilicet  Isaac,  de 
Sara  natus  est  non  secundum  carnem.  Sara  enim 
vctula  erat  et  sterilis,  sed  per  repromissionem  Dei. 
Deus  enim,  sicut  pic  promiserat,  virtute  sua  nasci 
facit  filium  de  sterili  et  dccrepita.  Similiter  populus 
fidelis,  qui  fuit  de  libcra,  id  est  natus  ex  fide,  quae 
libera  est  per  dilcctionem,  non  sicut  ex  ancilla  per 
timorem.  Hicpopulus  natus  estpcrrepromissionem, 
quia  Deus  misericorditcr  promiserat  se  per  fidem  fa> 
cere  salvationem.  Ideo  erat  pcr  repromissionem, 
quia  noQ  servit  Deo  desiderio  carnalium,  quae  videt, 
scd  amore  spiritualium  quae  nemo  vidit ,  sed  per 
solam  rcpromissioncm  Dei  habiturum  se  coufidit. 

Quat  omnia,  scilicet  Abraham  habuisse  duos  fi- 
lios,  hunc  de  ancilla  secundum  carncm,  hunc  de 
libcia  pcr  repromissionem,  hacc  omnia  dicta  sunt 
per  allegoriam,  id  cst  per  alium  intellectum  quam 
sit  litteralis  hic  habendum.  Ipse  tamen  non  singu- 
lorum  allegoriam  exsequitur,  nisi  solum  de  ancilla  et 
libera.  Vere  sunt  dicta  per  allegoriam.  Hcec  enim^  id 
est  ancilla  et  libcra,  sunt^  id  est  significant,  duo 
Testamenta,  Vetus  et  Novum.  Unum  quidem  Tesla- 
mentum,  id  est  legem  generans  filios  in  servitutem, 
quia  et  timore  poenae  et  pro  carnaUbus  serviebant. 
Illud  unum  dico  datum  in  monte  Sina ;  ibi  enini  lex 
data  fuit  in  deserto.  Sina  interpretatur  mandatum, 
et  per  montcm  alliludinem  superbiae  accipunus,  ut 
dicamus  generans  in  servitutem  in  monte  Sina,  id 
est  in  superbia  mandati.  Judaei  enim,  qui  soli  legem 


307 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


30S 


habebant,  superbiebant,  dicentes  se  populum  Dei, 
alios  non  populum,  sed  canes.  Unum  Testamenlum 
datum  est  in  monte  Sina,  quce  est  Agar^  id  est  quod 
Testamentum  significat  Agar.  Relatio  bona  est  per 
quce^  quia  sequitur  proprium  femininl  generis.  Agar 
interpretatur  alienafio,  ex  ipso  nomine  innuens  Ve- 
tus  Testamentum  alienandum  esse  et  destruendum. 
Idem  significavit  hoc  quod  non  in  terra  repromis- 
sioniSy  sed  in  deserto  datum  fuit,  quod  nunquam 
per  opera  hujus  legis  venturi  essent  in  veram  ter- 
ram  repromissionis.  Vere  in  servitutem  ,  nam 
Sina  est  mons  in  Arabia.  Per  hoc  enim  quod, 
dum  essent  in  captivitate,  accipiebant  hanc  legem, 
significabatur  quod  lex  in  captivitate  data  genera- 
bat  eos  in  servitutem ;  nunquam  per  opera  legis  ven- 
turos  in  libertatem.  Idem  allegoricus  innuit  inteliec- 
tus.  Arabia  enim  humilitas  vel  afflictio  interpreta- 
tur.  Unde  sic  dicimus  :  Sina  mons  est  in  AraHaf 
id  est  mandatum,  et  superbia  est  in  afflictis  seu, 
(juod  idem  est,  humiliatis.  Per  hoc  enim  quod  su- 
perbiebant  de  mandato,  et  ssepissime  velut  mali  servi 
affligebantur  per  legem,  apparet  quod  lex  illa  gene- 
rasset  eos  in  sertdtutem.  Sina  mons  est  in  Arabia, 
qui  mons  conjunctus  est,  id  est  assimilatus  ei  Hie- 
rusalem,  id  est  Judaico  populo  videnti  Deum,  quia 
aliae  gentes  tunc  temporis  nesciebant  Deum.  Hieru- 
salem  dico,  qtuB  nunc  est^  id  est  quae  in  praesentibus 
videt,  et  colit  Deum  non  in  spiritalibus,  et  ideo 
non  visura  in   futuro. 

Mons  ille  conjunctus  est^  non  quod  radices  ejus 
porrigantur  usque  Hierusalem ,  sed  assimilatus  Ju- 
daeis,  quia  per  montem  Sina  signihcatur  superbia 
eorum,  qua  de  mandato  superbierunt.  Per  Arabiam 
significatur  afflictio  eorum,  qua  peccantes  per  legem 
affligebantur  more  servorum.  Ei,  Hierusalem,  quae 
nunc  est,  et  quae  servit  timore  poenae,  non  amore. 
Servit  dico  cum  filiis  suis ,  id  est  cum  prosely- 
tis,  qui  de  gentilitate  in  circumcisionem  transeunt. 
Yel  servit  tota  insimul  Synagoga  cum  filiis  suis  pro- 
priis.  Hic  illo  genere  servitutis,  hic  alio.  Hierusalem 
quse  nunc  est  servit,  sed  illa  Hierusalem  quce  est 
sursum,  id  est  non  camalia,  sed  spiritalia  appetens, 
hsec  est  libera,  quia  non  ex  timore,  sed  servit  ex 
dilectione :  993  nec  temporalia  quaerit,  scdaeter- 
na.  Haec  est  Gcclesia  fidei,  quas  superior  Hierusalem 
est  mater  nostra.  Ecclesia  enim  nos  genuit  in  liber- 
tatemfidei.  Yere  libera ;  nam  laetatur,  erumpit  ei  cla- 
mat :  Yere  mater ;  nam  filii  ejus  multi.  Quod  sic  ait : 
Libera  est  mater  nostra.  Nam  sic  de  eascriptum  est  in 
Isaia  :  La^tareiu.  Sara  sterilis,  quas  modo  nonpa- 
ris;  erumpe  etclama,  quas  non  parturis  {Isa.  iv,  1), 
id  est  quaenec  depariendolaboras.  Ideolaetare,  quia 
magis  multifilii  tui  desertee  Saraequam  sint  filii  ejus 
Agar,  quce  nunc  habet  virum.  Habebat  Agar  Abra- 
ham  cohabitatione,  non  tamen  dilectione.  Carebat 
Sara  Abraham  cohabitatione,  quem  tamen  habebat 
dilectione,  quia  colebat  et  diligebat  eam  ut  legiti- 
mam  uxorem.  Isaias,  qui  post  longa  saecula  fuit  ab 
Abraham,  fnistra  sic  loqueretur    de  Sara  et  Agar. 


A  Ad  iitteram,  quare  sic  intelligendum  est  ?  Yere  li- 
bera  est,  nam  sic  ait  Isaias  :  0  tu  sterilis  Ecclesia  1 
Quia  quaedam  steriles,  quae  postea  pariunt  per  gra- 
tiam,  ut  eadem  Sara  et  Elizabeth^  ideo  addit  :  Tu 
steriliSj  quce  non  paris,  lastare  animo.  Erumpe 
etiam  exteriori  gaudio  et  clama,  id  est  invita  alios 
ad  congaudendum  tibi.  Tu  dico  quae  non  solum  non 
paris^  sed  nec  etiam  parturis^  id  est  spe  careos  in 
tempore  legis  de  pariendo,  non  conaris.  Probavit 
quod  sit  libera ;  probat  etiam  quod  sit  mater.  Lit- 
tera  tamen  respondet  ad  proximum.  Ideo  lcetare, 
etc,  quia  filii  desertce,  id  est  Ecclesiae,  quae  in 
tempore  legis  cohabitatione  a  Deo  derelicta  fuit  non 
dilectione.  In  tempore  etiam  legis  magis  dilexit 
Deus  libertatem  fidei  (juam  servitutem  legis. 

Q  Filii,  inquam,  desertae  magis  multi  sunt  quam 
sint  filii  ejus  legis ,  quae  nunc  habet  virum.  Tunc 
enim  lex  multos  generabat,  sed  qui  fideles  erant, 
ut  Moyses  et  prophetae,  videntes  duritiam  eoram, 
nec  saltem  cogitabant  eos  de  spiritualibus  docere, 
quos  quotidie  in  carnahbus  mandatis  videbant  tran- 
sgressores  esse.  Lex  quidem  tunc  habebat  virum, 
id  est  Deum  cohabitatione,  non  tamen  dilectione. 
Duae  matres  sunt :  altera  libera,  altera  ancilla.  Sed 
nos  fratreSf  ego  et  quicunque  fideles,  sumus  filii, 
non  servitutis,  sed  promissionis,  id  est  per  promis- 
sam  gratiam  Dei,  secundum,  id  est  in  similitudinem 
Isaac,  qui  non  lege  carnis ,  sed  virtute  divini  pro- 
missi  natus  fuit.  Ostendit  nos  esse  natos  in  similitu- 
dine  Isaac,  quia  eadem  signa  quorum  figura  prae- 
cessit  in  illo,  videntur  hodie   in  filiis  Ecclesiae.  Et 

^  tamen  adversatur  conjunctio  litterae,  hoc  modo  :  Li- 
cet  simus  filii  promi«sionis ,  tamen  quomodo  tunc 
in  tempore  Abraham,  hic  qui  secundum  camem 
natus  fueratf  id  est  Ismael,  persequebatur  eum  qui 
secundum  spiritum  natus  est,  scilicet  Isaac.  Ismael 
enim  natu  major  verberabat  Isaac  adhuc  tenerum ; 
quem  videbat  dominum  sibi  et  haeredem  futuraro. 
Ita  etiam  fit  nunc,  quod  qui  camales  sunt  perse- 
quuntur  spiritales  et  aflligunt ,  et  quia  sicut  Isaac 
affligebatur  ab  Ismael ,  ita  et  nos  spirituales  affligi- 
mur  a  camalibus.  Itaque,  fratres,  per  hoc.apparet 
quod  non  sumus  filii  ancillae ;  fuimus  quidem  servi 
olim  sub  lege ,  sed  jam  sumus  filii  liberae,  id  est 
gratiae.  Sed  interserit  quaedam  dicens  :  Qui  secun- 
dum  carnem  sunt,  persequuntur  nos,   sed  non  est 

D  curandum ;  ipsi  enim  ejicientur,  et  nos  in  haereditatem 
introibimus. 

Quod  sic  ait  :  Quid  didt  Scriptura  f  In  eodem 
Moyse  invenitur  quia,  cum  Sara  vidisset  Agar  et 
puemm  ejus  superbientes  contra  se  et  Isaac,  ait  ad 
Abraham  :  Ejice  ancillam  et  filium  ejus  {Gen. 
XXI,  16).  Similiter  fiiii  gratiae  dicunt  :  Domine,  ejice 
ancillam,  id  est  Iegem,et  filium  ejus,id  est  Judaicum 
populum.  Non  enim  filius  ancillcet  id  est  legis,  hceres 
erit  in  promissa  beatitudine  cum  filio  liberce,  id  est 
fidei,  quemadmodum  filius  Agar  ancillae  non  fuit 
haeres  cum  filioSarae  liberae.  Itaque,  fratres,jam  non 
sumus  filii  ancillas  (sicut  expositum  est),  sed  liberce. 


309 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  GAL. 


310 


qua  libertate,  id  est  per  hanc  libertatem  quam  ha-  A 
bemus,  Christtu  habens  eamdem  liberavit  nos  per 
eun. 

91^A  CAPDT  V. 

«  State  et  nolite  itemm  jugo  servitutis  contineri. 
Eece  ego  Paulus  dico  vobis  quoniam,  si  circum- 
cidamini,  Christus  nihil  vobis  proderit.  Testificor 
autem  rursum  omni  homini  circumcidenti  se  quo- 
niam  debitor  est  universie  legis  faciendse.  Evacuati 
estis  a  Christo,  qui  in  lege  justificamini ;  a  gratia 
excidistis.  Nos  enim  spirilu  ex  Me  spem  justitiae 
exspectamus.  Nam  in  Christo  Jesu,  neque  circum- 
cisio  aliquid  valet ,  neque  prsputium,  sed  fides, 
quae  per  charitatem  [dilectionem]  operatur.  Curre- 
batis  bene  :  quis  vos  fascinavit  [impedivit]  veritati 
non  obedire  ?  Nemini  consenseritis.  Persuasio  hsBC  ^ 
non  est  ex  eo  qui  vocavit  vos.  Modicuin  fermen- 
tum  totam  massam  corrumpit  (/  Cor.  v,  6).  Ego 
confido  in  vobis  in  Domino  quod  nihil  aliud  sa- 
pietis.  Qui  autem  conturbat  vos,  portabit  judicium, 
qoicunque  est  ille.  Ego  autem,  fratres,  si  circum- 
eisionem  adhuc  praedico,  quid  adhuc  persecutio- 
nem  patior?  Ergo  evacuatum  est  scandalum  crucis. 
Utinam  et  abscindantur  qui  vos  conturbant !  Vos 
enim  in  libertatem  vocati  estis,  fratres,  tantum  ne 
libertatem  in  occasionem  detis  carnis ,  sed  per 
charitatem  spiritus  servite  invicem.  Omnis  enim 
lex  in  uno  sermone  impletur  :  Diliges  proximum 
tuum  aicut  teipsum  {Matlh,  xxu,  39).  Quia  si  in- 
vicem  mordetis  et  comeditis,  videte  ne  ab  invicem 
consumamini.  Dico  autem  in  Christo.  Spiritu  G 
ambulate  et  desideria  camis  non  periicietis.  Caro 
enim  concupiscit  adversus  spiritum,  spiritus  au- 
tem  adversus  carnem.  Haec  enim  sibi  invicem  ad- 
versantur^  ut  non  qusecunque  illa  faciatis.  Quia  si 
spiritu  ducemini,  non  estis  sub  lege.  Manifesta 
aatem  sunt  opera  camis,  quae  sunt  fomicatio,  im- 
munditia,  impudicitia,  luxuria,  idolorum  servitus, 
veneficia,  inimicitise,  contentiones,  semulationes, 
irae,  rixae,  dissensiones,  sectae,  invidiae,  homicidia, 
ebrietates,  comessationes,  et  his  similia,  quae  prae« 
dico  vobis,  sicut  praedixi,  quoniam  qui  talia  agunt, 
regnuro  Dei  non  consequentur.  Fmctus  autem 
spiritos  est  charitas,  gaudium,  pax,  patientia,  be- 
nignitaSy  bonitas,  longanimitas,  mansuetudo,  fides, 
modestia,  continentia,  castitas.  Adversus  hujus-vv 
modi  non  est  lex.  Qui  autem  sunt  Christi,  carnem 
Buam  cmcifixemnt  cum  vitiis  et  concupiscentiis 
(/  Petr.  u,  11).  Si  vivimus  spiritu,  spiritu  etambu- 
lemus.  Non  efficiamur  inanis  gloriae  cupidi,  invi- 
cem  provocantes,  invicem  invidentes.  » 

EXPOSITIO. 

Licel  enim  Christus  sub  lege  fuerit,  lex  tamen 
non  est  dominata  ei  qui  peccatum  non  habuit ;  sed 
ex  8ola  libertate  fecit,  quidquid  fecit.  Et  quia  filii 
liberse  sumus ;  et  per  Christum  libertatero  apprehen- 
dimus,  sicut  ex  eadem  lege  aperte  colligitur,  insa- 
nia  est  ut,  qui  per  fidem  liber  est,  servum  se  taciat 


per  legem.  Et  ideo  quia  liberi  estis  state ,  id  est 
perseverate  in  hac  libertate  fidei,  et  nolite  contineri 
jugo  servitutiSj  id  est  atteri  onere  legis  iterum.  Et 
bene  iterumy  quia  si  vos  fideles  jam  circumcidimini, 
idem  est  quod  ad  idola  converti,  quibus  antea  ser- 
viebatis.  Dicerent  illi  :  Nolumus  omnem  legem  sus- 
cipere  nisi  solam  circumcisionem  quam  habuit 
Abraham,  qui  fuit  sine  lege.  Contra  hoc  Paulus  : 
Nolite  contineri  jugo  legis,  quoniam  ChristuSy  id  est 
fides  Christi,  nihil  prodent  vobis,  si  circumcidamini, 
et  ecce  ego  Paulus,  cujus  auctoritas  ubique  vulgata 
est,  hoc  dico  et  aifirrao  vobis  quod  si  circumcida- 
mini,  fidcs  Christi  non  proderit  vobis.  Non  solum 
quia  Christus  non  proderit  vobis,  sed  etiam  propter 
importabile  onus  legis  non  debetis  circurocidi.  Quia 
sic  ait  :  Testificor  rursum,  id  est  vel  sicut  oliro  dum 
eram  in  lege  testificabar.  Yel  rursum,  id  est  itemm, 
hoc  adduco  ad  idero  dissuadenduro  quod  per  prae- 
missa  dissuadebaro.  Testificor  omni  homini  circum» 
cidenti  se  quoniam,  id  est  quod,  ipse est  debitor  uni' 
versce  legis  faciendce.  Circurocisio  enim  exigit  ut  se- 
quantur  caetera  opera  legis,  queroadrooduro  fides 
post  baptisroum  exigit  ut  sequantur  opera  fidei.  Et 
ne  putetis  vos  posse  circurocidi,  nisi  onus  legis  per 
oronia  portetis.  Yere  Christus  nihil  proderit  99 & 
vobis ;  naro  si  circurocidamini ,  evacuati  esiu  a 
Christo,  id  est  inanis  facta  est  vobis  fides  Christi. 
Dicerent  illi  :  Malumus  a  Christo  evacuari  quam  non 
circurocidi,  sicut  Deus  mandavit.  Ad  hoc  Paulus  : 
Non  solum  a  Christo,  sed  etiam  excidistis  a  gratia 
Dei  vos,  quicunque  in  lege  justificamini,  id  est  per 
legem  justificationem  quaeritis.  Hic  bene  deter- 
minat  quoroodo  probibeat  circumcisionero,  scilicet 
ut  per  earo  non  quaerant  justificationero,  curo  taroen 
passus  sit  circurocidi  Tirootheum,  ut  tolleret  a  se 
suspicionero,  uterque  tamen  Paulus  et  Timotheus 
intelligens  nihil  conferre  justitiae  circurocisionem. 
Vere  neroo  justificatur  in  lege  ;  nam  nos  solum  qui 
sumus  ex  fide,  exspectamus  spem  justitice^  id  est 
beatitudinem  quae  ex  justitia  speratur.  Et  quod  ex- 
spectatio  nostra  certa  sitj  constat  ex  eo  quia  exspe- 
clamus  per  Spirituro,  sic  nos  sperare  insinuantero. 
Idco  ex  fide  tantum  spem  habemus  ;  nam  in  Christo 
Jesu,  id  est  in  fide  Christi  Jesu,  neque  circumcisio 
aliquid  valet,  nequepra^putium,  sed  soleifideSt  quae 
tamen  non  sit  otiosa,  sedoperetur;  necconturoeliose, 
sed  per  dilectionem  Dei  et  proxiroi. 

Fidcs  sola  valet  in  Christo,  et  in  hac  fide  vos 
bene^  id  est  per  dilectionero  currebatis,  id  est  ope- 
rabimini.  Sed  quis  impedivit  vos  male  suadendo  non 
obedire  veritatit  quam  a  me  didicistis  ?  Utautem  obe- 
diatis  veritati,  ne  consenseritis  alicui  caraalium, 
quia  ha!c  persuasio  eorum  non  est  ex  eo,  id  est  se- 
cundum  Deum,  qui  per  gratiam  suam  vocat  vos  ad 
regnum.  Ideo  ne  consenseritis,  quia  modicum  fer- 
mentum,  id  est  vel  saltem  consensus,  vel  sola  per- 
suasio,  vel  illi  pauci  male  suadentes,  hoc,  inquam, 
modicuro  corrumpit  totam  massam,  et  facit  acidam, 
id  est  vel  totam  Ecclesiam,  vel  omnia  bona  eomm . 
Modicum  quidem  fermentum  corrumpit  totam  mas- 


311 


S.    BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


312 


sam ;  sed  vos  non  comimpemini.  Ego  enim  confido 
in  vobUy  et  hoc  in  Domino,  id  est  per  cooperantem 
vobis  gratiam  Dei,  quod  nihil  aliud  sapietis  quam 
quod  sanum  est,  et  ego  vos  docui.  Yos  non  aliud 
sapietis  ;  sed  ille  qui  conturhat  vos,  id  est  qui  puri- 
tatem  fidei  vestrae  admistione  infidelitatis  turbidam 
facit,  ille  portabit  judiciumy  id  est  sustinebit  dam- 
nationem  ;  etiamsi  sit  Petrus,  aut  angelus  de  coelo. 
Modo  respondet  ad  illud  quod  imponebant  ipsi  pseu- 
do,  sciiicet  quod  prius  quidem  destruebat  circum- 
cisionem ;  sed ,  modo  Hierosolymis  correctus  a 
Petro  et  ab  aliis,  prsedicabat  circumcisionem.  Quod 
falsum  esse  comprobat  dicens  :  Illi  vos  conturbant, 
sed  ego  non  conturbo  vos.  Si  autem,  fratres,  sicuti 
iUi  imponunt,  adhuc  prasdico  circumcisionem,  adhuc 
ideo,  quia,  dum  erat  Judaeus,  prsedicabat  eam  :  si, 
inquam,  sic  praedico  adhuc,  sicut  a  principio  prae- 
dicationis  patior  persecutionem  a  Judaeis.  Quia  sicut 
imponunt  si  praedico  circumcisionem,  ergo  evacua- 
tum  est  scandalum  crucis,  Judaei  enim  scandaliza- 
bantur  in  hoc  quod  per  solam  crucem  prsedicabam 
justiBcari  hominem.  Quod  si  cfuci  admisceam  cir- 
cumcisionem,  et  ex  utroque  dicam  justificari,  placati 
sunt  mihi  Judaei.  Ego  non  vos  conturbo,  sed  illi 
conturbant  vos.  Et  utinam  non  solum  pellicula  prae- 
putii,  sed  penitus  abscindantur  illi  qui  vos  contur- 
bant,  Non  intelligit  Paulus  membrorum  abscisionem, 
sed  sicut  abscisi  testiculi  non  generant,  sic  isti 
abscindantur,  ne  quemlibet  generare  possint  in  er- 
rore  suo.  Conturbant  utique  vos,  dum  in  servitu- 
tem  legis  redigere  volunt.  Nam  vos,  fratres,  vocati 
estis  in  libertatem  Dei.  Hoc  tantummodo  videte,  ne 
libertatem  vestram  detis  inoccasionem  carnis,  id  est 
ne  propter  libertatem  licentius  vos  posse  peccare 
credatis.  Nec  hoc  faciatis,  sed  servitute  invicemper 
charitatem  spiritus,  id  est,  per  spiritalem  dilectio- 
nem  agentes. 

Accepta  occasione  vult  ostendere,  eis  facilitatem 
novte  legis  quae  in  uno  sermone  impletur,  et  hac  iterum 
occasione  corripit  eos  a  detractione,  dicens  :  Servite 
invicem  per  charitatem.  Nam  omnis  lex  impletur 
^^&  in  uno  sermonCy  in  hoc  scilicet  :  Diliges 
proximum  tuum  sicut  teipsum^  sicut  in  epistola  ad 
Romanos  exposuimus  {Rom,  iii).  Lex  praecipit  dile- 
ctionem,  quod  si  spernentes  legem  invicemmordetis, 
detrahendo  alter  alteri,  nec  solum  mordetis,  sed 
etiam  comeditiSf  id  est  bona  proximi  per  invidiam 
penitus  devoratis.  Videte  ne  consumamini,  id  est  ne 
devoremini  invicem,  id  esttu,  quia  detrahisproximo  ; 
ille,  quia  detrahit  tibi.  Posteaquam  satis  probavit 
legem  non  esse  tenendam,  incipit  nunc  approbare 
fidem  et  gratiam.  Littera  sic  jungitur  :  Yidete  ne 
consumamini  secundum  suasionem  camis,  mor- 
dendo  et  comedendo  vos  invicem  ;  sed  dico  vobis  : 
Ambulate  spiritu,  id  est  perficite  bene  operando  se- 
cundum  quod  hortatur  vos  spiritus,  id  est  ratio. 
Ambulate  dico  spiritu,  et  hoc  in  Christo^  id  est  quod 
tantum  licet  facere  per  Christum  ;  et  non  aliud,  ut 
quis  secundum    rationem    operetur.  Si  in  Christo 


A  estis,  secundum  spiritum  ambulabitis.  Etiam  aliud 
bonum  inde  provenit,  quia  desideria  camis^  et  si  per 
impugnationem  sentiatis,  non  tamen  actu  per/icietis, 
Sed  licet  non  perficiatis.  tamen  caro  concupiscit 
adversus  spiritum  ;  et  sic  impugnationem  sentitis. 
Yel  dicamus  itenim  :  Bene  dico  desideria  camis, 
nam  caro  concupiscit  adversus  spiritum,  et  spiritus, 
id  est  ratio  concupiscit  ea  quae  sunt  adversus  car- 
nem,  Vere  caro  et  spiritus  alter  adversus  altemm 
concupiscit.  Ha^c  enimj  id  est  caro  et  spiritus,  ad- 
versantur  sibi,  non  caro  cami,  nec  spiritus  spiritui, 
sed  invicem,  id  est  caro  in  spiritum,  spiritus  in  car- 
nem.  i^dversantur,  ita  ut  non  faciatis  omnia  illn 
quoRCunque  vultis,  seu  carnales,  seu  spiritales.  Nemo 
enim  adeo  justus,  qui  non  ad  vicem  cadat.  Nemo 

•Q  adeo  malus  qui  nos  ab  aliquo  quod  caro  suadet,  se 
aliquando  cohibeat.  Dixit  quod  si  vivimus,  spiritu 
ambulare  possumus.  Quia  si  spiritum  sequimur, 
desideria  camis  non  perficimus,  quia  caro  pugnat 
adversus  spiritum.  De  qua  pugna  camis  et  spiritus 
modo  vult  dijudicare,  dicens  :  Caro  contra  spiritum  ; 
spiritus  pugnat  contra  camem.  Quia  si  vosducimini 
spiritUf  id  est  ratione,  jam  non  estis  sub  lege,  Lex 
enim  posita  est  ut  peccatores  cohibeat,  sed  si  se- 
cundum  spiritum  agitis,  jam  non  peccatis,  et  qui 
non  peccat,  liber  est  a  lege.  Qui  spiritu  ducitur,  non 
est  sub  lege ;  qui  nutem  came ,  is  captivatur  sub 
lege.  Quod  aequipollenter  ait :  Opera  spiritus  nemi- 
nem  redigunt  sub  lege ;  sed  opera  camis  illa  sunt 
manifesta,  non  oportet  improperare  ea.  Turpitudo 
enim  eomm  omnibus  est  nota  et  captivitas.  Ideo  non 

^  curat  detestari  carais  opera,  quia  sola  eoram  no- 
mina  satis  assignant  foeditatem.  Opera  carais  dico 
qua^  sunt  haec,  scilicet/bmira^to,  immunditia,  impU' 
dicitiaf  luxuria.  Fornicationem  vocat  cum  roeretri 
cibus,  vel  conjugatis  pollui ;  immunditiam,  turpitu- 
dinem  illam  quae  fit  praeter  naturam.  Et  etiam  in 
incestis  osculis,  et  in  tractatione  polluta.  Impudioi- 
tiam  vocat  etiam,  si  non  sit  fomicator,  vel  iromun- 
dus,  sed  in  verbis  et  habitu,  et  motatione  roerobro- 
rum  non  sit  pudice  temperatus.  Luxuriam  vocat 
superfluitatem  carnis,  sive  in  gula.  sive  in  coitu. 
Quae  luxuria  etiam  haberi  potest  in  uxore  si  super- 
flue  ea  utatur. 

Opera  carnis  etiam  sunt  servitus  idolorumf  vene- 
ficia^  inimicitiaSy  id  est  longa  odia,  contentianes  in 

D  verbis,  oBmulationes,  quod  quUibet  invidens  laborat 
usurpare  sibi  bonum  alterius.  Sunt  etiam  ira^j  id 
est  subitae  commotiones  animi.  Et  de  ira  rixa^, 
quando  res  agitur  pugnis.  Sunt  iterum  dissensiones, 
quae  saepe  Bunt  in  Ecclesia.  Sunt  etiam  sectfn,  pro 
quo  in  Graeco  habetur  hsereses.  Sunt  etiam  invidiaf, 
id  est  malus  livor  animi ;  qui  licet  se  non  consecu- 
turum  sciat  rem  proximi,  invidet  tamcn  ei ,  eumque 
eam  habere  nollet.  Iterum  homiddia,  ebrielates,  id 
est  consuetae  supra  modum  potationes,  et  comes- 
sationes  et  similia  his  qtue  modo  prmdico  vobis,  sicut 
olim  prasdiod,  cum  vobis  primum  praedicavi ,  ut 
caveatis  ab  illis,     quoniam    qui  talia  agunt,  hi 


313 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —    IN  EPIST.  AD  GAL. 


314 


non  conzequeniuT  regnum  Dei^    si  in  hoc   actuA 

29  T  comprehensi  sunt.  Haec  praedicta  sunt  ope- 

ra  camis;sed  opera   spiritus  5un/    hmc.    Et  non 

ait  opera,  sed    ad  commendationem,   ait  fructus 

Spiritus.  His  enim  operibus  frui  prodest  et  opor- 

tei.  Fructus,  inquam,  Spiritus  est  charitas,  id  est 

dilectio  Dei  et  proximi,  de   qua  charitate  sequitur 

gaudium  et  pax.  Gaudium  vocat  laetam  conscien- 

tiam ;  pacem  ad  omnes  ex  dilectione  concordiam. 

Est  etiam  Fructus  Spiritus  longanimitas,  id  est  spcs. 

Si  enim  tardat  retributio  ;  non  tamen  minus  sperat, 

Tel   impatienter   exspectat.    Et  est   opus   Spiritus 

patientiat  qua  quaecunque   toleramus  adversa  ;  et 

bonitaSf    id  est  pia  affectio  animi  ;  etiam  si  non  ha- 

bet  quid  tribuat  ;  benignitas,  id  est  largitas  commu- 

nicandi  quae  habet :  mansuetudo,  quod  ita  attracta-  ^ 

bilis  et  affabilis  est  omnibus ;  et  fides  quae  recte  credit 

in  Deum ;  modeslia,   id  est  temperantia  verborum 

et  actus  ;  continentiay  qua  etiam  a  licitis  continet  se 

aliquis ;  castitas,  quod  caste  utitur   Ucilis,    ut   vir 

uxore.  Haec  sunt  opera  Spiritus,  et  adversus  opera 

kujusmodi  non  est  lex  ;  sicut  supra   diximus,  non 

estis  sub  lege.  Haec  sunt  opera   camis.  H«c  sunt 

opera  Spiritus ;  qxd  autem  sunt  Christi,  faciunt  opera 

Spiritus,  Quod  sic  ait  :  Crucifixerunt  hi  qui  sunt 

ChrisH,  camem  suam,  quod  nullos  sensus   quan- 

diu  in  Ghristo  sunt,  inclinare  queunt  ad   vitia.    Illi 

dico  certantes  cum  vitiis  et  cum  concupisceniiis , 

Yitia  accipit  in  actu  ;  concupiscentias,  in  voluntate. 

Non  solam  carnem  cruciBgamus,  ne  malum  opcre- 

mur ;  sed  etiam  ambulemus  SpiritUr  id  est  proficia- 

mus  bene  operando  secundum  quod  admonet  ratio  ;  ^ 

justum   est  ut  ambuiemus    Spiritu,  quia    vivimus 

Spiritu  ;  et  si  justificati  vivimus  Spiritu,    sequitur 

ut   etiam    ambulemus    Spiritu.    Vivit    homo    per 

justificationem  iidei.  Ambulat  cum  operatur  ea  quae 

fides  exigit.  £t  sivivimus  et  arM^utomu^,  inhacam- 

bulaiione  non  efficiamur  cupidi  inaniSy  id  est  mun- 

danae  gloriae.  Non  est  peccatum  si  bene  agentes 

laudamur,  sed    si    laudari     cupimus ;  non   simus 

cupidi  inanis  gloriae.   Nos  dico   qui   hoc  cupimus 

invicem  provocantes  ;  quiasuperbiaquaenonpatitur 

parem,  nisi  praeferatur  omnibus,  indignatur,  pro- 

vocans  ad  litem.    Et  si  non  aperte   provocare  au- 

dentes,  saltem  animo  invidentes  invicem ,   id  est 

alter  alleri. 

CAPUT  VI.  D 

«  Fratres,  et  si  praeoccupatus  fuerit  homo  in 
«  aliquo  delicto,  vos  qui  spirituales  estis ,  hujus- 
«  roodi  instruite  in  spiritu  lenilatis,  considerans 
«  tcipsum,  ne  et  ut  tenteris.  Alter  alterius  onera 
cr  portate,  et  sic  adimplebitis  legem  Christi .  Nam 
q  si  quis  existimat  se  aliquid   esse   cum  nihil  sit, 

•  ipsesc  seducit.  Opus  autem  suum  probet  unus- 
«  quisque,  et  sic  in  semetipso  tantum  gloriam  ha- 
«  bebit,  et  non  in  altero.  Unusquisque  eniin  onus 
«  suum  portabit.  Communicet  autem  is  qui  cate- 
«  chizatur   verbo,    qui  se  catechizat  in  omnibus 

•  bonis.  Nolite  errare.  Deus  non    irridetur.   Quae 


■  enim  seminaverit  homo,  haec  et  metet.  Quoniam 

c  qui   seminat  in   carae   sua,   de  carne   et  metet 

c  corruptionem ;  qui   autem    seminat    in    Spiritu, 

c  de   Spiritu   metet  vitam   aeternam.    Bonum   au- 

<«  tem  facientes  non  deficiamus ;  tempore  enim  suo 

c  metemuS;  non  deficientes.  Ergo  dum  tempus  ha- 

c  bemus,   operemur    bonum   ad   omnes,   maxime 

c  autem  ad  domesticos   fidei.  Videte   quaUbus   lit- 

«  teris  scripsi  vobis  mea  manu.    Quicunque  enim 

«  volunt    placere    in  carae,   hi  cogunt  vos  cir- 

«  cumcidi ;  tantum,   ut  crucis    Christi    persecutio- 

c  nem  non    patiantur.    Neque  enim    qui   circum- 

c  ciduntur,  legem  custodiunt,   sed  volunt  vos   cir- 

c  cumcidi,    ut   in    carae    vestra  glonentur.    Mihi 

«  autem  absit   gloriari   nisi   in  cruce  Domini   no- 

«  stri  Jesu  Christi,  per  quem   mihi  mundus   cru- 

«  cifixus    est,     et   ego   mundo  I  In   Christo   enim 

c  Jesu,    neque    circumcisio    aliquid  valet,   neque 

«  praeputium,   sed   nova   creatura.     Et   quicunque 

N  hanc  regulam  secuti  fuerint,  pax  super  illos  et 

c  misericordia    ct   super  Israel    Dei.   De  caetero 

c  nemo  mihi   molestus    sit.     Ego    enim    stigmata 

c  Domini    Jesu     in  corpore    meo   porto.     Gratia 

«  Domini  Jesu  Christi  cum   spiritu  vestro,  fratres. 

c  Amen.  n 

Exposmo. 


Postquam  in  communitate  omnem  Eccle- 
siam  correxit  et  instruxit,  nunc  divisimadmonet  prae- 
latos,  ut  in  lenitate  instraant  peccantes  subditos,  et 
econverso  admonet  subditos  ut  aequo  animo  in  omni 
obedientia  audiant  praelatos,  dicens  :  Quia  vivitis 
Spiritu,  ambulate  Spiritu  ;  vos  autem  qui  spirita- 
les  esiiSj  id  est  praelati  :  omnis  enim  perfectus 
etiam  si  officio  careat,  imperfecto  tamcn  praela- 
tus  est  ;  vos,  inquam,  spiritales  licet  in  aliquo 
delicto  prceoccupaius  fuent  aliquis  ;  nec  mirum  si 
peccat  quia  homo  :  praeoccupatus  dicit  non  quod 
ex  industria  peccaverit,  sed  quia  providere  sibi 
nescivit,  vos,  inquam,  praelati  insiruiie  hominem 
hujutmodi  in  spiriiu,  non  furoris,  sed  in  spiritu 
leniiatis.  Nunc  de  plurali  transit  ad  singularem, 
loquens  similiter  cuilibet  praelato.  Cum  lenitate 
corrige  delinquentem  tu,  quicunque  praelate,  con- 
siderans  teipsum,  ne  iu  eiiam  tenteris  similiter. 
Saepe  enim  Deus  sic  pie  disponit  ut,  qui  in- 
dignando  obhorret  casum  proximi,  in  idem  praeci- 
pitetur,  vel  in  pejus.  Nec  solum  instruatis  de- 
linquentem,  sed  etiam  poriaie  oneraalier  alteriuSt 
praelatus  onus  subditi.  Portate  dico  compatiendo, 
orando,  et  jejunando  ut  fiat  ei  remissio.  Et  sic  vi- 
cissim  supportando  vos  adimplebiiis  legem  ChrisH. 
Christus  enim  nescius  peccati,  dum  peccata  nostra 
in  crace  portavit,  hanc  in  se  legem  attuUt,  ut  alter 
sicportaret  peccatum  proximi.  Considera  teipsum, 
ne  similiter  tenteris.  f^am  si  quis  inconsiderate 
agcns,  exisiimai  se  esse  aliquid,  cum  ex  se  nihil  sit, 
et  si  gratia  in  eo  aliquid  sit,  ipse  sic  opinans  seducit 
seipsum,  id  est  seductor  sui  ipsius  est.  Nolite  scdu- 
ciySedunusquisque probet,  id  est  videat,  anprobabile 


315 


S.  BRDNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


316 


sit  opus  suum,  et  tic  probatus  habebit  gloriam  tan- 
tummodo  in  semetipso,  id  esl  apud  se  in  conscien- 
tia,  et  nonin  altero,  idest  non  in  consideratione  et 
contemptu  alterius.  In  se  debet  gloriari  non  in  al- 
tero.  Nam  unusquisque  seu  justus,  seu  peccator, 
portabit  in  die  iUo  onus  suum^  id  est  manipulum 
suum,  quem  opera  sua  colligere  digna  sunt;  seu 
bonum,  seu  malum.  Yel  ita  de  peccatore  tantum 
sermo  sit.  Tu,  ut  juste,  ne  glorieris  in  contemplu 
peccatoris.  Nam  unusquisque  peccator  portabit 
onus  suum,  id  est  pondus  peccati  sui. 

Admonitis  prselatis,  quales  se  debeant  exhibere 
subditis ,  admonet  subditos  ut  reverenter  obediant 
prselatis,  dicens  :  Praelatus  cum  lenitate  instruat  sub- 
ditum.  Is  autem  qui  cathechizaturt  id  est  quiin- 
struitur,  licet  non  exemplo  boni  operis  :  sed  saltem 
verbo  :  is,  inquam,  communicet  et  obediat  et  in  om- 
nibus  bonis  quae  facit  et  hortatur.  Ei  dico  qui  se  ca- 
techizat,  id  est  qui  instruit  illum.  Dicocommunicate 
his  qui  vos  instruunt,  et  nolite  errare,  id  est  nolite 
vos  excusare,  dicentes  non  esse  obediendum  eis  qui 
verbo  bene  docent,  et  non  sic  agunt,  ideo  nolite  sic 
errare,  quia  Deus  non  irridetur,  id  est  non  calva 
occasione  decipietur.  Quod  si  deciperetur,  irrisibilis 
esset.  Yere  non  irridetur,  quia  quas  seminaverit 
homo,  hcec  utique  metet.  Et  vere  seminata  metet, 
quoniam  qui  seminat  in  came  sua,  id  est  qui  opera- 
tur  corruptibilia  camis  desideria,  hic  utique  metet 
de  carnecorruptionem,qmsi  seminavitcorruptionem. 
Quivero  seminatin  SpiritUf  id  est  secundum  ratio- 
nem,  hic  metet  de  Spiritu  spiritalia,  scilicet,  vitam 
sternam.  Postquam  divisim  praelatos,  deinde  sub- 
ditos  instruxit,  iterum  omnem  Ucclesiam  mistim 
admonet^  dicens  :  Yos  praelati  in  lenitate  subditos 
instruite.  Yos  subdili  in  omni  bono  his  qui  vos  in- 
struunt,  communicate.  Omncs  autem,  tam  prselati 
quam  subditi,  jeque  bonum  facientes  non  deficiamus 
bene  operando.  Nec  deficere  debemus  in  operando, 
quia  metemus  mercedem  operis  tempore  suo,  id  est 
opportuno,  non  deficientes  in  metendo.  Et  quia  me- 
temus  non  deficientes;  ergo,  dum  tempus  operandi 
habemuSf  id  est  in  hoc  mundo  :  operemur  bonum  ad 
omnes^  maxime  tamen  ad  domesticos  fidei,  Prius 
enim  fidehbus  necessaria  ministrare  debemus^  de- 
hinc  si  superabundat  etiam  infidelibus. 

Ab  hoc  loco  Apostolus  propria  manu  prsescripsitEpis- 
tolam,  ne  Galalse  ambigerent  hancEpistoIam  9SO 
esse  Pauli,  quia  destruebat  hic  circumcisionem, 
de  quo  illi  pseudodixerantGalatis  quod  modo  Paulus 
doceret  circumcisionem.  Unde  sic  ait  :Ut  haec  prae- 
cepta  credatis  esse  mea,  videte  qualibus  litteris  scri- 
psi  vobis,  ab  hinc  mea  propria  manu,  ut  cognitione 
scripturae  meae  certi  essetis  hanc  Epislolam  esse 


Ameam.  Ethis  quae  scripsi  obedire  debetis,  non  illis. 
Quicunqueenim  volunt  placere  iWis  Judaeis  in  came, 
id  est  in  carnalibus  persuasis,  hi  cogunt  vos  circum' 
cidi,  Gogunt  utique,  quia  importuno  sermone  vos 
compellunt  ad  id  quod  rationibus  comprobare  ne- 
sciunt.  Cogunt  vos  circumcidi,  hoc  tantummodo  ia- 
tendenteS;  ut  non  patiantur  a  Judaeis  persecutionem 
crucis  Christi,  quam  praedicant.  Judaei  enim  crucem 
Christi  cum  circumcisione  bene  concedebant  praedi- 
cari.  Yere  ideo  tantum  ne  patiantur,  quia  amore  le- 
gis  nihil  faciunt.  Quod  sic  ait :  Hi  pseudo  quicircum- 
cidunturnon  custodiuntlegem,  sedpro  eo  solo  volunt 
vos  circumcidiy  ut  glorientur  apud  alios  incame  ve- 
stra  circumcisa.  Aiunt  enim  iUis  :  Yidete  quantum 
incrementum  per  nos  lex  vestra  habeat,  illi  glorian- 

•n  tur  in  came.  Sed  mihi  absit  gloriari,  nisi  in  cruce 
Domini  nostri  Jesu  Chrisii !  Ego  enim  nec  quaero, 
nec  praedico  gloriam,  nisi  crucis.  Per  quem  crucem. 
Crux  enim  secundiim  Priscianum,  de  dubiis  generi- 
bus  est  ;  et  secundum  Haimonem,  in  Graeco^  mascu- 
lini,  et  ideo  translator  noluit  mutare  relationem. 
Per  quem  crucem,  vel  per  quem  Christum  cruci- 
fixum,  quod  idem  valet.  Mundus  estmihi  crucifixus^ 
ita  quod  nihil  amplius  de  suis  oblectamenti  offerat 
mihi  mundus.Ego  etiam  cmcifixus  sum  mundo  ;  quod 
si  mihi  mundus  aliqua  offert,  ita  crax  Christi  me  con- 
firmatum  astrinxit  quod  non  possim  declinare  ab 
illa.  Ideo  in  cmce  tantum  giorior,  quia  in  Christo 
Jesuneque  circumcisio  valet  aliquid,  nequepraspvr 
tium,  sedsolummodo  nova  creatura,  id  est  fides  quae 
innovat  mentem,  et  etiam  camem  quam  facit  a  pec- 

^  catis  liberam.  Non  ideo  addidit  praeputium,  quod 
aliquid  putaret  illud  valere  ad  fidem,  sed  ut  ostende- 
ret  circumcisionem  non  plus  conferre  in  Christo 
quam  praeputium.  Ego  tantum  glorior  in  cruce,  et 
quicunque  hanc  regulam  crucis  secuti  fuerint,  utin 
ea  tantum  glorientur,  pax  fit  super  illos  Galatas  qui  non 
peccaverunt,  etmisericordiaf  id  est  secunda  remissio 
his  qui  lapsi  sunt.  Et  non  tantum  super  illos,  sed 
etiam  super  omnem  Israel,  non  qui  fuerit  camis, 
sed  Dei.  In  Christo  tantum  quaerite  gloriam.  De  cas^ 
tero,  id  est  de  circumcisione  (quam  excludo)  nemo 
mihi  molestus  sit,  Vel  ita  in  praeterito  me  molestati 
estis,  sed  de  caetero,  id  est  amodo,  videte  ne  quis 
mihimolestus  sit.  Nec  debetis  me  molestare.f^o 
enim  porto  in  coipore  meo  stigmata  Domini  Jesu 

D  Christi.  Stigma  dicitur  signum,  quod  fit  calido  fer- 
ro.  Hic  autem  Paulus  catenas  et  caetera  tormenta 
sustinens,  pro  Christo  stigmata,  id  est  signa,  quod 
miles  Christi  esset,  in  corpore  portabat.  Gratia  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christisit  cum  spiritu  vestro^  frc^ 
tres.  Amen. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  PAULI  AD  EPHESIOS. 


Ephesii  sunt  Asiani.  Hi  accepto  verbo  veritatis,  perstitemnt  in  fide.  Hos  coUaudat  Apostolus,  scribens 
eis  ab  urbe  Roma  de  carcere ,  per  Tiqhicum  diaconum. 


317 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  BPHBS. 


318 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Bphesns  civitas  est  in  Asia.  Non  hsc  est  Asia  quas  A 
dividit  orbem,  sed  est  proviacia  qusdam  in  Graecia, 
habens  septem  civitates,  quanim  Ephesus  metropo- 
lis  est^  quibus  Joannes ,  relegatus  in  Pathmos  in- 
sulam,  scripsit  Apocalypsim.  Hi  Ephesii  audito 
verlK)  fidei  a  Paulo,  crediderunt,  et  opera  fidei  lau- 
dabiliter  93 O  operati  sunt.  Quibus  Aposlolus, 
dum  Romse  esset  in  carcere,  scripsit  hanc  Epistoiam, 
soUicite  providens  eis  ne  forte  de  eo  quod  in  fide 
bene  perstiterant  superbirent ,  et  hoc  virtuti  suse  as- 
eriberent.  Quod ,  sicut  incoeperat  in  eis  misericordia 
Deiy  pie  consummabat.  In  hac  autem  Epistola  ma- 
teriam  habet  beneficia  Dei.  De  quibus  in  hunc  mo- 
dom  agity  ostendens  ea  esse  non  ex  merito  homi- 
nis,  sed  ex  benepladto  Dei.  Ostendit  etiam  beneficia 
Dei  esse  hujusmodi,  quod  nemo  tanta  perfectione 
aseendit  in  illis,  quin  adhuc  relinquatur  ei  quo  as- 
eendere  possit.  Sicut  enim  homo  semper  habet  quo 


recidat,  ita  semper  habet  quo  crescat.  Agit  etiam 
hic,  quomodo  patres  debeant  prseesse  filiis ,  filii  pa- 
rentibus  subjici.  Simililer  de  dominis  ct  servis  ;  de 
uxoribus  et  maritis,  quanta  confoederatione  sibi  vi- 
cissim  pro  modo  conditionis  et  sexus  debeant  sub- 
servure.  De  beneficiis  Dei  in  hunc  modum  ideo  agit, 
ne  Ephesii  de  bono  quod  agunt  occasionem  habeant 
superbiendi,  dum  nihil  ex  se,  sed  totum  se  habere 
audiunt  ex  misericordia  Dei.  Iterum  ideo  ne  tor- 
peant  in  bene  agendo ,  dum  audiunt  se  posse  inve- 
nire  quo  crescant  in  obsequio  Dei.  Hos  Ephesios 
PauJus  discedens  ab  eis  in  unum  convocavit,  dicens 
eis  :  Ecce  sanam  fidem  tradidi  vobis,  videte  ne  hanc 
irritam  faciatis.  Ego  enim  amodo  liber  sum,  sed  si 
male  egeritis,  Deus  hoc  requiret  a  vobis  {Act  xx, 
27).  Pro  his  verbis  et  hujusmodi  solertiores  fuerunt 
providere  sibi. 


EPISTOLA  AD    EPHESIOS. 


CAPUT  PRIMUM. 

c  Panlas  apostolus  Jesu  Ghristi  per  voluntatem 
Dei,  sanctis  omnibus  qui  sunt  Ephesi^  et  fideli- 
bns  in  Ghristo  Jesu ,  gratia  vobis  et  pax  a  Deo  q 
patre  nostro,  et  Domino  Jesu  Christo.  Benedictus 
Deus  et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi ,  qui  be- 
nedixit  nos  in  omni  benedictione  spirituali  in  coe- 
lestibos  in  Ghristo ,  sicut  elegit  nos  in  ipso  ante 
mundi  constitutionem ,  ut  essemus  sancti  et  im- 
maeolati  in  conspectu  ejus  in  charitate.  Qui  prse- 
destinavit  vos  in  adoptionem  filiorum  per  Jesum 
Ghristum  in  ipsum,  secundum  propositum  volun- 
tatis  6US  ,  in  laudem  gloriae  gratise  suae ,  in  qua 
gratificavit  nos  in  dilecto  Filio  suo,  in  quo  habe- 
mu^  redemptionem  per  sanguinem  ejus  in  remis- 
sionem  peccatorum,  secundum  divitias  gratiae  ejus, 
quae  superabundavit  in  nobis  in  omni  sapientia  et 
prudentia,  ut  notum  faceret  nobis  sacramentum 
Yoluntatis  suae,  secundum  beneplacitum  ejus  quod 
proposuit  in  eo  ,  in  dispensatione  plenitudinis 
tempomm  instaurare  omnia  in  Ghristo,  quae  in 
coelis  et  in  terra  sunt  in  ipso.  In  quo  etiam  nos 
sorte  Yocati  sumus,  prsedestinati  secundum  pro- 
positum  ejus,  qui  operatur  omnia  secundum  con- 
silia  Yolnntatis  suae,  ut  simus  in  laudem  gloriae  ejus 
nos  qui  ante  speravimus  in  Ghristo.  In  quo  et  vos 
cum  audissetis  verbum  veritatis ,  Evangelium  sa- 
lutis  Yestrae  recepistis.  In  quo  et  cred  entes  signati 
estis  Spiritu  promissionis  sancto,  qui  est  pignus 
(arrha)  hsereditatis  nostrse  in  redemptionem  acqui- 
sitionis  in  laudem  gloriae  ipsius.  Propterea  et  ego 
audiens  fidem  vestram  quse  est  in  Ghristo  Jesu, 
et  dilectionem  in  omnes  sanctos ,  non  cesso  gra- 


:.D 


«  tias  agens  pro  vobis,  memoriam  vestri  faciens  in 
«  orationibus  meis,  ut  Deus,  Domini  nostri  Jesu 
c  Ghristi  Pater  gloriae,  det  vobis  Spiritum  sapientiae 
u  et  revelationis  in  agnitione  ejus ;  illuminatos  ocu- 
c  los.  cordis  vestri^  ut  scialis  quae  sit  spes  vocatio- 
«  nis  ejus,  et  quae  divitiae  gloriae  haereditatis  ejus  in 
c  sanctis,  et  quae  sit  supereminens  magnitudo  vir- 
«  tutis  ejus  in  nos,  qui  credimus  secundum  opera- 
c  tionem  potenliae  virtutis  ejus,  quam  operatus  est 
N  in  Ghristo  Jesu,  suscitans  iUum  a  mortuis.  Et  con- 
c  stituens  ad  dexteram  suam  in  coelestibus  super 
«  omnem  principatum,  et  potestatem,  et  virtutem,  et 
«  dominationem.  Et  omne  nomen  quod  nominatur 
«  non  solum  in  hoc  saeculo ,  sed  etiam  in  futuro ;  et 
c  omnia  subjecit  sub  pedibus  ejus.  Et  ipsum  dedit 
c  caput  supra  omnem  Ecclesiam ,  quae  est  corpus 
c  ipsius  93  JL  et  plenitudo  ejus  qui  omnia  in  ' 
«  omnibus  adimpletur.  > 

BXPOSITIO. 

Paulus,  etc.  Paulus  apostolus  Christi  Jesu,  quem 
Ghristus  Jesus  Apostolum  gentibus  consecravit.  Un- 
de  apparet  quod  vobis  Apostolus  sit.  PauluSj  inquam, 
apostolus  ChristU  non  per  meritum  suum,  sed  per 
solam  voluntatem  et  bonum  placitum  Dei.  Sic  et  vos 
(juod  boni  estis  non  merito  vestro,  sed  gratiae  Dei 
referatis.  Paulus,  inquam,  apostolus,  per  volunta- 
tem  Dei  scribit  omnibus  sanctis,  id  est  perfectioribus 
qui  in  virtutibus  sanciti  sunt ;  scribit  etiam  fidelibuSy 
id  est  minus  perfectis,  qui  tamen  bene  servaverunt  in- 
tegritatem  fidei.  Fidelibus  dico  in  Christo  Jesu,  id 
est  qui  fidem  Ghristi  Jesu  custodiunt.  Sanciis  dico  et 
fidelibus  qui  sunt  Ephesi.  Optat  hoc  Paulus.  GratU^ 


319 


S.  BRDNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


320 


sit  vobis  perseverans,  qui  non  peccavistis ;  his  qui  A  immortalitatem ,  sed  ut  totum  referret  gratise  Dei  in 


saltem  in  venialibus  lapsi  sunt,  sit  gratia  secundae 
remissionis .  Sit  etiam  vobis  pax  a  Deo  Patre  nos- 
iro,  et  Domino  Jesu  Christo,  sicut  sa^pe  expositum 
est.  Ut  ostendat  omne  beneficium  esse  ex  misericor- 
dia  Dei,  in  primis  de  beneficiis  suisDeo  gratiasagit, 
dicens  :  Benedictus  sit  Deus  et  Pater  Domini  nos- 
tri  Jesu  Christi,  qui  si  Pater  est  Christi ,  nos  au- 
tem  fide  filii  Chrisli ;  sic  per  Christum  Pater  nobis 
est.  Benedictio  nostra  in  Deo,  nihil  aliud  est  quam 
laudareet  magnificare  gloriam  ejus.  Benediclioautem 
Deiinnobis,exaItationostri  est  et  provectus  nostrae 
salutis.  Hic  nunc  exsequitur  duas  electiones  Dei  in 
nobis.  Primam,  qua  nos  ab  aetemo  tales  futuros  ele- 
git ;  alteram  in  tempore,  quando  nobis  Spiritum  co- 


adoptionem,  id  est  in  incorruptionem  filiorum  ex  sola 
adoptione  Dei  nobis  concessam.  Adoptionem  dico 
habendam  per  Jesum  Christum.  Nos  dico  venturos 
in  ipsum,  ut  sicut  ipse,  sicet  nos  immortales  939 
et  impassibiles.  Prasdestinavit  dico  secundum  pro- 
positum  voluntatis  stue,  id  est  secundum  voluntatem 
suam  propositam.  Propositam,  id  est  sic  ab  setemo 
praeordinatam ;  vel  propositam,  idestoblatamomni- 
bus  salvandis,  nisi  culpa  eoram  impedierit.  Prce- 
destinavit,  inquam,  ex  sola  volantate  in  laudem 
gloriWj  gratias  suas ;  id  est  ad  hoc  ut  laudetur  gra- 
tia  sua,  in  qua  gratia  multiplex  est  gloria.  Sunt 
enim  quaedam  gratiae  Dei;  ut  ista  temporalia  quae 
pie  ministrat ;  in  quibus  non  est  gloriandum ,  sed  in 


operantem  nobis  misericorditer  infudit,  et  utriusque  g  incorruptione  multiplex  est  gloria.  Et  hoc  dixisse  de- 


electionis  completiones  adjungit.  Primum  ponens 
eam  quse  tempore  ultima  fit,  in  qua  immortalitatem 
et  impassibilitatem  recuperaturi  sumus.  Hanc  autem 
quia  dignior  est ,  proponit  ei  quae  completur,  ubi 
anima  per  misericordiam  Dei  ab  onere  pcccatorum 
liberatur,  dicens  :  Benedictus  sil  Deus  qui  bene- 
dixit,  id  est  exallavit  nos.  Ideo  per  praeterilum  quod 
futurum  est  designavit,  ut  ostenderet  se  adeo  certum 
de  hac  futura  benedictione,  quomodo  aliquis  certus 
est  de  eo  quod  videt  praeterisse.  Ideo  etiam  sic  ait, 
quia  intellexit  sanctos  jam  secundum  animas  conre- 
gnare  Christo.  Benedixit  nos  Deus  in  omni  benedi- 
ctione.  Omni,  ideoquia  sufficiens :  Benedictione  dico 
spiritualis,  licet  enira  secundum  corpus  fiat  haec  bene- 
dictio,  tamen  est  spiritualis,  quia  sicut  spiritus  ho- 
minis  solo  intuitu  gloriae  Dei  sustentabitur,  sic  cor- 
pus  pabulovisionis  Dei  saturabitur.  Benedictione  dico 
habita  jam  quibusdam  secundum  animas,  et  plene 
sanctis  omnibus  honoranda,  non  in  hac  terra,  sed 
in  coelestibus,  ut  etiam  dignitate  loci  benedictio 
haec  commendabilior  sit.  Benedixit  dico,  sic  in  Chrir 
sto  JesUj  id  est  in  operatione  Christi  Jesu ,  in  quo 
Pater  omnia  operatur. 

Ostensa  impletione  alterius  electionis,  subdit  ele- 
ctionem  quae  secundum  justificationem  animae  imple- 
lur  hoc  tempore,  determinans  praedictam  impletio- 
nem  esse  ex  misericordia  Dei  per  electionem,  de  qua 
subdit,  dicens  :  Sic  nos  Deus  ex  gratia  benedixit, 
sicut  ex  sola  gratia  elegit  nos  ante  constitutionem 
mundi.  Ubi  planum  est  non  prapcessisse  meritum  ho- 


bueramus,  quia  primum  incipit  communiter  a  bene- 
dictionibus,  quae  fiuntpublice  omnibus  justis.  Dehine 
descendit  ad  illas  quae  fiunt  apostolis.  Tertiosubdit  de 
illis,  quas  Deus  dedit  Ephesiis. 

Posita  duplici  electione  et  dignioris  completione 
praemissa,  subdit  completionem  alterius,  dicens  : 
In  qua  gratia  grati/icavit  nos,  id  est  gratos  nos  fe- 
cit  in  dilecto  Filio  suOf  id  est  in  fide  dilecti  Filii  sui, 
quem  quia  diligit  et  nos  filios  Filii  sui  diligit.  /n  quo 
Filio  habemus  redemptionem.  Necpervilepretium, 
sed  per  sanguinem  Filii  effusum.  In  quo  etiam  /ia- 
bemus  remissionem  peccatorum.  Omnes  habent  re- 
demptionem,  quia  pretium  sufficiens  redemptioni 
omnium  si  vellent,  datum  est.  Sed  hi  soli  habent 
remissionem,  qui  se  dignos  redemptione  Christi  ex- 
hibuerunt.  Habemus  remissionem  secundum  divi-- 
tias  ejusy  id  est  secundum  gratiam  ejus  in  boc  divi- 
tem,  quia  et  originalia  et  actualia,  et  sive  pauca 
fuerint  ,  sive  multa  ,  omnia  sine  differentia 
remisit.  Enumeratis  beneficiis  quae  sanctis  fiunt 
in  publico ,  ab  hac  communitate ,  descendit  ad 
apostolos,  dicens  :  Qua?  gratia  abundavit  in  nobis 
apostolis,  super,  id  est  magis  quam  in  oeteris. 
Et  dignum  fuit,  quia  ab  his  accepturi  erant  alii. 
Abundavit  dico  in  omni  sapientia  et  prudentia. 
Sapientiam  de  cognitione  divinomm  dicit :  pruden- 
tiam,  quasi  providentiam  qua  Paulus  bene  sciebat 
providere  suis  Ecclesiis.  Omni,  non  quia  omnia  sei- 
rent,  sed  qiiia  quidquid  sibi  necesse  erat,  tam  de  di- 
vinis  quam  de  humanis,  inpromptuhabebant.  Ita  su- 


minis.  Elegit  nos  dico  in  ipso  Christo  in  quo  omnia  D  perabundavit  ut  nobis  apostolis  notum  faceretsa' 


fecit,  vel  in  ipso  permansuros.  Ad  hoc  elegit  ut  es- 
semus  sancti  et  immaculati :  sancti  positione  bono- 
rum,  immaculati  emundatione  malorum.  Essemus 
utique  tales  in  conspectu  ejus,  id  est  ut  conspicere- 
mus  eum  solum  et  in  nullo  mundum  attenderemus. 
Vel,  in  conspectu  ejus,  id  esl  qui  ab  eo  conspicere- 
mur.  Elegit  nos,  dico,  in  charitate,  id  est  in  sola 
dilectione.  Dicta  electione  quae  hic  completur  sccun- 
dum  justitiam  animae,  subdit  illam  electionem  cu- 
jusjam  praeposuit  completionem,  dicens  :  Elegitnos 
ut  essemus  sancti ;  quia  etiam  pra^destinavit,  id  est 
praeordinavit  ab  aeterno ;  vel  praeparavit  in  tempore 
nos  in  adoptianem  /iitorumhabendam.  Noluit  dicere 


cramentum,  id  est  secretum  voluntatis  swb,  id  est 
ordinem  redemptionis  humanae.  Sacramentum  dicitur 
quasi  sccretum,  eo  quod  non  omnibus,  sed  paucisil- 
lud  liceat  aspicere.  Notum  faciet  sacramentum  hoc, 
scilicel  instaurare  f ecunaffim  bonum  placitumejus, 
non  secundum  meritum  hominiS;  quia  nullum  erat 
quod  bonum  placitum  in  eo  Christo  proposuit,  id  est 
praeordinavit  ab  aeterao.  Vel  proposuit,  id  est  palam 
exposuit,  Deus  bonura  placitum  suum,  si  velit.  Pro^ 
posuit  dico  in  dispensationepleniiudinis  temporum, 
id  est  in  plenitudine  temporum .  Tempus  enim  gratiae, 
plenitudo  temporum  dicitur.  Vel  quia  omnia  ante 
praedicta   et   exspectata  in  eo  per  Christum  fuere 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


m 


\tL  Yel  plenitudo,  id  est  fiDis  et  consumraatio  A  Dei,  ipsis  collata  Ephesiis,  dicens  :  In  quo  Christo 


am  quae  Deus  ante  tempus  gratiae  prseire 
lerat.  Plenitudine  dico  congrue  dispensata. 
aim  voluit  Deus  experiri  homines,  quod  ii- 
arbitrii  et  naturali  lege  nihil  possent.  Dehinc 
n  legem  tradidit,  per  quam  iterum  inrpoten- 
idere  peccatum  apparuerunt.  Et  postquam 
indique  se  cognovit  impotentem,  tunc  demum 
it  Deus  opportune  gratiam  cujus  adjutorio 
tiomo  quod  per  se  non  poterat. 
mrare  dicb  omnia  in  Ckristo,  id  est  per  Chri- 
we  in  coslis  sunt  imperfecta,  etquoein  terra 
r  peccatum  corrupta.  Ad  hoc  enim  Deus  fe- 
inem  et  redemit  ut  diminutionem  angelorum 
raret  salvato  homine.    Ideo   eliam  Christus 


vos  vocati  estis  sicut  nos,  et  praedeslinati  non  ex 
merito  vestro,  sed  cum  audissetis  verbum  veritatis, 
quia  ex  sola  gratia  misit  ad  vos  praedicatores,  et  vos 
interius  inspiratos  audire  fecit.  Nec  solum  vocati, 
sed  in  quo  Christo  vos  etiam  credentes  signati  estis, 
ut  appareatis  de  militia  Christi,  Spiritu  sancto,  Spi- 
ritu  dico  promissioniSf  id  est  vel  quem  Deus  nobis 
promisit,  vel  qui  Spiritus,  jam  secundum  animam 
deificans  nos,  promittit  nobis  immortalitatem  cor- 
poris  in  futuro.  Qui  Spiritus  estpignu^,  id  est  arrha 
et  principium  habendae  hcerediiaiis  nostrai,  nobis 
promissse  in  futura  gloria.  Signati  estis  in  redem" 
ptionemf  id  est  ut  appareatisdehisquosChristusre- 
demit.  Redemptionem  dico  acquisitionis.  Per  hanc 


aecepit  ut  hominem  corrtiptum  in  peccalis  -o  enim  et  nos  Deum  acquirimus,  et  Deus  non  acquisi- 


iret  in  justitia.  Sed  hoc  restaurare  diversis 
iGcipitur.  Christus  enim  fuit  causa  restaura- 
ingelorum  ;  non  quantum  ad  eos  necessitas. 
enim  puri  erant,  licet  quibusdam  sociis  im- 
Christus  vero  causa  et  necessitas  restaura- 
ominum.  Causa  ut  per  eum  reintegraretur 
ingelorum.  Necessitas  ideo  quia  nisi  restau- 
a  Christo,  perditus  erat  per  peccatum.  /n- 
'S  dico  qucB  in  terra  sunty  ita  quod  in  ipso  per- 
it«  Nisi  enim  in  fide  ejus  permanserint^  re- 
0^33  eorum  nulla  erit.  Yel  aliter :  Instau- 
•  Christo  ea  quce  in  coslis  sunt^  id  est  sanctos 
i  animse  jam  in  coelis  regnant  cum  Christo, 
mr  in  terra  sunt,  in  ipso,  id  est  justos,  qui  si 
sonversatione  tenentur  in  terra,  puritate  ta- 


vit.  Yocati  estis  et  signati,  etc.  In  laudem  glorim 
ipsius,  id  est  ut  per  vos  laudetur  gloria  ejus.  Modo 
determinat  intentionem  suam,  dicens  :  Quia  vocati 
credidistis,  et  Spiritu  sancto  signati  estis  ;  Propter- 
ea  ego  (et  sancti  qui  mecum  sunt^)  ago  graHas  pro 
vobiSf  et  agens  gratias  non  cesso.  Hic  bene  innuit 
non  esse  torpendum  illis  securitate  suae  justitiae,  sed 
omni  hora  de  incrcmento  perfectionis  laborandum. 
EgOt  inquam,  non  cesso  audiens  fidem  vestram  quas 
est  in  Christo  Jesu,  Hoc  ad  minus  perfectos  respicit, 
de  quibus  in  principio  ait,  fidelibus  in  Christo  Jesu. 
Audiens  etiam  dilectionem  vestram  habitam  in 
omnes  sanctos,  Hoc  ad  perfectiores  respicit.  De  qui- 
bus  ibidem  ait  omnibus  sanctis,  Non  cesso,  gratiat 
agens  pro  vobis,  faciens  memoriam  vestri  oratio- 


te  jam  in  ipso  sunt.  Dicerent  Ephesii  :  Yos     nibus  meis,  pro  habendisbonis.  Quasidiceret :  Sicut 


apostoli  ad  tantam  altitudinem  vocati  estis 
nos  posse  pervonire  stultum  esse  saltem 
f  Ad  hoc  Paulus  :  In  quo  Christo  etiam  nos 
I  vocati  sumuSf  non  merito  nostro,  nec  digni- 
neris,  sed  sorte^  id  est  divina  electione.  Sors 
diTina  electio,  ut  quando  humanum  judicium 

eonferunt  se  homines  ad  electionem  Dei. 
lnm  gratia  vocati  sumus,  sed  etiam  prasdesti- 
lestpraeparali,  sumus  secundum  propositum 
d  est  secundum  quod  pietas  ejus  de  nobis 
Qit.  Ejus  dico,  qui  sicut  haec  in  nobis,  sic  ope- 
Nnnia  in  singulis  secundum  consilium  volun- 
iHPy  id  est  secundum  voluntatem  suam  consilio 
ratione  agentem.  Yel  ita  :  Non  solum  vocat 


gratia,  sed  etiam  qui  omnia,  quae  post  voca-  D  manu  tractare, 


jam  accepta  bona  intelligo  esse  ex  gratia  Dei,  sic 
sentio  de  onmibus  quae  habituri  estis.  Faciomemo- 
riam  vestri,  ut  Deus  Domini  nostriJesu  Christi,  cu- 
jus  secundum  humanam  naturam  Deus  est,  et  Pa- 
ter  gloriae  ejus  ;  Christus  enim  secundum  deitatem 
quae  in  eo  gloria  est,  Dei  Filiusest,  ut  Deus  et  Pater 
det  vobis Spiritum  sapientias  et  revelationis yUireye- 
late  possitis  intelligere  mysteria  Dei.  Sapientiae  dico, 
et  revelationis  habitae  in  agnitione  ejus,  ut  Deum 
ejusque  mysteria  cognoscatis. 

Det  etiam  vobis  illuminatos  oculos^  non  dico  cor- 
poris,  sed  cordisvestri,  Trangit  hic  stultum  errorem 
quorumdam  (maxime  gentilium)  qui  in  primitiva 
fide,    qui   consueverant   idola  sua,  quae  habebant 


putabant  caeca  mente  Deum 


aequuntur,  operatur  in  nobis  secundum  con- 
iUit  voluntatis,  sicut  dictum  est.  Ideo  vocati 
ieaUnati,  ut  simus  in  laudem  glorice  ejus,  id 
Kgna  laude  glorificerous  Deum  qui  vult  laudari 
kNon  quod  laus  nostra  quidquam  conferat  illi, 
1  habeat  causam  benefaciendi  nobis.  Simus 
Wf  qui  antequam  vos  speravimus  in  Christo. 
pore  tantum  vos  praecedimus,  sed  si  vultis,  in 
non  praecedimus.  Sed  fortassis  praecedetis 
■I  dona  Dei  in  sole  electione  consistant,  non 
n,  vel  in  prioritate  temporis. 
>  ftb  apostolis  deseensum  facit  ad  beneficia 


remhujusmodiesse,qudeet  oculis  camisvideri,  etma- 
nibus  posset  palpari.  Det  vobis  illuminatosoculoSf  ut 
sciatii  qtue,  id  est  quam  digna  res,  et  quam  valens 
sit  spes.  Non  tantum  res  sperata,  sed  solummodo 
sperare  beatum  est.  Quo!  sit  spes  vocationis  ejus,  id 
est  rei  ad  quam  vocamus,  vel  vocatorum,  id  est  ele- 
ctorum  ejus.  Et  qtuB  sunVdivitice  glorias  hasrediiatis 
ejusy  id  est  quam  digna  sit  haereditas  ejus,  in  qua 
sunt  divitiae,  id  est  nuUa  penuria,  sed  omnis  copia. 
In  qua  etiam  est  gloria],  id  est  permanens  gaudium 
sine  admistione  deions.Hasreditatis  dico  distribuendae 
in  quibuslibet  sanctis.  Et  ut  sciatis  quae  sit  magni-- 


323 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


m 


tudo  virtutis,  id  est  virtus  ejus  magna  et  incompre-  A  «  c«teri.  Deus  autem  qui  dives  est  in  misericordia, 


hensibilis.  Et  cum  haec  magnitudo  futura  sit  per 
omnes  sanctos,  superetninens  tamen  futura  in  nos 
apostolos,  qui  prius  aliis  credidimus.  Et  quod  hanc 
virtutem  Deus  operetur  in  nos,  probo  per  hoc  quia 
jam  est  operatus  eam  in  Chrxsto,  Quod  sic  ait :  Vir- 
tutera  hanc  futuram  in  nos  afBrmo  secundum  opera^ 
tionem  potentice  virtutis  ejuSy  id  est  secundum  virtu- 
tem  ejus  potentialiler  operantem,  quam  virtutem 
operatus  est  in  Chmto.  Et  hanc  virtutem  exponit, 
approbans  per  hoc  quod  similiter  et  possit  et  ope- 
retur  in  nobis.  Operatus  est  virtutem  in  Christo, 
susHtans  illum  a  mortuis,  per  quod  et  nos  suscita- 
bit,  et  apparet  quod  possit.  Et  illum,  scilicet  Ghri- 
stum,  suscitatum  constituens  a  dexteramy  id  est  ad 


u  propter  nimiam  charitalem  suam  qua  dilexit  nos, 
c  et  cum  essemus  mortui  peccatis,  convivificavit 
u  nos  in  ChristO;  cujus  gratia  estis  salvati.  Et  conre- 
«  suscitavit  et  considere  fecit  in  ccelestibus  in  Christo 
c  JesU;  ut  ostenderet  in  saeculis  supervenientibos 
«  abundantes  divitias  gratiae  suaein  bonitatesupernos 
«  ^ 3  C^  in  Christo  Jesu.Gratia  enim  salvati  estis  per 
«  fidem  et  hoc  non  ex  vobis  ;  Dei  enim  donum  est, 
u  non  ex  operibus,  ut  ne  quis  glorietur.  Ipsius  enim 
«  sumus  factura,  creati  in  Christo  Jesu  in  operibus 
c  bonis,  quae  praeparavit  Deus  ut  in  illis  ambulemus. 
c  Propter  quod  memores  estote  quod  aliquando  vos 
«  qui  gentes  eratis  in  came,  qui  dicebamini  prae- 
«  putium  ab  ea  quae  dicitur  circumcisio   in   carne 


sequalitatem  suam  in  ccelestibuSy  et  ita  quod  supra  -q  «  manufacta ;  qui  eratis  illo  in  tempore  sine  Christo, 


omnem  principatum,  et  potestatem,  et  virtutem,  et 
dominationem, 

Hic  quatuor  ordines  angelorum  habemus  ;  et  per 
hoc  quod  sequitur  omnenomenj  intelligimus  reliquos 
ordines.  Quod  nomen  nominatur,  id  est  nominabile 
est,  non  solum  in  hocsceculOy  sed  ^/iam  quodcunque 
nominabilur  si  futuro.  Hoc  ideo  addidit,  ne  quis 
objiceret  ei :  Secundum  hoc  quod  parum  de  angelis 
modo  cognoscitis,  concedo  Christum  supra  poni  illis, 
sed  secundum  hoc  quod  de  illis  in  futuro  plenius 
cognoscelis,  caro  Christi  non  supraponetur  illis. 
Contra  hoc  ait  :  Non  solum  quod  nominatur  in  hoc 
saeculo,  sed  etiam  supra  omne  illud  quod  de  angelis 
cognoscetur  in  futuro,  eum  supraposuit  omnibus 
et  omnia  supposuit  ei.  Quidam  enim  sunt  suprapo- 


c  alienati  a  conversatione  Israel  et  hospites  testa- 
«  mentorum,  promissionis  spem  non  habentes,  et 
c  sine  Deo  in  hoc  mundo :  nunc  autem  in  Christo 
«  Jesu  vos,  qui  aliquando  eratis  longe,  facti  estis 
c  prope,  in  sanguine  Christi.  Ipse  enim  est  pax 
«  nostra,  qui  fecit  utraque  unum,  et  medium  parie- 
c  tem  maceriae  solvens  inimicitias  in  came  sua. 
«  Legem  mandatorum  decretis  evacuans,  nt  dnos 
c  condat  in  seipso  in  uno  novo  homine  faciens 
«  pacem,  ut  reconciliet  ambos  in  uno  corpore,  Deo 
«  per  cnicem,  interficiens  inimicitias  in  semetipso. 
«  Et  veniens  evangelizavit  pacem  vobis  qui  longe 
«  fuistis,  et  pacem  his  qui  prope,  quoniam  per 
«  ipsum  habemus  accessum  ambo  in  uno  Spiritu 
u  ad  Patrem.  Ergo  jam  non  estis  hospites  et  ad- 


siti  multis,  qui;  licet  inferiores,  non  tamen  sunt  sub-  ^  c  venae,  sed  estis  cives  sanctomm  et  domestici  Dei, 


jecti  eis.  Unde  ait  :  Omnia  subjecit  suh  pedibus 
ejus  (PsaL  viii,  8),  id  est  tam  plena  subjectione,  ut 
ille  qui  pedibus  substernitur,  vel  sub  pedibus,  id 
est  sub  humanitate  Cliristi  omnia  subjecit.  Diceret 
ille  :  Et  quid  per  hoc  probas,  si  Christum  suscita- 
tum  super  omnia  posuit,  et  omnia  ipsi  subjecit  ? 
Bene  per  hoc  probo,  ait  Paulus,  quod  ipsum  Chri- 
siumDensdedit  caputsupra  omnem  Ecclesiam ;  quas 
Ecclesia  est  corpus  ipsius  Christi.  Et  putatis  quod  in 
capite  gloriosus,  et  in  corpore  remaneat  ignominio- 
8US?  Ecclesia  est  corpus,  et  plenitudo  ejus  Chrisli, 
qui  Christus  per  eam  adimpletur.  Nisi  enim  justi 
resuscitentur  eundo  usque  ad  ultimum  justum, 
corpus  Chrisli  remanet  imperfectum.  Qui  Christus 
licet  plenitudine  Ecclesias  adimpleatur,  ipse  tamen  D  res  immunditiae   suae  non  audeant  praesumere,  nisi 


c  superaedificati  super  fundamentum  aposlolorom 
«  et  prophetaram,  ipso  summo  angulari  lapide 
c  Christo  Jesu  ;  in  quo  omnis  aedificatio  constmcta 
«  crescit  in  (emplum  sanctum  in  Domino,  in  quo 
«  et  voscoaedificamini  in  habitaculum  [tabemacolum] 
«  Dei  in  Spiritu  sancto.  » 

Exposmo. 

Dixit  superius  Ephesios  ex  electione  Dei  vocatos, 
Spiritu  sancto  signatos,  seque  pro  eis  orare  ut 
quod  Deus  pie  coepit  in  illis  quotidiano  perficiat 
incremento  ;  et  postquam  tam  dignos  eos  dixit  in 
hac  novitate  gratiae,  reducit  eis  ad  memoriam  prio- 
rem  statum  quem  habuemnt  in  peccatis,  ut  memo- 


est  omnia,  id  est  omnis  perfectio,  in  omnibus,  id  est 
in  singulis  membris,  quia  nec  ipsa  membra  possunt 
adimplere  eum,  nisi  per  ipsum. 

CAPUT  n. 

«  Et  yos  [convivificavit]  cum  essetis  mortui 
«  delictis  et  peccatis  vestris,  in  quibus  aliquando 
«  ambulastis  secundum  saeculum  mundi  hujus,secun- 
«  dum  principem  potestatis  aeris  hujus  spiritus ;  qui 
«  nunc  operatur  in  filios  diffidentiae,  in  quibus  et 
c  nos  omnes  aliquando  conversati  sumus  in  deside- 
c  riis  camis  nostrae,  facientes  voluntatem  camis  et 
«  cogitationum.  Et  eramus  natura  filii  irae,  sicut  et 


de  gratia  Dei,  quasi  merito  suo  aliquid  novitatis 
habuerint.  Iterum  propter  hoc  commeroorat  ets 
statum  infidelitatis,  ut  cum  videant  quod  gralia  Dei 
eos  de  injustitia  ad  justitiam  traxerit ,  certum 
habeant  quod,  si  jam  justi  kborent,  Deus  qui  illis 
injustis  contulit,  multo  amplius  et  iibentius  conferet 
jam  justificatis,  si  promereri  voluerint.  Littera  sic 
jungitur :  Nos  apostoli  credidimus,  et  vos  similiter 
credidislis ;  vel  ibi  :  Deus  suscitavit  Ghristum  a 
mortuiSy  et  vos  similiter  suscitavit  a  morte  peccati ; 
vel  cum  verbo  quod  inferius  sequitur,  sic  con- 
stmere  possumus.  Christum  dedit  caput  supra  Ee- 
clesiamj  et  vos  convivificavit  Christo,  Quocunque 


3S5 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.   AD  EPHES. 


m 


tftmen  jungatur,  ibitamen  pendet  sententia,  ubiait:  A  catis  etiam  nos  apostoli,  sicut  vos  Epbesii  omnes. 


Christum  dedit  caput  supra  Ecclesiam,  et  vos  dedit 
membra  ipsius.  Vos,  inquam,  cum  essetis  mortui 
delietit  et  peccatis.  Morlui  ideo,  quia  ita  consepulti 
peccalo  quod  nulla  vi  humana  poterant  evadere 
laqueum  peccati.  Delicta  vocat,  quando  quod  Deus 
praecipit  non  faciendo  deserimus.  Peccata  dicit  actus 
illos,  fomicari,  furari,  et  hujusmodi.  Peccatis  dico 
vestris,  id  est  quae  jam  consuescendo  in  illis,  quasi 
Ycstrapropriafeceratis.  Quomodo  in  peccatis  fuerint 
exsequitur,  dicens :  /n  quibus  peccatis  vos  aliquando, 
id  est  tempore  infidelitatis ,  ambulastisj  id  est  de 
malo  in  pejus  prscipitabamini ,  secundum  sceculum 
ffittfu^t  hujus^  id  est  sequentes  ssecularitatem,  quae 
mmqaam  de  Deo,  sed  semper  sollicita  est  de  mun- 


etiam  Petrus,  aliquando,  id  est  ante  fidem,  eon" 
versati  sumus.  Vere  inpeccatis;  nam  in  desidejiis 
carnis  nostrasy  ut  quod  caro  suggerebat,  desiderare- 
mus.  Nec  solum  indesideriis,  sed  etiam  fadentes 
opere  voluntatem  camis^  sicut  comedere  ad  super- 
fluitatem,  et  luxuriari.  Facientes  etiam  voluntatem 
cogitationumy  in  quibu3  non  ita  caro  delectatur  ut 
laborare  de  gloria  mundi  ;  vel,  dictante  avaritia 
multa  pati  pro  congregandis  multis.  Nec  tan- 
tum  in  actualibus  islis,  sed  etiam  eramuSy  nos 
Judsei;  filii  iras,  id  est  geniti  ad  vindictam 
tolerandam,  natura,  id  est  propter  originale  nos 
Judaei,  sicut  et  capteri,  licet  tunc  falso  opinaremur 
per  circumcisionem  mundari  a  peccato  Adae.  Ira  Dei 


danis.  Etutmagis  aggravet  peccatum,   addit  non^  nibil  aliud  est  quam  vindicta.  Si  coutinuemus;   vel 
solumsecundumsaeculum,  sedetiam5^cttn(fump7*m-     ad  iilud  quod  ait  :Nos  credidimus,  et  vos  credidi- 


eipem  spirituum,  id  est  secundum  diabolum  qui 
princeps  est,  imperium  habens  super  caeteros  mali- 
gnos  spiritus  ;  vel  secundum  principem  spiritus,  ut 
coUectiveaccipiamus,  quasi  daemoniorum ;  vel  secun- 
dum  prineipem  spirituum,  id  est  aliorum  daemonum. 
Sicut  enim  in  bonis  angelis  quidam  praelati  sunt, 
qoidam  subditi,  sic  in  raalignis  distinctiones  eaedem 
saniy  et  tamen  unus  solus  omnibus  praelatus  esse 
ereditur.  Prineipem  dico  potestatis  aeris  hujus,  id  est 
qui  potestatem  habet  in  hoc  aere  ;  commovet  enim 
pleromque  ventos  et  turbines  in  aere,  quibus  noceat 
hoaiinibus,  et  fructibus  terrae,  ut  ventus  ille  qui  a 
regione  deserti  veniens;  subruit  domum,  et  filios 
Job  oppressit  ^30  ab  eo  {]oh  i,  49),  permissione 


stis  ;  vel  ad  illud  :  Suscitans  Cbristum  et  vos  susci- 
tavit  ;  tunc  hic  bene  versus  erit.  Si  autem  inferius 
ad  illud,  convivificavit,  porrigatur  constructio,  non- 
dum  fmitur  versus  itadicendo.  Cum  essetis  mor/ttt, 
convivificavit  vos  Christo ;  Deus  autem  fuit  qui  con- 
vivificavit  ;  vel,  si  ibi  finis  est,  versus  sic  continua- 
bimus  :  Nos  quidem  eramus  in  peccatis,  sed  Deus 
quidives  est  et  copiosus  tn  mi«^7*u;(7r(2ia,  misericor- 
dia  enim  ejus  super  omnia  opera  ejus  (Psal.  cxliv, 
9),  Deus  utique  propter  chantatem  suam  ntmtam, 
id  est,  incomprehensibilem  qua  charitate  dilexit  nos, 
Putarent  iili  :  Dilexit  nos  justificatos,  sed  non  quod 
diiigit  aliquos  in  peccato.  Ad  hoc  Paulus  :  Dilexit 
dico  e\,\9imcumessemus  mortuipeccatis.  Ne  videatur 


tamenDei,  crediturimraissus.  Quodmalignosspiritus^  absurduro,  quod  Deus  diligere   dicitur  hominem  i 


ideo  inaere  conversari  Deus  disposuit,  quia  si  in 
terra  cum  hominibus  essent,  et  fructus  terrae  cor- 
rmnperent,  et  homines  ipsos  intolerabiliter  afflige- 
rent.  Per  hoc  autem  quod  eos  vocavit  spiritus,  vult 
euriosos  reddere  homines  ut  provide  agant,  quia 
hostis  qui  imminet,  invisibilis  est.  Per  hoc  iterum 
qaod  in  aere  esse^dixit,  de  eodem  nos  admonet, 
quia  insidiator  prope  est. 

Qui  princeps  diabolus  nunc,  quando  vos  gratia 
Dei  ab  eo  liberavit,  operaturin  filios  diffidenticBy  id 
est  de  quorum  salute  nos  diffidimus ;  Spiritus  enim 
aignificabat  Paulo  in  quibus  laborare  deberet,  et  in 
qoibas  non,  sciens  cor  eorum  impoenitens.  Vel,  in 
fUot  diffidentias ,  qui  diffidunt  de  salute ;  audientes 
cnim    quod  resurrecturi    sint,   coelum   ascensuri,  D  citatos  Christo  fecit  consedere^  ut  jam  in  quiete  re- 


m 
peccatis  ;  creaturam  enim  suam  ubique  sempar  di- 
ligit,  sed  malum  quod  in  ea  est,  odit. 

Deus,  inquam,  quia  dilexit  nos  convivificavit,  id 
est  vivere  nos  fecit  per  justitiam  animae,  Christo,  id 
est  ad  similitudinem  Christi,  quod  sicut  ille  justus, 
sic  et  nos  justi.  Gratia  cujus,  scilicet,  Dei  ut  nos, 
sic  etiam  vos  estis  salvati,  id  est  convivificati  per 
justitiam  animae  ;  vel  si  pendeat  infra  constructiO;  ut 
dicamus  convivificavit  nos  et  vos  Cbristo  ;  tunc  dice- 
mus  cujus  gratia  estis  salvati  de  futura  salvatione. 
Convivificavit  nos  prima  resurrectione  animae,  con- 
resuscitavit  etiam  secunda  corporum  resurrectione. 
Propter  certitudinem  quam  inde  habet,  quod  futu- 
rum  est  significat  per  praeteritum .  Et  nos  conresus- 


flloltttm  hoc  judicant,  et  ideo  nolunt  converti.  Et 
eom  de  tantis  peccatis  gratia  Dei  ad  justitiam  vos 
traxerit,  videte  ne,  unquam  praesumentes,  gratiae 
Dei  detrahatis.  Quod  ad  augmentum  perfectionis 
pervenire  possint  ex  sequentibus  indicat,  quasi 
respondendo  objicientibus  sibi  Ephesiis.Nobistanto 
onere  peccati  prins  depressis,  non  licet  sperare  de 
iliqna  perfectione,  sed  sufficit  si  aliquo  modo  pos- 
iimns  salvari.  Ad  hoc  Paulus  removendum,  se  et 
apostolos  parificat  illis,  quia  ante  fidem  similiter 
iiierant  in  peccatis,  tamen  dissimili  modo,  sicut 
indieabunt  sequentia.  Unde  sic  ait :  In  quibus  pec- 


gnaturos.  Consedere  dico  Christo  tn  eoflestilnis,  ut 
haec  beatitudo  commendabilior  sit  etiam  ex  loco  : 
Consedere  dico  Christo  tn  Christo  Jesu,  et 
^3T  cum  eo  et  per  eum,  ideo  convivificavit,  et 
resuscitatos  consedere  fecit,  ut  per  hoc  ostenderetin 
saiculis  supervenientibus  Yds,  id  est  fiituris,  divitias 
gratiasstuB tid  est  divitem  gratiam  suam  abundan- 
tem  in  nobis.  Gratiae  dico  factae  in  bonitate,  id  est  ex 
solo  beneplacito  suo,  quia  ad  promerendum  gratiam 
nullum  praecessit  meritum.  Bonitate  dico  facta  super 
noSy  id  est  quae  nos  superavit,  quia  tanta  est  quod 
nec  eam  intellectus  noster  capere  sufficit.  Bt  haee 


m 


S.   BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS   II. 


328 


omnia  dico  in   Chnsto  Jesu ;  in   ipso  enim,  et  per  A 
ipsum,  haec  omnia  in  nobis  operatur  Deus.  Ideo  vo- 
luit  Deus  haec  nota  fieri  his  qui  erant  futuri,  ut   in- 
teliigeret  homo  quanta  (si  vellet)  sperare  posset  de 
bonitate  Dei.  Modo  ponit  illud  quod  meritum  vide- 

.  tur  hominis,  id  estfidem,  et  meritum  non  esse  osten- 
dit.  Vere  in  bonitate,  nam  vos  per  graiiam  salvaiij 
id  est  justificati  estis.  Goncedo  etiam  ut  apponas 
per  /idem  ;  elenim,  id  est  fides  non  est  ex  vobispro- 
merentibus  ut  Gdem  habeatis.  Yere  fides  non  est  ex 
vobiSy  nam  est  donum  Dei;  et  non  ex  operibus  ve- 
stris.  Et  ideo  Deus  omnia  ex  gratia,  et  nihil  ex  ope- 
ribus  esse  voluit,  ui  non  gloriareiur  aliquis.  Videns 
enim  angeli  casum  et  hominis  fuisse  ex  superbia, 
multum  praecavere  voluit  homini  a  superbia.  Et 
sicut  Gdes  ex  dono  Dei,  sic  opera  quae  tidem  se-  jg 
quuntur  per  gratiam  Dei.Bene  dico,  utne  quisglO' 
rietur  in  fide  ;  nam  etiam  in  operibus  quse  sequun- 
tur  Gdem,  non  reliquit  Deus  homini  unde  posset  glo- 
riari.  Quod  sic  ait  :  Nos  sumus  factura  ipsius  Dei, 
cum  nihil  in  bono  essemus  creati  in  ChristOy  id  est 
per  Christum  Jesum  in  bonis  operibus,  quoe  opera 
prceparavit  nobis  Deus,  ut  in  illis  ambulemus^ 
per  eum  proficiamus  et  crescamus.  Vel,  factura  sit 
ablativus,  ila  factura,  id  est  per  facturam  Dei  su- 
mus  creati  in  Christo.  Nihil  ibi  mutatur. 

Quod  supra  ait :  Nos  fuimus  in  peccatis  sicut  vos, 
modo  determinat  dicens  Judaeos  non  tam  graviter 
peccasse,  sicut  gentiles,  sed  licet  ante  Gdem  etiam 
viles  Judaei  abominarentur  gentiles,  Deus  tamen 
sine  discretione  personarum  pariGcavit  eos,  non  illis 
qui  prius  improperant  eis,  sed  sanctis  acperfectis.  ^ 
Etper  hocprobateos  et  gratiae  Dei  multum  obnoxios, 

.  et  quod  de  incremento  justitiae,  secure  si  volunt, 
possunt  laborare,  dicens  :  Propter  quod,  ut  ne  quis 
vestrum  glorieturj  estote  memores  quod  aliquando 
tempore  infidelitatis  vos  gentes^  id  esttales  qualesin 
peccato  genili  eratis  in  carne^  id  est  in  operibus  car- 
nis.  Vos  dico  qui  prcepuiium,  id  est  ipsa  immundi- 
tia  dicebamini  ab  ea  circumcisionet  id  est  Judaeis, 
quae  dicitur  circumcisiO;  id  est  ipsa  raunditia.  Et 
nihil  est,  quia  haec  circumcisio  in  carue  erat  non  in 
corde,  facta  etiam  manu  cujuscunque,  non  per  Spi- 
ritum  sanctum.  Memores  etiam  estote  quia  illo  tem- 
pore  infidelitatis  eratis  sine  Christo,  quia  Ghristus 
non  promittebatur  vobis.  Eratis  et  alienati  a  con- 
versaOone  Israel,  id  est  Judaici  populi ;  non  enim  D 
tunc  conversabantur  vobis;  vel,  si  forte  cum  eis 
conversabamini,  ut  proselyti ;  eratis  hospites  test^- 
mentorum^  id  est  instabiles,  id  est  modo  euntes, 
modo  redeuntes  ad  legem  ducebamini.  Testamen- 
iorum  ideo  pluraliter  dicit,  quia  Moyses  suum,  Isaias 
suum,  et  quUibet  propheta  suum  habebat  Testamen- 
tum.  Eratis  etiam  tunc  non  habentes  spem  promis" 
sionis  factae  ad  Abraham,  nec  enim  licebat  tunc  gen- 
tibus  sperarc  salutem  ;  et  eratis  sine  Deo,  idola  ad- 
orantes.  Vos  dico  in  hoc  mundo,  id  est  his  munda- 
nis  adhaerentes.  Olim  sic  eratis,  sed  nunc  vos,  qui 
aliquando  eratis  longe  a  Deoeta  Judaeis,  facti  estis 


prope,  utrique  in  Christo  Jesu,  id  est  per  Ghristum 
Jesum.  Et  quomodo  per  Ghristum  determinat  :  In 
sanguine,  id  est  per  effusionem  sanguinis  Christi. 
Probat  de  utroque,  sed  de  Judaeis  primum,  dicens  : 
Vere  facti  estis  prope  JudaeoS;  quia  ipse  Deus  est  paz 
nosira^  id  est  pacificavit  nos  simul ,  gentiles  et  Ju- 
daeos,  qui  Deus  facit  u/ragti^,  idestJudaeum  etgen- 
tilem,  unum  per  unitatem  fidei  et  morum  et  sacri- 
ficii.  Unum  autem  hoc  modo  :  solvens  parietem  me- 
dium^  id  est  qui  in  medio  positus,  alterum  separabat 
ab  altero.  ^3^  Hic  paries  fuit  ex  parte  Judaeonim 
observationes  eorum ;  ex  parte  gentilium,  cultus 
idolorum.  Et  hunc  parielem  eorum  sblvit,  dum  ido- 
lolatriam  et  ritus  Judaicos  evacuavit.  Parietem  dico 
macerice.  Maceria  dicitur,  secundum  quosdaro,  pa- 
ries  Grmiter  compactus  et  connexus.  Hic  paries 
erat  maceria,  id  est  fortis  et  ad  destruendum  diffi- 
cilis,  quiaJudaei,  auctoritate  legis  et  prophetarum, 
ritus  suos  tucbantur.  Gentes  autem,  per  philoso- 
phiam,  suum  (in  quo  male  consueverant)  defende- 
bant  ;  vel  dicitur  maceria  congeries  lapidum  sine 
coemento  congregata.  Sic  iile  paries  fuit  maceriae,  id 
est  debiiis  et  Ghristo  levis  ad  diruenduro,  ut  sicca 
congregatio  lapidum,  et,  solulo  mediopariete,<o/i;i^ 
in  carne  5ua  quam  assumpsit  inimicitias  utriusque 
populi.  Destructis  enim  ritibus  Judaei  et  gentilis, 
jam  non  erat  unde  inimicarentur  sibi.  Quomodo 
solverit  inimicitias  ostendit  in  parte  Judaeorum,  quo- 
rumratiomagisoppugnabat ;  sed  quia  gentibus  nulla 
ratio  erat,  dc  his  nihil  subdidit.  Solvens  inimicitias, 
quia^t^acuanf /«^mcamalium  mandatorum^  decre- 
tis,  id  est  datis  mandatis  exdiscretione  inventis,  ideo 
evacuans,  hinc  legem,  inde  idolum,  ut  duos^  id  est 
Judxumet  gentilem,  contfa^  utrumqueinsemetipso; 
et  quia  in  se  condere  posset  adhuc  divisos  addit« 
Condat,  inquam,  faciens  pacem,  id  est  pacificans 
eos  sibi  vicissim.  Et  in  quo  pacem  fecerit,  subdit  : 
Faciens  pacem  dico  in  se  uno  novo  homine.  Novo, 
quia  homo  gratiae,  ideo  novo ;  quia,  si  esset  legalis, 
oppositus  esset  gentili  ;  si  iterum  gentilis,  oppositus 
esset  Judaeo,  et  neuter  consentiret  inimico  suo.  Pro- 
bavit  quod  gentilis  sit  prope  Judaeum ;  probat  eum- 
dem  esse  prope  Deum,  dicens:  Et  ideo  solvens  ini- 
micitias  ut  reconciliet  Deo  ambos,  id  est  Judseum  et 
gentilem  copulatos  in  uno  corpore,  idestin  Ecdesia. 
Reconciliationis  modum  subdit.  Reconciliel  dic0| 
interficiens  ipse  Ghristus  in  semetipso  inimiciHa* 
qux  erant  inter  Deum  et  hominem.  Ita  in  semetipso 
quod  per  crucem,  id  est  per  mortem  crucis. 

Haec  autem  omnia  parum  prodessent,  nisi  praedl- 
cata  forent;ideo  addit :  Et  ipse  Ohristus  veniensin 
carnem  evangelizavit  per  apostolos  pacem  ad  Deum 
restitutam  vobis  gentibus,  qui  longe  fuistis  a  Deo, 
quia  sine  Ghristo  et  sine  Deo  in  hoc  mundo  eratis. 
Evangeiizavit  etiam  pacem  his,  id  est  Judaeis,  qui 
prope  erant,  quia  Deum  colebant.  Hoc  praedicare  fe- 
cit,  quoniam  per  ipsum  Ghristum  ambo  et  Judaeus  et 
gentilis,  habemus  accessum  ad  Pati*em  Deum,  non 
ambo positi  inuno  SpirituMei,  cum  hic  prius  esset 


n» 


BXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


330 


m  Spiritu  legis,  hic  in  spiritu  idoli.  E(   quia  arobo  A  <  siam,  roultiformis  sapientia  Dei,  secunduro  prsefi- 


in  eodem  Spiritu  positi  accessum  habemus  ad  Deum, 
ergo  vos  gentiles  Ephesii ;am  non  estis  hospites  Te- 
stamentonim,  sicut  ilii  impropcrabant.  Et  jaro  non 
estis  advenaSf  id  est  non  ultra  vocamini  proselyti, 
quia  licet  tunc  stabiles  essent  in  lege,  semper  ta- 
men  dicebantur  adventitii.  Non  estis  hospites,  sed 
estis  concives  ;  nec  eoiniro  qui  vobis  iroproperabant; 
sed  sanctorum,  id  est  quorumlibet  perfectoruro.  Et 
non  estis  advenas,  sed  domestici,  id  est  naturales  de 
domo ;  nec  eoruro,  sed  domestici  Dei.  Yos  dico  su- 
per{Bdifkati  hodie  pietas  ;  cras  super  hanc  sedifica- 
Intur  humilitas.  Et  sic  superasdificati  super  funda- 
menium^  id  est  doctrinam  apostolorum  et  propheta- 
rum  quorum  doctrina  fundata  est  Ecclesia.  Yel  su- 


c  nitionem  saeculorum;  quam  fecit  in  Christo  Jesu 
«  Doroino  nostro.  In  quo  habemus  fiduciam  et  ac- 
«  cessum  in  confidentia  per  fidem  ejus.  Propter 
«  quod  peto  ne  deficiatis  in  tribulationibus  meis  pro 
«  vobis;  quae  est  gloria  vestra.  Hujus  rei  gratia 
a  flecto  genua  mea  ad  Patrem  Domini  nostri  Jesu 
«  Christi,  ex  quo  omnis  paternitas  in  ccelis,  et  in 
«  terra  nominatur,  ut  det  vobis,  secundum  divitias 
«  gloriae  sua},  virtutem  corroborari  per  spiritum 
«  ejus  in  interiorem  hominem,  Christum  habitare  per 
u  fidem  in  cordibus  vestris,  in  charitate  radicati  et 
«  fundatiy  ut  possitis  comprehendere  cum  omnibus 
«  sanctis,  quae  sit  latitudo,  et  longitudo,  et  sublimi- 
c  tas,  et  profundum :  scire  etiam  supereminentem 


per  fundamentum^  id  est  Christuro,  super  quero  apo- ^  «  scientise  claritatem  Christi,  ut  impleammi   in  om- 


stoli  et  prophet»  fundati  sunt.  iEdificati  ipso  dico 
Christo  Jesu  existente  lapide  propter  firmitudinem, 
tummo,  id  est  consuinroante  justitiam  vestraro,  an- 
gulari,  id  est  utrumque  populum  Judaeum  et  genti- 
lem  in  se  connectente.  Lapis  iste  ubi  ad  litteram 
faerit,  certum  non  habemus ;  fuisse  tamen  credi- 
mus  quod,  donec  in  consuromatione  utriusque  pa- 
rietis,  non  idonee  poni  potuit ;  sed  in  summo  mira- 
bili  conyenientia  utrumque  parietem  coagulavit.  Hic 
laiMS  significavit  Christum,  Judseum  et  gentilem  in 
perieotione  fidei  copulantem.  Qui  Christus  sicut  est 
summus  consumroator  ^30  justitise,  sic  est  et 
principium  justitise.  Quod  sic  ait  :/n  quo  lapide  omnis 
(Bdi/Uatio  constructa  per  fidem,  crescit  per  operatio- 
nem  in  templumsanctum  fUi  sit  homo  templum  in 


«  nem  plenitudinem  Dei.  Ei  autem  qui  potens  est 
«  omnia  facere  superabundanter  quam  petimus, 
a  aut  intelligimus  secundum  virtutem  quae  opera- 
c  tur  in  nobis,  ipsi  gloria  in  Ecclesia  et  in  Christo 
«  Jesu,  in  omnes  generationes  saeculi  sseculoruro. 
tt  Amen.  > 

EXPOSITIO. 

Ut  magis  obnoxios  reddat  gratiae  Dei;  dicit  quod 
Deus  fecerit  euro  Apostolum  propter  illos  ;  vinctus 
est  etiam  pro  eisdem  ;  revelavit  etiam  ei  Deus  roy- 
steria  sua  propter  eorum  utilitatem.  Vos  cocedifica- 
mini  in  Christo,  et  gratia  hujus  rei  ut  et  vos  cosedi- 
ficemini.  Ego  Paulus  vinctus  Jesu  Christi,  quem  af- 
flictum  non  oportet  contristari.  Vinctus  utique  pro 


quo  habitet  Deus.  Sanctum  dico  in  Domino,  id  est  ^  voHs  gentibus ;  si  eniro  saluti  vestrae  non  praedica- 


per  Dominum.  /n  quo  etiam  lapide  Christo,  vos  gen- 
tes  cecedificamini  cum  Judaeis  in  habitaculum,  id  est 
ad  hoc  ut  sitis  habitaculum  DeL  Coaedificamini  dico' 
in  Spiritu  sanctOf  id  est  per  Spiritum  sanctum,  pu- 
rificantem  vos  Deo. 

CAPUT  m. 

c  Hujus  rei  gratia,  ego  Paulus  vinctus  Christi  Jesu 
pro  vobis  gentibus ,  si  tamen  audistis  dispensatio- 
nem  gratiae  Dei,  quae  data  est  mihi  in  vobis. 
Qaoniam  secundum  revelationero  notum  mihi  fa- 
clum  est  sacramentum,  sicut  supra  scripsi  in  bre- 
vi  {Sap.  I,  19),  prout  potestis  legentes  intelligere 
prudentiam  meam  in  ministerio  [al.,   mysterio] 


rem,  nequaquam  in  vinculis  essem.  Pro  vobis  dico, 
ita  tamen  si  audistis  dispensationem  gratice  Dei,  id 
est  gratiam,  scilicet,  apostolatum  ex  gratia  Dei  mi- 
hi  traditum.  Gi*atiam  dico  dispensatam  a  Deo,  quia 
Deus  bene  dispensavit  apud  se,  quare  me  Apostolum 
constituit .  Yel  quam  gratiam  ego  dispenso  vobis  et 
caeteris  Ecclesiis.  Si,  inquaro,  audistis  gratiam,  quas 
data  est  mihi  in  vobis^  id  est  sicut  vere  credidistis 
me  esse  Apostolum  vobis,  ita  vere  credite  me  esse 
vinctum  pro  vobis.  Gratia  utique  haec  data  est  mihi, 
quoniam  sacramentum,  id  est  secretum  Dei,  factum 
est  mihi  notum  secundum  revelationemy  id  estitaut 
revelate  sciam  inde  loqui.  Notum  factum  est  dico, 
sicut  supra  scripsi  vobis  in  brevi  sermoney  ubi  ait : 
Christi,  qaod  in  aliis  generationibus  non  est  agni-D  Ipse  esl  pax  nostray  et  estvera,  usque  ad  ergo  non 


tmn  fiiiis  hominuro,  sicuti  nunc  revelaturo  est 
sanclis  apostolis  ejus,  et  prophetis  in  spiritu,  esse 
cohaeredes  gentes,  et  concorporales  et  comparti- 
dpes  promissionis  ejus  in  Christo  Jesu  per  Evan- 
gefiom,  cujus  factus  sum  minister,  secundum  do- 
nun  gratis  Dei,  quae  data  est  mihi,  secundum 
operationem  virtutis  ejus.  Mihi  enim  omnium 
aanctoram  mmimo  (/  Cor.  xv,  9)  data  est  gratia 
haec,  in  gentibus  evangelizare  investigabiles  divi- 
tiaa  Christi,  et  illuminare  omnes  quae  sit  dispen- 
satio  sacramenti  absconditi  a  saeculis  in  Deo  qui 
omnia  creavit,  ut  innotescal  principatibus  [prin- 
dpibosj  et  potestatibus  in  coelestibus  per  Eccle- 

Patrol.  cun. 


estis  hospites,  Ita  scripsi  prout  bene  potestis  intelli- 
gere.  Potestis  utique  legentes,  id  est  si  attente  per- 
legitis  illud.  Intelligere  dico  non  tantum  sacraroen- 
tum,  sedetiam  potestisintelligere  prudentiam  meam, 
habitam  in  mysterio.  Idem  est  I^AO  quod  insacra- 
mento  Christi,  quia  et  mysterium  novi ,  et  prudenter 
aperire  scio,  quod  mysterium  non  est  cognitum  filiis 
hominum  in  a/ti^^enera^iont^,  idestinaliis  aetati- 
bus.  Yel  si  aliquibus  non  ita  cognitum  sicut  nunc  re- 
velatum  est  sanctis  apostolis  ejus,  nec  in  hoc  videar 
gloriari  quia  revelatum  est  in  Spiritu  sancto  etiam 
prophetiSf  id  est  quibusUbet  illuminatis  sensu  hoc  • 
mysterium,  scilicet,  gentes  esse  coha^edes  Judaei  in 

M 


331 


S.  BRONONIS  CARTHUSIANORDM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS.  11. 


332 


futura  aetate  ;  et  hic  esse  concorporales,  id  est  in  A 
eodem  corpore  Christi ;  id  cst  in  Ecclcsia  esse  etiam 
comparticipes  projnissionis  factae  ad  Abraham.  Co- 
haeredes  dico  coDCorporales  comparticipcs  esse  in 
Christo  Jesu,  qui  fecit  utraque  unum  esse  sic  in 
ChristOt  ct  hoc  per  Evangelium,  praedicatione  cujus, 
ad  fidem  veniunt. 

Quod  Evangelium  non  est  meum,  sed  cu/ui  Evan- 
gelii  factus  sum  minister,  Nec  hoc  ex  merito  meo, 
sed  secundum  donum  gratice  Dei :  quam  gratiam 
iterum  non  promerui  ut  haberem,  sed  quxB  data  est 
mihi  secundum  operaiionem  virtutis  ejus,  quia  vir- 
tus  ejus  operata  est  multa  per  meam  infirmitatem. 
Data  est  mihi,  Et  cui  mihi  ?  Mihi  utique  minimo  om- 
nium  sanctorumy  data  est  gratia  haec,  scilicet  evan-  - 
gelizare  in  gentibus  diviiiasChristiinvestigabiles,  id  -q 
est  incomprehensibiles.  Datum  est  etiam  mihi  illu- 
minare  omnes  de  hoc ;  quce  id  est  quam  digna  sit 
dispensatiOj  id  est  impletio  sacramenti  absconditi  a 
prioribus  sceculis.  In  Deo  tamen,  id  est  in  notitia 
Dei  existentis ;  qui  Deus  ignorare  non  potuit,  qvAa 
omnia  creavit.  Ideo  evangelizare,  illuminaret  ut  sa- 
pientia  Dei  per  ecclesiam  quae  in  praedicatione  no- 
stra  conslituitur,  sapientia,  inquam,  Dei  per  hoc 
innotescat  principibus  et  potestatibuSj  id  est  ordini- 
bus  angelorum,  existentibus  in  caslestibus,  Angeli 
enim  nescientes  salvationem  hominum,  miranlur  et 
laudant  Deum,  cum,  per  praedicationem  Apostolo- 
rum,  visa  conversione,  intelligant  salvationem  eo- 
rum.  Sapientia  Dei  multifoi^mis,  quia  hunc  lenitate 
sermonis,  hunc  asperitate  infirmitatis  convertit  in- 
diverso  modo  in  diversis.  Multiformis  dico,  osten-  ^ 
stLsecundum  prcelinitionemsasculorum,  id  est  in  sae- 
culis  a  Deo  ordinante  praefmitis.  Quam  praefinitio- 
nem,  id  est  hoc  quod  in  saeculis  se  facturum  praefinie- 
rat,  fecit,  id  est  complevit  in  Christo  Jesu  Domino 
nostrOf  in  quo,  id  est  per  quem  Christum  habemus 
fiduciam  accedendi  ad  Deum.  Nec  solum  fiduciam, 
sed  etiam  habemus  accessum  ad  Deum,  non  timen- 
tes  repulsionem,  sed  in  confidentia,  id  est  de  intro- 
ductione  confidentes.  Confidentia  dico  habito  per  fi,- 
dem  ejus,  scilicet  Christi,  cui  et  in  quem  credimus. 

Commemoravit  se  propter  utilitatem  eorum  con- 
secratum  a  Deo  Apostolum.  Vincturo  etiam  se  pro- 
pter  eos,  revelata  sibi  esse  mysteria  Dei  ad  instruen- 
dum  eos.  Propter  quod,  quia  haec  omnia  facta  sunt 
propter  vos,  quia  etiam  accessum  habetis  aS  Deum  D 
per  fidem  Christi  nobiscum,  propter  hoc  non  modo. 
precor,  scd  quasi  rem  debitam  peto,  et  a  vobis 
exigo,  ne  deficiatis  in  tribulationibus  meis.  Ideo  per 
hanc  exhortationem  vult  eos  praemunire  Paulus,  quia 
dubitabat  ne  forte  tribulatione  et  afflictione  magis- 
tri  contemptui  haberent,  quod  ab  eo  qui  contemptibi- 
liter  tractabatur  didicissent.  Tribulationibus  dico 
meis,  habitis  pro  vobis.  Ideo  enim  Deus  me  permit- 
tit  afHigi  ut  qualis  veslra  sit  fides  in  tentatione  mea 
apparere  faciat.  Deus  enim  Abraham  et  quoslibet 
alios  non  ideo  tentavit,  quod  quid  futurum  esset 
ignoraret,  sed  ul  fidem  eorum  probabilem  indicaret 


mundo,  qua:  tribulatio  est  gloria  vestra.  Si  enim  a 
tribulatione  mea  vires  boni  operis  sumitis,  tunc  di- 
gni  estis  gloria.  Si  autem  propter  me  tribalatum 
deficitis,  ignominia  digni  estis.  Et  gratia  hujus  rei^ 
id  est  ne  deficiatis,  quia  haec,  res  grata  est  mihi,  vos 
scilicet  non  deficere,  ideo  flecto  genua.  Sicut  per 
genu  erigitur  corpus,  et  humiliatur,  ita  per  genu 
erectum  et  flexum,  elatio  mentis  et  humiliatio  ac- 
cipitur.  Paulus  utique  genua  camis  flectebat,  ut  ha- 
militatem  spiritus  innueret.  Flecto  genua  ad  Patrem 
Domini  nostri  Jesu  Christi ;  qui  et  Pater  nobis  est, 
cum  simus  filii  Christi,  ciigus  Pater  I^AIL  est.  Ex 
quo  Patre,  id  est  ex  institutione  et  exemplo  cujas 
est  nobis  omnis  patemitas,  id  est  sunt  nobis  oinnes 
patres;  quos  vel  in  coelis  habemus  angelos  provisores 
nobis,  vel  quos  habemus  in  terra  ut  episcopos,  et 
quoslibet  Ecclesiae  Patres.  Patemitas  non  ita  sim- 
pliciter  est,  sed  nominatur^  id  est  quicunque  nomi- 
nabiles  dignitate  virtutum  sunt  nobis  Patres.  Vel  ita : 
Palernitas  nominatur,  id  est  ii  provisores  nostri  pa- 
tres  dicuntur  solo  nomine,  id  est  nuncupative  tan- 
tum,  non  substantialiter  quod  Deus  solus  est.  Flecio 
genua  ad  Deum :  ut  det  vobis  secundum  divitioi  gUH 
rias  suas,  id  est  abundanter  etgloriose,  scilieet,  com 
potentia.  Det  dico  virtute  corroborari,  id  est  at  vos 
corroborati  sitis  in  bono.  Et  hanc  virtutem  in  Yobis 
non  vestram  esse  credatis,  sed  per  spiritum  ejus, 
ut  gratiae  Dei  omnia  ascribatis.  Det  dico  virtatem 
non  exterius,  sed  in  interiore  homine. 

Ideo  Deus  virtutem  justitiae  in  anima  ordinavit, 
quia  si  esset  in  corpore  quod  omni  adversitati  ex- 
positum  est,  sicut  corpus,  tam  cito  deficeret  virtos 
quae  longe  melius  sedet  in  anima,  de  qao  ait  Chri- 
stus :  «  Postquam  occiderintcorpus,  animae  non  ha- 
bent  quid  faciam  {Matth.  x,  %S),  »  ut  det  vobis  Spi- 
ritum,  et  ut  det  vobis  habitare  Christum  in  eardibus 
vestris  :  non  quod  ibi  corporahter  sedeat :  sed  per 
fidem.  Licet  ubi  Spiritus,  ibi  Christus,  tamen  neu- 
trum  est  superfluum,  quia  Spiritus  per  dilectionem, 
Christus  per  fidem.  Flecto genua ideo  ut  yosradieati 
et  fundati  in  charitate.  A  similitudine  arboria  in  al- 
tum  radicatae,  et  ex  abundantia  humorum  quibus 
in  alto  radices  abundant  copiose  fhictificantis,  ait 
radicatif  id  est  fructificantes  in  charitate,  et  fundati^ 
id  est  super  fundamentum  in  quo  firma  sit  et  cre- 
scat  aedificatio  domus  Dei.  Ut  vos,  inquam»  radicati 
et  fundati  possitis  comprehisndere^  inteliecta  et  utili- 
tate  cum  omnibus  sanctis,  id  eai  sicut  comprehen- 
dunt  omnes  sancti,  qua:  sit  latitudo,  et  longUudo^  et 
sublimitas,  et  profundum.  Latituda,  a  dextera  in  si- 
nistram  crucis  Christi,  amplitudinem  dilectaonis 
significavit  qua  etiam  proinimicis  oravit.  Longitudo 
crucis  a  capite  in  pedes,  perseverantiam  dilectionis 
significavit,  quia  cum  dilexisset  suos,  in  finem  di- 
lexit  eos  {Joan.  xui,  l).  Sublimitas  cracis,  id  est 
pars  illa  quae  supereminebat  capiti,  in  qua  Pilatus 
titulum  scripsit,  respectum  divinam  signific&vit,  ut 
innueret  Christus  se  non  amore  mundi  pati,  sed  at 
faceret  volantatem  Patris  soi,  qoi  est  in  Cflelis«  Pro« 


333 


KXPOSmO  IN  EPIStOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


33i 


liiDdiixn,  dicta  est  pars  illa  crucis  quse  in  terra  fixa  A 
fiiit|  quod  profundum  designat  occultam  gratiam 
Deiy  qua  sine  meriio  bona  multiplicat  suis  eisdem 
nescientibus  quare  sic  £aciat.  Haec  tamen  in  ipsis 
iDtelligimus,  sic  exponendo  :  Possitis  comprehen- 
dere  qu»  sit  latitudo,  id  est  quam  latos  oporteat  • 
vos  esse  in  charitate,  ut  etiam  bene  faciatis  his  qui 
V08  oderint.  Et  longitudo,  id  est  quam  longos  et 
perdurantes  in  dilectione  oporteat  vos  esse,  ut  etiam 
si  expedit  non  formidetis  mori  pro  Deo  vel  proximo. 
Bt  quse  sit  sublimitas,  quomodo  supemo  respectu, 
non  respectu  mundi  quaelibet  bona  faciatis.  Et  quod 
sit  profundum ,  id  est  occulta  gratia  Dei  in  vobis, 
qua  vos  sine  merito  justiGcavit,  et  provehit  ut  eliam 
possitis  scire  charitatem   Christi,  id  est  quomodo 


Chriatus  vos  dilexerit. 


B 


Chantatem  dico  supereminentem  omni  scientias. 

Nulla  enim  scientia  comprehendere  sufficit   quanta 

git  charitas  Christi.  Yel  ita  :  Possitis   scire  charila- 

tem  scientiae  Christi,  secundum  scientiam.  Ignoran- 

tes  enim  pierumque  diligimus,  sed,  si   cognitionem 

rei  quam  diligimus  habeamus,  multo  roagis  in  boni- 

tate  rei  cognitae  diligenda  accendimur.  Ideo  ait  cha- 

ritatem  scientiae  Christi^  id  est  secundum  scientiam 

de  Christo  habitam.  Charitatem  scientiae  dico  super- 

eminentem  charitati  ignorantiae.  Bonum  quod  igno- 

ratur  minus  diligitur.   Possitis  comprehendere  et 

scire,  ideo  ut  impUamini  eundo  in  omnem,  id  est 

in  omnium  bonorum  plenitudinem  DH,  id  est  ex 

Deo  habitam.  Ego  flecto  genua  ut  vos  possitis  com- 

prehendere  et  scire.  Ipse  autem  Deus  potens  est  fa- 

eere  omnia  quoecunque  opportuna  I^AI^  sunl.  Fa-  ^ 

cere  dico  abundanter  supra  quam  petimus,  aut  supra 

quam  intelligimus,  Nemo  enim  hominum  auderet  hoc 

petere  aDeo  ut  Filium  suum  Deum,  hominem  faceret ; 

quod  tamen  fecit.    Nemo  etiam  intelligere  posset 

quo  ordine  pietatis  hominem  perditum  restauravit, 

et  innumera  bona  quae  facit,  et  ideo  bene  ait,  supra 

guam  petimus,  aut  intelligimus,  Et  quod  tanta  po- 

tens  sit  facere  probare  possumus ,  eundo  secundum 

virtutem,  quas  virtus  ejus  operatur  in  nobis,  quia,  si 

considerantur  ea  quae  nobis  contulit  potestas  miracu- 

lorumy  et  multa  alia,  per  haec  plane  colligimus  quod 

ex  voluntate  potens  sit  de  caetero  consummare  om- 

nia  in  nobis.  Ei  autem  qui  sic  potens  est  facere, 

ipsi  aoli  non  humanae  virtuti ,  sit  gloria  in  Ecclesia, 

id  est  in  consideratione  bonorum,  quae  confert  Eccle-  D 

sim,  et  etiam  m  Christo»  Jesu,  quia  nec  ipsi  Chrislo 

secundum  hominem  de  bonis  quae  gessit  gloria  de- 

betur,  sed  Deo.  Gloria  dico  permanens  in  omnes  ge* 

nerationes ;  ab  Abel  enim  primo  justo  nulla  prste- 

riit  generatio,  quae  non   haberet   aliquos  in  quibus 

gloriaretur  Deus.  Generationes  dico  saiculi ,  a  prin- 

eipio  usque  ad  finem.  Saeculi  dico  sceculorum,  in 

qioo  multa  saecula  continentur,   ipsi  gloria.  Amen, 

pro  certo  ita  est. 

CAPUT  IV. 

c  Obsecro  itaque  vos  ego  vinctus  in  Domino  ut 
c  digne  ambuletis  vocatioue  qua  vocati  estis,  cum 


omni  humilitate  et  mansuetudine  ,  cum  patientia, 
supportantes  invicem  in  charitate.  Solliciti  ser- 
vare  unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis  {Rom.  xn, 
iO).  Unum  corpus,  et  unus  spiritus,  sicut  vocati 
estis  in  una  spe  vocationis  vestrae.  Unus  Dominus, 
una  fides,  unum  baptisma.  Unus  Deus  et  Pater 
omnium,  qui  super  omnes,  et  per  omnia;  et  in 
omnibus  nobis.  Unicuique  autem  nostrum  data 
est  gratia  secundum  mensuram  donationis  Chri- 
sti.  Propter  quod  dicit  :  Ascendens  in  altum  cap- 
tivam  duxit  captivitatem,  dedit  dona  hominibus 
(PsaL  Lxvii,  49).  Quod  autem  ascendit,  quid  est, 
nisi  quia  et  descendit  (Joan.  iii,  15)  primum  in 
inferiores  partes  terrae.  Qui  descendit,  ipse  est  et 
qui  ascendit  super  omnes  coelos,  ut  adimpleret 
omnia.  Et  ipse  dedit  quosdam  quidem  apostolos, 
quosdam  autem  prophetas.  Alios  vero  evangelis- 
tas,  alios  autem  pastores ,  et  doctores  (Cor.  xii, 
28),  ad  consummationem  sanctorum  in  opus  mi- 
nisterii,  in  aedificationem  corporis  Christi  :  donec 
occurramus  omnes  in  unitatem  fidei,  et  agnitionis 
filii  Dei,  in  virum  perfectum,  in  mensuram  aetatis 
plenitudinis  Christi  :  ut  jam  non  simus  parvuli 
fluctuantes,  et  circumferamur  omni  vento  doctri- 
nae,  in  nequitia  hominum,  in  astutia  ad  circum- 
ventionem  erroris.  Yeritatem  autem  facientes  in 
charitate,  crescamus  in  illo  per  omnia,  qui  est  ca- 
put  Christus,  ex  quo  totum  corpus  compactum,  et 
connexum  per  omnem  juncturam  subministratio- 
nis,  secundum  operationem  in  mensuram  unius- 
cujusque  membri ,  augmentum  corporis  facit  in 
aedificationem  sui  in  charitate.  Hoc  igitur  dico  et 
testificor  in  Domino,  ut  jam  non  ambuletis,  sicut 
et  gentes  ambulant  in  vanitate  sensus  sui,  tenebris 
obscuratum  habentes  intellectum,  alienati  a  vita 
Dei  per  ignorantiam,  quae  est  in  illis  propter  cae- 
citatem  cordis  ipsorum  ;  qui  desperantes,  semet- 
ipsos  tradiderunt  impudicitiae,  in  operationem  im- 
munditiae  omnis,  in  avaritiam  (Aom.i,  21-31).  Vos 
autem  non  ita  didicistis  Chrisium,  si  tamen  illum 
audistis,  et  in  ipso  edocti  estis ,  sicut  est  veritas 
in  Jesu.  Deponite  [aZ.,  deponere]  vos  secundum 
pristinam  conversationem  veterem  hominem  qui 
comimpitur,  secundum  desideria  erroris  (CoL  iii, 
8).  Renovamini  autem  spiritu  mentis  vestrae,  et  in- 
duite  novum  hominem,  qui  secundum  Deum  crea- 
tus  est  in  juslitia  et  sanctitate  veritatis  (Rom.  \i, 
48).  Propter  quod  deponentes  mendacium,  loqui- 
mini  veritatem  unusquisque  cum  proximo  suo  (Hebr. 
12 ;  /  Petr.  ii,  3),  quoniam  sumus  invicem  mem- 
bra.  c  Irascimini,  et  nolite  peccare  (Pia/.  iv,  5).  > 
Sol  non  occidat  super  iracundiam  vestram.  Nolite 
locum  dare  diabolo.  Qui  furabatur  jam  non 
furetur  (Jac.  iv,  7);  magis  autem  laboret,  ope- 
rando  manibus  suis  quod  bonum  est,  ut  habeat 
unde  tribuat  necessitatem  ^^^3  patienti.  Omnis 
sermo  malus  ex  ore  vestro  non  procedat ;  sed  si 
quis  bonus  est  ad  aedificationem  fidei,  ut  det 
«  gratiam  audientibus.  Et  nolite  contristare  Spiri* 


335 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  11. 


336 


«  tum  sanclum  Dei,  in  quo  signali  estis  in  die  re-  A 
<>  dempUonis.  Omnis  amaritudo,  et  ira,  ct  indigna- 
«  tio,  et  clamor,  et  blaspheroia  tollatur  a  vobis, 
(•  cum  omni  malitia.  Estote  autem  invicem  benigni, 
«  raisericordes ,  donantes  invicem  {Colos,  iii,  42, 
«  43),  sicut  et  Deus  in  Ghristo  donavit  vobis.  *» 

EXPOSITIO. 

Postquam  admonuit  eos  diversis  modis  ne  intu- 
mescerent  de  bonis  gratiae  Dei,  neve  torperent,  sed 
seroper  de  proBciendo  in  melius  vigilarent,  quse 
utroque  admonitio  videtur  vcrsari  circa  magis  per- 
fectos,  transit  ad  moralem  instructionem,  quae  ma- 
gis  pertinere  videtur  ad  minus  perfectos.  Prius  ins- 
truens  omnes  in  communi,  dehinc  conditiones  scxus  B 
et  setates  divisim.  Littera  sic  jungitur  :  Quia  Deus 
potens  est  facere  vobis  supra  quam  petimus  aut  in- 
telligimus.  Itaque  obsecro,  id  est  per  omnia  sacra 
vo^adjuro,  ego  vinctus  in  Domino^  id  est  propter 
Dominum,  quem  in  vinculis  ofifenderc  non  est  mi- 
nima  culpa.  Obsecro,  inquam,  ut  ambuletis  per  gra- 
dus  virtutum  digne,  vocatione  qua  vocati  estis ;  non 
enim  vocali  eslis  ad  complenda  desideria  carnis,  sed 
ut  secundum  spirilum  carnem  mortificetis,  scilicet, 
ambuletis  cum  omni  humilitate,  et  in  animo  habita, 
el  foris  ostensa.  Culpa  enim  est  intus  esse  humi- 
lem,  et  foris  simulare  superbiam,  cum  sic  de  se 
occasionem  tribuat  maledicendi,  et  occultetur  vir- 
tus  cujus  imitatione  potuit  instrui  proximus.  Foris 
autem  humilem,  intus  esse  superbum ;  nulli  dubium  ^ 
quin  sit  culpabile  in  omni  humilitate,  et  in  omni 
mansuetudine  ,  ut  tractabilis  sit  ad  omnes  et 
affabilis,  et  cum  omni  patientia  servata  in  quibus- 
libet  adversis,  supportantes  invicem  alter  alterum, 
si  roolestiam  intulit  ci.  Vel  supportantes  ^  id  est 
compatiendo  proximo  si  forte  lapsus  fuerit,  eumque 
adjuvando  oratione,  et  jejunio.  Supportantes  dico 
in  chxiritate,  non  in  exspectatione  vindictae.  Yos 
dico  solliciti  servare  unitatem  in  vobis,  ut  sit  apud 
vos  idem  vclle,  idcm  nolle.  Unitatem  dico  Spiritus^ 
id  est  quam  dictat  Spiritus  sanctus  servare  eam  in 
vinculo  pacis ;  quae  pax  exterius  servata  vinculum 
est,  et  nutrimentum  spiritualis  unitatis.  Et  ut 
hanc  unitatem  servetis,  estote  unum  corpus,  id 
est  unum  in  operatione.  Et  estote  unus  spirituSj  id 
est  unum  in  voluntate.  Ita  silis  unum  corpore  et  ^ 
spiritu,  sicut  res  illa  ad  quam  vocati  estis  una  est. 
Quod  sic  ait  :  Vos  estis  vocati  in  una  spe,  id  est  ad 
unam  rem  speratam.  Spe  dico  vocationis  vestrce,  id 
est  qua  digna  est  vestra  vocatio.  Iterum  debetis  esse 
unum  corpus,  et  unus  spiritus,  quia  Dominw  unus 
vobis  dominatur,  et  fides  vestra  una  est,  et  indiffe- 
rens ;  et  baptisma  vestrum  unum  est,  omnes  aeque 
justificans;  non  secundum  quod  quidam  dicunt, 
secundum  merita  diversorum  baptizantium  dignius 
vel  indignius.  Et  est  unus  Deus ,  id  est  creator 
omnium,  et  unus  Pater  omnium ,  qui  vos  secundum 
dilectionem  filiorum  gubemat.  Quiy  Dominus  Deus 
Pater  dominando  ,  creando ,  diligendo ,  est  super 


omnes  potestate.  Estetiamperomnialoca,  nec  ulla- 
tenus  ab  eo  licet  effugere.  Qui  si  ita  communiter 
est  super  omnes  ot  per  oronia ,  tamen  in  omnibus 
electis  cst  familiarius ,  dando  gratias  suas. 

Hic  potest  intelligi  Trinitas.  Super  omnes,  Pater ; 
per  omnia ,  Filius ;  in  nobis ,  amor  Patris  et  filil,  id 
est  Spiritus  sancti.  Quiadixerat  surous  unum  corpxa^ 
unus  spiritusy  unus  est  nobis  Dominus^  una  fides^  ne 
per   hoc  male  opinarentur  orones  eqaaliter  esse 
in  hac  nova  gratia,  ut  nemo  prselatus,  nemo  subdi- 
tus,  nemo  servuS;  nemo  Dominus,   determinat  hoe 
dicens  :  Licet  unum  simus,  unuroque  Deimiy  et  unam 
fidero  habeamus,  tamen  unicuique  nostrum  data  est 
gratia  Dei ,  non  eadem  omnibus,  sed  secundummen' 
suram  donationis,  id  est  donatoris  Christi,  Huic  illa 
gratio,  huic  ista,  et  plerumque  in  eadem  gratia  di- 
versitas,  quia  hic  roinus,  hic  plus  habet  de  eadem 
gralia.  Propter  quod  comprobandum  ^^4L^  (scilicet 
quod  sit  donator  gratiarum  Spiritus  sanctus  dicil  in 
Psalmo  (Psal.  lxvii,  49) :  Homo  Christus  aseendens 
in  altum,  id  est  super  altitudinem  coelorum ,  cap- 
tivitatem,  id  est  humanam  naturam  prius  a  para- 
diso  et  coelo  expulsam  reduxit  in  se  homine  captir 
vam,  quia  a  loco  (qui  ipsi  per  peccatum   naturalis 
erat)  ablatam  revexit  ad  coelos,  scilicet  ad  patriam 
prius  ipsi  (nisi  peccaret)  destinatam.   Homo   enim, 
in  puritate  creatus,  paradisum  babuit  ad  habitan- 
dum,  ut  tibi  peracta  obcdientia  inde  transferretnr 
ad  coelos ;  sed  quia  peccavit  et  repromissom  coelum 
perdidit,  et  a  loco   habitationis,  id  est  a  paradiso    j 
depulsus  in  terra  ista  captivatus  est.   Qoam  terram 
peccatum  ita  homini  fecit  naturalem,  sicut  justitia, 
quandiu  in  ea  fuit  paradisum   naturalem  fec:t.  Ite- 
rum  Christus  destructo  peccato  hominis,  humanam 
naturam  a  miseria  ista  (qui  locus  jam  ipsi  per  pec- 
catum  naturalis  erat)  captivam ;  quia  a  naturali  loco 
ablatam   reduxit  ad  priorem   patriam,  scilicet  ad 
coelos.  Sed  quanto  prior  captivitas  miserior,  tanto 
secunda  gloriosior.  Ascendens  Christus  utique  in 
alturo,  dedit  dona  hominibuSy  quia  misit   Spiritmn 
sanctum  in  corda  discipulorum.  Et  quia  dedit  dcm, 
probatum  est  Christum  e&se  donatorem   gratiarum. 
Quis  autem  intellectus  colligi  debeat  ex  eo  quod 
ait  ascendens  in  altum,  vult  explanare,  noa  tamen 
digrediens  ab  intentione.  Dico  ascendens.  Sed  guid 
est,  id  est  quid  per  hoc  intelligendum  est  quod  Do- 
minus  ascendit  ?  Ascendens  et  aseendit  pro  eodem 
habet,  nisi  hoo  intelligamus  quod  ,  si  ascendit,  se- 
quilur  quod  prius  quam  tLScenderet  descendit^idesi 
in  humili  loco  fuit.  Si  enim  ascendit,  sequitur  quod 
de  inferiori  ad  superius  ascendit.   Descendit  dieo 
in  inferiores  partes  terras,  id  est  in  infemum  qui 
utique  in  terra,  sed  in  inferiori  parte  esse  creditiir. 
Ideo  probavit  eum  qui  ascendit,  prius  in  homili 
loco,  sicut  verum  hominem  habitasse,  ut  scientes 
Christum  datorem  gratiarum,  sicut  nos  samus,  iU 
esse  hominem,  fiducialibus   ab  eo  petamus  gratias 
suas,  qui  nisi  comparticipasset  humanitati  noalr», 
multo  nobis  inexorabilior  esset.  Et  quia  ille  aseen* 
dit  primum,  igitur  qui  descendit  et  qui  ascendU  super 


i 


337 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


338 


omnes  calos ,   ipse  unus  et  idexn  est  indiyisus  A 
Christus,  homo  Deus. 

Yel  aliter  :  Quid  est  quod  ascendit  humanitas 
Chrisli,  nisi  quia  primum  descendit  divinitas  in  in- 
feriores  partes  terrse  ,  id  est  ad  uniendam  sibi 
humanitatem  inter  homines  ?  Si  enim  usque  ad  glo- 
bum  solis  et  lunae  descenderet ,  infra  esset,  sed 
ad  terras  descendere  fuit  inferius.  Et  licet  alius 
yideatur  ascendens,  id  est,  homo  alius  descendens, 
id  est  Deus  ;  tamen  qui  descendit  et  qui  ascendit 
super  omnes  ccelos,  ipse  idem  est  unus  divisa  per- 
sona.  Sic  iterum  bene  ad  intentionem  :  Quia  cum 
tantam  yideamus  ejus  potentiam  ut  homo  Deus 
super  coelos  ascenderit ,  fiducialiter  postulare  pos- 
sumas  ab  eo  qui  omnia  potest.  Ascendit  ideo  ut 
adimpleret  omnia  donis  suis,  juxta  quod  idem  ait :  -n 
•  Nisi  ego  abiero ,  Paracletus  non  veniet  ad  vos 
{Joan.  XYfy  7).  Postquam  probavit  Christum  dona- 
torem  gratiarum,  ostendit  diversitatem  donorum. 
Bene  dico  adimpleret  omniat  ^t  enim  ipse  Christus 
dedii  quosdam  quidem^  id  estdiscrete  ab  aliis  apo- 
tolos.  Quosdam  autem  dedit  prophetasy  qui  revela- 
rent  Seriptnras ;  alios  vero  evangelistasy  id  est  prse- 
dicatores;  alios  autem  pastores  et  doctores ,  id 
est  episcopos,  qui  de  mensa  corporis  Christi  subditos 
pascant,  et  de  Novo  et  Veteri  Testamento  doceant. 
Ideo  alios  et  alios  dedit  in  opus  ministerii ,  quia  si 
nni  onmia  daret,  dum  unus  ad  omnia  non  sufficeret, 
ministeria  Christi  imperfecta  remanerent.  Ministerii 
dieo  valentis  ad  consummationem  sanctorum^  id  est 
ut  qui  jam  jusli  suut  ad  perfectionem  ascendant. 
Ministerii  etiam  valentis  in  asdificationem  corporis  ^ 
CkrisHt  id  est  ad  hoc  ut  de  iis  qui  adhuc  sunt  incre- 
doli  sedificetur  corpus  Christi,  id  est  Ecclesia. 
Dieerent  illi  quos  (ne  propter  unitatem  Ecclesiae  se 
debere  esse  aiquales  putarent)  admonuit.  Parum 
prodest  quod  fidem  accepimus ,  si  semper  in  sub- 
jeetione  nos  oporteat  permanere.  I^AJ^  De  hoc 
eonsolator  eos  dicens  :  Ne  grave  sit  vobis  si  alii  sub- 
jieiuntor ,  alii  prseferuntur.  Cito  enim  hujus  diversi- 
tatis  erit  finis.  Diversitatis  dico  non  amplius  dura- 
tnne,  nisi  donec  occurramus  secundum  dcsiderium 
sanetomm  ait.  Occurramus  omnes  existentes  in  uni- 
iaie  fidei,  id  est  quibus  una  de  Christo  fides,  et 
ezistentes  in  unitate  agnitionis  filii  Dei,  id  est  in 
nnitate  bonorum  operum  fidem  sequentium,  per 
qoae  opera  filius  Dei  agnoscitur.  Vel,  in  unitateD 
agnitionis  Dei,  ut  de  cognitione  Deitatis  non  labo- 
remns,  donec  occurramus  in  virum  perfectum,  id  est 
nt  slmus  perfectus  vir,  impassibilitale  et  immorta- 
litate  recepta.  /n  virum  perfectum  dico,  scilicet  in 
wteneuram,  id  est  in  metam  cetaiis  Christi.  iEtatis 
dieo  plenUudinis ,  id  est  in  qua  Chrislus  plenitudi-  - 
ncm  habuity  scilicet  post  resurrectionem  factus  im- 
passibilis  et  immortalis.  Vel  aliter  :  Occurramus  in 
Tinmi  perfectum  ,  sicut  dictum  cst ,  et  in  melam 
atatis  Christi  triginta  trium  annorum  et  dimidii ; 
qm  aetas  foit  plenitudinis. 

Foetqoam  enim  ad  illam  ventum  est,  non  est  quo 


crescat  caro,  nec  in  augmento  virium,  nec  longitu- 
dinis.  Omnes  enim,  sive  junioressive  seniores,  in 
eodem  puncto  setatis  resurrecturi  sumus  in  quo 
Christus  mundum  exivit  et  resurrexit.  Ideo  alios 
prophetas,  alios  doctores  velpastores  dedit;  utjam 
olim  quidem  sic  fuimus,  sed  amodo  non  simus  par- 
vuli  intellcctu.  Nec  simus  ex  nohis  fluctuantes,  modo 
bene,  modo  male  agenles,  et  ut  non  per  alios  circum- 
feramur  modo  hac,  modo  illac,  omni  vento  doctrince, 
Alludit  similitudini.  Mare  enim  ,  mundum  ;  ventus, 
seduclores;  navis,  Ecclesiam ,  quae  modo  infra, 
modo  supra  persecutione  malorum  depellilur,  si- 
gnificat.  Doctrinx  dico  faclse  in  nequitia  hominum ; 
nequissimi  enim  sunl  seduclores  hujusmodi.  Do- 
ctrinae  etiam  facta:  in  astutia ,  latenter  seducunt 
simplices.  Astutia  dico  tendente  ad  circumventio- 
nem  erroris ,  id  est  ut  nos  circumveniant  de  errore 
5U0.  Non  simusflucluantes,  «erf  crescamus  in  chari" 
tate,  id  est  in  dilectione  Dei  et  proximi.  Veritatem^ 
id  est  puram  a  mendacio  doctrinam  non  solum  au- 
dientes ,  sed  etiam  facientes  opere.  Crescamus 
eundo  per  omnia  bona  cooperatione  et  consensu. 
Crescamus  dico  in  illo  adjuvante  in  quo  satis  cres- 
cere  possumus,  quia  qui  est  caput^  id  est  allitudo  in 
qua  semper  ascendendum  est  ctqui  est  Christusrex 
uoster,  ex  quo  capite  Christo  totum  corpus  Ecclesise 
compactum  est  per  fidem.  Et  quia  nondum  sufiicit, 
possint  enim  compingl  in  eamdem  fidem,  et  se  invi- 
ccm  non  sequi,  sicut  ligna  solummodo  compacta,  si 
trahatur  unum,  non  sequitur  alterum.  Et  hoc  malum 
esset  si  membra  caput  non  sequerentur,  ideo  addil 
corpus  Ecclesiae  compaclum  per  fidem,  et  connexum 
per  charitatem.  Dilectio  enim  clavus  est,  quo  sine  di- 
visione  ligantur.  Compactum  dico  et  connexum  per 
omnem  juncturam  fidei,  charitatis,  el  omnium  vir- 
tutum.  Juncturam  dico  quse  est  causa  subministra- 
tioniSy  id  est  alterum  membrum  subministret  alteri. 
Subministrationis  dico  (dLCiSi  secundum  operationem 
qurn  fit  in  mensuram  uniuscujusque  membri  Eccle- 
siae.  Aliud  enim  membrum  magis,  aliud  minus ,  se- 
cundum  quod  facultas  sibi  est,  subministrat.  Totum, 
inquam,  corpus  sic  compactum  et  connexum  facit 
augmentum  corporis  Ecclesia;.  Secundum  incremen- 
lum  justiliae  in  fidelibus  facit ,  et  valens  in  cedifica' 
tionem  sui  corporis,  id  est  Ecclesia}  cujus  membrum 
est,  cedificationem,  sicut  supra,  secundum  incredulos 
qui  a^dificantur  ad  fidem.  Augmentum  et  sedificatio- 
nem  dico  factam  in  charitate,  id  est  secundum  di- 
lectionem  Dei  et  proximi. 

Vel  ita  construamus,  non  mutata  sententia :  Ex  quo 
totum  corpus  compactum  et  connexum  per  omnem 
juncturam  subministrationis  facil  augmentum  cor^ 
poris  in  cedificationem  sui,  facit  dico  secundum  ope- 
rationem  distributam  in  mensuram  uniuscujusque 
membri,  et  hoc  totumiri  charitate,  quiaDeus  quosdam 
dedit  apostoloSy  aliorevangelistaSj  aliosdoctores,  hoc 
autcm  ad  consumnMionem  /^AO  vestri.  Iterum, 
quia  totum  corpus  Eixlesise  compinxit  et  connexuit 
per  juncturam  fidei  et  charitatis,  igitur  hoc  dico  et  prae- 


339 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


340 


cipio  vobis,  nec  simpliciter  dico,  sed  etiam  testificor  A  etiam  eum  secundum  desideria  erroiis,  id  est  vel  de 


in  Domino,  id  est  in  hac  admonitione  vestri  Deum 
testem  adduco,  ne  amplius  quidquam  de  vobis  a  me, 
sed  (si  peccatis)  de  manibus  vestris  requirat.  Hsec 
verba  Paulus  habuit  ad  illos,  quando  convocata  Ec- 
clesia  Ephesiorum  ait  :.«  Non  amplius  faciem  meam 
visuri  estis  :  state  in  eo  quod  vos  docui  :  Mundus 
enim  ego  sum  amodo  a  sanguine  vestro  (Act,  w, 
25).  j»  Videte  quid  feceritis,  quia  requiretur  de  ma- 
nibus  vestris.  Testificor,  inquam,  in  Domino,  ut  jam 
non  ambuletis  sicutolim  ambulastis,  etgentes  adhuc 
ambulant.  Ubi  ait  jamy  significat  eos  prius  ambu- 
lasse.  Non  ambuletis  sicut  gentes  ambulant  in  vani- 
tatCj  id  est  in  sdecularitale  sui  sensus,  Sensus  enim 
mundi  vanitas  est.  Gentes  dico  habentes  intellectumj 


id  est  naturalem  rationem  obscurata  tenebris^  id  est  ^  vus  homo  creatus  est 


errore  venientia,  vel  in  errorem  praecipitantia ,  qui 
vetus  homo  in  ipso  suo  opere  corrumpitur.  Quanto 
enim  frequentius  peccat,  tanto  ipsa  caro  magis  de- 
bilitatur  et  deformatur.  Yel  in  eadem  sententia  recte 
sequamur  litteram.  Deponite  veterem  hominem  qui 
corrumpitur,  non  solum  secundum  opus,  sed  etiam 
deponite  secundum  desideria  erroris.  Yeterem  de- 
ponite,  novum  autem  homineminduite,  Et  ideo  renO' 
vamini,  jam  enim  per  baptismum  semel  novi  facti 
sunt,  ait :  Iterum  renovamini  in  Spiritu  sancto  illu- 
minatore  mentis  vestroe,  Yel  intransitive  renovamini 
spiritu  mentis  vestraa,  id  est  sequendo  spiritalem 
mentem  vestram,  et  sic  renovati  induite  novum  ho- 
minem,  Novum  ideo  quia  nova  facit  omnia,  qui  no- 

non  secundum  legem 


adeo  ut  per  totum  tenebrae  et  nihil  sit  luminis.  Gen- 
tes  dico  alienati  a  vita  Dei ,  id  est  ab  seternitale  in 
qua  Deus  vivit.  Alienati  cognitione  et  participatione 
sicut  idem  ait :  Alienati  per  ignorantiam,  quia  igno- 
rant  vitam  Dei ,  quse  ignorantia  est  in  illis  propter 
casdtatem  cordis,  id  est  propter  excscatum  cor  eo- 
rum.  Cum  enim  prius  praedicatum  est  illis  verbum 
Dei,  facultatem  babuerunt  intelligendi ;  et  non  intel- 
ligendi,  sed  quia  elegerunt  ignorare  ,  ideo  excaecati 
sunt  adeo  quod  jam  impotentes  sint  quod  bonum 
est  animadvertere.  Haec  non  ideo  loquitur  illis,  quod 
Epbesii  in  aliquo  malc  erraverint;  sed  quia  vereba- 
tur  ne  faciles  essent  ad  ritus  gentilium  retrahi,  in 
quibus  ante  fidem  fuerant  conversali.  Quod  non  er- 
raverint  coliigitur  ex  eo  quod  paulo  inferius  vocabit 
eos  sanctos  ;  qui  excaecati  desperantes,  Cum  enim  ^ 
audiunt  :  Homo  resurget  in  gloria ,  conregnabit 
Ghristo,  etc,  frivolum  hoc  putantes  desperant,  et 
ideo  tradiderunt  semetipsos,  et  non  tantum  consensu 
et  voluntate  euntes  in  operationem  omnis  immundi- 
tiae,  quia  quod  male  voluerunt,  deterius  opcrati  sunt. 
In  o^erationem  immunditiae  dico,  in  avaritia.  Quanto 
enim  immundius  operabantur,  tanto  avidiores  facti 
sunt  inununditiarum. 

Yel  aliter  :  Tradiderunt  se  in  immunditiam  et  in 
avaritiam,  Gentes  sic  impudice  el  immunde  ambu- 
lant ;  vos  autem  non  ita  didicisHs  Chistum  ambu- 
lasse  I  quem  sequi  debetis.  Hac  tamen  conditione 
dico,  si  audistis,  idest  intellexistis  illum  Christum^ 
et  si  edocti  estis  in  ipsOy  id  est  in  informatione  ip- 


carnis ,  sed  secundum  Deum,  de  Spiritu  sancto  con- 
ceptus  et  natus.  Induite  dico  Christum  in  justitia 
servata  ad  proximum,  et  in  sanctitate,  id  est  possi- 
dentes  vos  ipsos  in  sanctificationem  Deo.  Sanctitate 
dico  etjustitia  non  simulationis,  sed  vmto/ii,  ne 
simulemus  nos  essc  justos,  cum  mali  simus.  Prop^ 
ter  quodf  id  est  quia  vetus  homo  deponendus  est, 
novus  induendus ,  ideo  assumamus  membra  novi, 
deponentes  membra  veteris  scilicet  deponentes  meri- 
dacium  quod  membrum  veteris  est.  Loquimini  unus- 
quisque  veritatem  cum  proximo  suo,  Yeritas  enim 
membrum  est  Cbristi.  Yeritatem  loqui  debemuscum 
proximo,  quoniam  sumus  membra  invicem,  id  est 
alter  alterius.  Sic  qui  defraudat  proximum,  in  cor- 
pore  suo  fraudem  facit,  iterum  induendo  novum. 

Irascimini  contra  peccatum  fratrum ,  et  in  ira- 
scendo  nolite  sic  peccare ,  ut  de  contemptu  peccati 
improvide  rualis  in  contemptum  proximi.  Sic  enim 
peccatum  odiendum  est  ut  nihil  minus  diligatur 
creatura  Dei.  In  irascendo  autem  non  peccabitis,  si 
soly  id  est  divinitas  illuminans  vos,  vel  sol,  id  est  il- 
luminata  ratio  vestra  non  occidat ,  id  est  non  de- 
struatur  super ,  id  est  propter  iracundiam  vestram, 
quod  ira  in  vobis  non  superet  rationem.  Sol  occidat 
super  iracundiam,  a  similitudine  eorum  dictum  est 
quibus,  in  valle  positis;  mons  magnus  superesset  super 
quem  eis  occideret  sol,  dum  altitudo  montis  a  valle 
solem  averteret.  Yel  aliter  quasi  diceret :  Yideo  vos 
non  posse  penitus  contineri  ab  ira.  Patior  vos. 
Irascimini  et  ita  quod  nolite  peccare ,  id  est  iram 


sius.  Quod  utique  verum  est,  quod  audistis  eum,  etD  actu  consummare.  Et  hoc  cavendum  utile  erit,   si 


in  ipso  edocti  estis ,  non  de  falsitate,  sed  sicut  est 
veritas  in  Jesu,  His  enim  quae  docui  vosde  Christo, 
nihil  falsitatis  admiscui,  ut  Nicolaitae,  qui  praedicant 
Christum  non  improbasse  communem  usum  mulie- 
rum ,  et  caeteris  falsitatibus  veritatem  Christi  con- 
fundunt.  Et  quia  secundum  veritatem  edocti  eslis  in 
Christo  y  igitur  deponite  vos  veterem  hominem.  Yel 
ita :  Edocti  utique  estis  in  Jesu  deponere  vos  veterem 
hominem ,  non.  quod  camem  ab  eo  derivatam  depo- 
natis,  quae  semel  deponitur  per  mortem ,  sed  depo- 
nite  eum  secundum  pristinam  conversationem ,  id 
est  secundum  vetustatem  operationispeccati.  Deponite 


sol  non  occidat  super  iracundiam  vestram,  id  est  si 
priusquam  veniat  vespera ,  deponatur  ira.  Dicerent 
illi :  Praecipis  nolite  peccare^  sed  quomodo  potest  hoc 
ne  peccemus  fieri  ?  Ad  hoc  ait :  Utpeccatum  evadc- 
re  possitis,  nolite  locum,  id  est  opportunitatero  pec- 
candi  dare  diabolo  in  vobis,  sed  fugite  eum.  Nolite 
locum  dare  diabolo ;  sed  ille  qui  prius  furabaturjam 
amodo  non  furetur,  Ad  litteram  Sed  magis  labarety 
id  est  laborare  eligat  operando  manibus  suis,  non 
homicidia  vel  hujusmodi,  sed  quod  bonum  et  utile 
est,  Et  adeo  laboret  ut  habeat  sibi,  et  unde  tribuat 
proximo  necessitatem  patienti,  Iterum  aliud :  Omnis 


341 


EXPOSmO  IN  BPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  EPHES. 


342 


sermo  malus  non  procedai,  id  est  nuUus  sermo  malus  A 
procedat  ex  ore  vestro,  Sed  si  guis  sermo  est  bonus 
ei  utilis  ad  (edi/icationem  fidei,  id  est  ut  proximum 
edificet  in  iide,  ille  procedat.  Ita  tamen  ut  det  gra- 
tiam  audientibuSf  ut  gn^tus  sit  iis  qui  audiunt,  et 
loco,  et  tempore.  Yos  praelati  (sicut  dictum  est)  do- 
cete.  Et,  vos  auditores,  nolite  contristarey  non  dico 
solum  eos  qui  vos  instruunt,  sed  qui  in  eis  loquitur 
Spiritum  sanctum,  Spiritum,  dico,  Dei,  Yidete  quam 
^vis  culpa,  quia  si  prsedicatorem,  et  spiritum  in  eo 
loquentem  ;  et  si  spiritum,  offenditiset  Deum  ;  ita  qui 
praedicatorem  offendit,  Deum  offendit  :  Nolite  con^ 
iristare  Spiritum,  in  guo  Spiritu  signati  estis ;  vos 
enim  cera,  Spiritus  sigillum  impressum  vobis.  Si- 
gnati  dico  in  die  redemptioniSy  id  est  baptismi,  in 
quo  ab  omni  peccato  redempti  cstis.  Nolite  con-  n 
tristare  Spiritum^  sed  toUatur  a  vobis  omnis  amari' 
tudo  animi,  et  ira^  id  est  subita  commotio  animi  et 
indignatio,  Si  enim  ignobilis  superabundat  vobis 
nobllibus,  ne  indignemini.  Et  clamor,  ne  inordinate 
eondametis  litigandO;  et  blasphemia  facta  in  Deum 
vel  proximum.  Qui  enim  sic  ait  :  Quare  hoc  Deus 
fecit?  Yidetur  dixisse  quod  Deus  non  bene  fecerit. 
Ut  breviter  omnia  removeam  ;  haec  cum  omni  mali- 
Ua^  id  est  omnis  malitia  tollatur  a  vobis,  Ne  sitis 
amari  vel  blasphemi;  sed  estote  benigni,  id  est  largi 
iavicem  alter  dando  alteri.  Et  si  non  habctis  quid 
detis,  estote  saltem  misericordes  animo,  donantes 
invieem,  id  est  indulgendo  alter  alteri,  sicut  Deus 
donauit  vobis  peccata  in  Christo,  id  est  per  Chri- 

5tam. 

0 
CAPUT  V. 


«  Estote  ergo  imitatores  Dei,  sicut  filii  charissimi, 
et  ambolate  in  dilectione,  sicut  et  Christus  dilexit 
nos,  et  tradidit  semetipsum  pro  nobis  oblationem 
ei  hostiam  Deo  in  odorem  suavitatis.  Fomicatio 
autem,    et  omnis   immunditia,  aut  avaritia,  nec 
aominetor  in  vobis,  sicut  decet  sanctos,  aut  tur- 
pitadOy  aut  stoltiloquium,  aut  scurrilitas,  quae  ad 
rem  non  pertinet,  sed  magis  gratiarum  actio.  FIoc 
enim  scitote  intelligenteS;  quod  omnis  fornicator, 
aut  immundus,  aul  avarus,  quod  est  idolorum 
servitus»  non  habet  haereditatem  in  regno   Chrisli 
et  Dei.  Nemo  vos  seducat  inanibus  verbis  ;  propter 
haec  enim  venit  ira  Dei  in  filios  diffidentise.  Nolite 
ergo  effici  participes  eorum.  Eratis  enim  aliquando  D 
tenebrae,  nunc  autem  lux  in  Domino ;  ut  filii  lucis 
ambulate  :  Fructus  enim  lucis  est  in  omni  boni- 
late,  et  justitia  et  veritate  :  Probantes  quid  sit  be- 
neplacitum  Deo.  Et  nolite  communicare  operibus 
infmctuosis  tenebrarum  ;  magis  autem  redarguite. 
Qme  enim  in  occulto  fiunt  ab  ipsis,  turpe  est  et 
dicere.  Omnia  autem  quae  arguuntur,  a  lumine 
manifestantur.  Omne  enim  quod  manifestatur  lu- 
men  est.  Propter  quod  dicit :  Surge  qui  dormis, 
et  exsurge  a  mortuis,  et  illuminabit  te  Chrislus. 
Videte  itaque,  fratres,  quomodo  caute  ambuletis, 
Don  quasi  insipientes,  sed  ut  sapientes  {CoL  iii,  5); 
redimentes  tempus,  quoniam  dies  mali  sunt.  Pro- 


«  pterea  nolite  fieri  imprudentes,  sed  intelligentes 
«  quae  sit  voluntas  Dei  (Rom.  xii,  2  ;  /  Thess.  iv,  5). 
«  Et  nolite  inebriari  vino,  in  quo  est  luxuria,  sed 
«  implcmini  Spiritu  sancto,  loquenlcs  vobismetipsis 
«  in  psalmis,  et  hymnis,  et  canticis  spiritualibus, 
«  cantantes  et  psallentes  in  cordibus  vestris  Do- 
«  mino,  gratias  agentcs  semper  pro  omnibus,  in 
M  nomine  Domini  nostn  Jesu  Christi,  Deo  et  Palri. 
«  Subjecti  invicem,  in  timore  Christi.  Mulieres  viris 
«  suis  subditae  sint,  sicut  Doroino,  quoniam  vir  ca- 
«  put  cst  mulieris,  sicut  Christus  c^put  cst  Ecclesia) 
«  (I  Cor,  XI,  3) ;  ipse  salvalor  corporis  ejus.  Sed  si- 
«  cut  Eccle^ia  subjecta  est  Christo,  ita  et  mulieres 
«  viris  suis  in  omnibus.  Viri,  diligile  uxores  vestras 
«  (CoL  III,  18  ;  I  Petr,  iii,  1),  sicut  et  Christus  di- 
«  lexit  Ecclesiam,  et  ^eipsum  tradidit  pro  ea,  ut 
«  illam  sanctificai^ct,  mundans  lavacro  aquse  in 
«  verbo  vitse,  ut  exhibcret  ipse  sibi  gloriosam  Eccle- 
«  siam,  non  habentem  maculam,  aut  rugam,  aut 
«  aliquid  hujusmodi,  sed  ut  sit  sancta  et  immacu- 
«  laia.  Ita  et  viri  debent  diligere  uxores  suas,  ut 
«  corpora  sua.  Qui  suam  uxorem  diligit,  seipsum 
«  diligit.  Nemo  enim  unquam  carnem  suam  odio  ha- 
«  buit,  sed  nutrit  et  fovet  eam,  sicutet  Christus  Ec- 
«  clesiam :  quiamembrasumuscorporisejusdecarne 
«  ejus  et  de  ossibus  ejus.  Propter  hoc  relinquet  homo 
«  patrem  et  malrcra  suam,  et  adhaerebit  uxori  suae, 
«  ct  crunt  duo  in  came  una  (Gcn,  ii,  28  ;  Matth. 
«  XIX;  5).  Sacramentum  hoc  magnum  est.  Ego  autem 
«  dico,  in  Christo  et  in  Ecclesia.  Yerumtamen  et 
«  vos  singuli ,  unusquisque  uxorcm  suam  sicut 
u  seipsum  diligat ,  uxor  autum  timeat  virum 
«  suum.  n 

EXPOSITIO. 

Et  quia  Deus  donavit  peccata,  ergo  estote  imita-- 
tores  Dei^  sicut  filii  charissimi,  dimittendo  alter 
alteri.  Nec  solum  donitndo  imitamini,  sed  etiam 
ambulate  in  dilectione,  ut  aller  alterum  diligat, 
sicut  et  Christus  dilexit  nos,  Dilexil  utique  ;  etenim 
tradidit  semetipsum  pro  nobis  oblationem  et  hos- 
tiam  Deo  in  odorem  suavitatis,  In  veteri  legeoblatio- 
nes  dicebantur  panes  propositionis,  luminaria;  el  hu- 
jusmodi.  Hostia  vero,  quod  maclabatur  in  altari. 
In  Christo  vero,  oblatio  fuit  omnia  illa  bona  quae 
gessit  usque  ad  diem  roorlis.  Hostia  autem  dictus 
est,  quando  seipsum  obtulit  in  ara  cruciS;  et  illa 
vetus  hostia  dicebatur  esse  suavissimus  odor  Deo, 
secundum  sacrificium  Christi,  quod  pnefigurabat ; 
secundum  se  enim  fetidum  erat.  Estote  imitatores 
Deij  non  autem  fornicatores.  Quod  sic  ait  :  Forni- 
catio  omnis  immunditia  (sicut  saepe  exposuimus) 
aut  avaritia^  non  solum  dico  non  sit,  sed  nec 
ctiam  nominetur  in  vobis,  id  cst  ne  vos  tales  im- 
provide  exhibueritis  unde  quis  male  saltem  possit 
opinari.  Dico  non  nominetur  in  vobis,  sicut  de- 
cet  sanctos^  quod  estis  vos,  non  tantum  coram 
Deo,  sed  etiam  prpvidere  bona  coram  hominibus. 
9JSl9  Vocans  eos  sanctos,  innuit  se  non  scribere 
haec,  quiapcccaverint,  sed  propter  hoc  solum  et  sibi  dQ 


343 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  fl. 


344 


esetero  provideant.  Fomicatio  non  nommetur  m  vo-  A 
bis,  aut  turpitudOi  aut  stultiloquiumf  aut  currilitas, 
Turpitudinem  vocat  attrectationes  et  illas  mulie- 
rum  deosculaliones  ;  stultiloquium,  in  illis  qui  labo- 
rant  apposite  loqui  mulieribus  ad  persuadendum . 
Scurrilitas  est  pectere  et  omare  se ,  ut  placeant  illis 
qui  judicant  curialitatem,  quse  scurrilitas  non  per- 
tinet  ad  rem,  id  est  non  spectat  ad  aliquam  utilita- 
tem,  et  ideo  non  nomineturin  vobis,  sed  magis  actio 
gratiarumt  id  est  sic  honeste  vos  habetC;  ut  in  vo^ 
bis  agant  gratias  Deo  qui  bona  vestra  viderint. 
Ideo  haec  non  nominentur  in  vobis,  quia  qui  hujus- 
modi  est;  non  habet  haereditatem  in  jegno  Dei.  Vel 
ita  :  Non  solum  ideo  non  nominentur  in  vobis,  quia 
non  pertinent  ad  rem  ;  sed  etiam  ideo  quia  auferunt 
regnum  Dei.  Quod  sic  ait :  scitote  hoc,  intelligentes^  ^ 
id  est  subtili  intelligenlia  hoc  discutientes,  qu^d  om- 
nis  fornicator,  aut  immundus^  aut  avai^uSf  quod,  sci- 
licet  avainim  esse  est  servitus  idolorum.  Dum  enim 
avarus  magis  diligit  pecuuiam  quam  Deum,  eam 
sibi  facit  Deum.  Fornicator,  inquam,  cum  illis  non 
hahet  hmreditatem  in  regno  Christi  et  Dei^  et  ne  ab 
haereditate  regni  alieni  sitis  videte.  I^em^  seducat 
vos  verbis  inanibus,  id  est  falsis  et  mendacibus.  Hoc 
ait  propter  illos  Nicolaitas,  qui  suadebant  Deo  non 
displicere  quaecunque  carnalia. 

Videte,nemo  seducatvos  ;  ^am  propter  ha^c  quae 
superius  prohibita  sunt,  venit  ira,  id  est  vindicta 
Dei  in  /ilios  diffidentice,  id  est  quomm  salute  dif- 
Mimus^  vel  qui  de  salute  Dei  diffidunt.  Et  quia  pro- 
pter  haec  venit  ira  Dei,  ergo  nolite  effici  participes 
eorum,  id  est  foraicationis,  immunditite,  aut  avari-  ^ 
tiae.  Ideo  non  debetis  participare  hiS;  quia  modo  dif- 
ficilius  esset  vobis  peccare,  quam  olim ;  tunc  enim 
per  ignorantiam,  sed  nunc  prudentes  manum  mit- 
teretis  in  ignem.  Quod  sic  ait  :  Eratis  aliquando, 
id  est  ante  fidem  tenebras,  id  est  ignorantes ;  nunc 
autem  lux  in  Domino,  id  est  illuminatiperDominum. 
Et  ideo  ambulate  ut  filii  lucis  debent  ambulare. 
Ambulate  dico  in  omni  bonitate  habita  in  vobis,  et 
justitia  servata  ad  proximum,  et  in  veritate  ut  vera 
verba  dicatis.  Ideo  in  his  quia  sic  ambulare  est  non 
simpliciter  opus,  sed  fructus  lucis,  id  est  fructife- 
rum  opus  illuminatorum.  Ambulate  ut  filii  lucis, 
probantes,  id  est  probabiliter  considerantes,  quod  est 
beneplacitum  Deo.  Et  ut  quod  beneplacitum  est  ei 
faciatis,  nolite  communicare  operibus  tenebrarum^  D 
id  est  tenebrosorum.  Operibus  dico  infructuosis  et 
inutilibusy  nolite  communicare,  sed  magis  redarguite 
opera  tenebramm.  Non  debetis  communicare,  quia 
turpe  est  etiam  dicere,nedum  facere  ea  quas  fiunt  ab 
ipsis  in  occulto.  «  Qui  enim  male  agit  lucem  odit 
(joan.  ni,  20).  »  Opera  tenebraram  redarguite.  Modo 
aasumit :  Omnia  autem  quce  arguuntur  a  lumine,  id 
est  reprehenduntur  ab  illuminatis,  manifestantur 
per  confessionem,  et  dum  arguuntur  poenitet  se 
male  egisse.  Et  utile  est  si  manifestantur.  Omne 
enim  quod  sic  per  confessionem  manifestatur  lu- 
men  est  id  est  jam  incipit  esse  in  lumine  justitiae, 


cum  poenitet  se  male  egisse.  Yel  aliter :  Omnia  qu® 
arguuntur  a  lumine  (sicut  dictum  est)  manifestan- 
tur  ipsis  qui  reprehenduntur ;  prius  enim  ignora- 
bant  pondus  peccati  sui,  quod  per  reprehensionem 
agnoscunt.  Omne  autem  quod  sic  manifestatur 
lumen  est,  quia  in  eo  quod  jam  cognoscit  peccatum 
suum,  quodammodo  illuminatur,  et  appropinquat  ju- 
stitiae.  Propter  quod  comprobandum ,  scilicet  quod 
tenebraefiunt  lumenpermanifestationem,  dicit  Spiri- 
tus  sanctus  in  me.  Haec  enim  auctoritas  alibi  noa 
invenitur  in  Scripturis.  Dicit,  inquam,  ita  :  7tt  qui 
dormis  per  ignorantiam  in  peccato  :  surge  per  cogni- 
tionem  peccati,  seu  per  confessionem,  et  cognito 
peccato  exsurge  a  mortuis,  id  est  a  peccatis  qoae 
generant  mortem.  Yel  a  mortuis,  id  est  a  numero 
mortuorum ,  id  est  peccatomm ,  faciendo  fractus 
dignos  poenitentiae  et  sic  tibi  exsurgenti  illuminabit 
Christus,  in  fundendo  gratiam 

Dixit  superius  redarguite  opera  tenebraram ;  quae 
enim  arguuntur  per  manifestationem,  de  tenebris 
^C^O  fiunt  lumen,  et  quia  de  redargutione  tanta 
sequitur  utilitas  ut  quod  tenebrosum  est  fiat  lumen. 
Itaque  fratres  redarguite  opera  tenebramm  :  et  ut 
libere  redarguatis,  videte  quomodo  ambuletis  caute^ 
id  est  ne  forte  inveniatur  in  vobis,  quod  in  aliis  re- 
darguitis.  Caute  ambuletisy  non  quasi  insipienies; 
qui  enim  quod  in  se  est,  in  alio  reprehendit,  insi- 
pienter  agit,  dum  quod  sibi  in  alio  displicet  in  se 
sibi  placet :  Non  quasi  insipientes,  sed  ut  sapientes, 
id  est  prius  purganles  conscientiam,  et  tunc  libere 
mala  proximi  redarguentes.  CautCy  inquam,  ambu- 
late.  Nos  dico,  redimentes  tempus.  Secundumbeatum 
Gregorium  tempus  redimere,  est  anteacta  mala  fle- 
tibus  diluere.  Cum  enim  male  agimus,  tempus  per- 
dimus  ;  eum  vero  mala  quae  gessimus  per  poeniten- 
tiam  emendamus,  et  deinceps  bene  agimus,  tempus 
perditum  redimimus.  Vel  redimentes,  id  est  praepa- 
rantes  vobis  tempus.  Tunc  enim  tempus  redimimus, 
cum  nos  ad  agendum  quod  bonum  sed  idoneos  prae- 
paramus.  Sicut  enim  qui  male  agit,  tempus  perdit, 
sic  qui  bene  agit  tempus  quidem  habet,  sed  non 
redimil ;  sed  praeparando  se,  ut  sit  idoneus  ad  bene 
agendum,  his  praeparationibus  tempus  redimere  di- 
citur.  Videte  ut  caute  ambuletis,  et  tempus  redima- 
tis,  quoniam  dies  mali,  id  est  homines  in  diebus 
istis  mali  sunt,  Eipropterea  quoniam  dies  mali  sunt, 
nolite  fieri  imprudentes,  idcstimprovidearguentes, 
sed  intelligentes,  id  est  ex  intelligentia  et  cailiditate 
mala  proximi  corripientes.  Intelligentes,  dico,  quas 
sit  voluntas,  Domini,  Voluntas  enim  Dei  est  magis 
humiliter  condescendere  proximo,  quam  nimia  as- 
peritate  eum  deterrere.  Nolile  fieri  imprudentes,  ei 
nolite  inebriari  vino,  in  quo  vino  est  cum  ebrietate 
luxuria ;  sed  inebriamini  Spiritu  sancto,  Quod  sic 
aii :  ImpleminiSpiritu  sancto,  loquentes  vobiimetip' 
sis,  id  est  cum  intellectu  eorum  quae  profertis.  Lo- 
quentes, dico,  in  psalmis.  Psalmus  dicitur  cantusiile 
qui  motu  manuum  tit  in  instramento  illo,  quod  di- 
citur  psalterium,  Unde  sic  ait  :  Loquentes  in  psal^ 


345 


BXPOSmO  IN  BPISTOLAS  PAUU.  —  IN  BPIST.  AD  BPffiS. 


346 


mis,  id  est  in  his  qa»  pertinent  ad  instructionein  A 
mortalitatis.  Loquentes  in  hymnis.  Hyronus  dicitur 
lans  Dei  cum  cantico ;  hymnos  etiam  hic  vocat,  vel 
laudes  Dei  vel  gesta  sanciorum  similiter  ad  gloriam 
Dei.  Loquentes  etiam  in  canticis  spiritaliims,  Canti- 
cum  dicitur  exsultatio  de  coelesti  bono,  et  ideo  ait 
sptritalibus  :  quibus  canticis  maxime  utuntur  mo- 
nachi,  agentes  ibi  in  desiderio  futurae  beatitudinis. 
Non  solum  cum  intellectu  loquentes  psalmos,  hym- 
no8y  cantiea,  sed  etiam  operantes  quod  loquuntur. 
Quod  sic  ait :  Cantantes  in  hymnis  et  canticis,^^ 
psallentes,  id  est  bene  operantes  in  psalmis.  Gantare 
in  h^rmnis  et  canticis  pro  modo  suo  operari  est. 
Cantantes  dico,  et  psallentes  Domino  in  cordibus 
vestris^  id  est  ex  dilectione  non  quasi  coacti;  agentes 
etiam  gratias  semper  Deo  et  Patri;  qui  et  creavit  et  -q 
diiigit.  Gratias  dico  pro  omnibus  seu  adversis,  seu 
prosperis.  Agentes  dico  in  nomine,  id  est  ad  glorifi- 
candum  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Vos  dico, 
st^ecti  invicem  alter  alteri  in  Hmore,  id  est  in  di- 
lectione  Christi. 

Postquam  haec  praecepta  in  publico  dedit;  admonet 
separatim  sexus  et  conditiones,  quomodo  cohserere 
debent  alter  alteri.  Littera  sic  jungitur  :  Dico  sub- 
jecti  estote  invicem,  sed  mulieres  alio  genere  subje- 
ctionis  subdita  sintviris  suis,  ita  subditae  sicutDo- 
mino.  Ideo  viris  subjiciantur  ut  Domino,  quoniam 
vir  eaput  ,  id  est  rector  est  et  principium  mulieriSf 
sicut  et  Christuscaput  est  Ecclesue,  gubemando  eam 
quam  formavit  de  latere  suo.  Sicut  enim  de  costa 
viri  roulier  (Gen.  ii,  21,  22),  sic  de  latere  Christi 
Ecclesia.  Ipse  etiam  Christus  salvator  est  corporis 
ejus,  id  est  Ecclesise,  cum  enim  salvat;  sed  vir  rc- 
gere  quidem  potcst  mulierem,  sed  salvare  nequit. 
Et  licet  in  hoc  differant,  quod  Christus  salvat  Eccle- 
siam,  vir  non  salvat  mulierem  ;  tamen  non  propte- 
rea  minor  sit  subjectio.  Scd  sicut  Ecclesia  subjecta 
est  Christo,  ita  et  mulieres  subjectce  sint  viris  suis 
in  omnibus  q}idi  oportet.  Mulieres  subdanturviris. 
Yos  autem  viri  non  dico  estote  subditi  mulieribus,  sed 
diligite  uxores  vestras ;  nec  parum,  sed  sicut  Chn- 
stusdilexitlSt^  Jl  Ecclesiam.  Dilexitu^ique  ;etenim 
tradidit  sHpsum  in  mortem  pro  ea,  ut  sanciificaret 
illam  a  peccatis,  mundans  eam  lavacro  aquce.  Hic 
aquam  ostendit  necessariam  absolutioni.  Mundans 
dico  in  verbo.  Verbum  dicit  prolationem  Trinila- 
tis.  Verbo  dico  vita;,  id  est  in  quo  Verbo  accipitur  D 
vita  justitise.  Vel  Verbo  vilse,  id  est  Christo  qui  in 
baptismo  vilam  nobis  justititiae  restituit.  Sanctifica- 
ret  ideo  ut  in  die  nupliarum  ipse  sibi  exhiberet  Ec- 
clesiam,  decore  virtutum  gloriosam,  non  habentem 
maculdm,  id  est  aliquid  criminale,  aut  rugam,  id  est 
dolositatem :  aut  aliquid  ejusmodi,  quod  vel  macula 
videatur  esse  vel  dolus,  sed  ut  sit  sancta,  posi- 
tione  virtutum^  et  ut  sit  immaculata,  remotione  vi- 
tiorum. 

Sicut  Christus  Ecclesiam,  ita  diligant  viri  uxores; 
ita  etiam  debent  diligere  ut  corpora  sua.  Vereitaut 
corpora.  Quienim  attigit  suam  uxoremfdiligit  sdp- 


sum.  Uxor  enim  cara  viri  est,  et  ideo  debet  eam 
diligere.   Nemo  enim  unquam  habuit  odio  carnem 
suam,  sed  nutrit  cibis,  et  fovet  eam  vestimentis. 
Martyres  etiam  qui    cames  suas  tradidemnt  ad 
ignem,  dicentur  dilexisse  caraem,  dum  eam  volue- 
runt  pati  ad  horam,  ut  sic  requiesceret  in  aeteraam, 
Sicut  infirmus  qui  caraem  suam  medico  tradit  ad 
urendum;  et  secandum,  ut  per  asperitatem  unius 
diei  habeat  longo  tempore  quietam  sanitatem  cor- 
poris.  Nutrit  dico  et  fovet,  sicut  Christus  nutrit  et 
fovet  Ecclesiam  scilicet  nos  qui  Ecclesia  ejus  sumus  ; 
ideo  nutrit  nos,  Ecclesiam  suam,  qua  sumus  mem" 
bra  corporis  ejus  Christi,  id  est  Ecclesise.  Nos  dico 
existentes   quidam  de  came  ejus.  Hi  sunt  infirmi 
minus  fortes  in  Ecclesia.  Quidam  vero  existentes  de 
ossibux  ejus,  id  est  de  robustioribus  in  Ecclesia. 
Christus  caraem   habuit,    secundum    infirmitatem 
cujus  taedebat  et  pavebat.  Habuit  ossa,  id  est  ratio- 
nem  secundum  quam  dicebat  :  c  Spiritus  promptus 
est  (Matth.  xxvi,  41).  »  Sic  hodie  in  Ecclesia  qui- 
dam   caro,    quidam   ossa   dicuntur.    In  hoc  etiam 
verbo  mittit   nos   ad  primam  creationem,  quando 
Adam  videns  Evam  creatam  ait  :  «  Hoc  nunc  os  de 
ossibus  meis,  et  caro  de  carne  mea  {Gen,  ii,  23).  » 
Propter  hoc,  quia  uxor  caro  viri  est,  relinquet  homo 
patrem  et  matrem  suam,  et  adhasrebit  uxori  suas,  et 
erunt  duo,  vir  et  uxor,  in  came  una.  Cum  homo 
caro  sit  patris  et  malris  in  came,  quomm  originem 
habuit ;  magis  dicitur  vir  caro  mulieris,  et  secun- 
dum   naturam  creationis,  quae  de  viro  mulier  for- 
mata  est.  Et  secundum   vim  illius  conjunctionis  in 
qua  mirabiliter  transeunt  in  unitatem  camis,  adeo 
ut  dicant  physici  quod,  si  sanguis  viri  et  mulieris, 
qui  caraaliter  commisti  sint,  in  eodem  vase  pona- 
tur,    indivisibiliter  commiscetur.  Si    vero  sanguis 
eomm  qui  rem  simul  non  habuerint,  similiter  po- 
natur,  non  sic  admiscetur,  sed  sanguis  viri  per  se 
et  mulieris,  sicut  ante  vel  post  positum  est,  rema- 
net.  Propterea  quia  una  caro  sunt,  vir  debet  uxo- 
rem  diiigere.  Praeterea  ideo  quia  hoc,  id  est  relin- 
quet  homo  patrem,  etc.,  est  magnum,  id  est  magnae 
rei  sacramentum.  Quod  enim  ait:  Relinquethomopa- 
trem,  significat  Filium  Dei  reliquisse  Patrem,  dum 
ipsi  per  naturam  deitatis  invisibiiis  sicut  Pater,  sub 
forma  servi  praebuit  se  visibilem.  Reliquit  iteram 
matrem,  id  est  Synagogam  in  qua  nutritus  erat,  et 
adhaesit  uxori  suae,  id  est  Ecclesiae  quam  sibi  annulo 
fidei  desponsavit.  Hoc,  inquam,  est  sacramentum. 
Ego  autem  dico  rem   hujus  sacramenti  existere  in 
Christo,  et  in  Ecclesia,  sicut   dictum  est.  Si  omnis 
alia  causa  in  conjugio  cessaret,  celebrandum  tamen 
esset  pro  sola  dignitate  rei  cujus  figura  est.  Sed 
licet  res   hujus  sacramenti  in  Christo  tantum  sit  et 
in  Ecclesia,  non  in  viro  et  muliere,  vemmtamen  et 
vos  singuli,  non  ille  uxorem  proximi,  sed  unusquis- 
que  diligat  suam  sicui  seipsum;  uxor  autem  non  so- 
lum  diligat,  sedetiam  timeat  virum  suum.  Sicviri 
ad  uxores,  et  uxores  se  habeant  ad  viros. 


347 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSHTUTORIS  OPP.  PARS  U. 


348 


CAPUT  VI. 


«  Filii,  obedite  pareDtibus  vestris  in  Domino 
«I  {Col,  III,  20) :  hoc  enim  justum  est.  Honora  pa- 
c  trem  tuum,  et  matrem  tuam,  quod  est  mand^tum 
«  primum  in  promissione,  ut  benesit  tibi,  et  sislon- 
«  gaevua  super  terram  {Exod,  xx,  12 ;  Fxcl,  iii,  9  ; 
«  Matih.  XV,  4).  ^C^9  Et  vos  patres  nolite  ad  ira- 
u  cundiam  provocare  filios  vestros :  sed  educate  illos 
«  in  disciplina  et  corruptioue  Domini.  Servi,  obedite 
0  dominis  camalibus  cum  timore  et  tremore,  in 
N  simplicitate  cordis  vestri,  sicut  Christo.  Non  ad 
«I  oculum  servientes,  quasi  bominibus  placentes, 
«I  sed  ut  servi  Christi  facientes  voluntatem  Dei  ex 
«  animo.  Cum  bona  voluntate  servientes,  sicut  Do- 


A  cunda  tabula.  Duae  tabuls  date  sunt  Moysi.  In  pri- 
ma  posita  sunt  tria  mandata,  pertinentia  ad  Deum 
scilicet  diliges  Deum  tuum,  et  Dominum  Deum  tuum 
adorabis,  et  illi  soli  servies.  Et  noii  assumesnomen 
Dei  tui  in  vanum,  etc.  In  secunda  tabula  septem 
mandata  posita  sunt,  ad  homines  pertinentia.  Hoc 
autem :  Honora  pairem,  prsBpositam  est  aliis  sex. 
Hoc  etiam  mandatum  fuit  datum  in  promissione, 
quia  statim  post  mandatum  subjuncta  est  mandali 
promissio  ;  hsec  scilicet  ut  bene  sil  tibi  honoranti 
patrem,  et  ut  sis  longawus  super  terram  hanc,  et  in 
vera  terra  repromissionis  longaevus,  quia  perma- 
nens.  Filii  obediant  parentibus.  Et,  vos  patres  nolite 
/ilios  vestros  provocare  ad  iracundiamy  sed  educate 
illos  in  disciplina,  docentes  eos  que  eis  addiscenda 


mmo  et  non  hominibus  ;  scientes  quoniam  unus-  B  ^^^^*  ^^  *^  correptione,  ut  si  peccavermt,  quomodo 


«  quisque,  quodcunque  fecerit  bonum,  hoc  recipiet 
«  a  Domino,  sive  servus,  sive  liber.  Et  vos  do- 
«  mini  eadem  facite  illis,  remittentes  minas :  scien- 
«  tes  quia  et  illorum  et  vester  Dominus  est  in  ccelis ; 
«  et    personarum    acceptio    non    est  apud   eum 

•  (Bom.  II,  H;  Act,  x,  34;  I  Petr.  i,  17).  De  caetero, 
«  fratres,  confortamini  in  Domino,  et  in  potentia 
«  virtutis  ejus.  Induite  vos  armaturam  Dei,  ut  pos- 
«  sitis  stare  adversus  insidias  diaboli;  quoniam  non 
«  est  nobis  colluctatio  adversus  camem  et  sangui- 

•  nem,  sed  adversus  principes  et  potestates,  adver- 
«  sus  mundi  rectores  tenebrarum  harum,  contra 
«  spiritualia  nequitiae  in  coelestihus.  Propterea 
«  accipite  armaturam  Dei,  ut  possitis  resistere  in 


decet  corripiatis.  Disciplina  et  correptione  dico  Do- 
mini,  id  est  secundum  Dominum  facta.  Filiiobedite 
parentibus ;  vos  etiam,  servi^  obedite  dominis,  etiam 
camalibus,  Obedite  dico  cum  timore  animi  et  tremore 
corporis.  Et  in  simplicitate  cordis  vestri,  id  est  sine 
omni  dolosilate,  obedite  illis  sicut  Christo  obediBe- 
tis.  Yos  dico  non  servientes\\\x&adoculum/i&esi\ii 
in  facie  Domini  devoti  sitis  ;  retro  autem  superbi. 
Dico  non  servientes  ad  oculum,  quasi  perhoc  pla- 
ceatis  hominibuSf  sed  sicut  servi  Christi^  exanimo^ 
non  coacti,  facientes  voluntatem  Dei,  id  est  sicul 
bonum  esset  vobis  facere  voluntatem  Dei,  ita  sitis 
servientes  illis  cumbonavoluntatesicutDomino,et 
non  sicut  hominibus.  Ideo  ait  sicut  Domino,  cam  enim 


«  die  malo,  et  in  omnibus  perfecti  stare.  State  ergo  ^  pro  peccalo  suo  vel  parentum  servi  facti  aint,  si 
«  succincti  lumbos  vestros  in  veritate,  et  induti  lo-      ^*»c   poenam  peccati  patienter  lulerinl  Deo  magis 


«  rica  justitiae,  et  calceali  pedes  in  prseparationera 
«  Evangelii  pacis,  in  omnibus  sumentes  scutum 
«  fidei,  in  quo  possitis  omnia  tela  ncquissimi  ignea 
«  exstinguere.  Et  galeam  salutis  assumite,  ac  gla- 
«  dium  spiritus  (quod  est  verbum  Dei),  per  omnem 
«  orationem  et  obsecrationem  orantes  omni  tem- 
«  pore  in  spiritu,  et  in  ipso  vigilantes  in  omni  in- 
«  stantia  et  obsecratione  pro  omnibus  sanctis ;  et  pro 
«  me,  ut  detur  mihi  sermo  in  apertione  oris  mei, 
«  cum  fiducia  notum  facere  mysterium  Evangehi ; 
«  pro  quo  legatione  fungor  in  catena  ita,  ut  in  ipso 
«  audeam,  prout  oportet  me,  loqui.  Ut  autem  et  vos 
«  sciatis  quae  circa  me  sunt,  quid  agam,  omnia  vo- 
«  bis  nota  faciet  Tychicus,  charissimus  frater  et  fi- 


obedire  videntur  quam  homini,  qui  eos  sub  hac 
condilione  pro  peccato  redegit.  Servite  iilis  sicut 
9S  3  Domino,  scientes  quoniam  unusquisque,  sive 
servus  sive  libery  percipiet  a  Domino  remunerante 
sibi  quodcumque  bonum  fecerit,  Servi,  obedite  domi- 
nis,  et  vos  domini  facite  illis  eadem,  non  quod  iUis 
serviatis,  sed  ut  labores  eorum  pie  remuneretis  Ea- 
dem  facite  illis,  remiltentes  minas,  id  est  nolite  eos 
vexare  minis,  scientes  quia  idem  Dominus  illorum 
et  vester  est  in  caslis,  et  scientes  quoniam  acceptio 
personarum  non  est  apud  Deum ;  non  enim  minus 
diligit  servum  quam  liberum ;  solummodo  bonus 
sit. 
Postquam  singulares  admonitiones  ad  sexus  et 


«  delis   minister  in  Domino  :  quem  misi  ad  vos  in  D  conditiones  fecit,  revertitur  ad  communem  Ecclesiae 

1  •-•  -•  1     i»       ■  -  • 


«  hoc  ipsum  ut  cognoscatis  qu8e  circa  nos  sunt,  et 
«  consoletur  corda  vestra.  Pax  fratribus,  et  chari- 
«  tas  cum  fide,  a  Deo  patre  et  Domino  Jesu 
•  Chrislo.  Gratia  cum  omnibus,  qui  diligunt  Domi- 
«  num  nostrum  Jesum  Christum  in  incorruptione. 
«  Amen.  » 

Bxposrno. 

Yos  etiam,  /S/u,  obedite  parentibus  vestris,  ita 
tair.en  quod  in  Dvmino;  in  his  enim  quae  contra 
fidera  sunt,  parentes  audiendi  non  sunt.  Obedite 
dico ;  hoc  enimjustum  est,  hoc  scilicet  honorapatrem 
iuum  et  matrem,  quod  mandatum  primum  estin  se- 


admonitionem,  timens  defectuoi  eorum,  et  sciens 
eos  non  amplius  visuros  faciem  su^m.  Sic  filii  ad 
parentes,  servi  ad  dominos  se  habeant,  et  e  converso. 
Yos  autem  fratres,  in  communi  de  castero,  id  est 
in  futuro,  confortamini,  id  est  fortes  estote  in  Do^ 
mino^  et  ut  confortemini  state  in  potentia  tnrtutis 
ejus,  id  est  potentes  estote  per  virtutem  cjus.  Yir- 
tutem  hic  vocat  arma  quae  sequuntur,  quibus  poten- 
tes  sunt  contra  hostes.  Ut  autem  fortes  et  potentes 
sitis,  induite  vos  armaturam  Dei,  ut  armis  Dei  in- 
duti  possitis  more  pugnantium  stare  adversus  insi- 
dias  diaboli,  id  est  diabolum  insidiantem  vobis,  et 
ne  in  hac  pugna  negligentes  sitis,  quia  non  est  no-' 


349 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  PHOJPP. 


350 


bis  eolluctatio  adversus  camem  et  sanguinem,\d  est  A  scutum  et  protectioDem  vobis.  /n  guo  scuto  fidei 


contra  visibilem  hostem.  Ubi  ait  colluctatio,  innuit 
pugnam  esse  de  proximo.  Sed  est  nobis  coUuctatio 
adversus  principes,  id  est  malignos  spiritus  ;  qui 
etiam  aliis  spiritibus  principantur,  et  etiam  adver- 
sus  potestateSy  id  est  eos  spiritus  qui  super  principes 
potentiam  habent.  Et  adversus  rectores  mundi^  non 
quod  saeculum  hoc  regant,  sed  rectores  tenehrarum 
harum^  id  est  horum  in  peccatis  tenebrosorum  ; 
eos  enim  tantum,  non  alios  regunt.  Et  est  nobis 
pugna  contra  spiritualia,  id  est  contra  invisibiles 
hostes.  Spiritualia  dico  nequitice  ;  nequissimi  enim 
sunt  hi  spiritus.  Haec  autem  pugna  est  in  caslestibus^ 
id  est  non  pro  terrenis,  sed  ut  coelestia  gaudia  au- 
ferant  a  vobis.  Yel,  secundum  Augustinum,  {;on<ra 


possitis  exstinguere  omnia  ignea  iela  illius  nequis^ 
simi  adversarii.  Assumite  etiam  galeam  saluUs,  id 
esl  spes  et  desiderium  seternae  salutis  sit  vobis  galea, 
qua  caput  hoc  involvatis.  Sicut  enim  caput  digniua 
membrum  est,  sic  futura  salus  dig^or  respectua 
est.  Assumite  etiam  gladium  Spintus  sancti,  quod, 
id  est  gui  gladius  verbum  Dei  est,  Et  hoc  gladio, 
scilicet  verbo  Dei  feriuntur  hostes  et  cadunt.  Yoa 
dico  oranies  per  omnem^  id  est  per  omnismodi 
orationem  I^^Aet  per  omnem  obsecrationem. 
Oratio  dicitur  ut  simpliciter  :  Deus  adjuva  me ;  obse- 
cratio,  cumadjuramento,  ut  :  Per  passionem  tuam» 
libera  nos,  Domine.  Orantes,  dico,  omni  tempore 
non  lingua   tantum,  sed  spiritu,  id  est  ex  corde. 


spiritualia  habilantia  in  coelestibus,  id  est  in  aere.  b  ^^  ^^  ^P^^>  ^^  ^^^  ^  orando  sitis  vigilantesin  omni 


£t  propterea  quia  contra  principas  et  spiritualia 
pugna  est,  accipite  ideo  spiritualem  armaturam  Dei, 
id  est  virtutes,  ut  per  haec  arma  possitis  resistere 
in  die  malo,  id  est  in  tempore  hoc  qui  dies  malus 
dieitur,  quia  sancti  in  hoc  tentationibus  affliguntur. 
Nec  solum  resistere,  sed  etiam  possitis  stare  per^ 
fecti  consummata  justitia.  Stare  dico  in  omnibus, 
tam  adversis  quam  prosperis.  Et  quia  in  hac 
pugna  armatura  Dei  necessaria  est,  ergo  accipite 
cingulum,  loricam,  scutum  etc.  Quod  sic  ait  : 
State  in  pugna  succincti  lumbos  vestros,  id  est  ha- 
bentes  cingulum  in  lumbis,  quo  reprimatur  luxuria. 
Succincti  dico  in  veritate,  ne  forte  extra  simuletis 
castitatem,  intus  lasciviam  habeatis.    Yel  succincti 


instantia  et  in  omni  obsecratione,  facta  pro  omnibusi 
sanctis,  facta  etiam  pro  me  ad  hoc  ut  detur  mihi 
sermo  in  apertione  oris  mei,  id  est  ut  aperto  ori 
accommodetur  gratia  sermonis.  Et  ut  delur  mihi 
cum  fiducia  notum  facere  mjfsterium,  id  est  secre* 
tum  Evangelii  mei.  Pro  quo  mysterio  revelando 
fungor  legatione  positus  in  catena.  Ita  detur  cum 
fiducia  ut  audeam  in  ipso  Evangelio  loqui,  prout 
me  oportet,  non  amplius  venturus  ad  vos.  De  his 
quae  vobis  agenda  sunt,  sic  vos  docui.  Vt  autem  et 
vos  sciatis  tribulaliones,  quas  circa  me  sunt  ;etquid 
ego  agam  in  illis.  Tychicus,  charissimus  frater  etfi- 
delis  minisier  in  Domino^  nota  faciet  vobis  omnia, 
Quem  Tychicum  misi  ad  vos  in  hoc  ipsum  ut  co^ 


lumbos  in  charitate,  quod  dilectio  Dei  cingulum  sit  ^  gnoscatis  per  eum  qwe  circa  nos  sunt,  et  ut  conso^ 


lumborumy  mortificans  in  nobis  luxuriam.  State 
eti^  induti  loricam  justitias,  id  est,  justitia  sit  vo- 
bis  lorica,  sine  laesione  quoslibet  ictus  excipiens. 
Non  ideo  dicit  veritatem  cingulum  lumborum,  et  ju- 
stitiam  esse  loricam^  quin  e  converso  idem  dicere 
bonum  esset. 

State  etiam  calceati  pedeSj  id  est  affectiones  ve- 
stras  bene  habentes  munitas.  Non  dico  tantum  in 
Evangelio,  sed  etiam  in  prceparatvme  Evangelii,  ut 
primum  in  vobis  ostendam  quod  aliis  Evangeliza- 
bitis.  H»c  enim  praeparatio  bona  est.  Evangelii  dico 
pacis,  id  est  per  quod  inter  Deum  et  hominem  pax 
reformatur.  Galceati  pedes  vos  dico,  sumentes  in 
omnibus  impugnationibus  scutum  fidei,  id  est  fidem, 


letur  corda  vestra  cum  audieritis  me  pati  pro  no- 
mine  Christi,  pro  quo  omne  onus  leve  est,  omne 
jugumferre  suaveest  {Matth,  xi,  30).  Hic  Thychicus 
fuit  per  quem  hanc  Epistolam  misit,  intendens  per 
utrumque  eos  consolari.  Vobis  fratnbus  sit  pax  et 
charitas  cum  fide ,  id  est  et  fides  a  Deo  Patre  et 
Domino  Jesu  Christo.  Gratia  sit  cum  omnibus  qui 
diligunt  Dominum  nostrum  Jesum  Christum.  Dili- 
gunt  dico  in  incorruptione^  id  estinintegritate  dilec- 
tionis.  Dictum  est  a  similitudine  sponsae,quae  se  mari- 
tum  diligere  probat,  dum  ei  integritatem  suam 
reservat.  Yel  ita  :  Gratia  sit  illis  in  incorruptione, 
id  est  in  spe  incorruptionis,  id  est  vitae  aetemae. 
Amen. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  AD  PHILIPPENSES. 

Pilippenses  sunt  Macedones.  Hi  accepto  verbo  veritatis,  perstilenint  in  fide ,  nec  receperunt  falsos  apo- 
stolos.  Hos  collaudat  Apostolus,  scribens  eis  a  Roma  de  carcere  per  Epaphroditum. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Philippi  civitas  est  in  Macedonia :  inde  Philippen-  D  sua  (//  Cor.  iii,  5).  Apud  hos  Philippenses  aliquan- 
ses.  li  autem  de  numero  eorum  fuerunt,  quos  in  diu  conversatus  fuerat  Paulus,  praedicans  eis  ver« 
secunda  Epistola  ad  Ck>rinthios  adeo  magnificavit  bum  Dei,  et  per  eum  susceperunt  fidem  Ghristi  ; 
Paulus,  dicens  :  Seipsos  primum  dederunt ;  deinde     quibus  confortatis  in  mandatis  Dei,  discessit  ab  eis. 


351 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  n. 


35i 


seid  cum  Romae  esset  in  yinculis,  propter  absentiam  A. 
et  tribulationem  pastoris,  existimaverunt  persecu- 
tores  justiti»  et  pseudo  apostoli,  depravatores  veri- 
tatis,  sibi  datam  esse  opportunitatem  aggrediendi 
quos  Paulus  insiruxerat  Philippenses,  ut  et  facilius 
cederent  persecutioni,  propter  afflictionem  et  con- 
temptum  magistri,  et  ut  pseudo  opportunius  per- 
verterent  fidem  eorum,  absente  Paulo  qui  confir- 
maret  eos.  Quam  utramque  pugnam  (scilicet  perse- 
cutorum  et  pseudodoctorum)  Paulus  intelligens, 
scripsit  eis  hanc  Epistolam^  in  qua  agit  de  illa  du- 
plici  pugna  persecutorum   et  pseudodoctorum,  eo 


modo  ut  approbet  eos  persecutionem  libenter  debere 
pati  pro  fide  Christi,  Cum  Apostolum  suum  gauden- 
tem  audiant  in  vinculis,  qui  dignus  habitus  sit  pro 
nomine  Jesu  contumeliam  pati  ;  cum  etiam  sciant 
Jesum  pro  salute  eorum  passum.  lis  el  aliis  causis 
patientiam  cum  humilitate  commendat  eis.  Itenim 
doctrinam  eorum  pseudo  illis  adeo  deprimit  ut  vo- 
cet  eam  stercora,  et  multas  dat  raliones,  quare  non 
sint  audiendi.  Et  in  hunc  modum  agens  de  hac  utra- 
que  pugua,  intendit  eos  armare  in  hoc  bello  per 
hanc  Epistolam,  ne  vel  cedant  persecutioni,  vel  con- 
sentiant  errori. 


EPISTOLA  AD  PHILIPPENSES. 


t 

c 
« 
c 
c 
« 
c 

« 
« 
« 
« 

c 
u 
M 

c 
« 
« 
« 

M 

c 

« 

M 

c 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
c 
c 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 


CAPUT  PRIMUM. 


M  Paulus  et  Timotheus,  servi  Jesu  Christi,  omni- 
bus  sanctis  in  Christo  Jesu,  qui  sunt  Philippis 
cum  episcopis  et  diaconibus.  Gratia  vobis  et  pax 
a  Deo  Patre  nostro,  et  Domino  Jesu  Christo.  Gra- 
tias  ago  Deo  meo  in  omni  memoria  vestri,  semper 
in  cunctis  orationibus  meis  pro  omnibus  vobis, 
cum  gaudio  deprecationem  faciens,  super  com- 
municatione  vestra  in  Evangelio  Christi  a  prima 
die  usque  nunc»  confidens  hoc  ipsum;  quia  qui 
coepit  in  vobis  opus  bonum,  perficiet  usque  in 
diem  Christi  Jesu.  Sicut  est  mihi  justum  hoc  sen- 
tire  pro  omnibus  vobis,  eo  quod  habeam  vos  in 
corde,  et  in  vinculis  meis  et  in  defensione  et  con- 
firmatione  Evangelii,  socios  gaudii  mei  omnes  vos 
esse  Testis  enim  mihi  est  Deus,  quomodo  cupiam 
vos  omnes  in  visceribus  Jesu  Christi.  Et  hoc  oro, 
ut  charitas  vestra  magis  ac  magis  abundet  in 
scientia  et  in  omni  sensu,  ut  probetis  potiora,  ut 
sitis  sinceri,  et  sine  offensa  in  diem  Christi,  re- 
pleti  fructu  justitiae  per  Jesum  Christum,  in  lau- 
dem  et  gloriam  Dei.  Scire  autem  vos  volo,  fratres 
quia  quae  circa  me  sunt,  magis  ad  profectum  vene- 
runt  Evangelii,  ita  ut  vincula  mea  manifesta  fierent 
in  Christo  in  omni  praBtorio,  et  in  caeteris  omni- 
bus,  et  plures  e  fratribus  in  Domino  confidentes 
in  vinculis  meis,  abundantius  auderent  sine  timore 
verbum  Dei  loqui.  Quidam  quidem,  et  propter 
invidiam  et  contentionem^  quidam  autem  et 
propter  bonam  voluntatem  Christum  prsedicant ; 
quidam,  ex  charitate,  scientes  quoniam  in  defen- 
sione  Evangelii  positus  sum.  Quidam  auteni  ex 
contentione  Christum  annuntiant  non  sincere  ; 
existimantes  pressuram  se  suscitare  vinculis  meis. 
Quid  enim  ?  Dum  omni  modo,  sive  per  occasionem; 
sive  per  veritatem  Christus  annuutietur,  et  in  hoc 
gaudeo,  sed  et  gaudebo.  Scio  enim  quia  hoc  mihi 
proveniet  ad  salutem  per  vestram  oralionem  et 
subministrationem  Spiritus  Jesu  Christi,  secun- 
dum  exspectationem  et  spem  meam^  quia  in  nullo 
confundar,  sed  in  omni  fiducia,  sicut  semper,  et 
nunc  magnificabitur  Christus  in  corpore  meo. 


B  «  sive  per  vitam  sive  per  mortem.  Mihi  enim  vivere 
c  Christus  est,  et  mori  lucrum.  Quod  si  vivere  in 
c  came,  hic  mihi  fructus  operis  est,  et  quid  eligam 
«  ignoro.  Coarctor  autem  e  duobus  :  desiderium 
M  habens  dissolvi,  et  esse  cum  Christo,  multo  magis 
c  melius  ;  permanere  autem  in  came;  necessarium 
f  est  propter  vos.  Et  hoc  confidens  scio  quia  ma- 
u  nebo  et  permanebo  omnibus  vobis  ad  perfectum 
u  vestrum,  et  gaudium  fidei,  ut  gratulatio  vestra 
c  abundet  in  Christo  Jesu  in  me,  per  meum  adven- 
«  tum  iterum  ad  vos.  Tantum  digne  Evangelio 
c  Christi  conversamini,  ut,  sive  cum  venero  et 
«<  videro  vos,  sive  absens  audiam  de  vobis,  quia 
c  statis  in  uno  spiritu  unanimes,  collaborantes  fidei 
«  Evangelii,  et  in  nullo  terreamini  ab  adversariis  ; 

Q  c  quae  est  illis  causa  perditioniS;  vobis  autem  salu- 
«  tis,  et  hoc  a  Deo  :  quia  vobis  donatum  est  pro 
c  Christo,  non  solum  ut  in  eum  credatis,  sed  ut 
c  etiam  pro  illo  patiamini :  idem  certamen  ha- 
«  bentes,  quale  et  vidistis  in  me,  et  nunc  audistis 
c  de  me.  » 

EXPOSITIO. 

PauluSf  etc.  Nomina  dignitatis  hic  non  apposuit, 
sciens  Philippenses  non  dubitare  deapostolatu  Pauli, 
quem  magistrum  et  Apostolum  suum  coniitebantur» 
dum;  sicut  illis  tradiderat  Paulus,  in  fide  operaban- 
tur  ;  sed  intendeus  commendare  eis  humilitatemy 
cum  patientia  humilitatis  nomen  (se  servum  dicens) 
insemit.  Unde  sic  ait  :  Paulus  et  Timotheus.  Non 
ideo  Timotheum  apposuit  quod  cum  Paulo  Episto- 
^  lam  scripserit,  sed  quia  in  eadem  voluntate  Paulo 
concessit  ;  ideo  etiam,  quia,  sicut  in  sequentibus 
innuit,  missunis  erat  eis  in  proximo  Timotheum. 
Cui  in  omnibus  obedirent,  dignum  fuit  praescri- 
bere  commendatione  Pauli.  Paulus  et  Timotheus, 
servi  Jesu  Christit  sic  et  vos  servitutem  Christi  in 
omni  humilitate  patientes  custodite.  Paulus,  in- 
quam,  et  Timotheus  scribunt  omnibtu  sanctis  qui 
sunt  Philippis,  Sanctis  dico  in  Christo  Jesu^  id  est 
in  fide  Christi  Jesu  sancitis  et  confirmatis.  Ubi  ait 
omnibus  sanctiSt  communitatem  Ecclesiae  intelligit, 
id  est,  subditos,  quibus  in  eadem  salutatione  praela  • 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


363 

tosa<i(jungit,dicens  :  9C^O  Scribunt  omnt^ii^  san^A 
ctis,  id  est  subditis  cum  episcopis,  id  est  et  episcopis 
et^  diaconibus  in  eadem  Ecclesia.  Hic  per  episcopos 
accipimus  presbyteros  ;  cum  in  eadem  civitate  non 
sint,  putandum  plures  esse  episcopos.  Yel  si  etiam 
Philippi  regio  esset  diversas  habens  civitatas,  ab- 
snrde  transiret  ab  episcopis  ad  diacones,  intermissis 
presbyteris.  Nec  absurdum  est,  si  sacerdotes  dican- 
tur  episcopi ,  cum,  secundum  Auguslinum ,  quilibel 
paterfamilias,  quia  super  intendit  domui,  episcopus 
possit  dici.  Paulus,  inquam,  elTimotheus  sic  scri- 
bnnt :  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  nostro  Patre,  et 
Domino  Jesu  Christo.  Sicut  saepe  expositum  est.  Hic 
modo  in  primis  mistim  de  utraque  pugna  commen- 
dans  eis  humilitatem  cum  patientia  agit ,  usque 
illud  inferius,  ubi  ait  :  Scire  autem,  etc.  Quasi  dice-  ^ 
ret  :  Audiens  fidem  et  patientiam  vestram,  gratias 
ago  Deo  meoy  id  est  mihi  bene  in  vobis  faventi. 
Nostrum  dicimus  Deum,  quando  pie  concedit  quod 
precamur.  Gratias,  inquam,  ago  Deo  meo  in  omni 
memoria  vestri,  quia^  quoties  audio  aliquid  de  vobis 
(quia  digna  fide  Christi  sunl),  gratias  ago  Deo ,  non 
in  quadam,  sed  in  omni  memoria  vestri.  In  omnibus 
bonum  audiens  de  vobis,  gratias,  inquam,  ago  Deo 
in  omni  memoria  vestri  faciens  deprecationem  pro  » 
vobis  omnibus,  quia  nemo  se  indignum  mea  inter- 
cessione  facit  :  Et  hoc  eum  gaudio.  Si  peccarent 
illi,  precaretur  quidem  pro  eis,  sed  in  tristitia. 

Quia  vero  perfecti  sunt,  restat  ut  oret  pro  eis  cum 
gaudio.  Faciens  inquit,  deprecationem  in  cunctis 
orationibus  meis.  Nunquam  enim  oro  quod  preeter- 
mittam  vos.  Orationibus  dico  non  raro,  sed  semper,  ^ 
id  est  continue  celebratis.  Ago,  inquam,.  gratias 
semper,  id  est  de  communitats  vestra  ostensa  in 
Evangelio  Christi.  Communicastis  enim  Evangelio 
Christi,  credendo  quam  cito  audistis.  Faciendo  etiam 
opera  fidei,  et  praedicando  aliis  mecum  fidem  Christi. 
Yd  ita  :  Gratias  ago  super  communicatione  vestra, 
id  est  de  hoc  quod  res  vestras  communes  exhibuistis 
omnibus  sanctis.  Communicatione  dico  facta  in 
Euangelio,  id  est  secundum  Evangelium  Christi,  quia 
vos  primum  Deo,  dehinc  vestra  sanctis  tradidistis, 
et  in  Evangelio  per  haec  et  omnia  praecepla  adim- 
plendo.  Communicatione  dico  incoepta  a  prima  die 
conversionis  vestrse  usque  nunc,  id  est  ad  praesen- 
tem  diem.  Ago  gratias,  faciens  pro  vobis  depreca- 
tionem,  et  hoc  ipsum,  id  est  sicut  postulo  integrum  D 
confidens  me  impetraturum ;  non  tamen  ex  virtute 
vestra,  sed  ideo  confidens,  quia  Deus  qui  ccspit  in 
vobis  bonum  opus,  ipse  idem  perficiet.  Ideo  ait  ccepit 
et  perficiet,  et,  ut  superius,  gratias  ago,  ut  ostendat 
principium  et  finem  justitise  suse  tolum  et  gratia  Dei 
esse.  Ideo  etiam  ait  confidens,  quia  si  pietas  Dei 
bona  coepit  in  iilis  qui  mali  erant,  muho  magis  cre- 
dendum  est  ut  in  iis  qui  jam  justi  sunt,  perficiat 
consummationem.  Per/iciet  dico  usque  in  diem 
Christi  Jesu,  in  morte  cujusque,  quantum  ad  eum  qui 
moritur,  incipit  dies  Ghristi.  Ex  hoc  enim  jam  nihil 
facit  pneter  voluntatem  Christi,  qui,  dum  viveret 


354 


diem  suum  habuit,  faciens  t>onum  vel  malum,  quod 
voluit.  Yel  si  dicimus  diem  Christi,  diem  judicii, 
lunc  erit  ad  probationem.  Ita  perficiet  in  vobis  opus 
t>onum  usque,  id  esl,  assidue  faciens  hoc  in  justis 
usque  in  diem  Christi  Jesu,  id  est,  quandiu  mundus 
durabit.  Confidens  et  faciens  deprecationem  tantam 
sicut  est  justum ;  id  est,  non  minus  precor  pro  vobis 
quam  justitia  vestra  et  benignitas,  qua  me  honori- 
fice  suscepistis  exigit.  Justum,  inquam,  estmihi  qui 
nullius  beneficio  ingralus  sum,  sed  benigne  recom- 
penso.  Sicut,  inquam,  justum  est  mihi  non  solum 
deprecari,  sed  etiam  sentire  hoc  pro  vobis;  sentio 
enim  Iribulalionem  vestram  ex  vi  compassionis,  ac 
si  eam  in  carne  mea  sustinerem.  Pro  vobis  dico 
omnibus ,  quia  omnes  perfecti  estis.  Sentire  me 
dico  et  sentio,  eo  quod  habeam  vos  mm  in  labiis 
tautum,  sed  in  ipso  corde.  Tribulor  enim  interius 
pro  vestris  tribulationiDus.  Habeo  vos  in  cordOi 
et  dum  sum  in  vinculis,  el  dum  sum  in  defensione, 
et  positus  in  confirmatione  Evangelii.  In  vinculis 
meis  habeo  vos  in  corde,  memorans  vos  9C^T 
pati  pei*seculionem  sicut  el  me.  Et  in  defensione 
Evangeliif  id  est  in  quo  defendo  fidem  contra 
pseudo,  qui  nitunlur  perverlere  eam.  Habeo  vos  in 
corde,  memor  quod  vos  cum  pseudo  pro  tuenda  fide 
veslra  decertatis.  Per  vincula  el  defensionem  utrius- 
que  pugnae  eorum  faciens  mentionem,  confortat  eos 
in  utraque.  Habeo  eliam  vos  in  corde,  in  confirma^ 
tione  Evangelii,  id  est  quando  simplicibus  Chri- 
stianis  confirmo  fidem  suam  per  Scripturas  etc. 
Memor  sum  vos  simililer  fidem  simplicium  confir- 
mare. 

'  Et  sicut  memor  sum  tribulationum  vestrarum,  sic 
et  vos  estote  participes  humilitatis  meae.  Inutilis 
enim  est  patientia,  quam  non  comitatur  humilitas. 
Quales  halieo  vos  in  corde  :  tales,  scilicet  omnes  vos 
esse  socios  gaudii  mei,  remunerationis  mese  in  aetemo 
gaudio ,  sicut  enim  tribulationis  meae,  participes 
eritis  gaudii.  Yere  habeo  vos  in  corde.  Testis  enim 
mihi  est  Deus,  quomodo,  id  est  quam  infinito  desi- 
derio  ego  cupiam  omnes  vos  esse,  non  in  pedibus 
Christi,  'sed  in  visceribus  Chrisii  Jesu,  id  est  non  in 
inferioribus;  sed  inter  magis  dilectos  Dei  qui  dicun- 
tur  viscera  ejus.  Et  quia  sic  cupio  de  vobis,  ideo 
oro  hoc  ut  charitas  vestra  magis\,  proficiendo  abun-- 
det,  temperata  in  omni  scienlia,  id  est  in  omnimoda 
discretione.  Ideo  scientia  necessaria  est  charitati, 
quia,  si  sine  discretione  fuerit,  plerumque  sic  ob- 
horrebit  aliquid  veniale  in  proximo  ut  intemperate 
reprehendendo  suscitet  litem,  vel  aliquid  majus  qri- 
men,  cum,  si  discrete  ageret ,  melius  per  lenitatem 
proximum  corrigeret,  ideo  ait  charitas  abundet 
in  omni  sdentia.  Et  quia  quidam  habentes  scien- 
tiam ,  plerumque  actum  ejus  obliviscuntur,  addit, 
et  in  omni  sensu,  id  est  in  onmi  animadvenioney  ut 
semper  memoriter  animadvertamus  et  in  promptu 
habeamus  scientiam.  Abundet  ita  ut  non  tantum 
bena  a  malis,  sed  etiam  probetiSf  id  est  probabi- 
liter  eligatis  potiora,  id  est  de  bonis  meliora.  Pro- 


355 


S.  BRUNONIS  CARTHUSUNORDM  INSTlTUTOftlS  OPP.  PARS   II. 


3M 


betU  ita  ut  sitis  tinceri,  id  est  puri  in  vobis,  et  sine  A  invidiam ,  quia  voluDt  diminuere  nomen  Pauli ,  in 


cffensUme  ad  proximum,  sic  eundo  in  diem  Chrislif 
quod  nihil  in  die  judicii  mundandum  inveniatur  in 
Tobis.  Yos  dico  repleti  tunc  in  dle  Christi  fructu^ 
Id  est  remuneratione  justitice  vestrse  quam  hic  ba- 
bmstis.  Repleli  dico  per  Jesum  Christum,  distribu- 
torem  illius  fructus.  Justitice  dico  habitse  in  gloriam 
et  iaudem  Dei^  id  est  ita  ut  dicatur  in  vobis  glorio- 
sus  et  laudabilis  Deus  in  sanctis  suis.  Yel  ita.  Tales 
sitis  in  diem  Christi.  Vos  dico  interim  dum  vivilis 
repleti  non  justitia  (quae  facultatem  non  habeat  ope- 
randi)  sed  fructUy  id  est  operibus  justitiae,  ut  et 
justitia  et  opera  justitiae  in  usu  vobis  sint.  Repleti 
dico  per  Jesum  Christum,  ex  quo  omnis  justitia.  Et 
hoc  in  gloriam  et  laudem  Dei,  id  est  ut  Deo  to- 


quo  non  est  alligatum  verbum  Dei.  £t  si  non  putent 
se  posse  usurpare  sibi  laudem  PauU,  praedicant 
etiam  propter  contentionem^  certantes  se  parificare 
Paulo  in  laude  prsedicationis.  Quidam  autem  qui 
boni  sunt  prcedicant  Christum ;  et  si  non  patiantor 
tribulationem  propter  bonam  voluntatem  habitam 
ad  omnes,  quia  vellent  venire  omnes  homines  ad 
agnitionem  veritatis.  Quidam  etiam  similiter  boni 
ex  charitate,  id  est  privata  dilectione,  quam  habent 
erga  me,  prsedicant  Christum,  scientes  quoniam  ego 
positus  sum  in  vinculis  in  defensione,  id  est  propter 
defensionem  Evangelii.  Vel  ita  :  Scientes  quoniam 
ego  sum  positus,  id  est  ordinatusa  Deo  indefensione, 
id  est  ad  hoc  ut  defendam  EvangeUum ,  ii  praedica- 


tum  et  vobis  nihil  ascribatis.  Gloria  Dei,  dicitur  cla-  ^  bant  ex  privala  charitate,  dicentes  :  Dilectus  noster 


ritas  deitatis.  Laudem  Dei  accipimus  in  iis  quae  vi- 
demus  corporalibus  oculis.  Sinceri,  si  componimus 
ex  sin  et  coera,  perducitur  media  syllaba,  nomina- 
tivus ,  singularis  sincerus ,  habens  duo  pluralia 
sinceri  et  sinceres ,  ut  diaconus  diaconi  et  dia- 
cones.  Si  secundum  Isidorum,  ex  sine  carie  com- 
ponimus,  media  syUaba  corripitur,  et  singulari 
caret. 

Hucusque  mistim  de  utraque  pugna  tractavit  ; 
hic  separatim  de  pugna  persecutorum  incipit,  di- 
eens.  Audiens  bona  de  vobis,  gratias  ago,  Deprecor 
cum  gaudio  confidens  de  vobis.  Ego  sic  ago  :  Yos 
autem  volo  scire,  fratres,  ea  quoi  circa  me  sunt. 
Haec  ideo  eis  notificat  ut  exemplo  suo  ad  paUentiam 
et  humUitatem  eos  inducat.  Scire,  inquam,  vos  volOj 


Paulus ;  quia  ligatus  est,  non  potest  modo  instruere 
Ecclesias  suas,  suppleamus  vicem  ejus,  ne  forte 
quod  aedificavit,  evertant  iUi  pseudo.  Et  sic  cama- 
Us  dUectio  erat  ad  profectum  EvangelU. 

Quidam  autem  perversi,  sicut  illiy  ex  privata  cha- 
rUate,  sic  isti  ex  contentione,  id  est  ex  privato  odio 
annuntiant  Christum,  non  sincere,  id  est  non  inpu- 
ritate,  existimantes  se  hoc  modo  suscitare  pressu- 
ram^  id  est  aggravaUonem  vinculis  meis,  id  est  mihi 
posilo  in  vinculis.  li  enim  perversi  disputaverant 
cxun  Paulo,  et  Paulus  superaverat  eos ;  nunc  autem 
quod  audierant  ab  eo  praedicabant,  ideo  ut  cum  di- 
ceretur  eis  :  Quare  verba  ejus  sciUcet  danmati  PauU 
praedicaUs?  diceret  hoc,  non  a  nobis,  sed  sic  ab  iUo 


0. 


accepimus,  portet  iUe  poenam  istorum ,  et  iis  verbis 


quia  ea  qv/ie  circa  me  sunt,  Circa^  ideo  quia  unde-  ^  infideles  concitati  vehementius  desaeviebant  in  Pau- 


que  circumvaUant  me  mala.  Yel  circa^  quia  extra 
in  corpore  affligor,  sed  intus,  in  anima  vires  con- 
grego.  Ea,  inquam,  quas  circa  me  $unt^  venerunt  ad 
profectum  Evangelii  magis  quam  ad  detrimentum, 
sicut  ipsi  putaverunt  quod  Ugato  Paulo,  aUigatum 
esset  verbum  Dei.  Yenerunt  ad  profectum,  ita  ut 
tincula  mea,  id  est  uUUtas  vinculorum  meorum 
manifesta  fierent  in  Christo,  id  est  in  magnifica- 
tione  nominis  ChrisU.  Manifesta  dico  in  omni  prce- 
torio,  et  in  cceteris  (mnibus,  id  est  apud  principes, 
et  apud  inferiores.  Et  si  enim  ubique  non  sciatur 
Paulus  esse  in  vinculis,  tamen  utUitas  vinculorum 
suorum  ubique  diffimditur,  dum  Udes  ChrisU  9C^9 
per  eum  dilatata  ubique  praedicatur.  Yel  ita  :  Vene- 


lum.  Objiceret  aliquis  ad  hoc  quod  superius  ait  : 
Vincula  mea  venerunt  ad  profectum  EvangelU,  in 
bonis  quidem  qui  exemplo  tuo  animaU  prsedicave- 
runt,  profuerunt  quidem ;  sed  in  iis  qui  ex  invidia 
€t  contentione  praedicabant,  vincula  tua  nU  profiie- 
Tunl.  Ad  hoc  Paulus.  Profuenmt  utique  eUam  in  Us; 
^uid  enim  nocet  dum ,  id  est  solum  modo  annuntie' 
iur  Christus  omni  modo,  sciUcet  sive  per  occasionem 
suscitandi  mihi  pressuram,  ut  faciunt  pseudo ,  sive 
per  veritatem,  ut  annunciant  boni?  Ego  non  curo 
quicunque  sit  annuntians ;  solummodo  auditores  in 
Ude  proUciant.  Gaudeo  in  hoc  quod  Christus  annun- 
tiatur  per  occasionem,  et  in  hoc  gaudeo,  quod  su- 
scitant  mihi  pressuram,  nec  modo  solum,  sed  sem- 


runt  ad  profectum^  ita  ut  ipsa  eadem  vincula  mea  D  per  gaudebo  in  eodem.  In  Deo  gaudeo  et  gaudebo, 


fierent  manifesta  in  Christo^  id  cst  quae  pro  Christo 
patiebar.  Manifesta  dico  in  omni  prcetoriOy  et  in 
cceteris  omnibus  locis.  Ubique,  enim  dicebant:  Vi- 
dete  constantiam.  PauU,  qui  etiam  in  vmcuUs  non 
eessat  praedicarefidem  ChrisU.  Ita  fierent  manifestau^ 
plures  ex  fratribus  confidentes  in  Domino,  vinculis 
meis,  id  est  propter  vincula  mea  in  quibus  positus 
audacter  pra^icabam,  exemplo  meo  confisi  auderent 
«bundantios  loqui  gentibus  sine  timore  verbum  Dei; 
qoi  prius  propter  timorem  non  audebant.  li  sunt 
boni  fratres,  sed  quidam  quidemj  id  est  discreti  a. 
bonis,  qoia  perverse  proedicani  Christumet  prapter 


scio  enim  quia  hoc,  id  est  quod  pressura  mihi  sus- 
citatur,  proveniet  mihi  in  salutem  per  vestram  ora- 
tionem  intercedentem  pro  me,  et  per  subministra- 
iionem,  id  est  per  fuloimentum  et  sustentacalum 
Spiritus.  Sicut  enim  columna  in  medio  posita  susten- 
tat  domum,  ne  cadat ;  sic  Spiritus  fulcit  me.  Spiritus 
<Uco  Jesu  Christi,  id  est  quem  Christus  dat,  pro  quo 
patior  proveniet  dico  in  salutem  secundum  exspeC" 
iationem  et  spem  meamy  id  est  non  minus  saluUs 
conferens  quam  exspecto  et  spero.  ExspectaUo  dici- 
tur  longanimitas  insusUnendo,sinecerUtudinetamen, 
Spes  vero  certa  praestolaUo ;  ideo  secundum  spem^ 


357 


BXPOSITIO  IN  KPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD   PHILIPP. 


358 


quia  non  confundary  id  est  non  erubescam  in  aliquo,  A 
ut  ego  deficiam  in  Evangelio  Christi  propter  instan- 
tem  tribulationem.  Non  confundar,  sedsicut  senvper, 
id  est  de  praeterilo  magnificatus  est,  ito  et  nunc, 
id  est  in  futuro  magni/icabitur  ChristuSf  non  solum 
in  anima,  sed  etiam  in  fragiliori  parte,  id  est  in 
corpore  meo.  Magnificabitur  utique  sive  per  vitam 
sive  per  mortemj  id  est  in  vita  corporis  et  in 
morte.  Debeo  magnificare  Christum  per  vitam  , 
9t^9  nam  Christus  etviveremihi,  id  est  ego  ad 
aliud  non  vivo,  nisi  ut  magnificem  Christum.  De- 
beo  magnificare  per  mortem  ;  nam  Christus  est  mihi 
lucrum  mori,  id  est  ad  moriendum,  ipsum  enim 
Christum  accipiens  lucror,  si  pro  Christo  morior. 
Yel  ita  :  Per  mortem  debeo  magnificare  Christum  ; 
nam  mori  est  mihi  lucrum,  id  est  nam  in  morte  lu-  ^ 
cror  ego,  accipiens  in  coelis  retributionem  laborum 
meorum.  Et  cum  mori  sit  mihi  lucrum,  restat  ut 
eligam  mortem. 

Adversa  senlentia,  sed  tamen  licet  mori  sit  lu- 
crum,  vivere  in  came  est  mihi  fructus  operis,  hic 
scilicet  quod  per  vitam  magnificabitur  Christus.  Et 
quia  mori  mihi  est  lucrum  tantse  beatitudinis,  et 
Tivere  in  came  est  mihi  fructus  magnificandi  Chri- 
stum,  en,  id  est  ecce,  quid  horum  eligam  ignoro, 
Titam  an  morlem,ideo  ignoroquiacoarctor.  Yel  non 
solumignoro,  sed  etiam  coarctor,  habensdesiderium  e 
duohus,  idestdedissolvi,  et  de  permanere  in  carne; 
sed  dissolvi  etcumChristo  essemultomelius,  quan- 
tum  ad  me.  Permanere  autem  in  came  necessarium 
ett  propter  vos,  ut  Christus  per  me  magnificetur 
in  Tobis.  Et  hoc,  id  est  quod  necessarius  et  utilis  ^ 
ero  confidens,  Scio  quoniam  manebo  et  etiam  diu 
permanebo  omnibus  vobis  ad  profectum  vestrum,  et 
ad  gaudium  fidei  vestroe,  id  esl  ut  de  merito  fidei 
gaudeatis.  Tunc  habet  justus  gaudium  de  fide,  cum 
jam  non  timet  adversa,  et  securus  est  de  prsemio. 
Permanebo  vobis  ad  profectum,  ita  utgratulatio,  id 
est  exsultatio  veslra,  vel  actio  gratiarum,  utrum- 
qae  enim  significat  gratulor,  et  gaudeo  et  gratias 
ago,  gratulalio,  inquam,  vestra  abundet  in  Christo, 
id  est  in  laudem  Christi  Jesu,  in  me^  id  est  in  con- 
sideratione  mei.  Abundet  dico  per  meum  adventum 
Uerum  factum  advos.  Abundabit  utique  tantum- 
modo  videte  ut  vos  conversemini  digne  Evangelio 
Christo,  id  est  sicut  decet  et  docet  Bvangelium,  quod 
aecepistis.  Ita  digne,  ti^  sive  cum  venero  et  videro  D 
vos^  sive  absens  quocunque  modo  fuero,  vel  absens 
Tel  praesens  audiam  de  vobis  hoc,  quia  statis  in  uno 
Spiritu  sancto  justificante  vos.  Et  quia  in  eodem 
spiritu  stare  possent ;  hic  in  humilitate,  hic  in  ca- 
stitate ;  tamen  non  habentes  inter  se  dilectionem, 
ideo  addit  unanimes  in  dilectione,  et  collaborantes 
per  patieniiam  tribulationum  fidei  Evangelii,  id  est 
qnam  fidem  in  Bvangelio  didicistis.  Audiam  etiam 
quod  vos  tn  nullo  terreamini  ab  adversaiiis,  quoe 
causa,  scilicet  quod  volunt  terrere  vos,  est  iilis 
eausa  perditioniSf  vobis  autem^  qui  interriti  statis, 
est  causa  salutis.  Et  hoc  vobis  a  Deo  quod  non  ter- 
remini^  ideo,  quia  vobis  donatum  est  pro  Chrtsto,  id 


est  pro  meritoChristi,  nonsolum  ut  credatis  in  eum^ 
sed  etiam  ut  patiamini  pro  illo.  Yos  dico,  habentes 
idemcertamen  quale  in  vidistis  in  me,  cum  apud  vos 
essem,  et  quale  nunc  audistis  de  me  quod  patior 
Romae.  Vos  autem  imitamini  quod  me  in  humilitate 
pati  videtis,  sectantes  patientiam  et  humilitatem. 

CAPDT  II. 


c  Si  qua  ergo  consolatio  in  Christo,  si  quod  so- 
latium  charitatis,  si  qua  societas  spirilus,  si  qua 
viscera  miseralionis,  implele  gaudium  meum,  ut 
idem  sapiatis,  eamdem  charitatem  habentes,  una- 
nimes  idipsum  sentientes.  Nihil  per  contentionem, 
neque  per  inanem  gloriam,  sed  in  humilitale  su- 
periores  sibi  invicem  arbitrantes,  non  quae  sua 
sunt  singuli  considerantes,  sed  ea  quae  aliorum. 
Hoc  enim  sentile  in  vobis,  quod  et  in  Christo 
Jesu.  Qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam 
arbitratus  est  esse  se  aequalem  Deo,  sed  semet- 
ipsum  exinanivit,  formam  servi  accipiens,  in  si- 
mililudinem  hominum  factus,  et  habitu  inventus 
ut  homo.  Humiliavit  semetipsum ,  factus  obediens 
usque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis.  Propter 
quod  et  Deus  exaltavit  illura,  et  donavit  illi  no- 
men  quod  est  super  onme  nomen  :  ut  in  nomine 
Jesu  omne  genu  flectatur,  ccelestium,  terrestrium, 
et  inferaorum.  Et  omnis  lingua  confiteatur,  quia 
Dominus  Jesu  Christus  in  gloria  est  Dei  Patris. 
Ilaque,  charissimi  mei,  (sicut  semper  obedistis) 
non  in  prsesentia  mea  tantum,  sed  multo  magis 
nunc  in  absenlia  900  mea,  cum  metu  et  tre- 
more  vestram  salutem  operamini.  Deus  est  enim, 
qui  operatur  in  vobis  et  velie,  et  perficere,  pro 
bona  roluntate.  Omnia  autem  facite  sine  murmu- 
rationibus  et  haesitationibus  (/  Petr,  iv,  9),  ut 
silis  sine  querela,  et  simplices  fiiii  Dei,  sine  re- 
prehensione  in  medio  nationis  pravse  et  perversae; 
inter  quos  lucetis  sicut  luminaria  in  mundo  ;  ver- 
bum  vitae  continentes  ad  gloriam  meam  in  die 
Chrisli,  quia  non  in  vacuum  cucurri,  neque  in 
vacuum  laboravi.  Sed  et  si  immolor  supra  sacri- 
ficium,  et  obsequium  fidei  vestrae,  gaudeo,  et  con- 
gratulor  omnibus  vobis.  Idipsum  autem  et  vos 
gaudete  et  congratulamini  mihi.  Spero  autem  in 
Domino  Jesu,  Timotheum  me  cito  mittere  ad  vos, 
ut  et  ego  bono  animo  sim,  cognitis  quie  circa  vos 
sunt.  Neminem  enim  habeo  tam  unanimem,  qui 
sincera  afifectione  pro  vobis  sollicitus  sit.  Omnes 
enim  qu®  sua  sunt  quserunt,  non  quae  sunt  Jesu 
Christi  (/  Cor.  xiii,  5^.  Experimentum  autem  ejus 
cognoscite  ,  quia  ,  sicut  patri  filius ,  .  mecum 
servivit  in  Evangelio.  Hunc  igitur  spero  me  mit- 
tere  ad  vos,  mox  ut  videro  quae  circa  me  sant; 
Confido  autem  in  Domino,  quoniam  et  ipse  ve* 
niam  ad  vos  cito.  Necessarium  autem  existimavi 
Epaphroditum  fratrem  et  cooperatorem  et  com- 
milUtonem  meum,  vestmm  autem  apostolum ,  et 
ministrum  necessitatis  meae,  mittere  ad  vos,  quo- 
niam  quidem  omnes  vos  desiderabat,  et  moestus 


u 
u 
« 

M 
« 
(I 
« 

« 
« 

« 

c 

M 
« 

« 

c 
« 
« 
cc 
« 
« 
u 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
« 
c 
c 
« 
« 
« 
« 
« 
u 
« 

c 

« 
« 
u 
« 
a 
« 
« 
« 

c 
« 


359 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  11. 


360 


v«  erat  propterea  quod  audieratis  illum  infirmatum.  A 
«  Nam  et  infirmatus  est  usque  ad  roortem  :  sed  Deus 
c  misertus  est  ejus,  non  solum  autem  ejus,  verum- 
«  etiam  et  mei,  ne  tristitiam  super  tristitiam  habe- 
«  rem.  Festinantius  ergo  misi  illum,  ut  viso  illo 
f  iterum  gaudeatis,  et  ego  sine  tristitia  sim.  Exci- 
c  pite  itaque  illum  cum  omni  gaudio  in  Domino,  et 
«  ejusmodi  cum  honore  habetote  ;  quoniam  propter 
«  opus  Ghristi  usque  ad  rooitem  accessit,  tradens 
c  animam  suam,  ut  impleret  id  quod  ex  vobis  de- 
«  erat  erga  meum  obsequium.  » 

Bxposmo. 

Dixit  superius  :  Yincula  qtue  circa  me  sunt,  vene- 
runt  ad  profectum  Evangelii ;  quod  etiam  vos  pati-  3 
mini,  vobis  est  causa  salutis,  et  ita  vobis  pati  do- 
natum  est  pro  merito  Ghristi.  Ex  istis  nunc  infert 
dicens  :  Quia  et  me  pati  profectus  est  Evangelii,  et 
quae  pro  Ghristo  similiter  patimini  vobis  est  causa 
salutis ;  ergo,  fratres,  implete  gaudium  meum,  quod 
gaudium  jam  incepistis,  ex  quo  pro  Ghristo  contu- 
meliam  passi  estis.  Implere  gaudium  intelligit,  siita 
pro  Ghristo  patiantur  ut  habeant  humilitatem  pa- 
tientise  semper  associatam.  Hic  enim  apertius  hor- 
tabitur  eos,  ut  cum  patientia  habeant  humilitatem, 
ne,  si  patiuntur  pro  Ghristo,  ideo  se  quasi  dignio- 
res  ceteris  prseferant.  Patientia  enim  sine  humili- 
tale  inutilis,  est.  hnplete  gaudium  meum  d^ua  con- 
90latio  vobis  est  in  Ckristo,  id  est  si  ex  Ghristo  con- 
solationem  quaeritis  in  aliquo.  Yel  (ut  de  Ghristo 
sileam)  si  quod  solatium  charitatis^  id  est  fraternse 
dilectionis  habere  vultis,  tunc  implete  gaudium 
meum.  Yel  ita  :  Si  qua  consolatio  mihi  datur  apud 
vos  in  Ghristo,  id  est  propter  amorem  Ghristi,  et 
si  quod  solatium  charitatis,  id  est  fratemae  dile- 
ctionis  mihi  est  apud  vos  quod  me  pro  fralema 
charitate  consolari  velitis,  tunc  implete  gaudium 
meum  ;  et,  si  est  vobis  quaf  id  est  aliqua  societas 
spiritus,  id  est  si  in  Spiritu  sancto  societatem  ha- 
betis  cum  aliis  Ecclesiis  ;  et  si  sunt  in  vobis  aliqua 
viseera,  id  est  aliqui  pii  affectus  miseraiionis,  id  est 
exhibitionis  misericordise,  implete  gaudium  meum. 
Yiscera  hic  ponuntur  quasi  misericordia  ;  pius  au- 
tem  affectus  (etiam  si  nihil  operetur)  misericordia 
dicitur.  Effectus  autem  misericordise  miseratio  vo- 
catur,  ideo  tam  obnixe  obtestatur  eos  quia  vult  eosD 
tenere  humilitatem,  sine  qua  patientiam  eomm  in- 
telligit  irritam.  Implete  dico  gaudium,  ita  ut  sapia' 
Hs  idem,  id  est  ut  prosperitates  proximi  tam  bene 
sapiant  in  vobis  ac  si  vestrse  sint.  Sapiatis  dico, 
habentes  eamdem  charitatem,  id  cst  ad  omnem  pro- 
ximum  sequam  dilectionem.  Licet  enim  quandoque 
oporteat  habere  majorem  familiaritatem  ad  quos- 
dam,  sicut  Christus  habuit  ad  Joannem,  hsec  tamen 
non  est  dicenda  charitas,  sed  major  familiaritas, 
quse  habetur  secundum  quod  quidam  sunt  opportu- 
niores  ad  90  JL  qusedam,  alii  roinus. 

Sitis  etiam  sentieHtes  idipsum  in  adversisproximi, 
ut  angustiam  cjus  non  solam  in  animo  sentiatis, 


sed  sicpungat  vosut  propria.  Yos  dico  unanimes, 
id  est  ^uum  animum  compassionis  ad  omnem  pro- 
ximum  habentes.  Yositemm  nihil  facientes  percon- 
tentionem^  ut  alter  qui  magis  patitur  contendat  se 
praeferre  alteri  minus  patienti.  Vel,  nihil  disponentes 
de  rebus  ecclesiasticis  per  contentionem,  neque  fa- 
cientesaliquid  perinanm,  id  estproptermundanam 
gloiiamf  sed  estote  arbitrantes  alios  supenores  vobis 
invicem  ;  quodalter  reputet  altemm  se  superiorem; 
nec  hoc  iicta  superbia,  sed  in  humilitate,  ut,  sicut 
alter  praeponit  sibi  alterum,  sic  eamdem  humilitatem 
habet  in  corde  putans  eum,  quempraeponit,  superio- 
rem  se.  Et  quomodo  alter  alterum  sibi  superiorem 
arbitretur,  consilium  ponit,  dicens  :  Ut  arbitremini 
alter  altemm  superiorem  sibi,  non  sitis  consideran-- 
tes  singuli  bona,  quassua  sunt;  sed  ea  tantumbona 
considerate  qtue  sunt  aliorum.  Si  enim  (postpositis 
vestris)  virtutes  aliomm  attenditis,  sic  eos  vobis 
superiores  arbitrabimini.  Ut  utrumque  commendet 
eis,  humilitatem  et  patientiam,  exponit  quanta  fue- 
rit  humilitas  et  patientia  Ghristi,  dicens  :  Bene  dico 
in  humitiiate ;  nam  hoc  debetis  habere  in  vobis  quod 
non  solum  in  me,  sed  etiam  in  Chiisto  Jesu  praeci- 
pue  videtis.  Nec  solum  habete  hoc,  sed  eliam  sen- 
tite,  id  est  per  experientiam  rei  probate.  Ideo  ait 
sentite.  Mulii  enim  sunt  qui  existimant  se  omnia 
posse  pati  pro  Ghristo,  qui,  si  forte  venirent  ad 
experimentum,  deBcerent.  Sentitef  inquam,  in  vo- 
bis  humilitatem,  patientiam ;  quod  in  me  ei  in  Chri- 
sto  Jesu  precipue  videtis  ;  qui  Ghristus  Jesus  cum 
esset  in  forma^  id  est  in  ae((ualitate  Dei  patris,  ita 
invisibilis,  coseteraus,  et  consubstantialis  ilii  scivit 
se  esse  aequalem  Deo.  Et  in  hoc  quod  scivit,  major 
humilitas.  Si  enim  ignorata  altitudine  sua,  ita  se 
humiliaret,  humilitas  ejus  propter  ignorantiam  non 
adeo  commendabilis  esset.  Sciens  utique  se  esse 
aequalem  Deo,  non  arbitratus  est  rapinam,  ut  sibi 
usurparet  rem  alienam.  Yel  sic  in  eadem  sententia : 
Arbitratus  se  esse  aqualem  Deo,  non  faciendo  rapi- 
nam,  sicut  malignus  angelus,  quod  dicens  :  «  Po- 
nam  sedem  meam  ad  aquilonem,  et  ero  similis  Al- 
tissimo  {Isa.  xiv,  13)  ;  »  et  homo  cui  serpens  dixit. 
«  Eritis  sicut  dii  {Gen.  iii,  5).  n  Hic  uterque  rapinam 
fecit,  dum  quod  Dei  proprium  erat,  male  sibi  usur- 
pare  voluit.  Ghristus  autem  non  rapinam,  quia  ar- 
bitratus  est  rem  propriam. 

Et  licet  Christus  esse  in  forma  Dei,  tamen  0^- 
nanivit,  id  est  evacuavit  claritatem  deitatis,  dum 
eam  sub  forma  servi  posuit.  Exinanivit  dico  semet, 
id  est  ipsam  deitatem,  ipsum,  id  estineodem,  tamen 
cum  Patre  permanentem ;  sic  enim  assumpsit  quod 
non  erat,  ut  maneret  quod  erat,  et  in  hoc  multa 
humilitas.  Si  euim  quilibet  rex  amisso  jure  regni 
humilis  sit,  non  multum  est ;  sed  si  habens  jus 
regni,  ab  eo  se  in  humilitate  manens  alienat,  com- 
mendabilis  est  ejus  humilitas.  Exinanivit,  dico,  oc- 
cipiens  formam  servi.  Incomparabiiis  est  humilitas, 
ubi  Dominus  elegit  esse  servus.  Iterum  formam 
servi  posset  accipere  sine  corraptione,  ut  non  sen- 
tiret  miserias  carnis.  Ideo  addit,  factus,  id  est  fa- 


361 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


m 


eturam  novam  dLCCipiens  insimUitudinem  hominum,  A 
Sic  euim  passibilis  fuit  et  roortalis  ut  alii  homines. 
Iterum  in  similiiudine  hominum  esse  posset,  manus 
habens  et  pedes,  et  non  haberet  se  ut  homo.  Ideo 
subdit  et  habitu,  id  est,  in  habendo  se  inventus  est 
uthomOf  a  tentatore  diabolo.  Diabolus  enim  inve- 
stigabat  eum  an  esset  Deus,  an  homo;  sed,  cum  in- 
venit  eum  esurientem,  putavit  eum  solummodo  ho- 
minem.  Nec  solum  factus  est  in  similitudinem  ho- 
minum,  sed  etiam  humiliavit  scmet  (qui  tantus  erat) 
ipsum,  scilicet  in  gloria  tamen  deitatis  perduran- 
tem.  Humiliavit  dico,  factus  ohediens  Patri  in  om> 
nibusy  usque  ad  mortem,  nec  morlem  personae  quae 
digna  esset,  sed  mortem  crucis.  Quod  genus  mortis 
prae  omni  alio  ignominiosius  erat.  Ubi  ait  mortem, 
commendat  in  eo  palientiam.  Ubi  ait  crucis,  humi-  ^ 
litatem.  Propter  quod,  id  est  quia,  in  tanta  humilitate 
et  patientia  Deo  obedivit,  ipse  se  merito  suo  et  Deus 
secum  exaltavit,  id  est  in  magna  altitudine  posuit, 
^G9  illum,  scilicet  ad  dexteram  suam.  Et  illi  ex- 
altato  donavit  nomen,  id  est  honorificentiam,  quod 
nomen  est  super  omne  nomen,  id  est  superius  omni 
nominabili,  ita  super,  ut  in  nomine,  id  est  ad  ho- 
norem,  Jesuomne  genu  fleciatur,  id  est  omnia  ipsi 
pleue  sujiciantur;  sicut  ille  qui  geneflectit,  subji- 
citor.  Omne  genu  dico,  quia  coslestium,  id  est  an- 
gelorum,  et  terrestrium,  id  est  hominum,  et  infer- 
norum,  id  est  dsemonum  et  animarum,  qus  ibi  sunt, 
ftectatur  genu,  et  omnis  lingua  confiteatur.  Hoc 
erit  in  die  judicii,  quando,  velint  nolint,  Christum 
confitebuntur  impii. 

Confiteatur  dico,  quia,  id  est  quod,  Dominus  Je-  ^ 
sus  Christus  est  in  gloria,  id  est  in  aequalitate  Dei 
Patris,  secundum  deitatem,  et  post  Patrem  primus, 
quantum  ad  humanitatem  super  omnem  creaturam ; 
quod  Christus  adeo  patiens  et  humilis  fuit,  et  per 
utrumque  sic  exaltatus:  itaque,  charissimi  mei, 
operamini  vestram  salutem ,  id  est  vestri  exaltatio- 
nem,  conjungentes  in  vobis  patientiae  humilitatem. 
Vos,  inquam,  sicut  semper  obedistis  mihi,  quandiu 
apud  vos  eram,  ita  modo  cum  metu  animi  et  tremore 
corporis,  timendum  enim  semper  est  stanti  ne  ca- 
dat.  Operamini  vestram  salutem,  ut  non  in  prsesen- 
tia  mei  tantum  dicamini  obedisse,  sed  multo  magis 
nunc  in  absentia  mea  probetur  vestra  obedientia. 
Ideoque  nunquam  securi,  sed  semper  cum  metu  et 
tremore,  quia  Deus  est  qui  operatur  in  vobis  (utnihil  D 
vobis  relinquam)  etiam  velle;  et  postquam  per  gra- 
tiam  dederitvelle,  simiiiter  in  vobis  operatur  perfice- 
re.Nec  hocpro  vestro  praecedenti  merito,  sedsolum- 
modo  pro  bona  voluntate  suay  Deus  omnia  operatur 
in  vobis;  vos  autem,  cooperantes  Deo,  faciteomnia 
sine  murmurationibus,  ne  si  diu  vos  pati  necesse 
sitycontra  Deum  impatienter  murmuretis ,  quasi  vos 
injuste  permittat  affligi.  Omniaetiam  facite  sinehas" 
sitationibuSf  id  est  ne  dicatis  :  Cras  vigilabo,  jeju- 
nabo  cras,  pro  Christo  pati  incipiam  sic.  Ideo  facite 
ut  sitis  sine  querela,  id  est  ut  non  sit  in  vobis  de 
quo  erga  vos  homo  juste  possit  conqueri.  Et  ut  sitis 


simplices  filii  Dei,  id  est  ut  simplex  filiatio  Dei  per 
innocentiam  sit  in  vobis,  ut  etiam  sitis  sine  repre- 
hensione ;  quod  nec  aliqua  occasio  appareat  in  vobis, 
unde  reprehensibiles  videamini,  licet  culpa  non  sit 
in  vobis.  Dicerentilli :  Grave  est  sine  reprehensione 
vivere  inter  tot  invidenles  justitiae.  Ad  quod  ille  :  Ve- 
rum  quidem  est,  quia  vos  habitatis  in  medio  natio- 
nis  pravce  etperversce  in  se,  id  esl  pervertentis  alios, 
inter  quos  tamen  per  fidem  et  bona  opera  lucetis  siC' 
ut  luminaria  in  mundo,  Sicut  enim  sol  et  luna  mun- 
dum  illuminant,  sic  justitia  vestra  tenebras  eorum 
illuminat.  Vos,  dico,  continenies  verbum  vita:,  id 
est  Evangelium  Christi,  in  fide  cujus  vita  aetema 
habetur.  Continentes  dico  ad  modum  vasis  quod 
liquoreminfusum  sibi  bene  continet  et  propinat  aliis  ; 
sic  et  vos,  in  vobis  verbum  Dei  custoditis,  et  aliis 
ministratis.  Continentes  dico  ad  gloriam  meam ; 
quod  si  ego  gloriam  habiturus  sum  de  hoc  quia  ver- 
bum  vitae  conlinetis,  multo  magis  vos  qui  promere- 
mini.  Gloriam  dico,  mihi  habendam,in  die  Christi, 
quando  Christus  suos  remunerabit.  Habebo  utique 
gloriam  meam;  quia  ego  non  cucurri  in  vacuumf 
neque  laboravi  in  vacuum. 

Cucurrit  secundum  illos  quos  facile  convertit.  La- 
boravit  secundum  difficiliores  in  accessu  fidei.  Cu- 
curri  quidem  et  laboravi  in  vobis,  nec  me  poenitet ; 
sed  etiam,  si  oporteat  me  immolari  pro  vobis,  in 
hoc  congratulor  vobis.  Quod  sic  ait  :  Etiam  si  ego 
immolor  supra  sacrificium  fidei  vestrce,  et  suprao^ 
sequium  fideivestrse,  idest,  ego  fidem  vestram  obtuli 
Deo,  quasi  sacrificium  in  odorem  suavitatis.  Et  ob^ 
sequium,  id  est  bona  opera  vestra  in  quibus  post  fi- 
dem  Deo  obsecuti  estis.  Sed  si  adhuc  post  hos  la- 
bores  opporteat  me  immolari  pro  vobis,  gaudeo  inde 
et  congratulor,  id  est  gratias  refero.  Vel  congaudeo 
cum  omnibv^  vobiSy  qui  gaudere  debetis,  si  voluntas 
Dei  fuerit  ut  ego  immoler  pro  vobis.  Vos  autem  id- 
ipsum  recompensando  mihi,  ut  pro  me  similiter 
immolemini,  gaudete  et  congratulamini  mihi,  qui 
vos  ad  rem  tam  dignam  armavi,  sicut  est  pro 
903  Christo  immolari.  Iterum :  Scio,  vos  ad  patien- 
tiam  et  humilitatem  per  Epistolam  sedifico.  Spero 
autcm  in  Domino  Jesu  cito  me  mittere  Timotheum 
advos.ldcoutego,  cognitisquas  circa  vos  sunt,  sim 
bono  animo  ei  securo  de  vobis;  quos  propter  instan- 
tem  utrinque  pugnam  vereor  perturbari.  Ideo  Ti- 
motheum  magis  mittam  ad  vos,  neminem  enim  /ta- 
beo  tam  unanimem  vobis,  et  qui  tam  sincera 
affectione  sollicitus  sit  pro  vobis.  Vere  neminem ; 
omnes  enim  qui  modo  mecum  sunt,  quasrunt  quas 
sunty  non  ea  qtue  sunt  Jesu  Chrsti.  Illum  pro  vobis 
sollicitum  mittam  ad  vos.  Vos  autem  honorifice  eum 
suscipiendo  cognoscite. 

Non  dicit  eum  simpliciter,  sed  experimentum 
ejuSf  id  est  eum  mihi  bene  expertum.  In  multis  enim 
experimentum  habui.  Experimentum  bene  dico,  quo^ 
niam  ita  servivit  mecum  in  Evangelio,  sicut  filius 
obediens  patri.  Et  quia  sincera  affectione  vos  diligit, 
et  sicut  patri  mihi  servivit.  Igitur  spero  hunc  me 


Patbol.  CLUI. 


i% 


363 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


364 


mitt ere  advoSf  mox  utvidero  ^nem  eorum  quas  circa  A  <  trimeQta.  Venimtamen  existimo  omnia  detrimen- 


me  sunt.  Ideo  sic  ait.  Nero  enim  disposuerat  se  in 
proximo  daturum  de  eo  scntentiam,  an  eum  occide- 
ret,  an  reservaret.  Sperabal  autera  se  evasurum, 
quia  plures  de  domo  Caesaris  instruxerat  ad  fidem, 
qui  de  sua  liberatione  laborabant.  Propterea  subdidit : 
Confido  auiem  in  Domino,  quoniam  ipse  ego  cito 
veniam  ad  vos.  Et  licet  me  venturum  dicam,  et  Ti- 
motheum  missurus  sim,  tamen  interim  necessarium 
existimavi  mittere  ad  vos  Epaphroditum  fratrem 
meum  et  cooperatorem  in  praedicatione,  el  commili- 
tonem  in  tribulatione.  Vesirum  autem  apostolum,  id 
est  vel  legatum,  quia  hunc  legaverant  ad  Paulum,  vel 
apostolum,  id  est  prsedicatorem  eorum,  vel  episco- 
pum  eorum,  et  minisirum  necessitatis  mea^,  id  est 


c  tum  esse,  propter  eminentem  scientiam  Jesu 
t  Christi  Domini  mci,  propter  quem  omnia  detri- 
«  mentum  feci,  et  arbitror  ut  stercora,  ut  Christum 
c  lucrifaciam,  et  inveniar  in  illo  non  babens  meam 
c  justitiam,  quae  ex  lege  est,  sed  illam  quae  ex  fide 
«  est  Chrisli  Jesu,  quie  ex  Deo  est  justitia  in  fide 
«  ad  cognoscendum  illum,  et  virtutem  resurrectio- 
«  nis  ejus,  et  societatem  passionis  illius,  configura- 
«  tus  morti  ejus,  si  quomodo  occurram  ad  resur- 
«  rectionem  quae  est  ex  mortuis  ;  non  quod  jam  ac- 
<  ceperim,  aut  jam  perfectus  sim.  Sequor  autem,  si 
«  quo  modo  comprehendam,  in  quo  et  comprehen- 
«  sus  sum  a  Christo  Jesu.  Fratres,  ego  me  non  ar- 
«  bitror  comprehendisse.  Unum  autem,  quse  quidem 


qui  quae  misistis  mihi,  ministravit  in  tempore  neces-  -n  «  retro  suut  obliviscens,  ad  ea  vero  quae  sunt  priora 

••*'wi  •«•  •■  •■-  1  *  *•    ^^^  «1  •  ii>*«  Ji 


sitatis.  Ideo  existimavi  hunc  mittendum  ad  vos,  etsi 
necessarius  esset  mihi,  quoniam  quidem  desiierabat 
omnes  vos,  et  erat  mcestu^^  non  pro  se  verberalu, 
sed  propterea  quod  audieratis  illum  infirmatum, 
et  nolebat  vos  contristari  pro  eo.  Hic  Epaphroditus, 
dum  Paulo  minislraret,  interceptus  a  custodibus, 
vehementer  afHixerunt  eum  verberibus.  Infirmatum 
dico  ideo  ;  nam  utique  infirmatus  est  usque  ad  moi'^ 
tem,  sed  Deus  misertus  ejus,  non  solum  autem  ejus, 
verumeliam  in  eo  misertus  est  .mei.  Et  quia  vos 
dolebatis  de  eo,  ergo  festinantius  quam  facerem(ne- 
cessarius  enim  mihi  erat)  misi  illumt  ideo  ut  viso 
eOy  gaudeatis  iterum.  Olim  enim  cum  apud  voserat, 
gaudebatis.  Et  ideo  misi  ut^^o  sim  sine  tristitia^  quia 
de  vobis  contristatis  pro  eo  tristitiam  habeo.  Et  quia 


«  exlendens  meipsum,  ad  destinatum  persequor,  ad 
«  bravium  supernae  vocationis  Dei  in  Christo  Jesu. 
«  Quicunque  ergo  perfecti  sumus  hoc  sentiamus ;  et. 
«  si  quid  aliter  sapitis,  et  hoc  vobis  Deus  revela- 
t  vit  [revelabit.]  Verumtamen  ad  quod  pervenimus, 
«  ut  idem  sapiamus,  et  in  eadem  permaneamus  re- 
«  gula.  Imitatores  mei  estote,  fratres,  et  observate 
«  eos  qui  ambulant,  sicut  habetis  formam  nostram. 
«  Multi  enim  ambulant  quos  saepe  dicebam  vobis 
c  {Rom.  XVI,  17,)  nunc  autem  etflensdico,.inimico8 
«  crucis  Christi,  quorum  finis  interitus,  quorum 
«  Deus  venter  est,  et  gloria  in  confusione  ipsorum, 
«  qui  terrena  sapiunt.  Nostra  autam  conversatio  in 
c  coelis  est.  Unde  etiam  salvatorem  exspectamus 
«  Dominum  nostrum  Jesum  Christuiti ,  qui  reforma- 


adeo  diligit  vos,  et  vos  eum,  mittimus  ad  vos.  Ita-  ^  «  bit  corpus  humililatis  nostrae,  configuratum  cor- 

que  excipite  eum  cum  omni  gaudio,  non  in  citha- 

ris  et  tibiis,  sed  gaudio  habito  in  Domino,  et  homi- 

nem  ejusmodi  qui  tanta  passus  est  pro  vobis,  et 

adeo  vos  diligit,  habetote  cum  omni  honore^  et  ju- 

stum  est,  quoniam  ipse  accessit  usque  ad  morlem 

propter  opus  Christi,  quod  operabatur  in  me,  tra^ 

dens  animam  suam^  et  ut  impleret  erga  meum  ob- 

sequium  id  quod  deerat  ex  vobis ;  vos  quidem  pe- 

cuniam  mittebatis,  sed   praeter  eum  nemo  erat  qui 

auderet  ministrare  mihi.    Per  hunc  Epaphroditum 

Paulus  hanc  illis  Epistolam  misit. 

CAPUT  HI. 

«  De  caetero,  fralres  mei,  gaudete  in  Domino.  Ea- 


<  pori  claritatis  suae,   secundum  operationem  vir- 
«  tutis  suae,  qua  possit  etiam  subjicere  sibi  onmia.  • 

BXPOSITIO. 

Postquam  eos  sufficienter  instruxit  in  pugna  per- 
secutorum,  commendando  semper  cum  patientia  ha- 
militatem,  instruit  eos  in  alia  pugna,  quam  infere- 
bant  illis  pseudodoctores,  deprimendo  eis  legem  et 
extollendo  fidem.  Quasi  diceret :  Sicut  vos  docui, 
patientes  et  humilcs  estote  ad  persecutores ;  de  c(e~ 
terOy  id  est  dealia  pugna  quam  vobis  inferuntpseu- 
do,  ita  vos  instruo,  fratres  mei,  gaudete  in  DominOf 
id  est  ne  quaeratis  gaudium  alibi,  sicut  illi  male 
docent  in  carnalibus.  Sed  omne  gaudium  vestrum 


«  dem  vobis  scribere  mihi  quidem  non  pigrum,  vo-D  ponile  in  Domino.  Ipse    enim  solus    juslificat,  et 


«  bis  autem  necessarium.  Yidete  canes,  videte  ma- 
c  los  operarios,  videte  concisionem.  Nos  enim  su- 
«  mus  circumcisio,  qui  spiritu  servimus  Deo,  et 
«  gloriamur  in  Christo  Jesu,  et  non  in  came  fidu- 
c  ciam  habentes,  quanquam  et  ego  habeam  confi- 
«  dentiam  in  carne.  Si  quis  alius  videtur  confidere 
c  in  carne,  ego  magis  circumcisus  octavo  die  exge- 
•  nere  Israel,  de  tribu  Benjamin,  Hebraeus  ex  He- 
«  braeis,  secundum  legem  Pharisaeus  (Act.  xxiii,  6), 
«  secundum  aemulationem  persequens  Ecclesiam 
«  Dei,  secundum  justitiam  quae  in  lege  est  conver- 
c  satus  sine  90^  querela.  Sed  quae  mihi  fuerunt 
c  lucra,  haec  arbitratus  sum  propter  Christum  de* 


nihil  eorum  ad  hoc  prodest  quae  praedicant  pseudo. 
Propterea  non  in  carnalibus,  sed  gaudete  in  Do- 
mino.  Et  ut  gaudere  sciatis  in  Domino,mt/i»  quidem 
qui  promptus  sum  et  diligens  ad  instructionem  fi- 
liorum,  non  est  pigrum;  quod  fortassis  repetere 
pigeret  alios  non  loqui,  Yerba  enim  cito  a  memoria 
elaberentur ;  sed  scribere  vobis,  ut  manente  scriptura 
perduret  in  vobis  traditionum  mearum  memoria, 
mihi  non  pigrum.  Vobis  autemeveLinecessafiumme 
non  pigere,  sed  scribere.  Ut  autem  gaudeatis  in 
Domino,  videte  canes,  id  est  providete  vobis  ab  illis 
pseudo,  qui  congrue  canes  dicuntur.  Quia  sicut  ca- 
nis  ei,  quem  videre  consuevit,  applaudit  etiam  si  ille 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


366 


id  destructionem  domus,  vel  ad  interfectio-  A  parentem  de  Israel,  secundum  alterum  de  gentibus 


d;  illis  autem  quos  non  consuevit  oblatrat, 
li  iili  veniant  ut  pascant  eum,  vel  ad  utilita- 
nniis  :  sic  isti  pseudo  camalibus  quos  consue- 
f  applaudunt,  licet  sit  in  hoc  et  mors  eorum 
nietio  domus,  id  estEcclesiae;  prsedicatoribus 
Yeritatis  oblatrant,  solummodo,  quia  non 
fverunt  in  istis  qui  tamen  veniunt  ad  vivifi- 
n  eos,  et  ad  aedificationem  domus  Dei.  Et  de 
lodi  pseudo  ait :  Yideie  canes  applaudentes 
ite  camalitati,  oblatrantes  insolitae  spirituali- 
[nibus  non  sufiScit  contradicere  veritati,  sed 
Bont  mali  operarii  superseminantes  zizania, 
wwloi  operarios  videte^  ne  falsa  doctrina  se- 
.  T08.  Videte  etiam  vos  eosdem  concisionem, 


ut  David,  qui  secundum  alteram  partem  fuit  de  ge- 
nere  Ruth.  Gentilis  ideo  addit  natus  de  tribu  Benja" 
mini ;  quia  itemm  quidam  de  Benjamin  ad  idola 
lapsi  sunt,  apj>osuit  Hebrceus  natus  sum  ex  Hehrceis, 
Fui  etilam  Pharisxus,  id  est  egregius  secundum  le- 
gem,  et  per  intellectum.  et  per  completionem  legis. 
Phares  divisio ;  inde  Phansseus  aivisus,  quia  separati 
erant  a  populo,  egregii  in  lege,inteIIectuetcontem- 
platione.  Fui  etiam  persequens  Ecclesiam  Dei  secun- 
dum  oemulationemj  id  est  propter  zelum  et  dilectio- 
nem  defendendae  legis.  Ut  omnibus  illis  in  lege  prae- 
latus  esse  videar,  conversatus  sum  in  lege  sine  que- 
rela;  sic  enim  me  servavi  quod  nemo  de  me  potuit 
conqueri.  Sine  querela  dico  secundum  justitiam. 


xA  concisa  pellicula  cssum   habent  corpus,  j^  non  quse  vera  est,  sed  eam  quce  est  in  lege^  quam 


inem  intellectum  caesum  et  separatum  habent 
>•  Qui  non  solum  concisi  sunt,  sed  etiam  sunt 
10  aliorum  quos  seducunt.  Yere  illi  carnales 
dncisio,  nam  nos  spnituales  soli  sumus  cir- 
lio,  id  est,  purificatio  ^OC^ ,  id  est,  non  solum 
lati,  sed  etiam  doctrina  et  exemplo  sumus 
tn  purificatio.  Abscisio  enim  iUius  superiluae 
d»  signum  erat  omnia  superflua  circum- 
h  esse  a  corde.  Uli  vero  concisa  pellicula  cor 
t  incircumcisum  :  nos  vero  rem  tenentes,  id 
reomcisionem  cordis,  umbram  eorum  negli- 

• 

y  inquam,  sumus  circumcisiOy  qui  servimus 
on  in  came  quae  vile  quid  est,  sed  in  digniori 
scilicet  in  spiritu ;  quantum  enim  spiritalitas 


homo  satis  potest  operari  per  se.  Abscindere  enim 
pelliculam  illam,  mactare  hircum,  et  hujusmodi,  fa- 
cile  quilibet  potest  operari.  Et  quia  tantus  in  lege  fui, 
si  qua  in  came  gloria  esset,  nulli  major  quam  mihi, 
tam  praeeminens  in  lege  fui ;  sed  tamen  ea  qum  ante 
gratiam /iie}*un<  mihi  lucra;  lucmm  enimerat  ope- 
rari  figuras,  dum  adhuc  exspectaretur  veritas. 

H(gc  utique  prius  lucra,  modo  arbitratus  sum  (fe« 
trimenta,  id  est  vemm  bonum  destruentia  propter 
Christum  amplexandum.  Quandiu  enim  in  umbra 
essem,  corpus,  id  est  Christum,  non  comprehende* 
rem.  Sed  licet  dicam  propter  Christum  haec  vetera 
me  dimisisse ,  verumtamen  ut  hanc  causam,  id  est 
Christum,  sileam,  existimo  ego  omnia  esse  decentia 

^ ,  -1 ^  vemm  bonum  solummodo /^rop^er  ^minen/m  scien' 

linet  camalitati,  tantum  servitus  nostra  eorum  ^  tiam  quam  modo  in  Scripturis  assecutus  sum.  Prius 


iti :  servimus  Deo  in  spiritu,  et  gloriamur  in 
'4)  Jesu,  id  est,  Christus  Jesus  est  gloria  nostra 
diom  nostrum,  et  nulla  gloria  nobis  in  alio.  Ita 
Qiar  in  Christo  Jesu  ,  non  dicam  ut  non  glo- 
r  in  carae,  sed  etiam  non  habentes  vel '  mini- 
^ueiam  in  carne,  id  est  in  camalibus  quae 
it.  Dicerent  illi  :  Fortassis  nec  tibi  esset  unde 
eres  in  came :  Nam  se,  etc.  Ad  haec  ille :  Non 
leovel  confidoin  carne,  guan^i/am^^o  habeam, 
habere  possem,  confideniiam  si  qua  essettn 
•  Pgo  utique  haberem  confidentiam,  si  qua  esset 
ne  ;  nam  si  quis  videiur  confidere  in  carne  : 
ieo  alius^  id  est  longe  diversus  a  me,  qui  in 
o  tantum  confido)  ego  utique  magis  illo  in  came 


enim  dum  eram  in  lege,  videbar  habere  scientiam 
legis,  quam  in  veritate  non  habebam ;  sed  veniens 
ad  Christum ,  tunc  primum  habui  veram  scientiam 
Scripturamm  longe  eminentem  illi  quam  prius  ha- 
bere  putabar.  Scientiam  dico  Jesu  Christi  Domini 
mei,  id  est  quam  Jesus  Christus  venientibus  ad  se 
distribuit.  Secundum  Ambrosium,  amore  motus  Do- 
minum  suum  dixit.  Propter  quem  Christum  compre- 
hendendum  non  solum  arbitratus  sum,  sedetiam/e(;i 
videri  aliis ,  haec  omnia  camalia  detrimentum, 
900  Nec  solum  ea  arbitror  detrimentum,  sed 
etiam  ut  stercora.  Omnem  enim  adhaerentem  sibi 
coinquinant,  haec  ideo  arbitror  stercora,  ut  sic  Chris^ 
tum  faciam  /ucnim  meum,  quia  deserens  illa,  lucror 


neonfidere.  Magis  ideo,  quia  ego  circumcisus  DmihiChristuminfuturopIemushabendum;ideoetiam 


I  die  secundum  legem ;  ille  fortassis  jam  adultus 
ens  ad  Judaismum,  fuit  circumcisus.  Circum- 
10»  fiebat  octava  die,  significabat  quod  per 
im  cujus  forma  erat  circumcisio,  reversuri 
18  ad  illam  octavam,  quam  per  culpam  Adae 
iiinus.  In  signum  cujus  octavae  diem  Domini- 
«iobramus.  Hic  enim  mundus  per  septem  dies 
nr  ;  finito  autem  mundo,  incipiet  haec  octava 
ilnlara  finem  in  aeternum.  Quia  circumcide- 
r  octava  die  etiam  qui  non  erant  de  Israel,  ut 
noselytoram  ;  ideo  addit :  Ego  etiam  sum  de 
$  braely  quia  iteram  quidam  secundum  alterum 


sic  arbitror  ut  interim  dum  nondum  plene  accipio 
Christum,  inveniar  membmm  in  illo,  id  est  in  cor- 
pore  ejus.  Ego  dico  jam  non  habensmeamjusHtiam; 
meam  utique,  quia  qua:  justitia  est  ex  lege.  Opera 
autem  legis  quilibet  potest  operari ,  scilicet  habens 
illam  justitiam  quas  est  ex  fide  Jesu  Christi^  id  est 
quam  habemus  per  hoc  quod  in  Christum  Jesum 
credimus.  Diceret  ille  :  Justiliam  legis  dicis  esse 
tuam;  illam  autem  quae  est  ex  fide  Christi,  opponis 
quasi  tua  non  sit.  Ita  ait  Paulus  :  Heanon  est,  sed 
qtuejusiitia  est  ex  Deo.  Justitia  dico  sicut  habetur 
per  fidem  ita  perdurans  in  fide.  Quia  opinaretur 


367 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


36S 


aliquis  :  Yenim  quidem  est  quod  ex  Deo  fides,  et  A  non  arbih^or  me  comprehendisse  Christum,  nisi  per 


nisi  per  fidem  non  potest  haberi  justilia;  sed  jam 
habita  justitia ,  non  est  ullra  necessaria  fides,  ideo 
ait,  qi\ia  sicut  per  fidem  ortum  habet  justitia,  sic 
perdurare  habet  in  fide,  et  non  sine  illa. 

Dixit  superius  quod  per  Christum  habebatur  emi- 
nens  scientia,  etiam  in  hoc  mundo.  Nunc  autem 
subdit  quod  per  eum  habeatur  longe  major  cogni- 
tio  ;  scd  haec  in  futuro,  quando  Dominum  visuri  su- 
mus  sicut  est.  Qua;  justitia  est  in  fide,  Justitia  dico 
valens  ad  agnoscendum  illum  in  gloria,  sicut  est, 
non  sicul  modo  per  speculum,  et  ad  viriuiem  resur- 
reciionis  ejuSy  id  est  ad  resurgendum  in  immortali- 
tate  ;  quse  nostra  resurreclio  virtus  est  resurrectio- 
nis  ejus.  Resurreclio   cnim  ejus  hoc  efiicit,  ut  nos 


speculum  fidei.  Non  arbitror  me  comprehendisse,  sed 
persequorunum,  idesl  rem  S6T  unam,  de  qoo 
uno  ille  clamabat  :  c  Unam  petii  a  Domino,  hanc  re- 
quiram  {PsaL  xxvi,  4).  »  Unum  sequitur,  qui  in 
cadem  operatione  boni  semper  est.  Duo  sequitur,  qui 
modo  bonum,  modo  malum  operatur.  Persequor 
unum  ego  quidem  obliviscens  ea  qtue  retro  sunt,  id 
est  temporalia  et  quaecunque  carnalia.  Vel  ila  :  Obli- 
viscens  quoe  reiro  suni^  id  est  praeterita  merita ;  ad 
ea  vero  qtuesuni  priora,  id  est  potiora,  quia  aetema, 
vel  ad  ea  merita  quae  sunt  priora  utilitate,  et  si  po- 
steriora  prsecedentibus  tempore.  Ideo  ultima  priora, 
quia  praecedentia  irrita  essent,  nisi  sequerentur  isla 
quae  faciunt  vim  illa  habere.  Ad  illa  quae  sunt  priora 


similiter  resurgamus.  Justitia  iterum  valens  ad  ha-  -p  omni  desiderio  exiendens  meipsum  el  came  et  spi- 


bendam  socieiaiem  passiojiumilliusuiy  quemadmo- 
dum  ille  pro  nobis,  sic  nos  pro  eo  paliamur.  Pas- 
siones  Christi  vocat,  qua3  ante  crucem  toto  tempore 
[corpore]  toleravit.  Valens  etiam  ad  habendam  con- 
iigurationem  mortis  ejus,  ut  nos  omni  modo  confi- 
gnremur  morti  ejus-  Ut  sicut  ille  ex  sola  dilectione 
mortuus  esl  pro  nobis ,  sic  et  nos  in  dilectione  ejus 
mori  gaudeamus.  Id  quod  diximus  significant  verba 
ejus,  quae  tamen  sic  construuntur  :  Inveniar  in  illo 
ego,  dico,  configuraius  morti  ejus,  Diceret  aliquis  : 
Quare  ita  vis  configurari  morti  ejus,  cum  justitia  tua 
sine  morte  ad  habendam  gloriam  sufficiat  ?  Ad  haec 
Paulus  :  Ideo  conBgurari  volomorti  ejus,  n  quomodo 
ego  non  curarem  quocunque  genere  passionis  vel 
mortis  haec  haberera.  Si  quo  modOy  inquam,  occur^ 


rilu,  euiido  sic  ad  desiinatum,  id  est  ad  rem  mihi 
deslinalam,  scilicet  ad  bravium,  id  est  ad  praemiiim 
laboris.  Bravium  dico  vocationis  Dei  ad  quod  acci- 
piendum  vocat  me  Deus. 

Vocationis  dico  supemas,  id  est  in  supernis  coelo- 
rum  habendae,  in  ChristoJesu,  distributore  hujus 
bravii  suis  certatoribus.  In  his  verbis  et  certitudi- 
nem  et  commendationem  rei  quam  exspectat,  inse- 
rit.  Per  destinatum  el  vocationis  certitudinem,  per 
supemaei  Dei,  et  in  ChHsto  Jesu,  dignitatem  ejus 
rei  signiOcut.  Quia  ego  Paulus  nondum  accepi  ali- 
quid,  nec  adhuc  perfectus  sum  :  sed  sequor  utcom^ 
prehendam,  extendens  me  ad  destinatum  bravium 
supemae  vocationis,  ergo  vos  quicunque  perfecti 
estis  hoc  idem  sentile,  scilicet,  vos  nondum  Chris- 


ram,  Servuset  dominussibi  invicem  occurrunt  ;  hic^  tum  eo  modo  accepisse,  aut  in  cognitione  ejus  adhuc 


bene  serviendo,  ille  bene  remunerando.  Sic  Paulus 
occurrit  Chrislo,  dum  moritur  pro  eo,  sicut  Chri- 
stus  mortuus  cst  pro  Paulo.  Occurram  dico  tendens 
adresurrectionem.  Vel  ita  :  Si  quo  modo  occurram 
ad  resuirectionem,  ut  in  occurrere  desiderium  san- 
ctorum  notemus,  quas  resurrectio  est  ex  mortuis, 
Nos  enim  extra  societatem  mortuorum  resurgemus, 
sed  impii  non  resurgent  ex  mortuis,  quia  de  die  in 
diem  morientur.  Ideo  dico  siquomodo  ;  quianonin- 
telligo  quod  jam  acceperim  aliquid  de  gloria  illa  ad 
quam  tendo ;  aut  quod  jam  perfectus  sim  in  cogni- 
tione  Christiy  ad  cujus  cognilionem  sic  modo  utimur 
fide,  sicut  aliquis  utitur  speculo  ad  cognitionem  cu- 
juslibet  rei.  Nondum  accepi,   sed  sequor  sicut  rem 


perfectos  esse.  Nechoc  per  secundam  personam  di- 
cit,  sed  raore  suo,  ut  eos  melius  iaducat  sese  inter- 
serit,  dicens  : 

Quicunque  perfecii  sumus^  hoc  sentiamus,  Quod 
supra  ait :  Non  quodjam  perfectus  sim,  videturop- 
positum  ad  hoc  quod  hic  ait,  perfecli  sumuSf.  sed 
non  impedit.  Ibi  enim  ait  de  perfectione  cognitionis 
Dei,  in  qua  nemo  in  hoc  mundo  perfectus  est.  flic 
ait  de  perfectione  virtutum,  quam  habere  possa- 
mus  in  hoc  mundo,  in  qua  perfectione  multi  gradus 
sunt.  Paulus  cnim  perfectior  alio,  et  quilibet  sine 
naevocriminali  vilam  duoens,  perfectus  dicitur.  Etquia 
dixit  sentiamus  nos  sic  imperfectos,  ne  idco  de  so- 
lemni,  qui  si  quid  aliterj  id  est  minus  perfecte,  sapi- 


non  habitam,  etquam  desidero.  Sequor,  inquam,  sij)  tis,  Dcus  qui  quod  jam  sapitis  vobis  revelavitf  hoc 


quo  modo  (sicut  supra  dictum  est)  comprehendam 
eum.  Ex  abundantia  affectionis  ait,  comprehendam. 
Ac  sidiceret  :  Sieumconsequipossem,  in  amplexus 
meos  includerem.  Comprehendam  dico  in  eo  modo 
in  quo  comprehensus  sum  a  Chnsto  Jesu^  quando  ut 
sicut  Christus  me  perfecte  cognoscit  sicut  sum,  ita 
ego  cognosc^m  eum  sicut  est.  Vel  ila  :  Comprehen- 
dam  Christum  in  eo  modo  claritatis.  in  quo  ego 
comprehensus  sum  a  Ctiristo  Jesu,  quando  me  voca- 
vit  in  via,  ut  in  quanta  ciaritate  tunc  erat,  possem 
eum  amplexari.  Ideo  dico  comprehendamy  quia  ego, 
fratres,  et  si  raptus  sum  ad  tertium  coeium,  tameo 


etiam  quod  sapiendum  restal  vobis  revelabit.  Yel 
ila  :  Si  quid  aliter  sapitis,  id  est  quod  jam  ad  ali- 
quem  gradum  cognitionis  pertingitis,  Deus  hoc  re- 
velabit  vobis,  et  sicfaciet  illudquod  restat.Vel  ita: 
Sentuimu4  nos  imperfectos,  et  si  yosaliquid  aliier 
sapitis,  quam  sapiendum  sit,  a  carnalibus  decepti, 
Deus  revelabit  vobis  hoc  quomodo  sentire  debeatis, 
qui  jam  aliquid  fecit  in  vobis.  Dicerent  illi  :  Et  quia, 
sicut  dicis,  sumus  imperfecti,  ideo  stare  non  possa- 
mus,  nec  mirandum  si  labimur.  Ad  hoc  Paulus :  U- 
cet  nondum  perfecti  simus,  verumtamen  oportet  ut 
sapiamuSf  id  est  intelligamus  idem  omnes,  Nec  in 


369 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  PHILIPP. 


370 


carnalibus  idem,  sed  illud  idem  ad  quod  intelligen-  A 
dum  fide  pervenimuif  et  oportet  ut  permaneamtis  in 
eadem  regulat  id  est  in  eadem  rectitudine  vivendi. 
Ut  autem  in  eodem  permaneatis,  o  vos,  fratres^  es' 
tote  mei  vmitatores,  quia,  si  opponitis  me,  quem  non 
videtis  non  posse  imitari,  ad  hoc  respondeo  :  Ohser- 
vate,  id  estdiligenter  considerate,  eos  qui  ita  secun- 
dum  fidem  ambuUint^  sicut  adhuc  habetis,  credo,  in 
memoria  formam  nostri,  quemadmodum  doceba- 
rous  et  vivebamus  dumapud  vos  essemus.  Sicut  enim 
faciem  hominis  olim  visi  quis  recolligit,  sic  et  vos 
fonnam  nostrae  doctrinae  et  morum.  Ideo  dico,  qui 
ita  secundum  formam  nostram  ambulant ;  multi 
enim  ambulant  in  gener^  mali,  quos  multos  scepe 
cam  apud  vos  eram,  dicebam  vobis  csse  inimicos 
eruei  Chrisliy  dum  enim  aliunde  quam  per  cnicifi-  -n 
xum  Christum  dicunt  hominem  justificari ,  pro  certo 
inimicantur  cruci  Christi.  Tunc  si  dicebam  vobis, 
nune  autem  idem  dico  dolens  et  flcnSy  et  dc  dam- 
natione  eorum,  et  de  scductione  vestri. 

Ut  ab  hujusmodi  consensu  Philippenses  retrahat, 
iroprobat  illis  pseudo ;  partem  vero  suam  approbat, 
dicens  :  Finis  quorum  inimicorum  Christi  cst  inter- 
itus^  id  estseterna  damnatio,  et  Deus  quorum  est  vcn- 
teTj  id  quod  continet^6^  pro  eo  quod  continetur, 
id  est  esca.  Deum  enim  per  escam  se  purificari  cre- 
dont ;  quod  Dei  est,  escae  attribuunt.  Yel  ita :  Quorum 
Deus  venter  est ;  non  enim  amore  Dei  praedicant,  sed 
at  ventrem  impleant,  et  gloria  ipsorum  qui  terrena 
saptant.  id  est  qui  carnalia  sectantur  et  docent ,  est 
in  confusione.  Dicuntur  enim  truncati.  Erubescere 
etiam  possunt,  dum  illi  rationales  credunt,  se  justi-  ^ 
ficari  per  immolationem  irrationalis  hirci.  Finis 
eorom  est  interitus,  sed  nostra,  non  solum  voluntas, 
sed  etiam  conversatio  qui  crucem  Christi  diligimus, 
est  in  ccelis ;  terrenis  enim  postpositiS;  auhelamus 
ad  ccelestia.  IJnde^  id  est  quia,  conversatio  nostra 
estin  ccelis,  hac  fiducia  securi  exspectamus  ad  judi- 
eium  salvatorem  Dominum  nostrnm  Jesum  Chris- 
tum,  qui  corpus  humUitatis^  id  est  abjectionis  nos- 
tras  (nos  enim  per  peccatum  nosmetipsos  abjecimus 
a  gloria  in  qua  condili  eramus) :  corpus,  inquam,  hoc 
reformabit,  quando  enim  primum  hominem  creavit, 
in  multa  eum  ciaritate  formavit.  In  resurrectione  au- 
tem  majori  adhuc  claritate  reformabit  corpus  no- 
strum  canfiguratum  corpori,  id  est  in  eadem  figura 
positum  in  qua  suum  corpus  erit,  nec  corpori  mor-  D 
talitatis,  quod  prius  habuit,  sed  corpori  claritatis 
suce ;  quam  claritatem  immortalitatis  accepit  in  re- 
turrectione,  et  in  hac  eadem  claritale  immortalitatis 
corpus  nostram  reformabit.  Et  hoc  notandum  quod 
noatra  humilitas  ejus  fuit  claritas.  Quia  autem  po- 
tens  sit  reformare,  subdit  dicens  :  Reformabit  agens 
seeundum  operationem  ;  in  qua  operatione  non  so- 
lam  hoc  facere,  sed  etiam  possit  sibi  omnia  subjicere. 

CAPUT  IV. 

t  Itaque;  fi*atres  mei  charissimi  et  desideratissi- 
I  mi,  gaudium  meum  et  corona  mea ,  sic  state  in 
•  Domino,  cbarissimi.  Evodiam  rogo,  et  Syntychen 


deprecor,  idipsum  sapere  in  Domino.  Etiam  rogo 
et  te,  Germane  corapar,  adjuva  illas  quae  mecum 
laboraverunt  in  Evangelio  cum  Clemente,  et  caete- 
ris  adjuloribus  meis,  quorum  nomina  sunt  in  libro 
vitae.  Gaudete  in  Domino  semper,  iterum  dico  : 
Gaudele.  Modestia  vestra  nota  sit  omnibus  homi- 
nibus.  Dominus  enim  prope  est.  Nihil  solliciti 
sitis,  sed  in  omni  oratione  et  obsecratione,  cum 
gratiarum  actione  pelitiones  vestrae  innotescant 
apud  Deum.  Et  pax  Dei ,  quae  exsuperat  omnem 
sensum,  custodiat  corda  vestra  ct  intelligentias 
vestras  in  Christo  Jesu.  De  caetero,  fratres,  quae- 
cunque  sunt  vera,  quajcunque  pudica,  qusecunque 
justa,  quaecunque  sancta,  quaecunque  amabilia, 
quaecunquc  bonai  famae,  si  qua  virtus,  si  qua  laus 
disciplinse,  haec  cogitate.  Quae  et  didicistis,  et  acce- 
pistis,  et  audistis,  ct  vidistis  in  me,  ha?c  cogitale 
et  agite,  et  Deus  pacis  erit  vobiscum.  Gavisussum 
autem  in  Domino  vehementer,  quoniam  tandem 
aliquando  refloruistis  pro  mesentire,  sicut  etsen- 
tiebatis.  Occupati  autem  eratis.  Non  quasi  propter 
penuriam  dico.  Ego  enim  didici  in  quibus  sufficiens 
sum.  Scio  ethumiliari,  scio  et  abundare.  Ubique  et 
in  omnibus  inslitutus  sum,  et  satiari,  et  esurire,  et 
abundare,  et  penuriam  pati.  Omnia  possum  in  eo 
qui  me  confortat  [confortavitl.  Verumtamen  bene 
fecistisy  communicantes  tribulationi  meae.  Scitis 
autem,  et  vos  Philippenses,  quod  in  principio 
Evangelii,  quando  profectus  sum  a  Macedonia, 
nulla  mihi  Ecclesia  communicavit  in  ratione 
dati  et  accepti,  nisi  vos  soli,  quia  et  Thessaloni- 
cam  semel  et  bis  in  usum  mihi  nisistis.  Non 
quia  quaero  datum,  sed  requiro  fructum  abundan- 
tem  in  ratione  vestra.  Ilabeo  autem  omnia,  et 
abundo.  Repletus  sum  acceptis  ab  Epaphrodito 
quae  misistis  in  odorem  suavitatis  hostiam  acce- 
plam,  placentem  Deo.  Deus  autem  meus  impleat 
omne  desiderium  vestrum  secundum  divitias  suas 
in  gloria  in  Christo  Jesu.  Deo  autem  et  Patri 
noslro  gloria  in  saecula  saeculorum.  Amen.  Salu- 
tate  omnem  sanctum  in  Christo  Jesu.  Salutant 
vos  qui  mecum  sunl  fratres.  Salutant  vos  omnes 
sancti,  maxime  autem  qui  de  Caesaris  domo  sunt. 
Gralia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  spirilu 
vestro,  Amen.  » 

EXPOSITIO. 

^69  Et  quia  reformabit  nos  qui  conversamur 
in  ccelis,  itaque,  fratres  mei,  sic  nobiscum  conversa- 
mini.  Fralres  dico  c/iam*imi,  pro  jam  bene  gestis,  et 
desiderantissimi,  id  est  qui  me  mullum  desideratis. 
Vel  desideratissimi,  id  est  plurimum  a  me  desiderati. 
Vos  dico  gaudium  meum  in  praesenti ;  bonum  enim 
mihi  est  gaudere  de  vestra  perfectione  ;  vos  et  co- 
rona  mea  in  iuturo,  pro  vobis  enim  coronari  confido. 
Vos,  fratres,  staie  in  Domino  sic,  id  est  vel  sicut  vos 
docui,  vel  sicut  usque  modo  stetistis,  sicut  charissimi 
de practerito,  ita  charissimi  pro  futurobono.  Vosita 
in  communi  admoneo  ;  sed  Evodiam^  quasi  quae  cito 
consentiat,  rogo,  et  Syntychen,  quae  rainus  videlur 


371 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


372 


exorabilis,  deprecoTj  sapere  utrasque  idipsum,  id  est  A  Deum  innotescit  petitio,  si  qui  petit  juslus  est ,  et  si 


unitatem  fidei.  Idipsumdico  non  inlege,  sed  inDo- 
mino.  Hse  duae  matronse  erant,  quae  ministraverant 
Apostolo  et  discipulis  in  praedicatione  ;  sed  per  mu- 
liebrem  levitatem  quod  fecerant  Apostolo ,  idem  fa- 
ciebant  illis  pseudo,  putantes  se  bene  agere,  et  su- 
per  hoc  redarguuntur  a  Paulo.  Rogo  etiam  te,  o 
Germane,  qui  mihi  compar  es  in  pra^dicatione  Evan- 
gelii,  adjuva  illas  docendo,  ne  sic  errent  ulterius, 
(et  dignum  est,)  quia  quce  laboraverunt  mecum  in 
Evangelio,  de  suis  mihi  ministrando  ;  quae  etiam  la- 
boraverunt  cum  Clemente  et  ca^teris  adiutoribus 
meiSf  similiter  ministrando.  f^omina ,  id  est  merita, 
quorumy  per  quae  coram  Deo  nominabiles  sunt,  no- 
mina,  inquam,  sunt  in  l\bro  vitas,  Liber  vitae  mens  di- 


quod  petit ,  idoneum  est.  Petitiones  dicunlur  de  re- 
bus  quae  modo  opportunaesunt,  modo  transeunt,  ut 
piuvia  in  siccitate ,  aeslus  in  messe.  Quod  ex  vobis 
potestis,  tacite,  et  in  quo  vos  deficitis  Deus  ex  pie- 
tate  suppleat.  Quod  sic  ait :  Pax  Dei,  id  est  Deus 
pacis,  et  congrue  ^TO  (quiapugnam  patiebantur) 
nominat  hic  Deum  pacis  :  pax ,  inquam ,  Dei  qux 
exsuperat  omnem  sensum :  intellectus  enim  hominis 
eam  capere  non  sufficit;  pax,  inquam,  hsec  ctistodiat 
corda,  id  est  voluntates  vestras ,  et  inteWgenHas 
vestras  in  Christo  Jesu,  qui  totius  boni  custodia  est. 
Quidam  idem  intelligunt,  sed  non  idem  volunt.  Qui- 
dam  idem  volunt,  qui  tamen  idem  non  intelligunt. 
De  prseteritis  sic  vos  instruxi ;  de  coetero,  id  estde 


vina  dicitur,  inqua  boni  ab  aetemo  memoriter  scripti  ^  futuro,  fratres,  cogitate  quascunque  suntvera,  gtio^ 


sunt.  Hic  Germanus  erat  coadjutor  Pauli  in  praedica- 
tione.  Has  personas  ex  nomine  sic  admoneo,  in  com- 
mune  autem  hoc  praecipio  :  Gaudeienon  in  lege,  non 
in  camalibus,  sed  in  Domino  (siCut  admonui  in  princi- 
pio);  nec  ad  horam,  sed  semper  gaudete  in  Domino^ 
et  iterum  idem  dico :  Gaudete  in  Domino.  Si  semei 
diceret  gaudete^non  videretur  hoc  velle  quam  aliud  ; 
sed  quia  hoc  magis  suadere  intendit,  nunquam  ni- 
mis  dicit  quod  nunquam  nimis  fit.  Ita  autem  gau- 
dete  in  Domino  ut  modestia  vestra  nota  sit  omnibus 
hominibus,  adexemplumboni.  Modestiam  dicit  quasi 
mensuram,  ut  sic  mensurati  sint,  ne  ultra  Dominum 
gaudium  quaerant,  nec  infra  gauderc  praesumant. 
Ultra  Dominum  gaudium  quaerit,  qui  fidei  adjungit 
camalia.  Infra  subsistit,  qui  in  propriis  viribus  gau- 
dium  quaerit. 

Dicerent  illi :  fionum  esset  ad  cultum  Dei  legem 
adjungere  fidei.  Ad  hoc  Paulus  :  Sic  estote  modesti, 
quia  Dominus  prope  est,  id  est  paratus  semper  est 
auxiliari  modestis.  Itemm  illi  :  Si  teneremus  disci- 
plinam  legis,  ad  corrigendum  inquietos  esset  utilis. 
Ad  hoc  iterum  Paulus  :  Nihil  sitis  sollicitif  id  est  ne 
sitis  dubii  de  auxilio  Dei,  quod  vobis  accelerat  di- 
missio  legis.  Yel  latius  accipiamus  hoc  ila  ut  ad 
utramque  pugnam  respondeant  haec  verba.  Quasi 
diceret :  Yos  utrinque  impugnamini,  sed  gaudete  in 
Domino  semper  ,  quia  digni  estis  a  persecutoribus, 
et  a  pseudo  pro  nomine  ejus  pati.  Itemm  dico  :  Gau- 
dete.  Duplex  est  pugna,  duplex  exhortatio.  Sic  au- 
tem  gaudete,  ut  modcstia,  id   est  temperantia ,  pa- 


cunque  pudica.  Hasc  duo,  vera  et  pudica,  circa  fidem 
accipiuntur,  quorum  altemm  sine  altero  licet  ne- 
queat  esse  in  fide.  Si  enim  veritas  est  in  fide  et  pu- 
dicitia,  quia  si  falsa  fides  est^  est  etiam  adultera, 
tamen  non  sunt  superflua,  quia  vemm  et  pudicum, 
diversas  laudes  signant  in  fide.  Cogiiate  etiam,  qwB' 
cunque  juxia  ad  proximum,  qucecunque  sancta  in 
vobis,  quascunque  etiam  sunt  amabilia,  id  est  pro 
quibuscunque  amatur  religio  vestra,  et  qucecunque 
sunt  bonas  famas^  id  est  de  quibuscunque  bona  lo- 
quuntur  homines.  Ita  tamen  dico  bonae  famae  n  qua 
virtus  est  in  eis.  Yel  si  non  est  tanta  virtus,  sit  ibi  sal- 
tem  Aliqua  laus  disciplinxe ;  sufficit  enim  solummodo 
disciplinaChristiana,  ut  appareatlaudabilis.  Cogitate, 
inquam,  hasc  omnia,  quas  et  didicisHsame^  et  eHam 
^  accepisHs  a  me  ;  et  turpe  est  ut  deseratis  quae  bene 
incccpistis,  quce  etiam  audisHs  esse  in  me,  et  cum 
apud  vos  essem  vidistis  in  me,  Hasc  non  solum  co- 
gitate,  sed  etiam  agite^  et  tunc  Deuspacis  m^coope- 
rando  vobiscum.  Sic  vos  de  futuris  admoneo,  de 
praeteritis  autem  gavisus  sum  vehementerinDamino, 
scilicet,  quod  tandem  multo  tempore  praeterito,et 
tunc  aliquando,M  est  semel  non  amphus  refloruisHt, 
Cum  enim  aqud  vos  eram,  tunc  circa  me  floruistis, 
nunc  autem  refloruistis  non  solum  ministrare ,  sed 
etiam  senHre  pro  me,  Sio  enim  gfavis  fuit  vobis  mea 
egestas,  ac  si  vos  eisdem  indigeretis.  Sentire  dico, 
sicut  olim  cum  apud  vos  eram,  pro  me  sentiebaiis. 
Reflomistis  convenienter  ait.  Sicut  enim  de  flore, 
ita  fmctus  exspectatur  de  hac  administratione.  Nuno 


tientiae  vestrae  nota  sit  omnibus  hominibus.  Ut  autem  D  tandem  refloruistis,  sed  prius  occupaH  eraHs,  et  ideo 


modesti  sitis,  sictote  quia  Dominus  prope  est,  qui 
non  deserit  sperantes  iu  se.  Et  quia  prope  est ,  ni- 
hil  ergo  solliciti  sitis,  id  est  ne  persecutores  dubite- 
tis.  Ne  sitis  dubii,  sed  petite  in  omni  oraHone^etob- 
secratione^  et  cum  gratiarum  actione.  Oratio  dicitur, 
quando  res  impetrabilis  petitur  et  deprecative.  Ob- 
secratio  dicitur,  quando  per  adjuramenta  et  quod  ad 
impetrandum  difficile  videtur  postulamus.  Redditio 
etiam  gratiarum  ad  impetranda  futura  utilis  est, 
sicut  ingratum  esse  nocuum  est.  Sic  autcm  petite 
ut  peHtiones  vestrce  innotescant  apud  Deumf  id  est 
cognitae  et  approbatae  sint  apud  Deum,  Tunc  apud 


excusabiles  estis .  si  aliunde  impediti  non  ministra- 
stis.  Gavisuj  sum  utique,  et  non  hoc  dico  quasi  pro- 
pter  penuriam,  quae  mihigravis  esset;  egoenimdi' 
dici  esse  sufficiens  in  quilmscunque  sum.  Scioevdm 
et  humiliari,  id  est  pauperari.  Scioetiam  abundare. 
Ille  scit  humiliari,  qui  non  frangitur  egestate;  scit 
abundare,  si  cum  auctoritate  novit  subditis  impe- 
rare,  non  tamen  sibi  ad  gloriam ,  sed  ad  utilitatem 
Ecclesiae.  Scio  humiliari  et  abundare ;  ego  enim 
sum  institutus,  id  est  assuetus  ubique,  id  est  in  omni 
loco,  sive  sint  ibi  pauci,  seu  plures,  seu  pauperes,  seu 
divites.  Et  in  tMnm^u^  rebussum  ego  institutus,  et  sa- 


373 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  COL. 


374 


turarif  et  esurire ;  et  (ut  latius  dicam)  scio  abundare  A 
et  penuriam  pati.  Et  licet  dicam  sciopati,  etc,  tamen 
haec  omnia  possum,  non  in  viribus  meis,  sed  in  eo 
adjuvante  qui  me  per  gratiam  suam  confortavit,  Et 
licet  dixerim  me  non  propter  penuriam  gavisum  esse, 
verumtamen  non  sum  ingratus  beneficiis,  sed  bene 
fecistis  comrnunicantes  tribulationi  mecB^  id  est 
mihi  tribulato.  Dico  scio  abundare  et  penuriam  pati; 
vos  aatem,  o  Philippenses  haec  scitis,  quia  quando 
profectus  sum  a  Macedonia,  in  principio  Evangelii, 
nulla  Ecclesia  communicavit  mihi  in  rationCy  id  est 
in  consideratione  dati  et  accepti,  ul  consideraret  me 
dare  sibi  spiritualia,  et  me  debere  ab  eis  accipere 
carnalla.  Yel  econverso  quod  acciperet  a  me  spin- 
tualia,  et  deberet  dare  temporalia. 

Nulla,  inquam,  communicavit,  nisi  vos  soli,  qui  t> 
misistis  mihi  Thessalonicam  et  semel  et  bis,  non  ta- 
rocn  in  congregandum  thesaurum,  sed  in  usum,  id 
est  quod  usui  meo  sufficeret.  Dicerent  illi  :  Idco  nos 
laudat,  ut  sic  nos  ad  dandum  inducat.  Ad  hoc  Pau- 
lus  :  Non  ideo  vos  laudo,  quia  quasro  datum,  id  est  ut 
detismihi,  sedrequiro abundantem  fructum  in ratio^ 
ne^  id  est  in  administratione  vcstra  ex  ratione  facta. 
Quasi  diceret :  Non  amore  accipiendi  qua^ro  a  vo- 
bis,  sed  ut  exhibeam  me  capacem  materiam  vestrse 
29T  JL  benignitati,  ut  s^'c  fructificare  possit.  Ideo  non 
quaero  datum,  quia  ego  habeo  omnia^  quae  oportet,  et 
abundo  in  illis.  Abundo  utique,  quia  rep  letus  sum  acce- 
ptis  ab  Epaphrodito  quce  misistis  in  odorem  suavitatis 


Deo,  Per  incensum  (qui  dicitur  odor  suavis  Deo)  si- 
gnificatur  oratio.  Haec  autcm  eleemosyna  non  minus 
grata  fuit  Deo  quam  devota  oratio.  Misistis  et  hanc 
eamdem  hostiam  acceptam  Deo^  nec  quoquomodo  ac- 
ceptam,  sed  hene  placentem  Deo.  Hostia  vocabatur, 
quod  pro  devictis  vcl  devincendis  hostibus  oflTere- 
batur.  Hi  autem,  si  se  vel  verberibus,  vel  jejuniis 
mactarunt,  ut  invisibilis  hostis  tentationes  supera- 
rent,  non  magis  placerent  Dco  quam  haec  admini- 
stratio.  Repletus  sum  a  vobis,  Deus  autem  meus 
impleat  omne  desiderium  vestrum.  Non  secundum 
hoc  quod  mermsiis ySedsecundumdivitiassuas.  Im- 
pleat  dico  in  gloria  et  hoc  in  Christo  Jesu,  distribu- 
tore  gloriaj.  Quia  me  replevistis  sic  oro  pro  vobis ; 
Deo  autem  et  Patri  nostro  pro  his  el  pro  omnibus 
quae  bene  gerimus,  sit  gloria  in  ^ascula  horum  sa^^ 
culorum  consecutiva.  Amen,  Salutate  omnem  suux 
ctum  in  Christo  Jesu.  Hoc  ait  de  discipulis  suis,  si 
forte  pertranseuntes  viderent  illos.  Salutant  vos 
fratres  quimecumsunt,  Hoc  ilerum  de  discipulis 
suis  qui  secum  erant  ait.  Salutant  vos  omnes  sancti ; 
haec  ait  de  conversis.  Maxime  autem  salutant  vos 
hi  qui  sunt  de  domo  Cmsaris.  Yoluit  significare  eis, 
de  familia  Neronis  quosdam  per  eum  conversos 
csse,  quorum  ope  existimabat  se  evasurum  ut  visi- 
taret  eos.  Signum  Epistolae.  Gratia  Domini  nostri 
Jesu  Christi  cum  spiritu  vestro  sit,  ut  in  spiritualibus 
Deo  serviatis,  in  quo  et  semper  gaudetis.  Amen. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOTAM  PAULI  AD  COLOSSENSES. 

Golossenses,  sicul  et  Laodicenses,  sunt  Asiani;  et  ipsi  prseventi  erant  a  pseudoaposlolis.  Nec  ad  hos  ac- 
eessit  Apostolos,  sed  et  hos  per  Epistolam  corrigit.  Audierat  enim  verbum  ab  Archippo,  qui  et  ministerium 
in  eos  accepit.  Ergo  Apostolus  jam  hgatus,  scribit  eis  ab  Epheso,  per  Tychicum  diaconum  ,  et  Onesimum 
acolythum. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Hi  Golossenses  Asiani  erant,  affines  Laodicensi-  G 
bns,  quibus  in  Apocalypsi  Joannes  scribit  cum  cae- 
teris  EcclesiiSy  quibus  similiter  Paulus  Epistolam 
scripsit,  quia  tentabantur  similiter  a  pseudoaposto- 
lis,  et  praecepit  ut  Epistola  Colossensium  legeretur  in 
Ecclesia  Laodicensium  ;  et  e  converso.  His  autem  Co- 
lossensibus  non  prsedicaverat  Paulus,  nec  ad  eos 
venerat,  sed  Archippus  discipulus  Pauli,  filius  for- 
tasse  Philemonis,  cui  Paulus  pro  Onesimo  recon- 
ciliaodo  scribit,  praedicaverat  iUis,  et  ad  fidem  eos 
converterat.  Quibus  jam  sic  in  fide  promotis,  Epa- 
phras  quidam,  ex  eodem  populo  nalus,  instructus 
etiam  a  Paulo  in  fide,  supervenit,  affirmans  quod 
Archippus  praedicaverat  illis.  Quem  libenler  audie- 
mat  concives  sui,  et  per  eum  incrementum  accepe- 
nmt  fidei.  Dum  autem  fiorerent  in  fide  ambulantes  D 


secundum  doctrinam  Archippi  el  Epaphrae,  super- 
venerunt  pseudOy  praedicantes  illis  legem.  Populus 
autem  adhuc  rudis,  existimans  eos  esse  audiendos 
non  minus  quam  illos  priores,  fere  incipiebat  con- 
sentire  eis.  Sed  Epaphras,  audiens  Apostolum  prope 
esse  Ephesi,  pertransiit  ad  illum,  nuntians  illi  ordi- 
nem  rei,  et  postulans  ab  eo  ut  praedicationem  suam, 
ST^  et  Archippi  confirmaret  per  Epistolam  illis 
missam,  eorum  vero  partem  qui  contradicebant, 
improbaret.  Hac  occasione  Paulus  scribil  eis  hanc 
Epistolam,  in  qua  materiam  habet  Christum  et  le- 
gem ;  hi  enim  Christum,  illi  legem  praedicabant.  De 
his  sic  agit  approbando  fidem  Christi,  mullis  et  evi- 
dentibus  causis,  et  improbando  legem  non  ultra  jam 
esse  tenendam.  Ea  intentione  de  utroque  sic  agit  ut 
contirmet  eos  in  puritate  fidei  qui  est   Christus. 


EPISTOLA  AD  GOLOSSENSES. 

CAPUT  PRIMUM.  €  Dei  et  Timotheus  fraler,  his  qui  sunl  Colossis, 

>  Paulos  apostolus  Jesu   Christi  per  voluntatem      c  sanctis,  et  fideUbus  fratribus  in  Christo  Jesu, 


375 


S.  BRUNOMS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


376 


«  Gratia  nobis  et  pax  a  Deo  patre  nostro.  Gratias 
c  agimus  Deo  et  Patri  Domiai  nostri  Jesu  Christi, 
c  semper  pro  vobis  orantes,  audientes  fidem  ves- 
«  tram,  in  Christo  Jesu,  et  dilectionem  quam  ha- 
a  betis  in  sanctos  omnes,  propter  spem  quae  repo- 
«  sita  est  vobis  in  coelis,  quam  audistis  in  verbo 
«  veritatis  Evangelii,  quod  pervenit  ad  vos,  sicut 
c  et  in  universo  mundo  est,  et  fruclificat  et  crescit 
u  sicut  in  vobis,  ex  ea  die  qua  audistis  et  cog- 
c  novistis  gratiam  Dei  in  veritate,  sicut  didicistis 
«  ab  Epaphra,  charissimo  conservo  nostro,  qui 
«  est  fidelis  pro  vobis  minister  Chrisli  Jesu;  qui 
«  etiam  manifestavit  nobis  dilectionem  vestram  in 
«  spiritu.  Ideo  et  nos  ex  qua  die  audivimus,  non 
«  cessamus  pro  vobis  orantes  et  postulantes,  ut  im- 
«  pleamini  agnitione  voluntatis  ejus  in  omni  sa- 
c  pientia  et  intellectu  spiritali,  ut  ambuletis  digne 
«  Deo  per  omnia  placentes,  in  omni  opere  bono 
«  fructificantesy  et  crescentes  in  scientia  Dei,  in 
c  omni  virtute  confortati  secundum  potentiam  cla- 
«  ritatis  ejus  in  omni  patientia  et  longanimitate, 
«  cum  gaudio  gratias  agentes  Deo  et  Patri,  qui  di- 
«  gnos  nos  fecit  in  partem  sortis  sanctorum  in  lu- 
«  mine.  Qui  eripuit  nos  de  potestate  tenebrarum,  et 
«  transtulit  in  regnum  Filii  dilecUonis  suae.  In  quo 
«  habemus  redemptionem  et  remissionem  peccato- 
■  rum,  qui  est  imago  Dei  invisibilis,  primogenilus 
«  omnis  creaturae,  quoniam  in  ipso  condita  sunt 
c  universa  in  coelis  et  in  terra,  visibilia  et  invisi- 
«  bilia,  sive  throni,  sive  dominationes,  sive  prnici- 
c  patus,  sive  potestates,  omnia  per  ipsum  et  in  ipso 
«  creata  sunt.  Et  ipse  est  ante  omnes,  et  omnia  in 
«  ipso  constant  :  et  ipse  cst  caput  corporis  Eccle- 
«  siae,  qui  est  principium  primogenitus  ex  mor- 
c  tuis  (/  Cor,  XV ,  20),  ut  sit  in  omnibus  ipse 
«  primatum  tenens,  quia  in  ipso  complacuit  omnem 
«  plenitudinem  divinitatis  inhabitare ,  et  per  eum 
u  reconciliari  omnia  in  ipsum,  pacificans  per  san- 
c  guinem  crucis  ejus,  sive  quae  in  coclis,  sive  quae 
c  in  terris  sunt.  Et  vos  cum  esselis  aliquando  alie- 
«  nati  et  inimici  sensu,  in  operibus  malis,  nunc  au- 
«  tem  reconciliavit  in  corpore  camis  ejus,  per  mor- 
c  tem,  exhibere  vos  sanctos,  et  immaculatos,  et  ir- 
«  reprehensibiles  coram  ipso,  si  tameh  permanetis 
«  in  fide  fundati,  et  stabiles,  et  immobiles  a  spe 
c  Evangelii,  quod  audistis,  quod  praedicatum  est  in 
«  universa  creatura,  quae  sub  coelo  est,  cujus  factus 
«  sum  ego  Paulus  minister ;  qui  nunc  gaudeo  in 
c  passionibus  pro  vobis,  et  adimpleo  ea  quae  desunt 
«  passionum  Christi,  in  came  mea,  pro  corpore 
«  ejus,  quod  est  Ecclesia,  cujus  factus  sum  ego  mi- 
«  nister  secundum  dispensationem  Dei,  quse  data 
«  est  mihi  in  vobis,  ut  impleam  verbum  Dei.  My- 
«  sterium  quod  absconditum  fuit  a  Sfleculis  et  gene- 
c  rationibus ;  nunc  autem  manifestatum  est  sanctis 
«  ejus,  quibus  voluit  Deus  notas  fapcre  divitias 
ff  gloriae  sacramenti  hujus  in  gentibus,  quod  est 
«  Christus,  in  vobis  spes  gloriae,  quem  nos  annun- 
c  tiamus  corripientes  omnem  hominem,  et  docentes 
c  in  omni  sapi«ntia,  ut  exhibeamus  omnem  hominem 


A  <  perfectum  in  Christo  Jesu,  in  quo  et  laboro^  cer- 
c  tando  secundum  operationem  ejus  quem  operatur 
«  in  me  in  virtute.  » 


Bxposmo. 

PauluSf  etc.  Quia  hic  auctoritas  necessaria  erat, 
dignitatis  nomen  non  intermisit^  dicens :  Paultu  apos- 
tolu^^  ^T3  non  legis,  sed  Christi  Jesu.  Aposto- 
lus  dico  per  voluntatem  Dei,  Scitote  quia  qui  mihi 
contradicit,  contradicit  et  voluntati  Dei  :  qui  autem 
Archippo  et  Epaphrae  discipulis  [coacyutoribus]  meis, 
similiter  et  mihi  et  Deo.  Paulus,  inquam,  et  TimO' 
theus  frater  scribunt  his  qui  sunt  Colossis.  Hisdico 
sanctis,  id  est  qui  sanciti  sunt  et  confirmati  in  ju- 
stitia  fidei.  Sanctis,  inquam,  et  fidelibus  fratribus, 
id  est  minus  perfectis.  Sanctis  et  fidelibus  dico  in 
Christo  JesUf  quia  si  Christus  Jesus  vobis  ad  sancti- 
ficandum  sufficit,  frustra  legem  apprehendere  vultis, 
Timotheum  ideo  seciun  in  salutatione  ponit,  quia 
notus  erat  illis,  et  habebant  eum  magnae  auctoritatis. 
Hic  autem  auctoritate  sola  opus  erat.  Non  enim  con- 
tradicebant  Petro  vel  Paulo,  vel  cuiquam  Christum 
praedicanti,  scd  simpliciter  opinabantur  illos  pseudo 
sic  esse  ex  Paulo,  ut  illos  veros.  Paulus,  inquam,  et 
Timotheus  sic  scribunt.  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo 
patre  nostro,  sicut  saepe  expositum  est.  Nunc  in  pri- 
mis  commendat  fidem  eorum,  quam  tradiderant  illis 
Archippus  et  Epaphras,  dicens  :  Audientes  fidem  ve- 
stram  gratias  agimus  Deo  :  pro  quautique  nonage- 
rem  gratias,  si  esset  imperfecta.  Sed  agimus  gratias 

C  Deo,  et  Patri  Domini  nostri  Jesu  Christi^  cujus  fides 
tradita  cst  vobis.  Cui  sicut  ego  consentio,  sic  Chri- 
stus  et  Pater  ejus  Deus.  Yidete  ne  vos  negligentes 
discipulos  contemnatis  me  magistnun,  quia  si  me,  et 
Christum  et  Patrem  ejus  Deum  contemnilis.  Gratias 
agimus  nos,  orantespro  vobis,  ut  in  fide  quamacce- 
pistis  proficiatis,  quod  utique  non  orarem  nisi  fidem 
hanc  approbarem.  Orantes  dico  non  raTOfSed  semper, 
Yidete  ne  laborem  orationis  meae  irritum  faciatis. 

Unde  gratias  agat,  proxime  subdit,  commendando 
fidem ,  sicut  tradiderant  illis  Archippus  et  Epaphras, 
dicens :  Gratias  agimu^,  audientes  fidem  vestram  esse 
in  Christo  Jesu  et  audientes  bonum  effectum  vestrae 
fidei,  scilicet  dilectionem,  quatn  habetis  in  omnes 
sanctos  quibus  ex  charitate  vestra  communicatis. 

D  Dilectionem  dico  habitam  propterspem,  id  est  propter 
rem  speratam  ;  quae  spes  est  poti^a,  idestabscondita 
vobiSf  et  reservata  in  tam  digno  loco  sicut  in  caslis, 
Per  hoc  quod  dicit,  speratam  positam  esse  et  abscon- 
sam,  commendat  meritum  eonim,  qui  sperant  a  Deo 
quod  nec  viderunt  nec  audierunt.  Ubi  ait  in  ca^lis, 
dignitatem  speratae  rei  ex  loco  in  quo  futura  est, 
ostendit.  Dicerent  illi  :  Spes  ista  ex  lege  habetur. 
Ad  hoc  Paulus  :  Qmm  rem  speratam  et  audistis  et 
intellexisiis  in  verbo  veiitatis,  Neque  haec  veritas  in 
lege  fuit,  sed  veritatis  Evangelii.  Lex  enim  falsitatis 
est  verbum,  sed  Evangelium  verbum  est  veritatis. 
Itcrum  illi  :  Malumus  non  obedirc  tibi,  quam  rem 
inauditans  suscipere.  Ad  hoc  Paulus  :  Quod  Evange- 


377 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  W  EPIST.   AD  GOL. 


373 


lium  (pertransiens  jam  multas  Ecdesias)  venit  ad  A  dico  sic  fructificando  crescentes  in  scienlia  Dei,  id 


vos.  Quod  autem  omnis  Ecclesia  tenet,  vosne  re- 
pellere  vultis  ?  Iterum  illi  :  Pervenit  utique  ad  nos, 
sed  non  sic  integrum  ut  ad  alios.  Ad  hoc  ait  :  Per- 
venit  utique  ad  vos,  sicut  pervenit  in  universum 
mundum.  In  hac  enim  eadem  fide  quam  tradiderunt 
Tobis,  totus  mundus  post  Christum  abit.  Pervenit 
dico  et  estf  id  est  sic  permanet  in  universo  mundo, 
et  fmctificat  bene  operando,  et  crescit  tam  numero 
quam  cognitione  Dei.  Non  per  aliud  quam  traditum 
est  vobis,  sed  sicut  isti  posuerunt  in  voHs.  Dicerent 
illi  :  Crescit  quidem  in  nobis,  ex  quo  coepimus  au- 
dire  hos  qui  noviter  intraverunt.  Minime,  ait  Paulus, 
sed  crescit  ex  ea  die  quoe  audistis  fidem  abArchippo, 
et  coffnovistis  per  testimonia  Scripturarum,  approba- 


est  in  cognitione  divinae  essentiae,  quam  nemo  ha- 
bere  potest  nisi  prius  operetur  quse  suut  Dei ;  non 
enim  per  cognitionem  ad  opera,  sed  per  opera  prse- 
missa  ad  cognitionem  ascenditur.  Haec  scientia  Dei 
et  agnitio  voluntatis  ejus  quam  praemisit  longe  a  se 
differunt  :  ibi  enim  ait,  quid  velit  Deus,  quid  non 
veiit ;  quod  facile  patet  quibuslibet :  hic  autem  de 
cognitione  divinae  es^entise,  quam  aperit  puritas  vi* 
tse,  convenienter  ascendit.  Prius  enim  inteliigenda 
est  voluntas  Dei ;  qua  intellecta,  ambulandum  est  in 
ea,  nec  ibi  subsistendum,  sed  in  meiius  fructifican- 
dum.  Tum  demum  patet  introitus  ad  cognitionem 
divinse  essentiae.  Quo  postquam  venitur,  restat  so- 
lummodo  perseverare.  Unde  ait :  Postquam  fructi- 


tam  vobis  gratiam  Dei  quse  est  in  fide.Gratia  enim  -n  ficaveritis  et  creveritis  in  scientia  Dei,  estote  con- 


legis  in  manu  abscindentis  pelliculam  vetulse  con- 
sistit. 

Gratiam  Dei  dico  in  veritate ,  credite  mihi,  quia 
hsec  est  vera  gratia  Dei.  Gratia  Idgis  umbra  erat. 
AudisHs  dicOy  et  sicut  vos  didicistiSf  et  utique  turpe 
est  didioisse,  quod  derelinqueretis,  et  e  converso  : 
Didicistis  dico  ab  Epaphra  charissimo  nostro,  qui  ita 
servit  Christo  in  Evangelio  ut  Petrus  vel  ego.  Ne 
ergo  minus  audiatis  eum.  Dicerent  iUi  :  Yocas  eum 
conservum ;  sed  alia  ministravit  nobis,  quae  a  te  non 
didicit.  9T4L  Minime,  ait  Paulus,  quia  qui  est 
fidelis  minister,  nil  addens,  nil  diminuens.  Mi- 
nister  dico  Chrisii  Jesu,  id  est  vel  quia  Chri- 
stum  ministrat,  vel  quia  Christus  instituit  eum  mi- 
nistrum,  vel  minister  ad  honorem  Christi.  Et  quod 


fortatif  id  est  roborati  etperseverantesy  inomni  vir- 
tuiCy  idest  humiiitate,  temperantia  et  quaecunque  sunt. 
Confortati  dico  secundum  potentiam  ejus,  id  est  ita 
confortati  sicut  ipse  potens  est  vos  confortare.  Po- 
tentiam  dico  claritatis  ejuSy  id  est  quse  vos  clariilca- 
vi  t.  Qui  enim  cum  essetis  in  tenebris  peccatorum, 
vos  clarificavit  justificatos,  facilius  poterit  et  debet 
consummarejam  justos.  Inomnivirtute  dico,  scilicet 
in  omni  patientia  et  longanimttate  confortati  cum 
gatidio.  Quia  has  duas  virtutes  vidit  magis  necessa- 
rias  ad  perseverandum,  ideo  subjungit  in  omni  pa- 
tientia,  id  est  ut  sicut  acerbitatem  malorum,  sic  et 
opprobria  patiamur.  Qui  enim  pati  non  vult  con- 
tendity  repercutit,  et  sic  dilectio  perit.  Addidit 
etiam    in    longanimitate.    Qui    enim   loganimis 


minister  est,  hoc  certe  pro  vobis,  qui  populus  ejus  ^  in  sustinendo   non  est,   si  dififertur  remuneratio, 


estis,  quia  nisi  pro  dilectione  vestra  esset,  credo  non 
ministraret.  Quietiam  manifestavitnobis nonodium 
vestrum,  non  dissensionem,  sed  dilectionemvestram 
esbe  in  spiritUf  id  est  contemnere  camalia,  diligere 
spiritualia. 

Ostenso  unde  gratias  agat  cum  approbatione  ac- 
ceptae  fidei,  subdit  quod  oret  pro  eis  inserendo  im- 
probationem  legis,  dicens  :  Et  quia  manifestavit  no- 
bis  diiectionem  vestram  in  spiritu,  ideo  oramus  pro 
vobis  etnon  cessamus  orantes^  ex  ea  die  qua  audivi' 
musfidem  et  dilectionem  vestram,  Orantes  dico  et 
postulantes,  id  est  quasi  rem  justitise  vestrae  debitam, 
cum  fiducia  petentes  ut  impleaminiagnitione  volun^ 
tatis  ejus,  id  est  ut  plenarie  cognoscatis  voluntatem 


projicit  onus  Dei,  et  sic  omnis  virtus  in  illo  pe- 
rit.  Iterum  patientes  et  longanimes  esse  malum 
est,  nisi  ex  voluntate,  et  ideo  addit  cum  gaudio,  ut 
non  tristentur ;  sed  gaudeant  pati  et  diu  exspectare. 
Yult  illis  modo  improbare  legem,  dicens  se  et  alios 
apostolos  qui  in  lege  nati  fuerunt,  quia  in  tenebris 
tunc  erant,  legem  deseruisse,  et  gratias  agere  Deo, 
ex  eo  quod  ad  fidem  vocavit  eos ;  et  si  naturales  le- 
gis,  illa  neglecta,  adhaerent  fidei.  Stultum  est  eos 
qui  nunquam  in  lege  fuerunt,  et  fidem  acceperunt, 
confundere  puritatem  fidei  admistione  legis.  Unde 
sic  ait :  Non  cessamus  orantes  pro  vobis,  et  gratias 
agentes  Deo  Patri,  qui  nos  fecit  dignos  in  partem 
sortis,  id  est  participatiouem  hsereditatis  sanctorum 


Dei.  Impleamini  dico  in  omni  sapientia.  Sapientiam  D  id  est,  quam  habituri  sunt  sancti.  Nos  dico  positos 


hic  ponit  quasi  scientiam,  et  quod  ait  in  omni  sa- 
pientia  idem  valet  quod  in  omni  cognitione  activae 
vitae.  Impleamini  etiam  in  omni  spiritali  intellectu 
ut,  sicut  in  corporalibus,  sic  voluntatem  Dei  intelli- 
gatis  in  spiritualibus.  Ut  intelligentes  voluntatem  ejus 
ambuletis  per  omnia,  id  est  bene  operemini.  Ambu^ 
letis  dico,  dxgne  Deo,  id  est  ut  sitis  dignihabere  Deum. 
Vel  digne  Deo  ut  Deus  dignum  judicet  habitare  in 
vobis.  Vos  dico  sic  ambulando  placentes.  Vel  ambu- 
letis  placentes  pcr  omnia,  quod  idem  valet.  Nec  in 
ambulando  subsisterc  velitis,  sed  in  omni  opere  bono 
fructificantest  id  est  incrementum  habentes.  Vos 


in  luminCy  id  est  in  vera  cognitione.  Velin  lumine^  id 
9  T  C^  est  in  Christo  illuminante  nos.  Patrem  ait  se- 
cundum  diversos  possessores,  non  quia  ibisint  segre- 
gatae  partes,  quia  omnibus  una  beatitudo.  Haeredi- 
tatem  sanctorum  vocat  sortem,  quia  non  per  meri- 
tum  hominis  datur,  sed  sortC;  id  est  divina  electione. 
Quomodo  dignos  hac  sorte  fecerit  subdit,  dicens  : 
Posuit,  inquam,  in  lumine  qui  primum  eripuit  nos 
de  potestate  tenebramm,  id  est  vel  daemonum  vel 
peccatorum,  vel  ignommiae.  Potestatem  ideo  dicit, 
quia  vis  humana  per  se  non  poterat  evadere.  Et 
nos  ereptos  transtulit^  id  est  Iransformavit,  in  re- 


379 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


380 


gnum  Filii,  id  est  ut  Filius  suus  regnaret  in  nobis.  A 
Filii  dico  dileclionis  suas,  Omnes  enim  praeter  istum 
filii  fuerunt  irae.  Omnes  enim  in  peccato  nati ;  sed 
hic  solus  Filius  dilectionis,  quia  a  peccato  immunis. 
De  quo  Pater  ait  :  c  Hic  est  Filius  meus  dilec- 
tus,  n  etc.  {Matth.  iii,  7.)  Modum  ereptionis  subdit :  In 
quo  Filio  habemus  redemptionem  ;  pretium  enimsan- 
guinis  in  cruce  datum  est  omnibus  sufficiens.  Per 
quem  etiam  habemus  remissionem  peccatorum  in 
baptismo  ;  gui  Filius  secundum  divinam  naturam  est 
imago  Dei  invisibilis,  id  est  plena  repraesentatio  Pa- 
tris,  quia  quidquid  in  Patre,  totum  est  in  Filio,  non 
tamen  imago^  quod  aliud  sit,  nisi  quantum  ad  di- 
stinctionem  personarum,  sed  plena  identifas  in 
substantia.  Possumus  construere,  invisibilis  imago 
Deif  vel  imago  Dei  invisibilis.  Et  ex  his  v*irbis  ha-  g 
bemus  Filium  consubstantialem  Patri,  quia,  si  om- 
nia  de  substantia  Fihi  quae  de  substantia  Patris  di- 
cuntur,  profecto  consubstantialis  est  «i. 

Filius  dico  primogenitiis  omnis  creaturasj  id  est 
ante  omnem  creaturam  genitus  ex  Patre;  ipse  solus 
genitus ,  caetera  creata  non  modo  illius  genita ;  nec 
ipse  creatus,  et  in  his  verbis  habemus  eum  coaeter- 
num  Patri.  Yere  genitus  est  ante  omnem  creaturam, 
quia  universa  sunt  condita  in  ipso,  id  est  per  ipsum, 
juxta  illud  :  «  Omnia  in  sapientia  fecisti  {Psal. 
ciii,  24),  n  hoc  est  in  Filio.  Universa  dico,  quia 
visibilia  et  invisibilia  in  caslis,  ut  angeli,  sol  et  luna, 
et  visibilia  et  invisibilia  in  terra,  ut  spiritus  anima- 
lium,  et  omnia  terrae  corpora.  In  easlis  bene  dico, 
quiaftv^  throni,  sive  dominationes,  sive  principatus, 
sive  potestateSy  omnia  creata  sunt  per  ipsum,  et  ita  ^ 
per  ipsum  quod  creata  contineantur  in  ipso^  id  est 
intra  amplitudinem  ejus ;  ipse  enim  in  omnibus  et 
jam  extra.  Et  ipse  est  ante  omnes  dignitate  secun- 
dum  utramque  naturam,  et  omnia  creala  constant 
in  ipso,  id  est  existere  habent  per  ipsum.  Sicut 
enim  esse  non  poterant,  nisi  per  ipsum,  sic  nec 
creata  consistere,  nisi  per  ipsum,  et  ipse  Christus 
est  caput,  id  est  principium  et  regimea  Ecclesias. 
Quod  ita  ait  :  Caput  corporis  Ecclesise,  quia  sicut 
corpus  hominis  omnes  sensus  habet  in  capite,  sic 
Ecclesia  omnes  vires  suas  habet  in  Christo,  capite, 
principio  suo  et  rectore.  Opponeret  ille  :  Quare  dicis 
Christum  caput  Ecclesiae,  cum  Abel  et  multi  justi 
fuerint  prius  illo,  tempore  ?  Hoc  ita  removet  :  Vere 
caput  Ecclesiae,  quia,  qui  est  principium  Ecclesiae.  D 
Licet  enim  mulli  sancti  carnem  Christi  praecessis- 
sent  tempore,  nunquam  tamen  salvarentur,  nisi  per 
fidem  membra  essent  capitis  Christi.  Potuit  itaque 
caput  esse  Ecclesiae,  quia  primogenitu^  est  ex  mor- 
tuis.  Primus  enim  omnium  surrexit  ex  mortuis.  Et 
primogenitus,  quia  ipse  habet  omnem  haereditatem 
Patris.  Et  quicunque  inde  aliquid  habet,  oportet  ut 
ab  illo  habeat.  Sicut  primogenitus  filius  habet  om- 
nem  haereditatem  patris,  et  nemo  quidquam  nisi  ab 
eo.  Nec  primogenitus  repudiandus,  ut  Esau  ;  sed  ita 
primogenitustt/  ipse  sit  tenens  primatumin  omnibus 
creaturis,  Princeps  enim  constitutus  est  omnium ; 


ideo  primatum  tenens,  quia  complacuit  Deo  Patri  har- 
bitare  in  ipso  Filio  pleniludinem  omnium  bonorum, 
sicut  Joannes  ait  :  c  De  plenitudine  ejus  omnes  acce- 
pimus  » (Joan.  i,  16).  Et  placuit  Deo  per  eum  Filium 
reconciliare  sibiomnia^  tam  gentiles  quam  Judaeos. 

Omnia  tamen  dico  manentia  in  ipso.  Qui  enim  in 
ipso  non  manserit,  expers  erit  reconciliationis.  Pla- 
cuit  reconciliare  pacificans  mundum  sibi,  vel  Ju- 
daeos  et  gentiles  inter  se  per  ^anguinem  non  fusum 
aliquo  genere  honestae  mortis  ;  sed  per  sanguinem 
crucis  ejus  ;  quod  genus  mortis  contemptibilissimum 
STOerat.  Pacificans  dico  Deo,  sivequw  in  coelis 
sunt,  id  est  sanctos  quorum  animae  jam  regnant  in 
coelis,  sive  qtue  in  terris  sunt,  id  est  eos  qui  adhuc 
peregrinantur  in  terra.  Yel  ita  :  iSit;^  qtue  in  calis 
sunt^  id  est  angelos,  sive  quas  in  terris  sunt,  id  est 
homines.  Ante  Christum  inter  angelos  et  homines 
dissidium  erat  :  sed  justificatus  homo,  mox  pacem 
habuit  cum  angelo.  Nunc  tandem  descendit  ad  illud 
quod  intendebat  ex  praemissis ,  diccns  :  Nos  Judaeos 
pacificavit,  et  vos  gentiles  similiter  reconciliavit. 
Vos  dico,  cum,  id  est  quamvis,  essetis  aliquando,  id 
est  tempore  infidelitatis,  alienati  a  Deo  per  igaoraa- 
tiam  :  et  essetis  inimici^  id  est  inimicaremini  Deo, 
sensu,  id  est  ex  volunlate.  Inimici  etiam  in  op^ri^uj 
malis.  Yel,  quamvis  essetis  inimici  sensu,  tamen  re- 
conciliavit  vos,  nunc  autem  reconciliavit  in  corpore^ 
nondum  immortali,  sed  corpore  carnis  ejus,  id  est 
adhuc  mortalis.  Et  si  in  corpore  mortali  hoc  fecit, 
quid  faciet  in  immortali?  Longe  amplius.  Reconci- 
liavit  in  corpore  per  mortem ;  ut  enim  vos  recond- 
liaret,  pati  voluit  mortem,  id  est  ut  exhibeat  vos  san^ 
ctos  positione  virtutum,  et  immaeulatos,  remotione 
malorum,  et  irreprehensibiles  coram  ipso  Deo.  Quod 
nec  subtihtas  ejus  (cujus  oculis  omnia  nuda  sunt) 
inveniat  in  eis  quid  reprehendat.  Ita  tamen  dico 
exhibeat,  si  vos  permanetis  fundati  et  firmi  in  fide. 
Et  si  permanetis  stabiles  quantum  ex  vobia  est.  Ei 
immobiles  si  immineat  persecutor  a  spe,  id  est  a 
sperata  re.  Spe  dico  Evangelii,  id  est  quam  spera- 
tam  beatitudinem  promittit  Evangelium ;  quod  Evan- 
gelium  audistis  a  dijcipulis  nostris.-  Nec  debetis  illud 
refellere,  quia  sic  accipiunt  omnes  justi.  Et  hoc  ita 
ait :  Quod  Evangelium  prasdicatum  est  universm creo' 
turas,  et  permanet  sic  in  universa  creatura.  Creatu- 
ram  vocat  justos  per  excellentiam,  quia  licet  omnes 
sint  creaturae  Dei,  justi  tamen  privilegio  quodam 
creaturae  dicuntur  in  quibus  prior  generatio  qo» 
fuit  in  delicto  camis  per  baptismum  deleta  est,  et 
novitas  fidei  generavit  eos  novos  filios  in  Christo. 
Unde  sic  ait  :  In  universa  creatura^  id  est  ia  omni- 
bus  justis  in  fide  Christi  nova  creatura  factis.  Uni- 
versa  dico,  non  unius  regionis,  sed  quascunque  sub 
cmlo  est.  Vel  ita  :  Creatura  quae  sub  coelo  est,  id  est 
quae  adhuc  peregrinatur  in  mundo,  post  modicom^ 
merito  fidei  transferenda  super  coelos.  Et  in  boc 
verbo  satis  commendat  fidem  illis. 

Modo  ponit  auctoritatem  suam,  quae  necessaria 
erat  illis  ad  confirmationem  dicens  :  Cujus  Evangelii 


381 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  COL. 


38t 


ego  Paului  (cujus  auctoritati  contraire  non  licet)  A  dum  plene  cognoscentes  mysterium  Dei  de  salute 


factus  sum  a  Deo,  non  utique  dator,  sed  minister ; 
qui  etiam  ut  magnificem  Evangelium,  nunc  patior 
positus  in  vinculis,  et  in  passionibus  illis  gaudeo  pro 
vobis  instruendis.  Si  enim  viderent  Paulum  refu- 
gientem  pro  fide  pati^  vituperarent  fidem  ex  ipso 
Paulo  qui  ostenderet  in  se  non  esse  patiendum  pro 
ea.  Gaudeo,  inquam,  ei  gaudens  adimpleo  ea  pas- 
sionum  Christi  quas  adhuc  desunt^  et  implenda  mihi 
restant.  Passiones  suas  dicit  esse  Christi,  et  quia 
Christus  sic  eum  pati  instituit,  et  quia  patitur  pro 
nomine  Christi.  Adimplere  se  dicit,  quia  ad  mortem 
yadit,  in  qua  est  consummatio  passionum.  Yel  ita  : 
Adimpleo  ea  passionum  Christi,  quse  adhuc  desunt. 
Christus  multas  passiones  habuit,  patiendo  oppro- 


gentium  ;  quibus  Deus  voluit  notas  facere  divitias 
glo7'ias.  Divitias  ideo,  quia  infinita  sunt  dona  Dei ; 
GloriaSf  quia  gloria  est  in  omnibus  illis.  Diviiias  dico 
sacramenti  hujus,  cujus  minister  factus  sum.  Sacra^ 
menti  dico  in  gentibus ;  salus  enim  gentium  fare 
omnibus  occulta  erat,  sed  de  salute  Judaeorum  non 
dicitur  mysterium;  quia  illis  aperte  Christus  pro- 
missus  erat  in  lege,  cum  in  gentibus  non  esset 
Deus,  qu/^d  sacramentum  est  ChristuSf  qui  in  lege 
sub  roysterio  fuit  promissus.  Christus  dico  spesglo^ 
ria^  in  vobis,  id  est  in  quo  vobis  sperare  licet  omnem 
gloriam  in  remissionem  peccatorum,  et  justitiam 
vitse,  et  futuram  gloriam.  Quem  talem  scilicet  spem 
totius  gloriae  (futurae)  nos  annuntiamuSt  omni  fiducia 


bria,  vexationes,  et  ilagella,  ad  ultimum,  mortem.  -ncorripientes  omnem  hominem  et  docentes  cornpien" 


tes  errantem  a  veritate,  vel  fidei  contradicentem.  Do- 
centes  et  eum  qui  nihil  scit,  vel  adhuc  simplicitcr  sa- 
pit,  corripientes  et  docentes  in  omni  sapientia,  id  est 
tam  de  corporeis  rebus  quam  de  spiritalibus,  ideo, 
ut  exhibeamus  non  Judaeum  tantum,  sed  omnem 
hominem,  nec  gentilem  minus,  Judaeum  perfectius ; 
sed  omnem  hominem  seque  perfectum  in  Christo 
Jesu,  qui  solus  ad  perfectionem  sufficit.  In  quo^  id  est 
in  qua  re,  ut  omnem  hominem  perfectum  exhibeam, 
npn  solum  corripio  et  doceo,  sed  etiam  laboro  cer^ 
tando.  Laborat  jejunando,  vigilando,  et  per  hiyus- 
modi  certat  contra  persecutores  sustinendo,  contra 
pseudo  fidem  confirmando.  Laboro  et  certo  agens 
secundum  operationem  ejus  quam  operaturin  me  in 

.  ^  , ^ , _   _       virtute  miraculorum,  id  est,  sic  Deus  cooperatur 

minorem  gratiam.   Dispensationem  dico    Deif   id  ^  mihi  in  labore  et  certamine,   sicut  in  operatione 


Sic  Paulus  opprobria,  verbera,  multas  afflictiones 
passus  erat,  et  ad  mortem  festinabat,  ut  sicut  Chn- 
stus  pro  eo,  sic  ipse  moreretur  pro  Christo.  Adim- 
pleo  passiones  Christi  :  non  in  damno  rei,  non  in 
opprobriis  solum,  sed  in  carne  mea.  Ipsam  enim 
camem  exhibeo  ad  poenam,  et  hoc  pro  corpore  ejus^ 
scilicet  Christi  multiplicando.  Non  corpore  quod  re- 
ceptum  est  super  coelos,  sed  pro  corpore  quod  est 
Ecclesia,  Potuisset  dixisse  simpliciter  pro  Ecclesia  ; 
sed  ubi  ait :  Pro  corpore  ejus  quod  est  Ecclesia,  plu- 
rimum  commendavit  fidem,  quae  facit  hominem 
membrum  hujus  corporis,  cujus  caput  est  Chri- 
stus.  Cuju4  iterum  Ecclesise  ego  factus  sum  mini- 
ster  secundum  dispensationem,  quia  scio  dispensare 
unicuique  pro  modo  suo  ;  huic  majorem,  iUi 


est  quia  vel  Deum  ipsum  dispenso,  vel  quia  Deus 
me  dispensatorem  instituit,  secundum  dispensatio- 
nem  quas  data  est  mihi  in  vos.  Videtur  hoc  super- 
fluere,  qtice  data  est  mihi  in  vos,  quia  dixerat, 
secundum  dispensationem ;  sed  quibusdam  tradita 
est  dispensatio,  qui  tamen  praeventi  martyrio,  non 
habuerunt  tempus  dispensandi ;  sed  Paulus  et  offi- 
cium  dispensationis  accepit,  et  data  est  ei  facultas 
dispensandi. 

licet  ad  illos  non  fuerit,  dicit  tamcn  sibi  datam 
esse  dispensationem  in  eos,  quia  de  apostolatu  ejus 
sunty  et  per  discipulos  ejus  edocti.  Data  est  mihi 
ideOy  ut  impleam  verbum  Dei,  quod  et  locutus  ab 
aetemo,  et  in  tempore  vaticinatus  est  per  prophetas 
suos.  Magnse  auctoritatis  apud  Deum  Paulus  se  D 
asserit,  cum  dicat  per  se  compleri  quod  tot  ante 
tempora  praedictum  fuit,  et  donec  ad  ipsum  inex- 
pletum  remansit,  scilicet  salvationem  gentium.  Yer- 
bum  Dei  dico,  id  est  mysterium  quod  absconditum 
fuit  a  prioribus  sa^culis,  et  ita  a  saeculis  quod  etiam 
a  generationibus,  id  est  quod  quicunque  in  priori 
genitura  erat,  hoc  secretum  ignoraret.  Licet  pauci 
tunc  cognovissent,  et  hi  justificati  per  fidem  venturi 
ut  Abraham.  Olim  fuit  absconditum,  sed  nunc  in 
dlebus  grhiim,manifestatum  est  sanctis  ejus,  scilicet 
Christi,  nec  omnibus,  sed  illis  quibus  Deus  voluit. 
Ut  ibi  apparuit,  quando  discipuli  reprehenderunt 
Petrum,  quia  recepisset  gentilem  Cornelium,   non- 


miraculorum,  in  quo  etiam  infideles  virtulem  Dei 
confilentur  in  me  esse. 

CAPUT  II. 


«  Yolo  enira  vos  scire  qualem  sollicitudinem 
habeam  pro  vobis,  et  pro  his  qui  sunt  Laodici», 
et  quicunque  non  viderunt  faciem  meam  in  carne, 
ut  consolentur  corda  ipsorum,  instructi  in  cha- 
ritate,  et  omnes  divitias  plenitudinis  intellectus 
in  agnitione  mysterii  Dei  Patris  et  Christi  Jesu, 
in  quo  sunt  omnes  thesauri  sapientise  et  scientiaB 
absconditi.  Hoc  autem  dicO;  ut  nemo  vos  decipiat 
in  sublimitate  sermonum.  Nam  et  si  corpore 
absens  sum  (/  Cor.  v,  3),  sed  spiritu  vobiscum 
sum,  gaudens  et  videns  ordinem  vestnim,  et  fir- 
mamentum  ejus  quae  in  Christo  est  fidei  vestrae. 
Sicut  ergo  accepistis  Jesum  Christum  Dominum 
nostrum,  in  ipso  ambulate,  radicati  et  supraedifi- 
cati  in  fide,  sicut  et  didicistis,  abundantes  ST9 
in  iilo  in  gratiarum  actione.  Videte  ne  quis  vos 
decipiat  per  philosophiam  et  inanem  fallaciam, 
secundum  traditionem  hominum,  secundum  ele- 
menta  mundi,  et  non  secundum  Christum,  quia 
in  ipso  inhabitat  omnis  plenitudo  divinitatis  cor- 
poraliter,  et  estis  in  illo  repleii,  qui  est  caput 
omnis  principatus  et  potestatis.  In  quoet  circum* 
cisi  estis,  circumcisione  non  manufacta  in  ex« 


m 


S.  BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS  II. 


384 


spoliatione  corporis  carnis,  sed  in  circumcisione  A  altiludinem   cognitionis    divinse,    primum    oportet 


Jesu  Christi,  consepulti  ei  in  baptismo,  in  quo  et 
resurrexistis  per  fidem  operationis  Dei,  qui  susci- 
tavit  iilum  a  mortuis.  Et  vos  cum  mortui  essetis 
in  delictis  et  praeputio  carnis  vestrae,  convifica- 
vit  cum  illo,  donans  vobis  omnia  delicta,  delens 
quod  adversus  nos  erat  chirographum  decreti, 
quod  erat  contrarium  nobis,  et  ipsum  tuiit  de 
mediOy  affigens  illud  cruci,  et  exspolians  princi- 
patus  et  potestates,  traduxit  confidenter  palam, 
triumphans  illos  in  seipso.  Nemo  ergo  vos  judicet 
in  cibo,  aut  in  potu,  aut  in  parte  diei  festi,  aut 
neomeniae,  aut  Sabbatorum,  quae  sunt  umbra 
futurorum  ;  corpus  autem  Christi.  Nemo  vos 
seducat  volens  in  humililate  et  religione  angelo- 


nos  considerare  corporea,  quae  subjacent  oculis ; 
dehinc  incoi*porea  in  nobis,  id  est  animas.  Per 
animas,  iterum  incorporea  in  coelis,  ut  angeios,  et 
ab  angelis  conscendimus  adDeum,  intelligentes  eum 
ex  puritate  creaturarum  magis  purum,  magis  spiri- 
talem  et  incomprehensibilem.  In  quo  Jesu  Christo 
sunt  omnes  thesauri  sapientice  et  scientice,  id  est  in 
quo  omnis  sapientia  et  spiritalibus,  et  scientia  de 
corporeis  recondita  est,  sicut  In  thesauro  ;  ipse  enim 
est  thesaurus.  De  plenitudine  omnes  sine  diminu- 
tione  ditantur.  Thesauri  dico  absconditi,  id  est 
paucis  revelati. 

Dicerent   illi  :    Thesauros  istos   non  vidimus,  ut 
in  utroque   sapientiam  et   scientiam  habeamus.  Ad 


rum,  quae   non  vidit  ambulans   frustra   intlalus  -0  hoc  Paulus  :  Et  si  in  Christo 


sensu  carnis  suae,  et  non  tenens  caput,  ex  quo 
totum  corpus  per  nexus  et  conjunctiones  submi- 
nistratum  et  constructum,  crescit  in  augmentum 
Dei.  Si  ergo  mortui  estis  cum  Christo  ab  elementis 
hujus  mundi,  quid  adhuc  tanquam  viventes  mundo 
discemitis  ?  Ne  tetigeritis,  neque  gustaveritis, 
neque  contractaveritis  ;  quae  sunt  omnia  in 
intcritu,  ipso  usu,  secundum  praecepta  et  doctri- 
nas  dominum,  quae  sunt  rationem  quidem  haben- 
tia  sapientiae,  in  superstitione  et  humilitate,  et 
non  ad  pascendum  corpori,  non  in  honore  aliquo 
ad  saturitatem  carnis.  » 

Bxposmo. 


Ideo  laboro  et  certo,  quia  sollicitudinem  habeo 
provobis,  eihsiuc  volovos  scire  qttalemt  id  est  quam 
infinitam,  sollicitudinem  habeam  pro  vobis  confir- 
mandis,  etpro  his  qui  sunt  Laodicice,  Quos  contra 
eamdem  rem  armavit  per  Epistolam  ilhs  missam. 
Sollicitus  etiam  sum  pro  his  affinibus  vestris, 
quitunque  non  viderunt  faciem  meam  in  carne. 
Fama  enim  viderunt  me,  ideo  sollicitudinem  habeo, 
tt^  ipsi  consolentur  corda  ipsorum,  id  est  sua.  Ipsi 
dico  instructi  per  me  in  charitate,  id  est  in  dilectione 
Dei,  ut  memores  Christum  pro  sola  dilectione  pas- 
sum  esse  pro  eis,  accensi  dilectione  ejus  patiendo 
festinent  occurrere  illi.  Instnicti  dico  in  charitate, 
et  instructi  in  agnitione  mysterii  Dei,  ut  cognoscant 
aliqua  mysteria  (secreta)  Dei.  Velquomodo  Trinitas 


B 


totius  boni 


thesaurum  invenitis,  frustra  legem  fidei  adjungere 
vultis.  In  Christo  sunt  thesauri  sapientiae  et  scientiac. 
Hoc  autem  ideo  dico  in  Christo,  scilicet  omnes  esse 
thesauros,  ut  nemo  decipiat  vos  in  sublimitate,  quia 
ilh  pseudo  plurimum  student  in  sublimibus  verbis. 
Sublimitate  dico  seimoniSf  quia  hacc  sublimitas  in 
sermone  tantum  est,  non  in  sententia,  sed  fideles 
simplicitatem  habent  in  verbis,  sublimitatem  in  sen- 
tentiis.  Ideo  dico  :  Pfemo  vos  de  futuro  decipiat ; 
nam  nondum  decepti  estis.  Et  si^  id  est  licet  enim 
absens  sum  a  vobis  corpore,  sed^  id  est  tamen,t;o6u- 
cum  sum  praesens  spiritu,  Hanc  gratiam  multi  san- 
ctorum  habuerunt,  ut  Martinus  et  Nicolaus,  quam 
creditur  praecipue  habuisse  Paulus,  ut  absens  sciret 
per  spiritum,  quid  Ecclesiae  suae  facerent,  vel  ad 
quid  se  disponerent.  Spiritu  vobiscum  sum  gaudens, 
In  hoc  verbo  innuit  eos  nondum  lapsos.  Gaudens 
dico  de  vestra  perfectione,  et  videns  ordinem  ves- 
trum,  id  est  quam  congruo  ordine  ad  singula  vos  con- 
temperetis  ;  parum  est  enim  bona  agerCi  si  fiant  sine 
ordine,  ut  ille  qui  jejunat  incomposita  veste,  seu 
intemperato  sermone,  in  jejunio  suo  se  judicat. 
Videns  eliam  firmamentum  fldei  vestrce,  id  esl  con- 
.firmatam  fidem  vestram  quce  est  in  Christo,  non  in 
lege,  et  quia  confirmati  estis  in  fide,  et  ego  con- 
gaudeo  ordini  vestro.  Ergo,  sicut  accepistis  non  le- 
gem,  sed  Dominum  Jesum  Christum,  sic  ambulate 
non  in  lege,  sed  in  ipso,  Possent  enim  Christum  ac- 
cepisse,  etinlege  ambulare.  Ambulate,  radicati  se- 
cundum  fructum  piae  operationis,    et  aedificati,    ut 


in  Unitate  sit,  et  e  convcrso,  vel  aliquid  hujusmodi.  D  sitis  domus  Deo  adinhabitandum.  Haecbene  adprae- 


Si  quis  enim  cognoverit  quolibet  mysterium  Dei, 
pro  certo  per  hoc  augmcntabitur  in  dilectione  ejus. 
Et  quia  ad  invisibiiia  humanus  sensus  penetrare 
nequit  nisi  per  visibilia,  pr&emittit  instructi  in  cha- 
ritate  et  in  omnes^  id  cst  transeundo  per  omnes 
divitias  plenitudinis  intellectus  :  omnes  divitias,  ut 
de  omnibus  rebus  aliquis  sciant,  licet  non  perfecte  : 
plenitudinis,  ut  de  singulis  plenariam  habeant 
cognitionem.  Vel  plenitudinis,  ut  de  tribus  vel  qua- 
tuor  ad  plennm  omnes  divitias,  ut  de  omnibus 
plena  sit  illis  cognitio.  Et  per  omnes  divitias  pleni- 
tudinis  intellectus  instructi  in  agnitionem  mysterii 
Dei  Patris  Christi  Jesu.  Ut  enim  perveniamus  ad 


latos,  in  quibus  Deus  sedens  distribuebat  gratias 
suas  subditis,  per  manus  praelalorum,  aedificali  ho- 
die  et  cras  supercedi/icatif  et  sic  semper  in  incre- 
mento  boni  opens.  Radicati  dico  eX  superasdificati  in 
ipso,  et  confirmaii  in  /irf^,  ut  in  bono  perseverelis. 
In  fide  dico  non  alia ,  sed  sicut  vos  didicistis  (non 
enim  aliam  trado).  Et  confirmaliin  oc/tonc  gratia- 
rum^  quae  plurimum  valet  ad  impetrandum  de  fu- 
turo.  Et  justum  est  ut  confirmati  gratias  agatis, 
quia  jam  estis  abundantes  multis  bonis  in  illo  Chri- 
sto  acceptis. 

Dico  ambulate.  Ut  autem  libere  Simh\ileiis,videte 
nequis  decipiat  vos.  Haec  dicens,  ad  iUud  sopra 


385 


Exposmo  m  epistolas  pauli.  —  in  epist.  ad  col. 


3S6 


respicit  nemo  vos  decipiat,  Decipiat  dico  per  philo-  A 
sophiam,  sicut  illi  reputant ,  et  quam  ego  dico  ina- 
nemfallaciam.  Fallacia,  quia  nulla  veritasibi,inanis, 
id  est  sine  utilitale.  Sunt  enim  mulla  mendacia,  ut 
poetanim  quae  sunt  inutilia.  Philosophiam  et  inanem 
fallaciam  dico ,  existentem  secundum  traditionem 
hominum,  id  est  humaniter  sapientium,  scilicet  se- 
cundum  legem ;  quae  lex  ante  Christum  quidem  fuit 
traditio  Dei.  Sed  ubi  Veritas  venit,  et  Deuseamces- 
sare  voluit  jam  non  Dei,  sed  traditio  hominum  lex 
fuit.  Secundum  traditionem  bominum  et  fallaciam 
dico,  exercitatam  secundum  elementa.  Eamdem  le- 
gem  elemenla  vocat,  quia,  sicut  pueri  per  elementa 
prius  addiscunt,  ut  sic  transeanl  ad  perfeclionem 
litterarumy  sic  illa  legalia  elementa  dicta  sunt,  quia 
populus  carnalis  impotens  capere  spirilalia  instrue-  -q 
balur  per  carnalia,  ut  in  his  assuetus  in  cultu  Dei 
transiret,  postmodum  ad  serviendum  in  spirituali- 
bus.  Elementa  dico  mundi,  quia  et  praecepta  carnalia 
erant,  et  carnales  qui  accipiebant.  Ha^c  philosophia 
est  secundum  elementa  mundi,  et  non  secundum 
Christum,  quem  accepistis  et  didicistis.  Vere  qui 
logem  tradunt,  non  sunt  secundum  Christum,  quia 
in  ipso  Christo  est  omnis  plenitudo ;  quod  illi  non 
credunt  qui  extra  Christum,  scilicet  in  lege  aliquam 
justitiam  quaerunt.  In  ipso  Christo  hahitat  omnis 
plenitudo  divinitatis.  Habitat  bene  ait.  Quia  sic  est 
divinitas  in  Christo  ut  in  aeternum  permaneat  in 
illo.  Plenitudo  divinitatiSf  id  est  plenaria  et  perfecta 
divinitas,  quse  nullatenus  est  imperfecta.  Omnis  in 
Christo,  quia  omnes  gratiae  quaecunque  in  omnibus 
fuerunt,  in  Christo  sunt,  et  abundantior  adhuc  gra-  ^ 
tia,  quia  in  eo  dicitur  humanata  divinitas,  quia,  sic- 
ut  anima  unitur  corpori,  sic  ipsa  divinitas  persona- 
liter  unita  est  homini  illi.  Divinitas  diversis  modis 
est  ubique.  Est  enim  ^90  in  omni  creatura,  se- 
cundum  quod  [nec  esse  habet  sine  divinitate ,  nec 
permanere.  Hoc  et  alio  modo  est  in  sanctis,  quia, 
per  gratiam ;  et  hoc  utroque  modo  fuit  in  Christo, 
et  adhuc  abundantius,  quia  (sicut  dictum  est)  ad 
quem  modum  anima  in  carne  hominis  humanatur, 
sic  divinitas  humanata  est  in  Christo.  Plenitudo  di- 
vinitatis  habitat  in  Christo  corporaliter,  id  est  im- 
pletive,  non  quod  divinitas  facta  sit  corpus,  sed  quia 
umbrae  prsecesserant,  et  in  Christo  veritas  umbra- 
nim  fuit,  quia,  impletio  omnium  quse  praedicta  vel 
praefigurata  erant.  D 

Probant  iterum  idem.  Vere  tradenles  legem  non 
sunt  secundum  Christum.  Nam  vos  estis  repleti 
omnibus  bonis  in  illo,  id  est  per  Christum,  quod  di- 
cunt  non  posse  fieri  sine  lege.  Qui  Chrislus  est  ca- 
put,  id  est  principium  et  regimen  omnis  principatus 
et  potestatis.  Per  hos  duos  reliquos  ordines  ac^ipia- 
mus.  In  his  verbis  ostendit  posse  Christum  omnia 
roplere,  quia,  si  angclos,  haud  de  hominibus  dubium 
est.  Vult  veritatem  omnium  quae  lex  praecipit  in 
Chnsto  ostendere,  dicens  :  In  quo  Christo  non  so- 
lum  repleti,  sed  etiam  circumcisi  estis^  circumcu 
sione  non  manu  facta,  sicut  in  lege,  in  exspoliatione 


cutis  camis.  Nihil  enim  aliud  fitibi,  nisi  quod  abscin- 
ditur  cuticula  carnis,  sed  estis  circumcisi  in  circum^ 
cisione  C/tm/£,  qua  vos  Chrislus  purificavit.  Vel  ita 
construamus  :  Circumcisi  estis  circumcisione  non 
manufacta.  Circumcisione  dico  facia  in  exspolia- 
tione  corporis ;  quod  corpus  erat  carnis,  id  est  supe- 
rabatur  asensualitate.  Exuistis  enim  corpussecundam 
carnalitatem,  ut  jam  obediatspiritui,  circumcisione 
non  manufactay  sed  in  circumcisione  Christi ,  qua 
Christus  omnia  superflua,  et  dependentia  vitia  a  vo- 
bis  amputavit ;  in  hac  circumcisi  et  purificati  estis. 
Exspoliamur  corpore  camis  in  baptismo,  in  quo 
peccata  deponunlur,  et  liberum  arbitrium  hominis 
accepta  justitia  confortatur,  ut  jam,  si  velit,  bene 
agere  possit.  Non  solum  sumus  circumcisi  deposi- 
tione  peccatorum,  sed  etiam  consepulti  Chrisio  in 
baptismo,  ubi  confortandum  est  arbitriiun  nostrum. 
Consepulii  itaque,  quia  Christus  sepultus  ad  actas 
veteris  hominis  ultra  non  rediit ;  sic  nos,  si  velimus 
uti  ratione,  confortati  in  baptismo  non  revcrtemar 
ultra  ad  actum  vetustatis  peccati.  /n  qu^  etiam 
Christo  resurrexistiSj  quantum  ad  juslificationem 
animae.  Resurrexistis  dico  per  fidem  operationis  Dei, 
id  estquam  fidem  Deus  operatur  in,vobis.  Resurre- 
ctio  Christi  duplicem  resurrectionem  operatur  in 
nobis  :  primam  quam  jam  adepti  sumus,  secundum 
animam ;  alteram  quam  exspectamus  in  immortali- 
tate  corporis  reparata.  Et  quod  fuluram  corporum 
resurrectionem  habituri  simus ,  probat  per  resurre- 
ctionem  Christi,  quae  et  causa  est  et  figura  nostne 
resurrectionis,  dicens  :  Sicut  resurrexistis  prima 
resurrectione  animao,  sic  etiam  vos  convivificabit  in 
immortaUtate  corporum.  Sed  hujus  rei  probatio- 
nem  praemittit,  dicens  :  Qui  Deus  sicut  suscitavit 
Christum  a  mortuis,  ita  et  vos,  cumy  id  est  quamvis, 
essetis  mortuij  ita  ut  viribus  vestris  ad  justitiam 
nullo  modo  respirare  possetis.  Mortui  dico  in  deli' 
ctiSy  id  esi  in  praevaricatione  naturalis  legis.  Deli- 
ctum  enim  dicitur,  quando  quod  debetur,  negligitur. 
Mortui  etiam  in  prcepuiio  camis  vestrce,  id  est  in 
originali  peccato,  quod  congrue  per  praeputium  si- 
gnificat,  in  quo  sedes  est  generationis.  Hoc  autem 
originale  contrahimus,  quia  id  concupiscentia  paren- 
tum  geniti  sumus. 

Licet  ila  essetis  mortui,  tamen  convivificavit.  Qaod 
futurum  est,  per  praeteritum  dicit,  ostendens  se  adeo 
certum  de  hoc  futuro  sicut  de  praeterito.  Convivifica' 
vit  ponendos  cum  illo  in  eadem  dignitate  loci ;  posset 
enim  reddita  immortalitate  convivificare,  et  alibi 
quam  cum  Christo  ponere.  Convivificavit,  inquam, 
donans  vobis  gentibus  omnia  delicta,  et  originalia 
et  actualia.  Et  sic  vos  ab  originali  per  fidem  liberavit; 
sicut  etiam  nos  Judaeos,  qui  falso  putabamur  per 
circumcisionem  inde  liberari.  Quod  ita  ait :  Delens 
simililer  chirographum  decreti^  id  est  legis,  in  qua 
Deus  quid  vellet  fieri  ^91.  decreverat.  Quodchi- 
rographum  erat  adversum  nos  Judaeos.  Chirogra- 
phum  dicitur  manuscriptio,  quod  in  duo  partitur  ut 
utrinque  memoria  factae  rei  teneatur.  Hujus  autem 


387 


S.  BRUNONIS  CARTHnsIANORCjt  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  fl. 


S88 


chirographi  partem  iiabebat  diabolus,  qua  Judaeos  A.  quam  celebrare  signum  erat  iniiovationis  corporis 


accusabat  apud  Deum  de  transgressione  iegis ;  alteram 
partem  habebat  Judaeus,  quem  similiter  propria  ac- 
cusabat  conscientia.  Unde  sic  ait :  Chirographumf  id 
estmemoriam  peccati,  quod  de  decrelo,  id  est  de  lege 
venlebat,  et  adversabatur  nobiSf  iilud  delevit ;  nec 
solum  chirographum,  sed  etiam  ipsum  decretum,  id 
est  ipsam  legem,  quse  erat  contraria  nobis,  quia  et 
magis  nos  instimulabat  diabolus,  et  majori  ardore 
in  vetitum  tendebamus,  et  peccatum  prsevarica- 
tionis  lex  adjungebat.  Ipsum ,  inquam,  decretum 
tulit  de  medio,  id  est  de  communitate,  ut  nec  Judaeo 
relinqueret  nec  gentili  tenendam.  Posset  enim  au- 
ferre  peccatum  legis,  et  dimittere  legem.  Ipsum 
tulit  de  medio,  affigens  illud  cruci,  id  est  ipsam  le- 


nostri,  quam  futuram  exspectamus  in  incorruptione. 
Quae  neomenia  et  sabbatum  jam  non  debent  cele- 
brari ,  quia  suni  umbra  fuiurorum,  id  cst  prae6gu- 
rantia  futuram  veritatem,  sieut  umbra  visa  prope 
corpus  esset  designat.  Futurorum  ait,  secundum 
tempus  legis,  quando  praesens  erat  umbra,  futura 
veritas.  Haec  sunt  umbra  futurorum.  Sed  Christus 
est  corpus^  id  est  veritas  et  impletio  oranium  ho- 
rum  ;  vel  corpus  est  Christus^  id  est  impletio  perti- 
net  ad  Christum ;  ipsius  enim  est  implere  quae  figu- 
rata  fuerant. 

Quia  dixerat  :  Nemo  vos  judicet,  subdit  modos 
illos  in  quibus  timendum  erat  ne  seductos  illos  con- 
demnarent  dicens  :  Ut  autem  non  judicemini,  vi- 


gem  confixit,  ut  ultra  non  teneretur,   quando  expi-  g  dete  :  Nemo  vos  seducat 


rans  ait  :  «  Consummatum  est  {Joan,  xi\,  30);  > 
ostendens  finem  esse  et  compl^onem  omnium  eorum 
quae  in  lege  praecesserant,  et  ulterius  umbram  non 
esse  tenendam,  postquam  veritas  orta  est.  Afjigens 
dico  illiui  crucL  In  cruce  enim  (sicut  diximus)  fmem 
legi  posuit,  omnibus  consummatis,  sicut  praedicta 
fuerant. 

Opponercnt  illi  :  Quomodo  dicis  no»  non  posse , 
nisi  per  Christum  justificariy  cum  Abraham  et  caeteri 
sancti  qui  praecesserunt,  sine  eo  justificati  sint? 
Probat  Pauius  eosdem  similiter  liberatos  per  Chri- 
8tum,  dicens  :  Sicut  nos  contemporaneos  sibi  libe- 
ravit  a  lege  et  a  peccato  legis,  sic  ipse  exspolians 
principatus  et  potestates  apud  inferos.  Non  ait  de 

quibus   exspoliavit,   sed  per  exspolians   significat      ^ ,    ^ 

Ghristum   spolia  sua  ab  inferis  revexisse.  Exspo-  ^  tomen  est  intus  sensu,  'quia  glorialur  subtiliter  se 


in  humilitate  ser- 
monis,  id  occultorum  foris  ostensa,  et  in  religione 
habitus  barbarum  vel  jejuniorum  simulata  humilu 
tate  et  religione  dico  angelorum ;  non  enim  magis 
humiles  aut  religiosos  se  exhiberent  angeli  Dei, 
apparentes  hominibus,  quam  isti  pseudo  ad  oculum. 
Yel,  angelorum^  id  est  verorum  praedicatorum,  qui 
nuntii  Dei  sunt  ad  populum,  quorum  auctoritatem 
isti  pseudo  simulatorie  sibi  usurpant.  Nemo,  in- 
quam,  vel  hoc  vel  illo  modo  seducat  vos,  volenSf  id 
est  amans,  et  facere  in  se  et  vobis  persuadere  ea, 
quas  non  vidit,  id  est  quae  nunquam  intellexit,  quia 
figuras  videt  et  veritatem  nescit.  Ille  dico  ambulans 
et  in  sacramentis  Ecclesiae  quae  recepit  et  hoc  fru- 
stra.  Nihil  enim  illi  proderit  baptismus  qui  detrahit 
fidei.  Qui  licet  humilitatem  foris  ostendat ,  inflatut 


lians^  inquam,  traduxit,  ceu  victor  praedam  perme- 
dios  raptores,  ipse  dico  triumphans  illos  principatus 
inferorum  confidenteT^  id  est  non  dubius  de  trium- 
pho.  Triumphans  dico,  in  semelipso,  non  per  ange- 
lum,  vel  quemlibet  ministrum,  sed  per  seipsum. 
Quod  (eum  scilicet  triumphasse),  palam  est  angelis 
et  hominibus.  Quia  Chrislus  donavit  omnia  delicla. 
Peccatum  legis  et  legem  tulit  de  medio.  Videte  ergo 
nemo  vos  ulterius  inducat  in  legem.  Et  ut  magis 
deterreat,  ait  :  Nemo  vosjudicetf  id  est  faciat  judi- 
cabiles,  id  est  damnabiles.  Judicet  dico,  si  non  re- 
ductos  in  tota  lege,  saltem  in  aliquo,  quia  pro  minima 
traditione  damnaremini.  Quod  ita  ait :  Nemo  vos 
judicet  in  cibo,  vel  vitato  propter  immunditiam,  vel 


sentire,  quod  simplicitas  aliorum  capere  non  suf- 
ficiat ;  et  hic  morbus  elationis  maxime  regnat  in  hae- 
reticis.  Sensu  dico  carnis  sux ;  hic  enim  secundum 
sensus  carnis  judicat  de  singulis,  noa  aliter  intelli- 
gens  quam  subministrant  ei  oculi  et  aures  camis ; 
in  quo  non  differunt  a  mutis  animalibus  ,  quae 
etiam  sensum  habent  de  rebus  secundum  quod  vi- 
dent  et  audiunt.  Inflatus  utique  et  non  tenens  ca- 
put,  id  est  non  concordans  capiti  suo  Christo.  Ilie 
non  tenet  caput  Christum  qui  aliunde  quam  a  ca^pite, 
unde  vigeat,  requirit,  et  sicut  merabrum  non  est 
capitis,  si  aliunde  vigorem  capit,  quod  fieri  nequit ; 
sic  qui  fidei  unitatem  relinquit,  Christo  non  valet 
conjungi. 


sumpto  propter  munditiam^  aut  in  poiu,  sumpto  si-  D     Ex  quo  capite  totum  corpus  Ecclesiae  constru^ 


militer  vel  vitato,  aut  in  parte  diei  festi  observata. 
Dies  festus  quiddam  totum  apud  illos  erat,  partes 
habens,  neomeniam,  sabbatum,  exitum  de  iEgypto, 
introitum  terrae  repromissionis,  etc.  Unde  subdit 
aut  in  parte  neomenia:,  id  est  innovationis  lunae, 
aut  in  participatione  sabbaiomm ,  quae  Judaei  cele- 
brare  consueverunt.  Ideo,  per  aut,  unamquamque 
partem  disjungit,  ut  ostendat  vel  minimam  partem 
sufficere  ad  danmationem  observantis.  Si  autem  co- 
pulasset  per  etj  videretur  pro  omnibus  simul,  et 
non  pro  uno  tantum  observantem  judicari.  Neos 
novaf  mene  luna^;  inde  neomenia,  innovatio  lunce ; 


ctum  per  conjunctiones  fidei  ut  caeterarum  virtutum, 
et  subministratum  quod  alteri  subministretur  ab  al- 
tero  per  nexus,  id  est  per  charitatem,  quae  clavus  est 
et  nervus  connectens  membrum  membro.  Sicut  enim 
in  humano  corpore  membra  prius  constructa ,  id  est 
simui  congregata,  si  non  conjungerentur,  id  est 
unumquodque  loco  suo  aptaretur,  sine  nervis  adhuc 
alterum  membrum  non  sequeretur  alterum ;  et  ideo 
oportet  ut  conjuncta  membra  nervis  connectantur, 
et  tunc  tandem  alterum  alteri  subministrat ;  sic  in 
corpore  Ecciesiae  nos  diversa  membra  in  unum 
construimur,  et  congregata  secundum  discretionem 


389 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.   AD  COL. 


390 


yirtutum,  conjungimur  per  fidem,  etc.  Sed  quia  A 
Dondum  alterum  coUigatum  est  alteri,  necessaria 
est  dilectio,  quo  ciavo  connexa  membrorum  diver- 
sitas  sibi  invicem  cohaerendo  subserviat.  Corpusy  in- 
quam,  sic  construcium  et  subminisiratum  crescit  et 
numero  membrorum,  et  incremento  virlutum,  do- 
nec  veniat  in  augmenium  Deiy  id  est  usquequo  au- 
geatur  in  mensuram  quam  Deus  proposuit,  id  est 
donec  impleatur  numerus  fratrum,  ultimo  justo  ap- 
posito.  Nunc  aliquantulum  aspere  invehitur  in  quos- 
dam  eonim  qui  jam  iuQipiebant,  et  si  non  operari, 
sallem  animo  consentire  et  discemere  dicentes  : 
Quare  melius  sequeremur  illos  quam  istos  ?  el  hu- 
jusmodi.  Unde  sic  ait  :  Quia  per  Christum  tota  £c- 
clesia  crescit  in  augmentum  Dei^  quare  igitur  discer- 
nitis  quasi  dubii  cui  adhaerere  debeatis,  Christo  an  n 
legi  ?  Sed  prsemittit  quare  non  debeant  discernere, 
dicens  :  Si  vos  estis  moriui  cum  ChristOt  quia  mors 
Christi  operata  est  in  vobis  mortem  peccati ;  mortui 
dico  ab  elementis,  quia  prius  eiementa,  solem,  lu- 
nam,  et  c^tera  colebatis,  quod  idem  facitis^  si  le- 
gem  accepta  gratia  tenetis ;  elementa  dico  hujus 
mundi,  quia  et  mundani  qui  colunt,  et  mundana 
sunt  quae  coluntur :  li,  inquam,  moriui  estis  ab  ele- 
mentis,  quod  nec  respirare  ad  horum  culturam  de- 
betis,  quidf  id  est  quare,  adhuc  tanquam  viventes  in 
mundo,  id  est  carnaliter  sicut  prius  in  cultura 
mundi  discemiiis,  dicentes  ne  tetigeritis  cadaver  ? 
vel  hujusmodi,  quidquid  lex  prohibet  ne  tangatur. 
Neque  gusiaueritis  porcum  ?  vel  aliquid  hujusmodi. 
Nequc  contrectaveritis  quse  scilicettangerenonlicet? 
ut  sunt  pudenda  contrectare,  quas  omnia  sunt  in  in-  ^ 
teritum^  id  est  operantur  damnationem.  Non  tamen 
semel  facta,  sed  ipso  usu,  id  est,  si  quis  negligens 
traditiones  legis^  haec  in  usu  ^93  habuerit. 
Quod  dico  ea  esse  in  inteiitum^  hoc  non  secun- 
dumme,  sed  secundum  prascepta  et  docirinas  homi- 
numy  id  est  humaniter  sapientium  dico.  Prsecepta 
Yocat,  quod  solo  imperio  auctoritatis  suse  compelle- 
bant  hoc  facere.  Doctrinas,  quando  aliquas  rationes 
ad  probandum  quod  suadebant  videbantur  adduce- 
re.  Esec  sunt  praecepta  hominum,  quae  etiam  sunt 
habentia,  id  est  videntur  habere,  rationem  quidem 
sapienlias,  a  qua  longe  discreta  sunt.  Rationem  dico 
habentia  in  superstitione.  Superstitio  dicitur,  verae 
religioni  superaddita  falsa  religio.  Hi  autem  qui  ac- 
ceptae  fidei  legem  superaddebant,  merito  supersti-  D 
tiosidicimtur.  In  superstitione  dico  ej^  humilitate  fo- 
ris  simulata,  videntur  rationem  habere.  Quae  etiam 
sunt  secundum  verba  eorum  ad  non  parcendum  cor- 
pori,  Dicunt  enim  nos  non  tenere  legem,  ut  liberius 
indulgeamus  nobis  in  his  quae  jucunda  sunt  corpori, 
se  autem  more  legis  Dei  noUe  parcere  corpori.  Quae 
etiam  non  sunt  iilis  in  honore  aliqu^).  Dicunt  enim 
se  ideo  secundum  legem  humiliari  quia  non  quae- 
runt  honorari  a  populo  sicut  nos ;  quae  etiam  non 
sunt  illis  ad  saturitatem  camis.  Dicunt  enim  se,  ut 
legem  observent;  velle  macerare  camem,  et  nos  de- 
struere  legem  ut  de  omnibus  liceat  ingurgitare  ven- 
trem.  Yel  aliter,  ut  non  ad  parcendum  corpori^  etc. 


serio  dicantur  a  Paulo,  sic  :  Quae  dicunt  rationem 
videntur  habere,  sed  utique  non  habent.  Quae  etiam 
sunt  ad  non  parcendum  corporij  et  stultum  est  ut  in 
quo  damnant  animain,  corpori  saltem  non  parcant. 
Quae  eliam  non  sunt  in  honore  aliquo.  Dum  enim  fi- 
dei  Christi  legem  quasi  necessariam  apponunt,  in 
hoc  dehonorant  Deum.  David  etiam  et  alios  sanctos 
qui  in  lege  nuUam  dixerunt  esse  justitiam,  inhono- 
rant,  dum  legem  apponentes  fidei,  contradicunt 
eorum  testimoniis.  Quae  etiam  non  sunt  ad  saiurita' 
tem  camis.  Extremae  autem  est  amentiae,  ut  damne- 
mus  animam,  carnem  affligere. 

• 

CAPUT  III. 


«  Igitur  si  conresurrexistis  cum  Christo,  quae  sur- 
sum  sunt  quaerite,  ubi  Christus  est  in  dextera  Dei 
sedens ;  quae  sursum  sunt  sapite,  non  quae  super 
terram.  Mortui  enim  estis,  ct  vita  vestra  abscon- 
dita  est  cum  Christo  in  Deo.  Cum  autem  Chri- 
stus  apparuerit,  vila  vestra,  tunc  et  vos  apparebi- 
tis  cum  ipso  in  gloria.  Mortificate  ergo  membra 
vestra,  quae  sunt  super  terram.  Fornicationem, 
immundiliam,  libidinem,  concupiscentiam  ma- 
lam,  et  avaritiam  (Ephes.  \,  3.)  quae  est  sunula- 
crorum  [idolorum]  servitus  ;  propter  quae  venit 
ira  Dei  super  filios  diffidentiae  [incredulitatis]  in 
quibus  et  vos  ambulastis  aliquando,  cum  vivere- 
tis  in  illis.  Nunc  autem  deponite  et  vos  omnia, 
iram,  indignationcm,  malitiam,  blasphemiam, 
lurpem  sermonem  de  ore  vestro.  Nolite  mentiri 
invicem,  exspoliantes  vos  veterem  hominem  cum 
actibus  suis,  et  induentes  novum  {Ephes.  \i,  23) 
eum  qui  renovatur  in  agnitionem  Dei  secundum 
imaginem  ejus,  qui  creavit  eum  ubi  non  est  gen- 
tilis  et  Judaeus,  circumcisio  et  praeputium  [ma- 
sculus  et  femina]^  barbarus  et  Scytha,  servus  et 
iiber,  sed  omnia  et  in  omnibus  Christus.  Induite 
vos  ergo  sicut  electi  Dei  (Ephes.  vi,  11),  sancti, 
et  dilecti  viscera  misericordiae,  benignitatem,  hu- 
militalem,  modestiam,  palientiam,  supportantes 
invicem  et  donantes  vobismetipsis  ;  si  quis  adver- 
sus  aliquem  habet  querelam;  sicut  et  Dominus 
donavit  vobis,  ita  etvos.  Super  omnia  autem  haec, 
charitatem  [al.  add.  continuamj  habete,  quod  est 
vinculum  perfectionis.  Et  pax  Christi  exsultet  in 
cordibus  vestris ;  in  qua  et  vocati  estis  in  uno 
corpore»  et  grati  estote.  Yerbum  Christi  habitet 
in  vobis  abundanter,  in  omni  sapientia  docentes 
et  conunonentes  vosmetipsos,  in  psalmis  et  hym- 
nis  et  canticis  spiritualibus,  in  gratia  cantantes 
In  cordibus  vestris  Deo.  Omne  quodcunque  faci- 
tis  in  verbo  aut  in  opere,  omnia  in  nomine  Do* 
mini  nostri  Jesu  Christi,  gratias  agentes  Deo  et 
Palri  per  ipsum  (/  Cor.  x,  31).  Mulieres,  subditae 
estote  viris,  sicut  aportet,  in  Domino  (Ephes.  v, 
22  ;  /  Petr.  iii,  1).  Viri,  diligite  uxores  vestras,  et 
nolite  aman  esse  ad  illas.  99^  Filii,  obedite 
parentibus  per  omnia ;  hoc  enim  placitmn  est  in 
Domino.  Patres,  nolite  ad  indignationem  (iracon- 


391 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  11. 


m 


•  diam]   provocare    filios   vestros,  ut  non  pusillo  AvindictaZ)etetiam«up^r/i^io*tfM;r^dtt/i^afw.Quodsi 


hi  qui  fidem  non  acceperanl,  damnati  sunt  pro  hu- 
jusmodi,  quid  pulalis  de  vobis  qui  fidem  accipiendo, 
haec  omnia  abdicastis  ?  /n  quibus  membris  corpori« 
peccati,  vos  etiam  sicut  alii  increduli  ambulastis  a/t- 
quando,  cum  viveretis  in  iUiSy  scilicet  tempore  infi- 
deiitatis. 

Olim  ambulaslis  in  illis.  Sed  nunc,  jam  fideles 
facti,  deponite  vos,  et  praedicta,  el  omnia  qu»  se- 
quuntur,  scilicet  iram,  id  est  subitam  commotionem 
animi,  indignationem,  id  est  ne  de  aliqua  prosperi- 
tate  inferioribus  vobis  indignemini.  Deponite  etiam 
malitiam  et  animi  et  corporis,  et  blasphemiam  in 
Deum  et  proximum.  Deponite  etiam  omnem  tur- 
pem  sermonem  de  ore  vestro.  Et  nolite  meniiri  tn- 
Et  quia  mortui  cum  Christo,  jam  ullra  non  vivitis  _.  vicemy  ut  ailer  aiterum  decipiat.  Utique  breviter 


f  [pusilianimes]  animo  fiant  (Ephes.  vi,  4).  Servi, 
c  obedite  per  omnia  dominis  carnalibus,  non  ad' 
€  oculum  servientes,  quasi  hominibus  placenles, 
f  sed  in  simplicitate  cordis  timentes  Dominum  (/ 
t  Petr.  II,  \  8).  Quodcunque  facitis,  ex  animo  opera- 
«  mini  sicut  Domino,  et  non  hominibus,  scientes 
«  quod  a  Domino  accipietis  retribulionem  haeredita- 
€  lis.  Domino  Chrislo  servite.  Qui  enim  injuriam 
t  facil,  recipiet  id  quod  inique  gessit  {Rom,  ii,  H). 
t  Et  non  est  personarum  acceptio  apud  Deum 
«  (Ephes,  VI,  9 ;  Act,  x,  34).  » 

EXPOSITIO. 


mundo.  Igitur  quaerite  qwe  sursum  sunt^  id  est  coe- 
lorum  jucunditatem,  et  omnero  justitiam,  ad  id  quod 
sursum  est  ducentem.  De  sursum  dicitur  quidquid 
de  mundo  non  est.  Quasrite  dico,  si  consurrexistis 
eum  Christo,  id  est  quia  resurrectionem  animae  per 
Christum  adepti  estis,  quse  sursum  sunt,  et  potestis 
et  quaerere  debetis.  Sursum  dico,  scilicet  ubi  Chri- 
stus  in  dextera  Dei  sedens,  id  est  in  aequalitate  Pa- 
tris  quiescens  et  judicans.  Christus  autem,  in  dex- 
tera  Patris  sedens,  causa,  'signum  et  certitudo  est 
nos  cum  Christo  surrecturos.  Nec  solum  quasnte, 
sed  sapite,  id  cst  dulcedinem  praelibate  eorum  qua; 
sursum  sunt.  Sapite,  inquam,^!^  sursum  sunt,et 
non  ea  quce  sunt  super  terram,  Non  debetis  sapere 
quae  sunt  super  terram  ;  vos  enim  mortui  estis  terre- 


omnia  hujusmodi  inlerdicam,  sitis  exspoliantes  vos 
veterem  /iomtnm,idesthabitumpeccatorum  99  C^ 
cum  actibus  suis,  Quidam  enim  habitum  deponont 
peccati,  qui  quandoque  cogente  fragilitate  in  actum 
peccati  labuntur.  Non  tamen  resumentes  habitum 
peccati,  licet  actum,  quia  post  casum  festinant  ad 
poenitentiam.  Exspoliantes  vos  veterem  hominem, 
et  induentes  novum,  id  est  habitum  virtutum,  eum 
scilicet  ^ut  renovatur  quotidie  crescens  in  novitate 
justitiae.  Renovatur  dico,  tendens  tn  agnitionem  Dei, 
quia  semper  crescit  in  cognitione  deitatis  quantum 
in  virtutibus  ascendit.  Renovatur,  inquam,  secundum 
imaginem,  id  est  puritatem  ejus  qui  creavit  eum  pro 
modo  suo  ei  se  conformando,  ubi,  id  est  in  quo  noyo 
homine  non  est  masculus  et  femina^  id  est  nemo  re- 


nis.  Debetis  sapere  quae  sursum  sunt.  Nam  vita  ve-  C  cipitur  vel  abjicitur  propter  sexum.  Ubi  etiam  non 

est  gentilis  vel  Judasus,  id  est  nil  nocet  esse  genti- 
lem,  nil  prodest  fuisse  Judaeum  ;  gentilis  et  Judsus 
dico  generatione.  Et  quia  quidam  de  Judaeis  in  gen- 
tilitatem,  et  quidam  de  gentibus  transiemnt  in  cir- 
cumcisionem,  ideo  addit  ubi  non  est  circumcisio  et 
prceputium,  quia  non  plus  prodest  fuisse  circumci- 
sum  quamesse  praeputiatum.  Ubi  item  non  est  Bav' 
barus  et  Scytha,  qui  barbarior  est  barbaris.  Ubi  non 
est  servus  et  liber  ;  sic  enim  in  corpore  virtutum, 
servus  suscipitur  ut  dominus.  Substantiae  enim  nec 
nocent,  nec  prosunt  in  novo  homine,  quia  omnis 
substantia  creatura  bona  Dei  est,  sed  qualitates,  ut 
justitia,  vel  injustitia,  quae  a  nobis  superadduntur, 
hae  vel  prosunt  vel  impediunt.  Gentilis  et  Judaeus  ibi 


stra  est  in  DeOy  etin  tanta  dignitate  quod  cum  Chri^ 
sto,  Vita  dico  abscondita,  id  est  non  omnibus,  sed 
paucis  revelata.  In  hoc  verbo  multi  erraverunt,  di- 
centes  stultum  esse  hominem  pro  eo  laborare  quod 
homini  revelatum  non  sit.  Nunc  iila  vita  vestra  est 
abscondita;  sed  cum  apparuerit  C/in>/uf ,  veniensad 
judicium,  Christus,  dico,  vita  vestra^  in  cujus  aeter- 
nitate  vobis  paratur  aeternitas,  tunc,  apparente 
Christo,  vos  etiam  apparebitis  cum  ipso  ponendi  in 
gloria.  Lege  satis  improbata  et  fide  sufficienter  com- 
mendata,  sicut  in  Epistola  ad  Ephesios,  subjungit 
moralem  instructionem,  prius  docens  in  publico 
Ecclesiam,  deinde  sexus,  aetates,  et  conditiones,  di- 
cens  :  Quia  vita  vestra  tn  Deo  est,  apparituri  estis 


cum  Christo  in  gloria,  ergo  mortificate  membra  quxe  D  non  sunt,  sed  Christus,  id  est  virtus  veniens  ex 


vestra  sunt  super  teiram,  id  est  in  terrenis  haerentia. 
Haec  membra  vocat  peccata,  quae  membra  sunt  cor- 
poris  peccati,  sicut  in  sequentibus  innuit.  Membra 
morti/icate  vestra,  sciiicet  fomicationem,  ut  est  ha- 
bere  rem  cum  uxore  proximi.  Aliud  membrum  im- 
munditiam  libidinem,  id  est  libidinosam  volunta- 
tem,  et  concupiscentiam,  Et  quia  de  bonis  concupi- 
acientia  dicitur,  addidit  malam,  ut  est  concupiscere 
rem  alienam.  Mortificate  etiam  in  vobis  avaritiam, 
quas  est  illicita  congregando  et  retentando,  quae  ava- 
ritia  est  servitus  idolorum,  Qui  enim  Deum  postpo- 
nit  ut  pecuniam  augere  possit,  spreto  Deo,  pecu- 
niam  colit.  Propter  quas  supradicta  venit  vra^  id  est 


Christo,  est  omniaj  id  est  omnis  perfectio.  Et  ita 
quod  tn  omnibus,  id  est  in  singulis,  sit  omnia. 

Et  quando  quidem  novus  homo  induendus  est,  ergo 
induite  vos  membra  novi  hominis.  Induite  dicit  et 
secundum  decorem,  quia  nuditate  peccati  deturpati 
eramus  et  secundum  depulsionem  frigoris  iniquita- 
tis,  Induite,  inquam,  vos,  sicut  electi  Dei,  id  est, 
quos  Deus  ab  aetemo  et  in  tempore  per  ministros  ad 
fidem  vocando  elegit.  Electi  dico  et  sancii^  id  est 
positione  virtutum  in  bono  sanciti,  et  in  utroque, 
id  est  in  electione  et  sanctificatione  dilecti  induite 
vos  misericordiam.  Et  ad  majorem  incitationem 
expressius  ait :  Yiseera  misericordiaif  ut  in  ipsis  yi- 


393 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  COL. 


394 


sceribus  redundet  pia  affeclio.  Indulte  vos  etiam  cum  A 
roisericordia  animi  hoc  .  membrum  novi  hominis, 
scilicet  benignitatem  largiendi,  et  humilitatem  in 
verbo  et  incessu,  et  modestiamf  id  est  temperantiam 
ia  omnibus,  et  patientiam^  si  adversa  incumbunt. 
Supportantes  vos  invicem,  id  est  alternis  orationi- 
buset  jejuniis  aiter  alterius  onera  portando.  Et  si  quis 
vestrum  habet  querelam^  id  est  justam  repetitionem 
cujuslibet  rei,  adversus  aliquem  fratrem,  donantes 
vobismetipsis  invicem,  nec  ut  prelium  relaxetis,  el 
minus  solito  diligatis,  sed  sicut  Dominus  donavit 
vohis ,  debitum  dimittendo,  et  dilectionem  superad- 
dendo,  ita  et  vos  condonate  vobis  invicem.  Patien- 
tiam,  etc,  induite ;  super  hasc  autem  omnia^  id  est 
superiorem  et  digniorem  his  omnibus,  habete  chari- 
tatem.  Vel  ita  :  Super  hcec,  id  est  magis  laborate  ad  n 
habendam  charitatem  quam  ad  praemissa.  Quod, 
scilicety  habere  charitatem  est  vinculum^  id  est  col- 
ligamentum  perfectionis,  id  est  caeterarum  virtutum 
quae  perfectum  faciunt.  Omnes  enim  virtutes  con- 
gregatae  sine  charitate,  sunt  quasi  pulvis  dissolutus, 
qui  facile  ad  impulsionem  venti  (quia  sine  csemento 
fuit)  dispergitur.  Sic  enim  virtutes  sine  caemento 
charitatis  congregatae  faciie  cedunt  cuilibet  tenta- 
tioni.  Et  ut  incharitate  perfecti  sitis,  pax jidesi  ex- 
terior  concordia,  pax  dico  Christi,  id  est  quam  Chri- 
stus  in  mundo  habuit,  et  habendam  docuit,  sit  in  vo- 
bis,  ita  quod  in  cordibus  vestiis^  non  coaclione,  sed 
ex  voluntate  pacem  habeatis  ad  omnes,  et  ita  sit  in 
cordibus  quod  ibi  exsultet,  id  est  de  quotidiano  gau- 
deat  incremento.  /n  qua^  id  est  ad  quam,  pacem  ha- 
bendam  vocati  estis  a  Deo  in  uno  corpore,  id  est  non  ^ 
tantum  ut  ad  unitatem  corporis  veniatis,  sed  ut  in 
illa  unitate  permaneatis.  Pax  sit  in  cordibus  vestris. 
£/vos  estote  grati,  id  est  gratias  ^90  semper 
agentes  Deo  de  collatis  vobis  beneliciis.  Grati  dicO; 
docentes  et  commonentes  vosmetipsos. 

Sed  in  quo  docere  et  commonere  se  debeant  prae- 
mittit,  dicens :  Ut  possitis  vos  docere  et  commo- 
nere,  verbum^  id  est  doctrina,  Christiy  id  est  vel  de 
Christo,  vel  quam  Christus  docuit,  habitet  continue 
in  vobis,  Et  ita  quod  abundanter,  id  est  abundan- 
tiam  habeatis  in  omni  sapientia,  id  est  in  omni  ge- 
nere  intellectus  historici,  moralis  et  allegoriciy  do- 
centes  vosmetipsos  studendo  in  Scripturis,  et  bene 
docti  commonentes  alter  alterum.  Plurimum  enim 
valet  exhortatiOy  etiam  in  rebus  quas  bene  scimus.  D 
Docentes  et  commonentes  dico  in  psalmisj  in  quibus 
bona  moralitas  continetur;  et  in  hymnis,  in  quibus 
laus  Dei,  vel  sanctorum  ad  gloriam  Dei  refertur ; 
etin  canticis  spiritualibus,  id  est  de  spiritualium 
bonorum  gaudio  agentibus.  Nec  solum  docentes  et 
eommonentes,  sed  etiam  cantantes  Deo,  id  est  ad  glo- 
riam  Dei,  non  solum  in  labiis,  sed  etiam  in  cordibus 
vestris,  Cantantes  dico  in  gratia.id  est  in  conside- 
ratione  gratiae  Dei,  qua  peccata  condonans  vos  justi- 
ficavit.  Ut  paucis  absolvam  quid  vobis  faciendum 
sit :  Omne  quodcunque  facitis  inverbo, aut in  opere, 
haec  et  omnia  seu  in  habitu,  seu  in  cogitatione,  /a- 
cite  in  nomine,  idest  ad  honorem,  Domini  nostri  Jesu 
Patrol.  CLIII. 


Christi.  Vel  aliter :  Omne  quodcunque  facitis  in  ver- 
bo,  aut  in  opere,  ita  quod  sit  omne^  id  est  perfectum, 
non  pro  laude  hominum  factum,  facite  in  nomine 
Domini  nostri  Jesu  Christi.  VosdicO;  semper  agentes 
gratias  Deo  et  Patri,  per  ipsum  Christum,  per  quem 
omnia  bona  vobis  contulit.  Actio  enim  grlitiarum 
plurimum  valet  ad  impetrandum. 

Postquam  in  communi  Ecclesiam  admonuit,  se- 
paratim  instruit  sexus,  selates,  conditioneS;  dicens : 
Invicem  vos  supportate,  sed  vos,  mulieres,  amplius 
quam  caeteri  estote subditmviris  vestris,sicutoportet. 
Opportunum  enim  est  mulierem  subditam  esse  viro. 
Subditae  tamen  in  DominOj  id  est  secundiun  Domi- 
num.  Si  enim  volunt  vos  supponere  adulteris,  iu  hoc 
nolite  subdi.  Yos  €L\iiem,viri,  diligite  uxores  vestras, 
et  nolite  amari  esse  ad  illas.  Nimia  enim  austeritas, 
quandoque  peccatum  generat.  Et  vos,  filii^  obedite 
parentibus  per  omnia;  ita  tamen  quod  in  Domino, 
non  in  cultura  idoli  vel  homicidio.  Obedire  dico, 
quia  hoCi  scilicet  obedire  parenti,  placitum  estDeo. 
Et  vos,  patreSy  nolite  provocare  ad  iracundiam 
filios  vestros,  ut  non  fiant  ptuillo,  id  est  modico, 
animo,  in  patiendo,  et  percussi  a  vobis,  repercutiant 
vos.  Et  vos,  servi,  obedite  per  omnia  dominis,  etiam 
carnalibus,  non  servientes  illis  ad  oculum^  id  est 
quandiu  estis  in  oculis  eorum,  quasi  per  hanc  ser- 
vitutem  placeatis  hominibus  tantum,  sedinsimpli-- 
citate  cordis  servite  illis,  timentesva  hoc  Dominum 
Deum  qui  pro  peccato  vestro  vel  parentum,  vos  ser- 
vos  constituit,  ut  de  filiis  Cham  legimus  (Gen.  ix, 
25).  Necobjiciatis  quod  dominimale  retribuunt  vobis, 
scientesquod  vos  accipietis  a  Domino  Deo  retribu'- 
tionem  ha^reditatis,  id  est  haereditatem  retributam 
vobis,  quia  jugum  impositum  vobis  a  Deo  patienter 
sustinuistis.  Et  cum  dicam  mulieres  subditas  esse, 
viros  diligere,  filios  obedire,  servos  servire,  in  om- 
nibus  his  servite  Domino  Christoy  ne,  propter  obse- 
quium  hominis,  contemnatis  Deum.  Yos,  servi,  sic 
operamini,  quia  quicunque  facit  injuriam^  sive  sit 
servus,  sive  sit  Dominus,  recipiet  id  quod  inique 
gessit,  id  est  mercedem  iniquitatis  in  futuro.  Ideo 
dico  quicunque  injunam  facit,  quia  apud  Deum  non 
est  acceptio  personarum,  ut  hic  acceptus  sit,  quia 
liber ;  ille  projectus,  quia  servus. 

CAPUT  IV. 

«  Domini,  quod  justum  est  et  aequun  servis  prae* 
u  state,  scientes  quoniam  et  vos  Dominum  ha- 
«  betis  in  coelo.  Orationi  instate  [instantes],  vigilan- 
c  tes  in  ea  in  gratiarum  octione,  orantes  simul  et  pro 
c  ^9T  nobis,  ut  Deus  aperiatnobis  ostium  sermo- 
ff  nis,  ad  loquendum  mysterium  Christi  (propter 
c  quod  etiam  vinctus  sum),  ut  manifestem  illud,  ita 
€  ut  oportet  me  loqui.  In  sapientia  ambulate 
«  (Ephes.  v,  15)  ad  eos  qui  foris  sunt,  tempus 
€  redimentes.  Sermo  vester  semper  in  gratia  sale 
€  sit  conditus,  ut  sciatis  quomodo  oporteat  vos  uni- 
«  cuique  respondere.  Quae  circa  me  sunt  omnia  vo- 
<  bis  nota  faciet  Tychicus ,  charissimus  frater  et  fi- 

13 


395 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


396 


t  delis  minisler,    et  conservus   in  Domino,  quem  A  tiam,  ut  sic  ad  id  quod  vellent,  facilius  inducercnt. 


f  roisi  ad  vos  ad  boc  ipsum  ut  cognoscat  quae  circa 
«  vos  sunt,  et  consolelur  corda  vestra,  cum  One- 
«  simo  cbarissimo,  et  Bdeii  fratre,  qui  est  ex  vobis. 
«  Omnia  quae  bic  aguntur  notafaciet  vobis.  Salu- 
«  tat  vos  Aristarcbus  concaptivus  meus ,  et  Marcus 
»  consobrinus  Barnabae,  de  quo  accepislismandata. 
«  Si  venerit  ad  vos,  excipite  illum.  Et  Jesus,  qui 
c  dicilur  Justus ,  qui  sunt  ex  circumcisione.  Hi  soli 
c  sunt  adjutores  mei  in  regno  Dei,  qui  mibi  fuerunt 
«  solatio.  Salutat  vos  Epapbras,  qui  ex.  vobis  est, 
«  servus  Jesu  Cbristi ,  semper  soliicitus  pro  vobis 
«  in  orationibus,  ut  stetis  pcrfecti  et  pleni  in  omni 
c  voluntate  Dei.  Testimonium  enim  illi  perbibeo, 
«  quod  babet  multum  iaborem  pro  vobis,  et  pro  bis 


Ut  in  sapientia  ambuletis,  sermo  vester  semper  sit 
in  gratiaf  id  est  gratiosus  auditoribus,  et  ex  co,  quod 
sit  conditus  sale^  id  est  contemperatus  sapienti  dis- 
cretione.  Vel  ita :  Sermo  vester  sit  conditus  sale, 
ita  quod  semper  sit  in  gratia,  id  est  in  commenda- 
tiooe  gratiae  Dei,  et  nunquam  in  iege.  Ita  conditus 
sakj  ut  sciatis  quomodo  oporteatvos  respondere  uni- 
cuique  interroganti,  pro  simplicitate  ejus  vel  pru- 
dentia.  Sic  vos  de  praemissis  instruo  ;  omnia  autem 
quoi  circa  me  sunt,  et  vincula  et  caetcra,  nota  faciet 
vobis  TychicuSj  charissimusfrateretfidelisminister. 
Credite  iili  quia  nibil  praeter  fidem  ministrabit,  et 
conservus  in DominOy  quia,  sicut  ego,  sic  ^99  ser- 
vit  Domino  in  Evangelio,   et  patitur  pro  eo,  Quem 


«  qui   sunt   Laodiciae,    et  qui  Hierapoli.  Salulat  vos  g  Tycbicum  misi  ad  vos,  ad  hoc  manifestandum,  et  ad 


«  Lucas  (//  Tim.  iv,  11),  medicus  cbarissimus,  et 
«  Demas.  Salutate  fratres  qui  sunt  Laodiciae  et 
»  Nympbam,  ct  quae  in  domo  cjus  est  ecclesiam. 
«  Et  cum  lecta  fuerit  apud  vos  Epistola  baeC;  facite 
«  ut  et  in  Laodicensium  Ecclesia  legatur.  Et  dicite 
c  Arcbippo  :  Yide  ministerium  quod  accepisti  in 
«  Domino,  ut  illud  impleas.  Salutatio  mea  manu 
«  Pauli.  Memores  estote  vinculorum  meorum.  Gra- 
«  tia  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  vobiscum.  Amen. » 

BXPOSITIO. 

Servi,  obedite  dominis,  et  vos,  domini,  prmstate 
scrvis  quod  justum  est,  et  secundum  quod  meren- 
tur,  et  quod  est  asquumtid  est  ut  pensetis eos aeque 


ipsum,  ut  cognoscat  quce  circa  vos  sunt,  et  ego  per 
eum,  et  consoletur  corda  vestra,  desolata  pro  vin- 
culis  meis.  Nola  faciet  Tycbicus,  cum  Onesimocha- 
rissimo  et  fideli  fratre  ;  audite  eum,  quia  natus  est 
ex  vobis.  Hi  duo  facient  vobis  nota  omnia  qua:  hic 
aguntur.  Ideo  commendavit  eos,  ut  crederent  illis, 
sicut  et  sibi.  Salutat  vos  Aiistarchus  concaptivus 
meuSy  qui,  sicut  ego,  pro  Evangelio  in  vincuUs 
captivatur.  Salutat  vos  etiam  Marcus,  consobrinus 
Barnabce.  De  quo  utroque  non  recipiendo  accepistis 
mandata  a  me.  Sed  si  uterque  modo  venerit  ad  vos, 
excipite  illum,  utrumque  reconciliatos  mibi.  Hic 
Marcus  nolens  obedire  Paulo  in  quadam  legatione 
divisus  est  ab  illo  ;  Barnabas  autem,  aroore  camali 
nimiuro  ductus,  abiit  curo  Marco  {Act.  xv,  39).  Pau- 


horoines  esse  sicut  vos,  scientes  quoniam  servi  et  0  Iqs  vero  ne  quid  extra  fidem  praedicarent  segregati 
vos  doroini  habetis  eumdem  Dominum  {n  ccelo.  Ad-     ab  illo,  scripsit  Ecclesiis  ne  audirent  eos  qui  modo 


monitis  his  personis,  iteruro  ad  publicaro  instruc- 
tionero  Ecclesiae  revertitur,  dicens  :  Vos,  servi  et  do- 
mini,  sic  vicissiro  agite  :  Universa  autero  ecclesia, 
instate  orationi  vigilantes,  vel  nocturnis  vigiliis,  vel 
studiosi  in  ^avigilantes  sempev  inactionegratiarum, 
oranteSy  simul  etiam  pro  nobis,  quando  oratis  pro 
vobis.  Vel  simul,  id  est  tota  ecclesia  pro  roe  coro- 
munero  orationero  faciat,  ut  Deus  aperiat  nobis 
ostium  sermonis,  id  est  labia  perquae  egreditur  ser- 
mo.  Aperiat  dico  ad  loquendum  mysterium  Christi, 
id  est  salutem  gentiuro,  quae  usquead  Cbristuro  sub 
myslerio  latuit.  Aperiret  Deus  sibi  os,  si  sermo 
ejus    auditoribus    fuerit   gratiosus.    Quia   propter 


correcti,  erant  cum  Paulo;  et  ideo  de  eis  excipiendis 
iterum  scripsit.  Salutat  vos  etiaro  Jesus,  qui  dicitur 
Justus,  testiroonium  justitiae  habens  ab  omnibus. 
Qui  Marcus,  Barnabas,  Jesus,  sunt  excircumcisione, 
et  hi  soli  ex  circumcisione  sunt  adjutores  mei,  in 
praedicando  regno  Dei.  Quieima^fueruntmihisolaHo 
in  vinculis.  Salutat  vos  Epaphras,  gui  est  natus  ex 
vobi^.  Ille  dico  servus  ChiistiJesu,  et  sollicituspro 
vobis  in  orationibuSf  semper  habitis.  Pro  vobiSf  in- 
quam,  utstetis  perfecit  in  eo  quod  accepistis,  non 
ut  aiiud  accipiatis.  Et  ut  stetis  pleni  in  omni  vo- 
luntate,  id  est  plenarie  cognoscentes  omnem  volun- 
tatem  Dei.  Vere  sollicitus  pro  vobis ;  nam  ego  per^ 


compositiones  verborum,  propter  subtilitates  sen-  D  hibeo  illi  testimonium,  quod  hahet  multum  laborem. 


tentiarum,  nunquam  os  erit  apertum,  nisi  bpiritus 
operetur  in  cordibus  auditorum,  propter  quod^  id 
est  quia,  loquor  roysteriuro  Christi,  post  roultas  af- 
flictiones ,  etiam  nunc  vinctus  sum  ad  loquendum 
ita  ut  ego  manifestem  illud  mysteriuro,  ita  sicut 
oportet  me  loqui  pro  loco,  teropore  ac  capacitate  au- 
ditorum.  Et  sicul  ego  loquor  verburo  Cbristi,  ita 
et  vos  praedicate.  Ambulate  ad  eos  qui  foris  sunty  id 
est  ad  infideles.  Ambulate  dico  in  sapien  tia,  id  est 
in  oroni  discretione  praedicando.  Vos  dico  redimen- 
tes  tempusy  id  est  coroparantes  vobis  opportunitatem 
ambulandi  in  sapientia.  Hoc  esset  redimere  tempus, 
si  vocarent  ad  ccenam,  et  captarent  ibi  benevolen- 


vigilando,  orando  pro  vobis,  et  pro  hii  qui  sunt  Lao- 
diciof,  et  qui  sunt  Hierapoli.  Vicinae  Bcclesiae  erant 
Colossensibus.  Salutat  sos  Lucas^  medicus  charis^ 
simus.  Hic  fuit  evangelista.  Et  Demas  vos  salutat. 
Salutate  fratres  qui  sunt  Laodicice.  Salutate  etiam 
Nympham  illam  roatronam,  et  ecclesiam  quas  est  in 
domo  ejus.  Haec  solita  erat  ministrare  praedicatori- 
bus,  et  timebat  Paulus  ne  seducta  ministraret  illis 
pseudo.  Et  cum  fuerit  lecta  apud  vos  hasc  Epistola, 
facite  utetiam  legatur  in  Ecclesia  Laodicensium,  et 
•ut  vos  legatis  eam  quas  est  Laodicensium.  Et  dicite 
Archippo,  episcopo  vestro,  qui,  quia  contemptus  est 
a  vobis,  ab  officio  cessavit,  dicile  illi  :  Vide,   id  est 


307 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  THESS. 


39d 


provide,  ageministerium  quod  accepistiin  DominOf  j^Salutatio  scripta  mea  manu;  meadico  noii  notarii, 


ut  impleas  illvd,  quia  modo  correcti  parati  sumus 
obedire  tibi.  Dignum  est  enim  ut  quem  contemptus 
vester  deposuit,  obedientia  vestra  restituat.  Hic 
Archippusy  iratus  quia  audierant  contra  se  illos 
pseudo,  dixerat  se  non  amplius  episcopaturum  eis 


sed  mea  Pauli.  Praemittit  quiddam  salutationi. 
Estote  memores  vinculorum  meorum,  ut  vei  mihi 
ministretis  in  vinculis.  Vel,  ut  exemplo  meo  pro 
Christo  patiamini.  Salutatio  haec  est  :  Gratia  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  vobiscum,  Amen. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  PRIMAM  AD  THESSALONICENSES. 

Thessalonicenses  sunt  Macedones.  Hi  in  Christo  Jesu  accepto  verbo  veritatis  perstiterunt  in  fide ,  etiam 
in  persecutione  civium  suorum.  Praeterea  nec  receperunt  falsos  apostolos,  nec  eaquse  a  falsis  apostolisdi- 
cebantur.  Hos  collaudat  Apostolus ,  scribens  eis  ab  Athenis  per  Tychicum  diaconem ,  et  Onesimum  aco- 
lythum. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Thedsalonicenses  sunt  in  Macedonia.  Hi,  au-B 
dito  vQrbo  fidei  a  Paulo,  crediderunt,  accepta 
multa  gratia  in  ipso  exordio  fidei.  Sed  Paulo 
reverso  ab  eis,  qnidam  (sicut  ab  eo  acceperant) 
imitatores  Pauli  perstiterunt  in  bono ;  quidam 
autem  eorum  paulatim  comipti  sunt,  labentes  in 
X^9  foveam  fomicationis.  Coeperunt  etiam  esse 
otiosi,  laborare  nolentes,  et  curiosi,  rumores  urbis 
multo  studio  perquirentes.  Errantes  etiam  dubitando 
de  resurrectione  mortuorum.  Quare  etiam  se  supra 
modum  afOigebant  in  morte  amicorum,  putantes 
eos  non  ampiius  resurrecturos.  Cum  autem  duae 
partes  eorum  essent,  altera  directo  itinere  Pauli 
incedens ;  altera,  sicut  dictum  est,  a  via  veritatis 


aberransy  Paulus  ab  Athenis  Tunotheum  ad  eos 
direxit.  Quoreverso,  ubi  Paulus  quorumdam  fidem, 
aliorum  errorem  per  Timotheum  certus  cognovit, 
scribit  illis  hanc  Epistolam,  in  qua  utramque  par* 
temeorum,  perfectos  scilicet  et  errantes,  habetma- 
teriam  :  bonos  de  perfectione  fidei  collaudando,  et 
ad  incrementum  bonorum,  quae  coeperunt  adhor- 
tando  ;  erranles  a  curiositate,  otio,  fomicatione,  et 
a  dubitatione  habita  de  futura  resurrectione  con* 
gruis  rationibus  retrahendo.  In  qua  re  aperta  satis 
est  ejus  intentio,  scilicet  ut  boni  de  incremento  la- 
borent ;  alii,  dimisso  errore»  bononun  perfectioni 
fide  et  opere  se  conforment. 


EPISTOLA  I  AD    THESSALONIGENSES. 


CAPUT  PRIMUM. 
«  Paulus,  et  Silvanus  et  Timotheus ,  Ecclesise 
Thessalonicensium,  in  Deo  Patre  nostro  et  Do- 
mino  Jesu  Christo.  Gratia  vobis  et  pax.  Gratias 
agimus  Deo  semper  pro  omnibus  vobis^  memo- 
riam  vestri  facientes  in  orationibus  nostris  sine 
intennissione ,  memores  operis  fidei  vestrse,  et 
laboris,  et  charitatis  et  sustinentiae  spei  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  ante  Deum  et  Patrem  no- 
strum,  scientes,  fratres  dilecti  a  Deo,  electionem 
Yestram,  quia  fivangelium  nostrum  non  fuit  ad 
Yos  in  sermone  tantum,  sed  et  in  virtute,  et  in 
Spiritu  sancto,  et  in  plenitudine  multa,  sicut  sci- 
tis  quales  fuerimus  in  vobis  propter  vos.  Et  vos 
imitatores  nostri  facti  estis,  et  Domini,  excipien- 
tes  verbum  in  tribuiatione  multa  cum  gaudio 
Spiritus  sancti,  ita  ut  facti  sitis  forma  omnibus 
credentibus  in  Macedonia  et  in  Achaia.  A  vobis 
enim  dififamatus  est  sermo  Domini,  non  solum 
in  Macedonia  et  in  Achaia,  sed  in  omni  loco 
fides  vestra,  quae  est  ad  Deum,  profecta  est,  ita 
ut  non  sit  nobis  necesse  quidquam  loqui.  Ipsi 
enim  de  nobis  annuntiant  qualem  introitum  ha- 
tmerimus  ad  vos,  et  quomodo  conversi  estis  ad 


Q  a  Deum  a  simulacris  servire  Deo  vivo  et  vero,    et 

ff  exspectare  Filium  ejus  de  coelis  (quem  suscitavit 

ff  ex  mortuis)  Jesum,  qui  eripuit  nos  ab  ira  ven* 

«  tura.  » 

Exposmo. 

Paulus,  etc.  Sicut  moris  ejus  est ,  salutationem 
prsemittit,  dicens :  Paultis,  et  Silvanus,  et  Timotheus ; 
Sylvanuih  secum  in  salutatione  ponit,  quia  in  con- 
versione  eorum  secum  collaboravit,  auctoritatem 
habens  apud  ipsos.  Timotheum  ideo,  quia  ex  con- 
silio  Timothei  qui  ab  eis  reversus  fuerat,  hanc  eis 
Paulus  scribit  Epistolam.  Ideo  etiam  Timotheum 
ponit,  ut  noverint  nihil  eorum  quae  fiunt  apud  eos 
latere  Paulum.  Paulus  et  Silvanus  et  Timotheus 
scribunt  Ecclesias  Thessalonicensium.  Ecclesiae  dico 
existenti  in  Deo  Patre,  et  Domino  Jesu  Christo, 
id  est  hoc  quod  est  Ecclesia,  habet  a  Deo  Patre  et 
Jesu  Christo.  Perseveret  itaque  in  fide  ipsius,  a  quo 
jam  nomen  accepit  electionis.  Hoc,  inquam,  scri- 
bunt,  gratia  vobis  etpax.  In  primis  partem  eorum 
quae  fidei  integritatem  servaverat,  alioquitur  \  fidem 
eorum  magnificans,  et  gratias  illis  in  principio  fidei 
concessas,  ut  per  laudem  Apostoli,  animentur  in 
melius,  dicens  :  Audientes  fructum  fidei  vestrse» 


D 


399 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  H. 


400 


agimus  gratiasDeo,  nec  raro  sedsemper,eiproom- 
nibus  veslris,  qui  in  eo  quod  vobis  Iraditli,  perseve- 
ralis.  Agimus  gralias,  facienies  mcmoriamy  id  est 
Dcum  memorem  veslri  in  orationibus  nostris,  habilis 
sine  intermissione,  quia  cl  jugis  est  oratio,  et  in 
nullo  vos  praBtermillo.  Unde  ^OO  gratias  agat, 
subdit  :  Gratias  agimus  memores  operis  fidei  vestras, 
Cum  multa  sint  opera  fidei,  hoc  pr<ecipuum  [princi- 
pium]  fides  habet  confiteri  quod  credit .  Hi  autem  in 
conspeclu  persecutprum  non  formidabant  Chrislum 
confiteri.  Meraores  etiam  laboris  veslri.  Hi  enim 
pauperati  ab  infideiibus,  laborabant  unde  viverent. 
Mcmores  eliam  charitatis  vestrae.  Adeo  enim  proxi- 
mos  diligebant  ut  illis  otiosis  fructum  laborum  suo- 
rum  communicarent.  Memores  eliam  sustinentio! 
vestrap.  Multa  enimpatiebantur  ab  infidelibus.  Susti- 
nentiacdico  speit  id  est  speratae  rei.  Res  enim  quam 
speratis,  tanlam  palientiam  operatur  in  vobis.  Spei 
dico  Domini  nostri  Jesu  Christi,  Ad  Christura  enim 
pertinet  impletio  hujus  spei,  habitse  ante  Deum  et 
Patrem  nostrum.  Sic  enim  confidenter  sperabant,  ac 
si  jam  Deum  prse  ocuiis  habercnt. 

Commendata  lide  et  charilate  eorum,  dicit  magis 
miras  gratias  Deum  contulisse  illis  in  initio  fidei 
quam  aliis  Ecclesiis.  Et  haec  dicit  ad  incitationem 
eorum,  facientes  memoriam  vestri  in  orationibus 
nostris,  scientes,  fratres  dilecti  a  Deo,  electionem 
vestram^  id  est  quos  quia  dilexit,  clegit.  Et  iterura 
post  electionem  araplius  dilexit,  ideo  dilecti  prae- 
posuit  electioni  ,  ut  ostenderet  bona  eorum  esse 
ex  dilectioneDei.  Scientes  dico  electionem  vestram; 
hanc,  scilicet,  quod  Evangelium  nostrum  non  fuit 
ad  vos  tantummodo  in  sermone,  ut  scilicet  sola  verba 
fierent  in  vestra  conversione  ;  sed  fuit  in  virtute 
miraculorum,  et  in  Spiritu  sancto,  In  ipsa  enim 
acceptione  fidei  multas  gratias  habuistis  ;  et  ita  in 
virtutc  etin  Spiritu,  ut  in  multa  plenitudine  et  mi- 
raculorura  ct  gratiarura  spirilualium.  Sic  ista,  scili- 
cet  et  virtutes  miraculorura  et  gratias  Spiritus  san- 
cti  fuisse  in  vobis  sciraus,  sicut  vos  scitis  hoc  visi- 
bile  de  nobis  qualeSt  id  est  quam  veheraenter  Iribu- 
lati  fuerimus  in  vobis ;  et  hoc  propter  vosipsos  lu- 
crandos,  non  propter  aliud  coramodum.  Sic  fuit 
ad  vos  Evangelium  nostrura,  et  vos  statira  lacH  esHs 
nostri  imitatores,  et  quia  nostri,  ideo  iraitatores  Dei, 
quera  gloriosum  est  iraitari.  Imitatores  dico  in  multa 
tribulatione  tolerata,  excipientes^  id  est  in  excipien- 
do,  verbun;  ut  primura  enim  accepistis  verbura  fidei, 
statira  cura  fide  incoepistis  pati.  Tribulatione  dico 
accepta  non  invita,  Fcd  cum  gaudio  Spiritu^  sanctif 
quia  afHuentia  gratiarura ,  quae  erat  in  vobis ,  facie- 
bat  vos  gaudere  in  trihulationibus.  Fuistis  nostri 
imitatores,  ita  ut  facti  sitis  forma  patientice  omni- 
bus  credeniibus  in  Macedonia  etin  Ach^^ia^  qui  prius 
vobis  crediderunt.  Videntes  enira  vos  praecedere  illos 
ad  coronam ,  laudabant  fidei  vestrae  velocitatem, 
accusando  suam  tarditatera.  lllis  utique  facti  estis 
forma ;  sermo  enim  Domini  diffamatus  est  a  vobis,  id 
est  notificatus  exeraplo  vestro,  non  solum  in  Mace^ 
donia  et  Achaia,  sed  etiam  in  omni  loco  adjacente 


A  illis.  Nec  solum  serrao  Doraini,  sed  etiam  fides  ve- 
stra  plurimum  profccta  est,  quas  fides  est  ad  Deum^ 
id  est  gloriaraundi  sprcta,  Dcum  solum  desiderat. 
liai  estprofectaul  non  sit  nobis  necesseloqui  quid- 
quam  de  introitu  nosiro  ad  vos,  vel  de  conversione 
vestra.  Ideo  non  est  necesse  quidquam  loqui,  quia 
ipsi  eidera  annuntiant  de  vobis,  idestad  gloriam  ve- 
strae  fidei,  qualem^  id  est  quara  difficilem,  introitum 
habuerimus  ad  vos,  Multa  enira  passi  suraus  in  ve- 
niendo  et  apud  vos,  propler  quae  taraen  non  spre- 
vistis  verbura  cx  me.  Annuntiant  etiara  de  vobis, 
id  est  quara  perfecte  conversi  estis  ad  Deum  a  simu" 
lacris,  In  quibus,  siraulatio  tantura,  nulla  veritas. 
Conversi  dico  non  tantura  crcdere,  sed  etiara  servire 
Deo  vivOf  id  estaeterno  qui  vitam  aetemitatis  datu- 

g*rus  est  vobis.  Dco  vivo  et  veroy  id  estin  quo  veritas, 
sicul  in  idolo  simulatio.  Ncc  quoquomodo  servire, 
scd  ctiam  conversiestis  exspeclare  Filiumejus,  ven- 
turum  de  ca^lis  ad  judicium.  Adcoenim  bene  agendo 
securi  sunt,  ut  gaudeaut  occurrere  judici,  non  for- 
midantes  poenam,  sed  de  praemio  securi.  Quem  Fi- 
liura  lieMs  suscitavit  ex  mortuis  factura  nobis /e«um, 
id  est  Salvatorem,  ^0:1.  cujus  suscitatio  nostram 
operatur  resurrectionem  ;  qui  Filius  eripuii  nps  ab 
ira,  id  cst  ab  ultione,  ventura  impiis.  Eripuit  utique 
in  baptismo  diraittens  peccata. 

CAPUT  II. 

c  Nam  ipsi  scitis,  fratres,  introitum  nostrum  ad 
vos,  quia  non  inanis  fuit,  sed  ante  passi  multa,  et 
contumeliis  affecti  (sicut  scitis)  in  Philippis,  fidu- 
ciam  habuimus  in  Deo  nostro^  loqui  ad  vos  Evan- 
gclium  Dei  in  raulta  soUicitudine.  Exhortatio  enim 
nostra  non  de  errore,  neque  de  immunditia,  ne- 
que  in  dolo,  sed  sicut  probati  sumus  a  Deo,  ut 
crederetur  nobis  Evangelium  ;  ita  loquimur,  non 
quasi  hominibus  placentes,  sed  Deo,  qui  probat 
corda  nostra.  Neque  cnim  aliquando  fuimds  in 
sermone  adulationis,  sicut  scitis  ;  neque  in  occa- 
sione  avaritiae,  Deus  testis  cst  ;  nec  quaerentes  ab 
hominibus  gloriam,  neque  a  vobis,  neque  ab  aliis, 
cum  possemus  vobis  oneri  esse,  ut  Christi  apo« 
stoli.  Sed  facti  sumus  parvuli  in  medio  vestrum^ 
tanquam  si  nutrix  foveat  filioa  suos.  Ita  deside- 
«  rantes  vos  cupide,  volebamus  tradere  vobis  non 
D  «  solum  Evangelium  Dei,  sed  etiam  animas  nostras, 
quoniam  charissirai  nobis  facti  estis.  Memores 
enira  estis,  fratres,  laboris  nostri  et  fatigatiouis  : 
nocte  et  die  operantes,  ne  quem  vestrum  gravare- 
raus,  praedicavimus  vobis  Evangelium  Dei.  Yos 
testes  estis  et  Deus  quam  sancte  et  juste  et  sine 
querela  vobis  qui  credidistis,  affuimus,  sicut  sd- 
tis,  qualiter  unumquemque  vestrum  (tanquam  pa- 
ter  filios  suos)  deprecantes  vos ,  et  consolantes, 
testificati  sumus,  ut  ambularetis  digne  Deo,  qoi 
vocavit  vos  in  suum  regnum  et  gloriam.  Ideo  et 
nos  gratias  agimus  Deo  sine  intermissione,  quo- 
niam,  cum  accepissetis  a  nobis  verbum  auditus 
Dei»  accepistis  iliud,  non  ut  verbum  homioom. 


40i 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  I  AD  THESS. 


m 


€  sed,  sicut  esl  vere,  verbum  Dei,  qui  operatur  in  A     Vere  non  quasi  placenles  hominibus,  neque  enm 
«  vobis  qui  credidistis  [al.  add.  in  ipsum].  Vos  enim  •  aliquando  fuimus  in  sermone  adulationU,  sicut  vos 

v^^nv  w  n  w  ^^«a^««         •^«aSk         aaA._  C_  ^  & ■  .^  __■_*_  ^^       *  ■  .  « 


t  imitatores  facti  estis,  fralres,  Ecclesiarum  Dei, 
t  quae  sunt  in  Jud»a,  in  Christo  Jesu,  quia  eadem 
«  passi  estis  et  vos  a  contribulibus  vestris,  sicut  et 
»  ipsi  a  Judsis,  qui  et  Dominum  occiderunt  Jesum 
«  et  prophelas,  et  nos  persecuti  sunt,  et  Deo  non 
«•  placent ,  et  omnibus  bominibus  adversantur,  pro- 
«  hibentes  nos  gentibus  loqui  ut  salvi  fiant,  ut  im- 
«  pleant  peccata  sua  semper.  Pervenit  enim  ira 
«  Dei  super  illos  usque  in  fmem.  Nos  autem,  fra- 
«  tres,  desolatia  vobis  ad  tempus  horae,  aspectu, 
c  non  corde ,  abundantius  festinavimus  faciem  ve- 
«  stram  videre  cum  mullo  desiderio,  quoniam  vo- 
f  luimus  venire  ad  vos.  Ego  quidem  Paulus   et  se- 


scitis,  et  vos  in  testes  appello.  Ffegue  fuimus  in  ser- 
mone  avaritia^ ;  nec  etiam  in  occasione  ut  sallem 
suspicari  posset  de  nobis  ;  et  Deus  inde  testis  est. 
Et  non  fuiraus  quasrentes  gloriamab  hominibus^qmtL 
neque  a  vobis ,  neque  ab  aliis,  Non  fuimus  in  occa- 
sione  avaritiae,  cum,  id  est  quamvis,  possimus  vobis 
esse  oneri,  accipiendo  temporalia  a  vobis  ut  apostoli 
Christi.  Non  quaerenles  gloriam,  sedfactisumus  por- 
vuli  inmedio fid  est  humiles  in  eoirmumiaXe  vestrum. 
Nullus  enim  fuit  cui  non  condescenderim.  Parvuli 
dico,  tanquam  nutrix  condescendens  parvulo,  et 
multa  sustinens  ab  illo.  Nec  nutrix  conducta  pretio, 
sed  si  foveat  proprios  /ilios,   quibus  ex  dilectione 


t  mel  et  iterum,  sed  impedivit  nos  Satanas.  Quae  est  ^  sola  parvula  sit ;  nihil  ibi  quaerens    prjeter  filios. 


«  enim  nostra  spes  aut  gaudium,  aut  corona  glo- 
f  riae?  Nonne  vos  anle  Dominum  nostrum  Jesum 
«  Christum  estis  in  adventu  ejus  ?  Vos  enim  cstis 
f  gloria  nostra  et  gaudium.  x 

BXposrrio. 

Dicendo  superius  qualem  introitum  et  quales  fra- 
tres,  bis  signiScaverat  vobis  difficultatem  introitus 
8ui ;  quam,  quia  exsecutus  non  fuerat,  modo  satis 
callide  inserit,  dicens  :  Non  oportet  me  dicere  qua- 
lem  introitum  habuimus  ad  vos  ;  nam^  vos  ipsi  fra- 
treSj  satis  scitis  introitum  nostrum  ad  vos,  quia  id 
est  quod,  non  fuit  inanis,  id  est  inutiiis.  Inanis  es- 
set  sipro  rebus  mundi  pateretur,  vel  sipali  resurge- 
ret,  vel,  si  in  eis  fructum  fidei  noa  faceret.  Non  fuit 
inanis,  sed  ante^  id  est  in  veniendo.  passi  sumus  in 
Philippis  acerbitatem  tribulationis ,  et  etiam  affecti 
eontumeliis,  id  est  afflicti  opprobriosis  verbis.  Passi 
et  affecti  dico  sicut  vos  ipsi  sciiis^  Nos,  inquam,  ita 
passi  et  affecti  fuimus  apud  vos  in  -multa  sollicitu^ 
dine^  id  est  curiosi  de  domesticis  rebus.  In  multa 
enim  penuria  eramus,  et  curiosi  ne  vos,  videntes 
contemptum  nostrum,  contemneretis  in  nobis  ver- 
bum  Dei.  Et  licet  in  tanta  solUcitudine  essemus,  la- 
men  habuimus  fiduciam  loqui  ad  vos  Evangelium 
Dei.  Habuimus  dico  in  Domino  nostro ;  pi*ae  nimia 
enim  difHcultate  vis  humanain  nobis  deficiens  com- 
peUebat  nos  Deum  consulere.  Ideo  fiduciam  habui- 
mus  quia  exhortatio  nostra  facta  ad  vos  non  erat 
de  errore,  id  est  de  suasione  erroris,  ul  doce- 


Tanquam  nutrix  iilios  ita  desiderantes  vos,  non  res 
vestrascupide,  volebamus  tradere  vobis  nonsolum 
Evangelium  Dei^  sed  eiiam,  si  oporteret,  animas  i/e- 
stras,  Ideo  quoniim  facti  esiis  nobis  charissimi, 
focti  sumus  utique  parvuli  tanquam  nutrix.  Vosenim, 
fratres,memores  estis  laboris  nostri  et  fatigationis : 
posset  enim  laborare  non  usque  ad  fatigationem, 
sed  plerumque  a  Deo  laborabat  ut  magis  defessus 
desisteret  quam  voluntarius.  Bene  dico  laboris  et  fa^ 
tigationis ;  nos  enim  prcedicavimus  in  vobis  Evan^ 
gelium  Dei^  operantes  nocte  ac  die^  quantum  diei 
residuum  erat  a  prsedicatione  et  oratione.  Ideo  sic 
operantes,  ne  quem  vestrum  gravaremus;  et  quod  ita 
fecerim,  vos  estis  testes  et  Deusquam  sancte  in  me. 


C: 


et  quam  juste  ad  proximum,  et  sine  quereUi,  id  est 


mnocenter,  sine  omni  malo,  fuimus  vobis  qui  credi- 
distis,  Quia  sancte  etjuste  fuimus  vobis^  sic  notum 
habetis  sicut  scitis  hoc,  qualiter  testificati  sumus, 
unumquemque  vestrum,  deprecantes  vos  et  conso^ 
lantes  tribulatos  tanquam  pater  consolaretur  /ilios 
suos. 

Testificati  sumus  ut  ambularetis  digneDeOy  id  est 
ut  essetis  digni  habere  Deum.  Vei ,  ut  dignum  sit 
Deum  habitare  in  vobis  :  qui  Deus  vocavit  vos  in 
csuum  regnum,  id  est  ad  hoc  ut  modo  regnaret  in 
vobis,  qui  prius  eratis  regnum  diaboli,  et  in  haben- 
dam  gloriam  in  futuro.  Et  quia  in  regnum  Dei  vo- 
cati  estis,  ideo  nos  gratias  agimus  Deo  sine  intermi^- 
sione,  quoniam^  cum  a  nobis  accepissetis  verbum  au- 
ditus,  id  est  ex  solo  auditu  exciperelis  verbum  Dei, 
rem  vos  errare  in  fide,  neque  de  immunditia,  sicut  D  accepistis  illud,  non  ut  verbum  hominum,  sed  sicut 


illi  Nicolaitm  qui  suadent  mulieres  omnibus  esse 
communes.  Neque  exhortatio  nostra  est  in  dolo^  id 
est  in  deceptione.  Posset  enim  esse  neque  de  errore^ 
neque  de  immunditia,  et  tamen  in  dolOf  si  intenderet 
aecipere  ab  eis.  Non  fuit  in  dolo ,  sed  sicut  probati, 
id  est  probabiliter  sumus  inspecti  a  Deo,  ut  ab  illo 
erederetur  nobis  Evangelium.  Sicut  probati  aumus, 
Ua  loquimur,  id  est  non  minus  in  nobis  Deus  inve- 
nit  quam  se  inventurum  praevidit.  Loquinmr  dico, 
non  solum  non  placentes,  sed  nec  etiam  facti  quasi 
p]acentes  hominibus,  sed  quaerentes  placcre  Deo, 
qui  probat  corda  nostra,  id  est  cui  etiam  aperta  est 
iiostra  volontas. 


verbum  Dei  {quod  verum  est),  qui  Deus  operatur 
in  vobis  quolidie  qui  credidistis.  Et  vere  operatur 
in  vobis.  Nam  vos,  fratres,  facti  estis  imitatores  Ec' 
clesiarum  Dei,  quas  sunt  in  Judasa ;  quae  sunt  dico 
in  Christo  Jesu.  Imitatores  in  hoc,  quia  passi  estis 
eadem  et  vos  a  contribulibus  vestris ,  sicut  et  ipsi 
passi  sunt  a  Judans.  Qui  Judaei  non  mirum  si  perse- 
quuntureos,  quia  occideruntDofttinumJesum  etpro- 
phetas.  Nos  eiiam  persecuti  sunt,  in  quo  utique  non 
placent  Deo,  licet  persequendo  nos,  arbitrentur  ob- 
sequium  se  praestare  Deo.  Qui  etiam  Judaei  adver- 
santur  omnibus  hominibus,  id  est  utiiitati  omnium 
hominum,  prohibentes  nos  loqui  gentibus,  ut  salvoB 


403 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


401 


fiant,  Prohibentes  ideo  utsemperimpleant  peccata  Jl  '  mus  propter  vos  ante  Dominum  Deum  nostmm, 
sua,  donec  juste    et  sufficienter  probati  sint,  et  *  «  nocte  ac  die  abundantius  orantes,  ut  videamus 

«  faciem  vestram,  et  compleamus  ea  quae  desunt 
«  fidei  vestrse  ?  Ipse  autem  Deus  et  Pater  noster,  et 
«  Dominus  Jesus  Christus  [a/.  deest  Christus]  dirigat 
«  viam  nostram  ad  vos.  Vos  autem  Dominus  mul- 
«  tiplicet,  et  abundare  faciat  charitatem  vestram  in 
«  invicem,  et  in  omnes,  quemadmodum  et  nos  in 
«  vobis  ad  confirmanda  corda  vestra  sine  querela, 
«  in  sanctitate  ante  Deum  et  Patrem  nostrum,  in 
«  adventu  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  omnibus 
«  sanctis  ejus.  Amen.  » 

Exposmo. 


impii  ad  cumulum  damnationis  veniunt.  Ideo 
sic  prohibent  guia  ira,  id  est  excsecatio,  Dei  venit 
super  illos  usque  in  finem,  quando  Deus  auferet 
velamen  de  cordibus  eorum ,  et  tunc  reliquiae  salvse 
fient  {Hom,  ix,  27 :  xi,  5).  Vel,  usque  in  finem,  id 
est  ad  mortem,  quando  tradentur  perpetuo  igni. 
Et  quia  vos  eadem  passi  estis,  ideo,  fratres,  nosde^ 
solati  a  vobis,  causa  enim  desolationis  nostrae  ve- 
niebat  a  nobis,  non  quia  plangeremus  casum,  sed 
quia  timebamus  :  desolati  dico  ad  tempus,  id  est  ex 
quo  Timotheum  ad  vos  misimus,  donec  per  eumdem 
constantiam  vestram  audivimus  ;  ubi  ait  ad  tempus, 
innuit  eos  non  peccasse  :  desolati  dico  remoto  ore, 


Propter  quod  guia  eadem  passi  estis,  et  quia  nos 


id  est  sermone  nostro  a  vobis,  et  aspectu  remoto  :  g  desolati  sumus  a  vobis,  et  quia  vos  estis  gaudium, 


non  lamen  remoto  corde  abundantiuSy  quam  prius 
festinavimus  videre  fadem  vestram  cum  multo  de- 
siderio.  Bene  dico  cum  desiderio,  guoniam  voluimus 
venire  ad  vos,  et  in  ipso  itinere  jam  eramus.  Ego 
guidem  Paulus^  quidquid  ahi  formidarent,  et  semel 
et  iterum  venire  volui ;  sed  Satanas  impedivit  nos, 
Satanas  ideo,  ut,  remota  consolatione  magistri,  fa- 
cilius  vos  pervertere  posset.  Deus  ideo  hoc  consen- 
sit,  ut  vos  de  tentatione  superata  gloriosiores  habe- 
ret ;  ideo  Satanas  impedivit,  quia  vos  estis  spes 
nostra,  etc.  Yel  ita  :  Ideo  venire  voluimus,  quia  guce 
est  nostra  spes  habenda  in  futuro,  aut  quod  est 
gaudium  tunc  iterum  mihi  paratum,  aut  corona  glO' 
rias,  id  est  gaudium  illud  non  erit  mediocre,  sed 
corona  glorias,   id  est,  corona  gloriosa  :  dico  quod 


et  corona  nostra,  propter  hoc  non  sustinentes  am- 
plius,  sustinentes  ideo  ait  quia,  donec  per  Timo- 
theum  ^O^  consolatus  eos  est,  et  per  eumdem 
quomodo  in  fide  starent  accepit,  quasi  grave  pondus 
timens  casum  eorum  sustinuit.  Non  sustinentes  am- 
plius,  placuit  nobii: ,  mihi  et  Silvano  ,  remanere 
Athenis,  solis,  id  est  ita  ut  soli  essemus  a  solatio  Ti- 
mothei  qui  necessarius  erat  nobis.  Hic  significat  ab 
Athenis  hanc  se  direxisse  Epistolam.  Remansimos 
Athenis,  et  misimus  Timotheum  fratrem  nostrum, 
etministrum  Dei  in  EvangeliumChristi.  Commendo 
eum  vobis,  ipsum  audite.  Misimus,  inquam,  ad  con- 
firmandosvoSf  ut  in  melius  proficeretis.  Confirman- 
dos  et  exhortandos  dico  pro  fide  vestra  eustodienda, 
ne  erret  vel  deficiat.  Confirmandos  dico  ut  nemo  ves' 


est  gaudium  et  corona  mea  ?  Sed  nonne  vos  estU  ^  trurn  moveatur  in  tribulationibusUtis,  quasct  vo« 


per  puritatem  vitse  positi  nunc  ante  Dominum  nos- 
trum  Jesum  ?  EstU  dico  corona  prseparata  mihi  in 
adventu  ejus.  Yere  tunc^ritis  gaudium  mihi  et  co- 
rona,  quia  etiam  jam,  ubi  came  pressus,  miuus  in- 
telligo,  estU  vos  gloria  nostra  et  gaudium. 

CAPUTin. 

c  Propter  quod  non  sustinentes  atdplius,  placuit 
«r  nobis  remanere  Athenis,  solis  [al.,  solos] ;  et  mi- 
ff  simus  Timotheum  fratrem  nostrum,  et  ministrum 
«  Dei  in  Evangeiium  Christi,  ad  confirmandos  vos 
f  et  exhortandos  pro  fide  vestra,  ut  nemo  moveatur 
«  in  tribulationibus  istis.  Ipsi  enim  scitis  quod  in 
t  hoc  positi  sumus.  Nam  et  cum  apud  vos  essemus, 


patimini  et  nos  patimur.  Ubi  ait :  Nemo  moveatur^  in- 
nuit  eos  nondum  motos,  et  se  nolle  saltem  unum  a 
fide  moveri.  Nec  debetis  moveri  ;  ipsi  enim  bene  sei^ 
tU  quod  nos  et  vos  positi  sumus  in  hoc  ut  adversa 
patiamur.  Seitis  utique.  Namcum  apud  vos  essemus, 
prcedicabamus  vobU  nos  esse  passuros  tribulationes, 
sicut  utique  pro  dicto  meo  factum  esty  et  vos  bene 
scitU  esse  factum.  Propterea,  id  est  quia,  passns 
sum  tribulationes,  ne  tribulatio  magistri  causa  esaet 
defectus  vestri,  ego  non  amplius  siutinens,  nisi  ad 
cognoscendum  fidem  vestram,  ut  per  legatum  fidem 
vestram  cognoscerem.  Nisi  ideo,  ne  forte  tentaverit 
vos  is  qui  tentat,  id  est,  cujus  officium  est  tentare : 
et  ne  sic  labor  noster  fiat  inanU  vobis,  succumben- 
«  prsedicebamus  vobis  passuros  nos  tribulationes,  ^  tibus  tentationi.  Olim  misi  :  nunc  autem  Timotheo  a 


«  sicut  et  factum  est  et  scitis.  Propterea  et  ego 
«  ampiius  non  sustinens,  misi  ad  cognoscendam 
«  fidem  vestram ,  ne  forte  tentaverit  vos  is  qui 
ff  tentat,  et  inanis  fiat  labor  noster.  Nunc  autem 
«  veniente  Timotheo  ad  nos  a  vobis,  et  annuntiante 
ff  nobis  fidem  et  charitatem  vestram,  et  quia  me- 
•  moriam  nostri  habetis  bonam  semper,  deside- 
ff  rantes  nos  videre ,  sicut  nos  quoque  vos ;  ideo 
«  consolati  sumus,  fratres,  in  vobis  in  omni  neces- 
«  sitate  et  tribulatione  nostra  per  fidem  veslram, 
«  quoniam  nunc  vivimus,  si  vos  statis  in  Domino. 
u  Quam  enim  gratiarum  actionem  possimus  Deo 
«  retribuere  pro  vobis  in  omni  gaudio  quo  gaude- 


vobis  veniente  ad  nos,  et  eo  annuntiante  nobU  /i- 
dem  quam  firmiter  tenetis,  et  charitatem  vestram, 
qua  omnes  nos  diligere  probatis :  annuntiante  etiam 
quia,  id  est  quod,  habetU  memoriam  nostri  bonam, 
sieut  debetis  :  desiderantes  semper  videre  nos,  sicut 
nos  quoque,  desideramus  videre  vos :  illo  hoc  annun- 
tiante,  consolati  sumus^  fratres,  in  vobis .  Ideo,  id 
est  pro  eo  quod  sic  annuntiante  de  vobis,  et  non 
propteir  aliud  ;  posset  enim  hoc  ipsi  annunti^ri,  et 
pro  alio  consolari  :  consolati  sumus  in  vobis  per 
fidemy  id  est  propter  fidem  vestram  firroiter  stan- 
tem.  Yel ,  per  fidem  vestram  juro  me  consolatum 
esse,  quam  diligens  non  pejerarem.  <]lonsoIati  dico 


405 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —   IN  EPIST.  I  AD  THESS. 


406 


In  omni  necessitate,  id  est  penuria  :  et  in  omniA 
tribulaHime  nostray  quam  a  persecutoribus  patior  : 
quia  nec  etiam  afflictio  mea  potest  gaudium  pertur- 
bare  quod  habeo  de  vestra  firmitate.  Ideo  dico  nos 
consolatos  :  quoniam  nunc  etiam  in  tribulatione  et 
penuria  vivimus,  id  est  in  gaudio  nos  vivere  credi- 
mus  :  si  vos  statis  jin  Domino  ,  quod  utique  verum 
est,  quia  statis.  Illud  si  approbativum  est. 

Merilo  ideo  vivimus  :  quia  quafn  actionem  gratia'- 

rum  possumus  retribuere  Deo  pro  vobis  :  in  fide  et 

charitate    manentibus.    Possumus  dico    nos  positi 

in  omni  gaudio,  quogaudemUrS  propter  vos,  existentes 

ante  Deum  nostrum.  Vel,  gaudemus  ante   Deum 

nostrum    propter  vos  :  placet   enim  in  conspectu 

Dei,  quod  oblitus    meae   tribulationis,    congaudeo 

bonis  vestris.  Retribuere  ideo  dicit,  quia  bona  quae  -d 

Deus  tribuit  Ecclesiis  Pauli,  Paulus  annumerat  col- 

lata  esse  sibi.  Gaudemus  non  soium  gratias  agen- 

tes  :  sed  etiam  orantes  nocte  et  die  abundantiuSf 

quam    prius   nondum    audita    perfectione  vestra : 

orantes  hoc,  ut  videamus  faciem  vestram  :  et  prae- 

sentes  ea  compleamus  in  vobis   qtue  adhuc  desunt 

fidei  vestrm.  Paulus  cum  primum  tradidit  illis  fidem, 

quia  adhuc  simplices  erant,  non  sufficientes  capere 

mysteria  Dei,   secundum   ea  quae  fidei  necessaria 

erant,  eos  initiavit  :  sed  quia  modo  perfecti  sunt, 

si  modo   esset  apud  eos,   aperiret    Scripturas  et 

mysteria  Dei  :  quse  sicut   prius    superflua   essent 

eorum  simplicitati,  sic   modo  deerant  eorum   per- 

fectioni.  Oramus  videre  faciem  vestram  :  ipse  au^ 

tem  Deus  et  paternoster,  et  Dominus  Christus  diri- 

gat  viam  nostram^  id  est  faciat  directum  iter  nostrum 

ad  vos.  Sive  autemveniam,sive  nonveniam,  Dofninu^ 

semper multiplicetvos  secundum  augmenlum  mem- 

brorum :  et  faciatabundare  charitatem  vestram  in  in- 

vicem :  quod  omnes  vicissim  diligatis  vos  in  Ecclesia :  et 

in  omnes,  id  est  etiam  ad  infideles,  transeat  charitas 

vestra.  SOC^  Faciat  abundare ,  quemadmodum  et 

nos  abundamus  charitate  in  vobis.  Abundare dico^  ad 

confirmanda  corda  vestra  ut  voluntas  vestra  in  omni 

bono  sit  confirmata.  Confirmanda  dico,  sine  querela^ 

vX  Qulla  sit  ibi  injustitia,  et  confirmanda  in  sanctitate, 

ut  in  bonis   sanciti   sitis  et   confirmati.  Sanctitate 

dico,  habita  ante  Deum  et  Patrem  nostrumf  id  est  in 

beneplacito  Dei  Patris.  Corda  dico  sic  confirmanda 

in  adventu,  idest  in  consideratione  adventus  Domini 

nostri  Jesu  Christi.  Qui  enim  bene  semper  memor  D 

erit  adventus  Ghristi  ad  judicium,  timebit  peccando 

provocare  eum.  Vel  ita  :  Confirmanda  in  adventUj  id 

est  usque  in  adventum  Domini  nostri  Jesu  Christi. 

Christi  dico  venturi  cum  omnibus  sanctis  suis,  qui 

cam  eo  judicaturi  sunt  mundum.   Vel,  confirmanda 

cum  omnibv^  sanctis  ejus^  ut  sic  confirmet  et  vos 

quemadmodum    confirmavit  sanctos  suos.   Amen, 

id  est  ita  fiat,  ut  vos  sic  confirmemini. 

CAPUT  IV. 

«*  De  caetero  ergo,  fratres,  rogamus  vos  et  obse- 

<  cramus  in  Domino  Jesu,  ut  quemadmodum  acce- 

<  pistis  a  nobis  quomodo  oporteat  vos  ambulare  et 


placere  Deo,  sic  et  ambuletis  ut  abimdetis  magis. 
Scitis  enim  quae  praecepta  dederim  vobis  per  Do- 
minum  Jesum.  Haec  est  enim  vohmtas  Dei  san- 
ctificatio  vestra  (Rom.  xn,  2;  Ephes.  vi,  17),  ut 
abstineatis  vos  a  fornicatione,  ut  sciat  unusquisque 
vestrum  vas  suum  possidere  in  sanctificatione  et 
honore,  non  in  passione  desiderii,  sicut  et  gentes 
quae  ignorant  Deum.  Et  ne  quis  supergrediatur, 
neque  circumveniat  in  negotio  fratrem  suum, 
quoniam  vindex  est  Dominus  de  his  omnibus, 
sicut  praediximus  vobis,  et  teslificati  sumus.  Non 
enim  vocavit  nos  Deus  in  immundiliam,  sed  in 
sanctificationem.  Itaque  qui  haec  spernit,  non 
hominem  spernit,  sed  Deum,  qui  etiam  dedit  Spi- 
ritum  suum  sanctum  in  nobis.  De  charitate  au- 
tem  fraternitatis  non  necesse  habuimus  scribere 
vobis.  Ipsi  enim  vos  a  Deo  didicistis  ut  diligatis 
invicem  {Joan.  xiii,  34).  Etenim  illud  facitis  in 
omnes  fratres,  in  universa  Macedonia.  Rogamua 
autem  vos,  fratres,  ut  abundetis  magis,  et  ope- 
ram  detis  ut  quieti  sitis,  et  vestrum  negotium 
agatis  ;  et  operemini  manibus  vestris,  sicut  prae- 
cepimus  vobis,  et  ut  honeste  ambuletis  ad  eos  qui 
foris  sunt,  et  nuliius  aliquid  desideretis.  Nolumus 
autem  vos  ignorare,  fratres,  de  dormientibus,  ut 
non  contristemini,  sicut  et  caeteri  qui  spem  nou 
habent.  Si  enim  credimus  quod  Jesus  mortuus  est 
et  resurrexit,  ita  et  Deus  eos  qui  dormierunt  per 
Jesum  adducet  cum  eo.  Hoc  enim  vobis  dicimus 
in  verbo  Domini,  quianos  qui  vivimus,  qui  residoi 
sumus,  in  adventu  Domini  non  praeveniemus  eos 
qui  dormierunt.  Quoniam  ipse  Dominus  in  jussu 
et  in  voce  archangeli,  et  in  tuba  Dei  descendet  de 
coelo,  et  mortui  qui  in  Christo  sunt,  resurgent 
primi.  Deinde  nos  qui  vivimus,  qui  relinquimur, 
simul  rapiemur  cum  iilis  in  nubibus  obviam 
Christo  [al.f  Domino]  in  aera,  et  sic  semper  cum 
Domino  erimus.  Itaque  consolamini  invicem  in 
verbis  istis.  » 

Exposmo. 

Hucusque  partem  perfectorum  collaudavit,  et  ad 
incrementum  perfectionis  adhortatus  est.  Nunc  in« 
cipit  instruere  partem  illam^  quae  videbatur  cor- 
rumpi  fornicatione,  curiositate,  olio,  et  de  resur- 
rectione  dubitando,  dicens  :  Vos  perfectos  sic  laudo^ 
et  ad  incrementum  invito.  De  coetero  ergOy  fratres^ 
id  est  ad  alteram  partem  agens,  rogamus  vos  quasi 
rem  debitam,  et  obsecramus  mitius  agentes,  dum 
precamur  quod  imperare  licet :  obsccramus,  in- 
quam,  in  Domino  /esu,  si  de  illo  gaudere  vultis, 
ut  quemadmodum  accepistis  a  nobis  quomodo  opor* 
teat  vos  ambulare  et  placere  Deo ;  ambulare  dicitur, 
in  his  quae  ex  diiectione  sine  quibus  homo  nequit 
salvari ;  placere  in  his  quae  ex  dilectione  homo  su- 
peraddit,  ut  servare  1St9^  virginitatem,  nihil  pos- 
sidere  in  mundo  ;  quae  si  non  faceret,  posset  tamen 
salvari  :  oporteat  ambulare,  sicnt  credo,  quod  am- 
bulalis,  licet  sic  vos  admoneam  :  rogamus  et  obse- 
cramus,  ut  abundetis  magis,  ambulando  et  placendo 


407 


S.    BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP,  PARS  U. 


408 


admoniti  a  me,  quam  prius.  Et  debetis  abundare ;  A  (Joan.  xv,  12),  »  elc.  Ideo  iterum  non  esl  necesse 


scitU  enimqucej  id  est  quani  digna,  prcecepta  dede- 
rim  voHs  perDominum  Jesum,  sic  instituentem  mihi. 
Digna  utique  praBcepta  dedi  vobis.  ^am  hcee  est  vo- 
luntas  Dei  vestra  sanctificatio,  id  est  ul  vos  sancti- 
ficati  sitis,  remoto  omni  vitio  a  vobis.  Hsec  est, 
inquam,  vestra  sanctificatio,  ut  vos  abstineatis  a  for- 
nicatione,  ne  corrumpatis  uxorem  proximi.  Et  ut 
sciatunusquisque  vestrum  vas  suum  possidere^  id  est 
suum  corpus.  Sicut  enim  miles  in  tabernacuio,  sic 
spiritus  in  corpore  militare  debet  Deo  :  manibus, 
ministrando  pauperibus;  pedibus,  visitando  infir- 
mos,  et  similia,  in  caeteris  membris.  Possidere  ideo 
dicit,  quia  corpus  ita  debet  domari  a  spiritu  ut  pos- 
sideatur  quasi  servus  rationis,   portans  quodcunque 


scribere  vobis,  quia  vos  facitis  illud  praeceptum 
dileclionis  in  omnes  fratres  exislentes  in  universa 
Macedonia.  Sed  iicet  non  sit  necesse  ideo  scribere 
vobis,  tamen  rogamus  vos  omnes,  fratres^  ut  magis 
soYiio  abundetis  in  charitate,  et  detis  operam  utsitis 
quietij  non  ila  per  urbem  curiosi  rumoribus  inqui- 
rendis ;  et  ut  sitis  quieti, c^atis vestrumnegotium^  ne, 
contemptis  propriis,  aiiena  negotia  curetis.  In  his 
verbis  vitium  curiositatis  interdicit.  £/  ut  sitis 
quieti,  operemini  manibus  vestris,  unde  vobis  ha- 
beatis,  ne  otiosi  alienos  labores  illicite  consu- 
matis.  Uic  otiositatem  prohibuit.  Operemini  dico, 
29*T  sicutpsiTeniesprcrcepimus  vobis.  Operemini, 
quia  praecepimus  vobis,  et  ut  honeste  ambuletis  ad  eos. 


onus  imponitur  sibi .  Possidere  dico  in  sancHfiv.a'  -n  qui  foris  sunt,  id  est  in  conspectu  infidelium,  ne  ha- 


tione^  ut  fiat  sanctum  in  habitatione  virtutum,  et 
possidere  in  honore,  ut  non  inclinetur  ad  actum 
turpitudinis,  et  non  in  desiderio,  ut  saltem  deside- 
ret  turpem  actum,  nedum  operetur.  Desiderio  dico 
quod  est  esse  in  passione.  Gravis  enim  passio  est 
animi  vivere  in  desiderio  carnis.  Vivere  in  passione 
desiderii,  sicut  falsi  Christiani,  et  gentes  quce  igno- 
rant  Deum^  faciunt.  Abstinete  a  fornicatione,  et  ab 
adulterio.  Quod  sic  ait :  Ne  quis  supergrediatur  fra- 
trem  suum  in  uUo  privato  negotio  cum  uxore  ejus 
habito,  neque  circumveniat  in  eodem.  Supergredi 
essety  si  violenter  raperet  alterius  uxorem.  Cir- 
cumvenire,  si  seductione  pretii  vel  precis  subver- 
teret  uxorem  proximi  consentire  sibi.  Hanc  sen- 
tentiam  non  satis  aperte  innuunt  verba  libri,  sed 


beant  in  quo  possint  detrahere  vobis.  Ideoetiam  opere- 
mini,  ut  nullius  aliquid  desideretis,  id  est  ut  habea- 
tes  de  proprio  labore  res  alterius  non  concupiscatis, 
quod  egestas  veniens  ex  otio  desiderare  compellit. 
Nunc  dubietatem  quam  de  resurrectione  habe- 
bant,  congruis  rationibus  absolvit,  dicens  :  De  cha- 
ritate  non  est  necesse  scribere  vobis  ;  sed  de  dor^ 
mientibus  nolumus  vos  i§norare,fratres,  Dormientes 
vocat  mortuos,  ut  ostendat  tam  facile  Deum  resus- 
citare  mortuos  quam  facile  est  dormientem  susci- 
tari  et  somno.  Ideo  nolumus  vos  ignorare  de  dor- 
mientibus,  ut  non  contristemini  immoderate  super 
mortes  propinquorum,  sicut  gentiles  et  etiam  falsi 
Christiani,  qui  non  habent  spem  resurrectionis  futu- 
rae.  Et  de  resurrectione  desperantes  sic  contristari 


priora  et  sequentia   hanc  velle  videnlur.    Yel  illa  ^  non  debetis,  quia,  si  credimus  quod  Jesus  resurrexit. 


priora  mutantur.  Abstinete  a  fomicatione  cum  me- 
retricibus,  ut  sciat  unusquisque  vestrum  possidere 
suum  vas,  id  est  suam  uxorem  quae  corpus  est  viri 
in  saictificatione,  id  est,  in  munditia  et  in  honore. 
Non  in  turpitudine,  et  non  in  passione  desiderii,  id 
est  ne  nimis  camaliter  afficiatur  circa  uxorem, 
sicut  gentes  faciunt  quoe  Deum  ignorant,  IUud  quod 
sequitur  non  mutatur,  ideo  nemo  circumveniat  fra- 
tremy  etc.,  quoniamDominusvindexestdehis  omni- 
buSf  tam  de  fomicatione,  quam  de  adulterio,  sicut 
pra^diximus  vobis  cum  essemus  apud  vos,  et  testifi' 
cati  sumus  testimoniis  Scripturamm. 

Yere  Dominus  vindex  est  de  his  ;  nam  Deus  non 
vocavitnos  in  immunditiam  operandam,  sed  in  san- 


et  ut  veram  ejus  resurrectionem  probet,  prsemittit : 
Jesus  vere  mortuusest  et  resurrexit;  si  hoc,  inquam, 
eredimus,  ita  et  credere  debemus  quod  eos  qui,  vi- 
vendo  per  Jesum,  dormierunt  per  Jesum^  id  est  vita 
quomm  et  mors  in  Jesu  fuit,  eoSf  inquam,  culducet 
DeUrS  cum  eo,  id  est  cum  Jesu  impassibiles,  immor- 
tales  in  gloria.  Falsam  quommdam  opinionem,  qui 
dicebant  corpora  in  die  illo  adhuc  integra  posse 
resurgerC;  ea  vero  quse  essent  dissoluta  in  cineres, 
nunquam  resurgere,  destruit,  dicens  :  Vere  qui  dor- 
mierunt  adducentur  cum  Jesu ;  nam  hoc  dicimus 
vobis  in  verbo  Domini.  Deus  enim  hoc  nobis  revela- 
vit;  quia,  id  est  quod,  nos  qui  vivimus  in  adventu 
Domini,  et  qui  residui  sumus  tot  malis.  Ponit  se 


etificationem  habendam,  et  quia  non  in  immundi-  D  quasi  futumm  in  die  ultimo,  ideo  quia  persecutio 


tiam,  sed  vocavit  nos  Deus  in  sanctificationem. 
Itcufue  qul  spernit  hoc  cavere,  scilicet  a  fomicatione 
et  adulterio,  non  spemit  hominem,  sed  Deum,  qui 
YOcat  in  sanctificationem  :  spernit  etiam  hospitem 
suum  Spiritum  sanctum.  Quod  sic  ait  :  Qui  Deus 
dedit  Spiritum  suum  sanctum  in  nobiSy  quem  si 
Deum  spemitis,  cum  Deo  spretum  perditis.  De  for- 
nicatione  et  aduiterio  sic  vos  instruimus ;  sed  de 
charitate  fraternitatis  non  fiabemus  necesse  scnbere 
vobis,  quia  vosipsi  didicistis  a  Deo  vel  interius  inspi- 
rante,  vel  in  Evangelio  hoc  docente,  ut  diligatis 
invicem,   ubi    ait  :  <«    Hoc  est   prseceptum  meum 


apostolorum  et  fidelium  sub  Antichristo  futnromm, 
simili  difficultate  comparabitur.  Unde  idem  alibi. 
Nos  sumus  «  in  quos  fines  sa)culi  devenenmt 
(I  Cor,  X,  H).  I  Nos,  inquam,  qui  residui  sumus 
in  adventu  Domini,  non  prasveniemus  eos  qui  dormie- 
runt  in  resurrectione  qui  ante  nos  dormierant,  ut 
Abraham  et  caeteros.  In  hoc  versu  utrumque  fecit, 
et  veritatem  resurrectionis  omnium  approbavit,  et 
de  quibus  dubitabant,  eomm  resurrectionem  prius 
futuram  esse  ostendit. 

Hic  tamen  notandum  quod  justomm  resurrectio- 
nem  solummodo   approbat.  Vere  nos  residui  non 


409 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  BPIST.  I  AD  THBSS. 


M 


praeveniemus  prioresy  guoniam  ipse  Dominus  Ghri-  A  «  Omnia  autem  probate,  quod  bonum  est  tenete,  ab 


stus  descendet  de  ccelo  in  jtissu  et  cum  imperio,  qui 
olim  descendit  in  obedientia  et  humilitate  ;  descen- 
det  etiam  in  voce  archangeli,  Sive  hic ,  archangelus 
significet  Christum  propria  voce  insonaturum  ,  sive 
alium  angelum  deterroinatum ,  non  habemus  quis 
illam  vocem  daturus  sit  ad  quam  resurgent  mortui. 
In  voce  archangeli  et  in  tuba  Dei ;  vox  enim  illa  erit 
quasituba,  quae  suos  excitat,  adversarios  terret, 
sic  vox  illa  invitabit  sanctos  ad  palmam^  impios  de- 
terrebit  ad  poenam.  Sic»  inquam^  Jesus  descendet, 
et  tunc  mor^ut  gui  jam  diu  sunt  in  Christo,  ut  Abra- 
ham  et  caeteri ,  surgent  primi.  Et  deinde  post  illos 
nos  gui  vivimus,  in  tempore  illo,  et  gui  relinguimur 
tot  persecutionibus  Antichristi,  simul  rapiemur  cum 


«  omni  specie  mala  abstinete  vos.  Ipse  autem  Deus 
«  pacis  sanctificet  vos  per  omnia»  ut  integer  spiritas 
«  vester  et  anima  et  corpus  sine  querela  in  adventu 
«  Domini  nostri  Jesu  Christi  servetur.  Fidelis  est  qui 
f  vocavit  vos  ,  qui  etiam  faciet.  Fratres ,  orate  pro 
«  nobis.  Salutate  fralres  omnes  in  osculo  sancto. 
M  Adjuro  vos  per  Dominum,  ut  legatur  Epistola  haec 
«  omnibus  sanctis  fratribus.  Grratia  Domini  nostri 
u  Jesu  Chjristi  vobiscum.  Amen.  » 

Exposrrio. 

Postquam  resurrectionem  corporum  satis  dilucide 
approbavit^  subdit  de  illa  ultima  die,  quse  justis  ad 
gloriam  ,  impiis  futura  est  ad  poenam  ,  ut  terrore 


UIU  prioribus  in  nubibus.  Nubes  eniin  portabunt  ^  niius  diei  hi  qui  in  peccato  fornicationis ,  curiosi- 

tatis  et  otii  erant ,  resipiscant ;  desiderio  futune ' 
gloriae  conformitati  bonorum  se  inserant.  Liltera  sie 
jungitur  :  De  resurrectione  mortuorum  quia  ignora- 
batis,  scripsimua  vobis ;  sed  de  temporibus  fiituris 
usque  ad  diem  judicii ,  id  est  quot  tempora  ,  seo 
centum  ,  seu  mille  anni  futuri  sint  usque  ad  diem 
judicii :  vel,  de  temporibus ,  id  est ,  an  sestate  an 
hieme»  an  die,  an  nocte  futurum  sit  judicium  et  de 
momentis,  id  est  qua  hora  diei  vel  noctis ,  sestatis  an 
hiemis.  De  his  utique,  fratres,  non  indigeiis  ut  scri- 
bamus  vobis.  Ideo  non  indigetis,  guiavos  ipsi  diligen' 
ter,  idest  diligenti  investigatione  Scripturarum, 
scitis  hoc  quod  nos  inde  scimus,  id  scilicet,  guia  dies 
Domini  ita  veniet  sicut  fur  venit  in  nocte.  Diem  non 
securitas ,  tunc  repentinus  eis  superveniet  interi-  p  ideo  dicit ,  quod  determinate  sciat  in  die  futurum 

•  *aJI1  *  j  1-^A*  A  A.  *  A        ^^     *-!**  -9*-S  *A  **H  *1*'  * 


nos  obviam  Domino  in  aera,  ubi  de  omnibus  judi- 
cabit,  et  exinde  enmus  cum  Domino  semper  nos 
electi.  Erimus,  inquam,  sic,  id  est  cum  corporibus 
resumptis  in  incorruptione.  Et  quia  ex  his  verbis 
approbata  est  vobis  veritas  resurrectionis ,  itague 
consolamini  invicem  in  verbis  istis,  id  est  alter  al- 
terum,  dicentes :  Vere  resurgemus  impassibileS;  cum 
Domino  erimus,  etc. 

CAPUT  V. 

t  De  temporibus  autem  et  momentis  non  indigetis 
ut  scribamus  vobis.  Ipsi  enim  diligenter  scitis, 
quia  dies  Domini  sicut  fur  in  nocte ,  ita  veniet 
{Apoc.  III,  3).Cum  enim  dixerint  ^O^  :  Pax  et 


tus,  sicut  dolor  in  utero  habentis,  et  non  eftugient. 
Yos  autem,  fratres,  non  estis  in  tenebris,  ut  vos 
dies'illa  tanquam  fur  comprehendat.  Omnes 
enim  vos  filii  lucis  estis,  et  filii  diei  :  non  sumus 
noctis  neque  tenebrarum.  Igitur  non  dormiamus 
sicut  et  csteri ,  sed  vigilemus  et  sobrii  simus. 
Qui  enim  dormiunt ,  nocte  dormiunt,  et  qui  ebrii 
sunt,  nocte  ebrii  sunl.  Nos  autem  qui  diei  sumus, 
sobrii  simus  ,  induti  loricam  fidei  et  charitatis,  et 
galeam  spem  salutis  {Ephes.  vi;  17).  Quoniam  non 
posuit  nos  Deus  in  iram,  sed  in  acquisiiionem 
salutis  per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum, 
qui  mortuus  est  pro  nobis,  ut  sive  vigilemus,  sive 
dormiamus ,  simul  cum  illo  vivamus  :  propter 
quod  consolamini  invicem,  et  sedificate  alterutrum, 


judicium,  sed  ideo^  quia  tunc  in  illo  judicio  omnia 
erunt  quasi  in  die ,  id  est  in  aperta  manifestatione 
qua;  prius  fuerant  occulta  ,  domini  dicit  hanc  esse 
diem ,  quia  tunc  incipient  omnia  fieri  ex  voluntate 
et  imperio  Domini ,  sed  nunc  fiunt  in  hoc  mundo 
non  ex  voluntate  Dei  multa,  sed  fiunt  ex  permissio- 
ne.  Dies  ,  inquam ,  Domini  veniet  ita  sicut  fur,  ut 
magis  occultus  sit  veniens  in  nocte.  Fur  quidem  si 
in  die  veniat ,  facilius  providere  nobis  possumus  ab 
eo  ;  sed  si  in  nocte ,  nox  ipsa  opportunitatem  mi- 
nistrans  adjuvat  furis  iniquitatem.  Ideo  dies  ille 
venire  dicitur  sicut  fur  in  nocte ,  quia ,  sicut  quili- 
bet  dives,  sero  multa  circumdatus  opulentia,  nocte 
interceptus  a  fure,  in  crastina  se  nudum  invenit,  sic 
illi  qui   in    peccatis  negligunt   a  die  illo  providere 


sicut  et  facitis.  Rogamus  autem  vos ,  fratres ,  ut  D  sibi^  sero  divites  in  mundanis ,  in  crastino  sublati 


noveritis  eos  qui  laborant  inter  vos,  et  praesunt 
vobis  in  Domino  ,  et  monent  vos ,  ut  habeatis 
illos  abundantius  in  charitate ,  et  propter  opus 
illorum  pacem  habete  cum  eis.  Rogamus  autem 
vos,  fratres,  corripite  inquietos,  consolamini  pu- 
sillanimes,  suscipite  infirmos,  patientes  estote  ad 
omnes.  Yidete  ne  quis  malum  pro  malo  alicui 
reddat ,  sed  semper  quod  bonum  est  sectamini  in 
invicem  et  in  omnes.  Semper  gaudete,  sine  inter- 
roissione  orate  {Eccli.  xviii,  22 ;  Luc.  xviii,  1); 
in  omnibus  gratias  agite.  Haec  est  enim  voluntas 
Dei  in  Christo  Jesu ,  in  omnibus  vobis.  Spiritum 
nolite  exstinguere^  pi*ophetias    nolite  spemere. 


de  mundo  invenientur  nudi ,  perditis  temporalibus, 
et  setemis  mancipati  incendiis.  Dies  Domini  hic 
maxime  intelligitur  dies  judicii ;  quae  tamen  dies 
Domini  in  morte  uniuscujusque  incipit. 

1St99  Notandum  etiam  quod  dies  illa  impiis 
quidem,  nolentibus  providere  sibi,  sicut  fur  in  nocte 
veniet ;  sed  justis  semper  vigilantibus ,  quacunque 
hora  veniat,  non  venit  sicut  fur,  quia  potius  tunc 
augebuntur  quam  in  aliquo  diminuantur.  Yere  ila 
veniet  sicut  fur,  guia  cum  illi  amatores  mundi  dure- 
rint  :  Pax  est  nobis  in  prsesentibus  et  securitas  de 
futuro,  tunc  superveniet  eis  repentinus  interitusj  id 
est  improvisa  damnatio.  RepeniinM  dico,  sicut  dolor 


411 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


413 


habenti  in  uiero  repentinus  supervenit.  Non  deter- A  Hmul  cum  illo  in  eeterna  gloria.  Siuevigilemus,  id 


minat  quid  in  utero  habeat,  sed  hoc  esse  dictum  de 
prsegnante  muliere  satis  intelligitur.  Et  propter 
utrumque,  praegnantis  dolori  comparavit,  et  quia 
ille  doior  subitus  est ,  nec  scit  praegnans  determi- 
nare  sibi  boram  certam ,  sed  ubicunque  intercepta 
fuerit  I  parit ;  et  propter  majorem  angustiam  hujus 
doloris ,  sic  in  iilo  die  et  improvisus  veniet  interitus 
et  omni  plenus  angustia.  Ne  videretur  hic  interitus 
esse'^transitorius,  sicut  dolor  praegnantis,  subjungit : 
Supcrveniet  quidem  interitus,  et  non  effugient  impii 
illum  interitum  semper  in  eo  perdurantes.  Quia 
modo  tanta  asperitate  verborum  eos  delerruit,  in 
sequenlibus  demulcet  eos  dicens  eos  non  esse  quibus 
debeat  hic  interitus  supervenire.  Impii  quidem  non 


est  sive  vivi  In  adventu  Ghristi  inventi  fuerimus,  nve 
dormiamusy  id  est  sivemortuiinveniamur.  Propter 
quod,  id  est  quia  fidem,  charitatem  et  spem  dedit 
nobis  in  acquisitionem  salutis,  ideo  consolamini  in- 
vicem  eos  qui  noverunt  haec,  et  adificate  aUeru- 
trum  eos  qui  ignorant  sicut  credo  quod  vos  etiam 
facitis. 

Postquam  partem  perfectorum  de  fide  etl)ono  fi- 
dei  satis  collaudavit,  alteram  venT  partem  de  cor- 
rectione  admonuit,  300  subditos  et  praelatos  ab- 
hinc  altematim  aediBcat  quomodo  se  contemporare 
debeant  subditi  praelatis,  et  e  converso,  dicens  : 
Bonos  de  incremento  laborare ,  errantes  a  peccaiis 
declinare  admoneo.  Vos  autem,  fratres,  qui  subditi 


cffugient  repentinuminteritum,  sed  vos,  fratres,  non-Q  estis,  rogamus  ut  noveritis  eos  qui  laborant  inter 


estis  in  tenebris,  id  est  ignorantia  et  obscuritate 
peccali,  ut  illa  dies  comprehendat  vos,  tanquam  fur. 
Comprehenderet  eos  si  in  peccatis  impoenitentes  in- 
veniret.  Vere  non  estis  in  tenebris.  Nam  vos^  omnes 
estis  fUii  lucis,  id  esl  geniti  in  luce  fidei,  et  estis  filii 
diei,  id  est  in  bonis  operibus  generati ,  quia  sicut 
lux  praecedit,  dies  sequilur ;  sic  fides  prior  est,  opera 
bona  sequuntur.  Filii  lucis  et  non  estis  filii  tene- 
brarum,  id  est  ignorantiae,  et  non  fihi  noctis,  id  est 
densitatis  peccatorum.  Sicut  enim  tenebrae  noctem 
praecedunt ,  sic  prius  ignorantia  veritatis ,  et  per 
ignorantiam  venilur  in  densitatem  peccati.  £t  quia 
filii  lucis  et  diei  sumus»  non  noctis  et  tenebrarum, 
igitur  non  dormiamus ,  id  est  non  torpentes  simus 
sicut  infideles ,  et  etiam  falsi  fideles ;  sed  vigilemus, 


vos,  id  est,  praelatos,  qui  jejunando,  orando  et  do- 
cendo,  de  salute  vestra  laborant  :  noveritis  dicit,  ut 
in  his  quibus  indigent,  ministrent  illis  :  qui  laborant 
dico,  et  prcesunt  vobis  in  Domino  sic  disponente,  et 
qui  monent  vos  ad  meliora ;  non  solum  ut  noveritis, 
sed  etiam  ut  abundantius  habeatis  illos  in  chari- 
tate  quam  soliti  sitis.  Et  habete  pacemy  id  est  con- 
cordiam,  cum  eiSy  si  vos  acrius  reprehendunt,  pro- 
pter  opus  illorumy  id  est  scientes  quia  sic  exigit  opus 
ministerii  illorum ,  ut  vos  aberrantes  ad  viam  justi- 
tiae  compellant.  Subditos  sic  rogamus ;  vos  autemy 
fratresy  qui  praelati  estis,  rogamus  hoc,  eorripite  as- 
periori  correctione  inquietos /id  est  curiosos  vagan- 
tesperurbem,  consolamini  pusillanimes ,  pusillum 
animum  in  passione   tribulationum  habentes.  Yel 


id  est  in  bono  operando  studiosi  simus  et  sobrii,  id  ^  pusillanimeSj  id  est  pusillam  confidentiam  de  mise- 


est  non  amore  temporalium  inebriati  simus. 

Debemus  vigilare  et  sobrii  esse,  quia  qui  dormiunt, 
id  est  torpescunt,  iWi  dormiunt  nocte,  id  estpropter 
noctem ,  id  est  densitatem  peccatorum  in  quibus 
sunt,  etquisunt  ebrii ,  amore  temporalium,  obliti 
coelestium,  hi  sunt  ebrii  nocte,  id  estpropter  noctem, 
id  est  (sicut  dictum  est)  densitatem  peccatorum.  Qui 
ebrii  sunt,  nocte  sunt  ebrii,  sed  nos  qui  sumus  non 
noctis  sed  diei,  simu^  sobriif  id  est  non  amore  tem- 
poralium  excaecati.  Simus,  inquam,  sobrii,  induti  lo- 
ricam  fidei.  Et  bene  fidem  loricae  comparavit ,  quia 
sicut  in  lonca  multi  hami  sunt  concatenati  in  unum, 
sic  in  fide  multa  sunt  ad  credendum  necessaria, 
concatenata  tamen  in  eamdem  unilatem.  Induti  etiam 


ricordia  Dei  habendo,  pro  immanitate  scelenim  de- 
sperantes ;  suscipite  infirmos^  id  est  eos  qai  infirmae 
sunt  fidei,  de  resurrectione  desperantes,  suscipite  ad 
sanandam  infirmitatem  fidei,  sicut  medicus  suscipit 
aegrotum.  Et  estote  patientes  ad  omnes,  et  ad  inquie- 
tos,  et  ad  pusillanimes,  et  ad  infirmos,  ne,  si  contra- 
dicunt,  conferatis  ideo  manus  ad  litigiom.  Dicerent 
iili :  Patimur  quidem  iilos,  sed  non  ultra  docebimus 
eos.  Ad  haec  Paulus :  Estote  patientes,  et  in  patiendo 
videte  ne  quis  reddat  alicui  malum  pro  malo,  subti- 
centes  verbum  instructionis ,  licet  prius  impatient^ 
auditum,  sed  semper  sectamini  id  quod  bonum  est,  id 
est  utile  ad  instructionem  Ecclesiae.  Sectamini  dico  et 
invicem,  id  est  inler  vos  in  Ecclesia,  et  etiam  trans- 


loricam  charitatis  qua  Deum  diligamus  et  proximum,  D  eundo  in  omnes,  docendo  etiam  infideles.  Ei semper. 


securi  simus  :  et  bene  protecti  fide  et  charitate  ad 
omnem  impetum  hostium.  Et  induti  galeam  hanc, 
scilicet  spem  futurae  salutis,  ut  sicut  galea  protegit 
caput,  ita  mens  nostra  spe  futurae  beatitudinis  ob» 
volvatur.  Debemus  sperare  salutem,  quoniam  Deus 
non  posuit  nos  in  iram,  id  est  in  perditionem,  sed  po- 
suit  nos  in  praemissis,  fide,  charitate  et  spe  ,  in  ac- 
quisitionem  salutis  ,  id  est  ut  per  hoc  acquiramus 
perpetuam  salutem.  Salutis  dico  habendae,  per  Do- 
minum  nostrum  Jesum  Christum.  Ponit  meritum 
Christi,  quo  istam  salutem  nobis  promeruit,  dicens  : 
Qui  Christus  mortuus  est  pro  nobis,  ut  nos  vivamus 


sive  pati  oporteat,  sive  non,  gaudete,  et  orate  sine 
intermissione  determinatorum  horarum^  ut  certa 
tempora  orationis  non  negligatis.  Yel ,  orate  sine 
intermissione^  ut  sive  dormiatis,  sive  vigiletis,  sem- 
per  oretis.  Et,  juxta  hanc  sententiam,  dicunt  sancti 
illum  semper  esse  in  oratione  qui  in  nuUo  ofifendit, 
sed,  sive  vigilet,  sive  dormiat ,  semper  ad  Christum 
anhelat.  Et  in  omnibus  quaecunque  facitis,  vel  dici- 
tis;  agite  gratiasDeo,  sive  incumbant  adversa,  sive 
demulceant  vos  prospera.  Orate  et  agite  gratias,  quia 
voluntas  Dei  hcec  est  in  omnibus  yobis  :  ut  omnes 
oretis  et  agatis  gratias.  Est  dico  in  Christo  Jesu^  id 


413 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  U  AD  THESS. 


444 


est  in  institutione  Ghristi  Jesu,  cumque  sit  institutio  A 
Dei  voluntas,  oportet  orare,  gratias  agere.  Quod 
ibi  ait :  Semper  gaudete,  etc,  ad  praelatos  spectat ; 
et  ad  subditoSy  omnes  gaudete  et  orate,  Vos  autem, 
prselati,  nolite  exstinguere  Spirituniy  ut  ea  quse  Spi- 
ritus  sanctus  ministraverit  subditis,  occuUetis.  Et 
Yos,  subditi  nolitespemere  prophetias,  id  est  revela- 
tiones  Scripturarum,  factas  vobis  a  prselatis.  Et  licet 
dicam  noUte  spemere,  tamen  omniaprobate^  id  est 
prubabiiiter  prius  considerate,  ne  admistione  falsi- 
tatis  decipiamini.  Et  postquam  probaveritis,  tenete 
illud  quod  bonum^  id  est  utile  est^  et  abstinete  vos 
non  solum  ab  eo  quodmalum  est,  sed  etiam  ab  omni 
specie  mala,  id  est  ab  eo  quod  aliquam  imaginem 
maii  retinet,  etiamsi  malum  sit.  Ideo  maxime  dixit 
a  spede  mala,  quia  iili  h«eretici  mutuabant  voces  -n 
fidei,  ut  per  aequipollentias  vocum,  simplices  trahe- 
rent  in  errorem.  Vos,  prselati  et  subditi,  facite  quod 


potestis  ;  ipse  autem  Deus  pacis  perficiat  in  vobis 
illud[in  quo  deficitis,  sciiicet  sanctificet  vos  per  om- 
nia,  et  in  sanctificatione  ab  eo  data  vos  conservet 
perseveranter.  Quod  ita  ait :  Sanctificet  vos,  et  ser- 
vetur  integery  id  est  non  corruptus  aliqua  tabe  mali, 
spiritus  vester,  id  est  ratio  veslra,  ne  velit  consen- 
tire  sensualitati,  et  anima^  id  est  sensualitas,  ne 
male  suadeat  rationi,  et  corpus  s^rfeiMvsinequerela^ 
ne  polluatur  opere  cujuslibet  turpitudinis.  Servetur 
dico  in,  id  est  usque,  advenium,  vel  in  adventu^ 
id  est  ih  consideratione  adventus  Domini  nostri  Jesu 
Christi.  301L  Ora^^  et  csetera  quae  sequuntur  faci- 
te,  qaiB,  fidelis  est  Deus  qui  vos  per  gratiam  vocavit, 
qui  etiam  faciety  id  est  in  vobis  consummabit,  id  ad 
quod  vocati  estis.  Nos  ita  laboramus  pro  vobis,  et, 
vos,  fratreSy  oratepro  nobis,  etsalutate  omnesfra- 
tres  ex  dilectione  nostra  in  osculo  sancto,  ut  alter 
osculetur  alterum. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  SECUNDAM  AD  THESSALONICENSES. 

Ad  Thessalonicenses  secundam  scribit  Epistolam  Apostolus,  et  notum  facit  eis  de  temporibus  novissimis, 
et  de  adversarii  dejectione.  Scribit  hanc  Epistolam  ab  Athenis  per  Titum  diaconum  et  Onesimum  acoly- 
Uium. 


PROLOGUS  B.  BRUNOMS  IN  EAMDEM. 


Hanc  iterum  Epistolam  scribit  Thessalonicensibus; 
ideo  quia  in  preecedenti  epistola  ex  verbis  Pauli,  ubi 
dixerat  :  nos  qui  vivimu^  rapiemur  obviam  Domino 
inaera,  etc,  sumpserant  hanc  suspicionem  et  ipsis 
viventibus  futurum  putarent  Antichristum  diemque 
jndieii.  Unde  et  plurimum  erant  perterriti.  Sed  quia 
xnalum  erat  eos  de  falsitate  terreri,  judicavit  Paulus 
ideo  iterum  scribere  eis,  ne  si  non  determinaretur 
hsec  ambiguitas,  dum  post  dies  Pauli  invenirent  non 
contigisse  quod  Paulum  putabant  sic  prsedixisse ,  et 
in  hoc  et  in  omnibus  quse  docuerat,  arguerent  Pau- 
lum.  de  mendacio,  et  sic  a  via  veritatis ,  quam  illis 
tradiderat,  recederent.  Prseterca  aliud  malum  ex 
hac  dubietate  posset  contingere  ut  si  Satanas,  vi- 
dens  illos  credentes  in  proximo  futurum  judicium, 
ostenderet  se  in  aere  insignitum  diaderoate,  seque 
Christum  venientem  ad  judicium  asserens,  falleret 
Thessalonicenses,  de  quibus  pervertendis  tanto  am- 
plius  laborabat  quanto  eos  perfectiores  esse  sciebat, 
yel,  in  somniis  apparendo,  eos  in  eodem  ludificaret. 


G  Ideo  etiam  hanc  iterum  scripsit,  quia  illi  curiosi  et 
otiosi  non  ad  imperium  Pauli  fuerant  correcli.  Scri- 
psit  iterum  ideo,  quia  persecutiones  ad  patientiam 
quarum  eos  in  priori  armaverat,  nondum  defece- 
rant ;  sed  fortassis  augmcntatae  fuerant.  Haec  tria, 
persecutiones,  diem  judicii,  et  illos  incorrectos, 
materiam  habuit,  armando  eos  ad  patienda  omnia, 
ostendens  justis  gloriam  qui  tribulantur,  eosque  tri- 
bulantibus  futuram  damnationero.  Determinans  etiam 
certis  et  evidentibus  signis  futuram  diem  judicii.  II- 
losque  incorrectos  prsecipiens  a  communione  Eccle- 
siae  sequestrari,  non  tamen  jam  eis,  sed  scribens 
Ecclesise  de  illis.  Ea  utique  intentione  sic  agit  ut 
qui  patiuntur  pro  Christo  perseverantes  sint  in  pa- 
tiendOy  et  qui  territi  erant  propinquitatem  putantes 

jv  judicii,  non  terreantur  de  falsitate  :  et  qui  adhuc  in* 
correcti  fuerant,  saltem  erubescendo,  se  a  conunu- 
nione  aliorum  projectos  resipiscant.  Salutationem 
praemittens  ait  : 


EPISTOLA  II  AD  THESSALONICENSES. 


CAPUT  PRIMUM. 

c  Paulus  et  Silvaous  et  Timotheus ,  Ecclesiae 
«  Thessalonicensium  in  Deo  Patre  nostro  et  Domino 
c  Jesu  Christo.  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre  no- 
c  stro  et  Domino  Jesu  Christo.  Gratias  agere  de- 
«  bemus  semper  Deo  pro  vobis,  fratres,  ita  ut  di- 


gnum  est,  quoniam  supercrescit  fides  vestra,  et 
abundat  charitas  uniuscujusque  vestrum  in  invi- 
cem,  ita  ut  et  nos  ipsi  in  vobis  gloriemur  in  Eccle- 
siis  Dei  pro  patientia  vestra  et  fide,  et  in  omnibus 
persecutionibus  vestris  et  tribulationibus,  quas 
sustinetis  in  exemplum  justi  judicii  Dei,  ut  digni 


415  S.  BRDNONIS  CARTHUSUNORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U.        '  M 

«  habeamini  in  regno  Dei,  pro  quo  el  patimini,  si  A  secundum  intellectum  et  volunlatem  vestram  paH- 
€  tamenjustumestapudDeumretribuere30S^lri-  mini.  Quod  judicium  Dei  justum  sit,  quojustiad 
«  bulationem  [retributionem]  his,  qui  vos  tribulant,      purificationem   affliguntur,   impii  ad  consummatio- 

nem  iniquilalis  hic  prosperanlur,  probatperaffectus, 
et  finem  utriusque  justi  et  impii.  Ideo  per  finem  ; 
quia  per  ista  quae  videntur  non  posset  dare  idoneas 
causas  quare  justus  affligeretur,  impius  prosperare- 
tur  ;  juxta  iliud  quod  ait  David  in  eo  psalmo 
Quam  bonus  (Psal,  lxxii,  16)  :  Existimavi  ut  co- 
gnoscerem,  quare  hic  poena  justo,  prosperitas  tri- 
buatur  impio  ;  sed  hoc  cognoscere  labor  est,  id  e^st, 
si  attendo  tantum  ea  qu«  sunt  ante  me,  id  est 
praesentia,  judicium  Dei  justum  est,  quo  justi  ad 
purificandum  in  praesenti  affliguntur,  impii  ad  au- 
gmentum  impietatis  prosperantur. 


•I  et  vobis  qui  tribulamini^  requiem  nobiscum  in  re- 
€  velatione  Domini  Jesu  de  coelo  cum  angelis  virtu- 
«  tis  ejus,  in  flamma  ignis  dantis  vindictam  iis,  qui 
c  non  noverunt  Deum,  et  qui  non  obediunt  Evan- 
c  gelio  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Qui  poenas  da- 
c  bunt  in  interitu  aeternas  a  facie  Domini,  et  a  glo- 
<f  ria  virtutis  ejus,  cum  venerit  glorificari  in  sanclis 
c  suis,  et  admirabilis  fieri  in  omnibus  qui  credide- 
•  runt,  quia  creditum  est  testimonium  nostrum  su- 
c  per  vos  in  die  illo.  In  quo  etiam  oramus  semper 
u  pro  vobis,  ut  dignetur  vos  vocatione  sua  Deus  no- 
«  ster,  et  impleat  omnem  voluntatem  bonitatis  suse 


c  cetur  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christi  in  vobis, 
«  et  vos  in  illo,  secundum  gratiam  Dei  nostri  et 
«  Domini  Jesu  Christi.  > 


c  [non  hab.  su»],  el  opus  fidei  in  virtute,  ut  clarifi-  g     Hac  tamen  conditione  justum  esse  dico,  njuttum 

est  apud  Deum.  Apud  homines  enim  qui  secundum 
visum  judicant,  sanctos  affligi,  malos  prosperari  in- 
justum  est.  5«,  inquam,  justum  est  apud  Deum  re- 
tribuere  in  futuro  tribulaiionem,  qui  vos  modo  iri' 
bulantf  et  vobis  qui  modo  tribulamini  in  futuro 
retribuere  requiem,  tunc  est  justum  vos  justos 
hic  per  tribulAtiones  purificari,  et  impios  con  - 
cessione  prosperitatis  ad  futuram  tribulationem  prae 
parari  :  Vobis  utique  retribuere  requiem  nobiscum 
303  habendawijin  eadem  enimgloria  eritisin  qua 
et  nos  apostoli.  Nunc  delerminat  modum  gloriae 
justonim,  et  damnationes  impiorum,  ut  justos  laeti- 
ficet,  impios  deterreat,  dicens  :  Retribuet  impiis  Iri- 
bulationem,  nobis  requiem,  in  revelaiione  Domini 
Jesu,  id  est  quando  Dominus  Jesus,  qui  nunc  infide- 
libus  occultus  est,  omnibus  in  judicio  revelabitur. 
Jesu  dico,  venturi  ad  judicium  de  caslo.  Ubi  ait  de 
cwlOy  potenliam  venientis  indicat.  Yenturi  dico  de 
coelo  cum  angelis  virtutis  ejus.  In  illo  adventu  an- 
geli  tnrtutis  esse  dicuntur,  quia  tunc  omnia  poten- 
tialiter,  et  bonos  in  requiem,  et  malos  porrigent  in 
ignem  ;  sed  in  praesenti  quandoque  eos  etiam  quibus 
prapsunt  ab  impiis  patiuntur  affligi,  tunc  autem  noa 
sic.  In  his  verbis  aeque  et  laetificat  justos,  quibus  ve- 
nict  ad  salutem,  et  deterret  malos,  quibus  veniet  ad 
poenam.  Modo  subdit  quae  tantum  sunt  ad  deterren- 
dum  malos,  dicens  :  Yeniet  Jesus  de  coelo  in  flamma 
igniSf  id  est  in  ignita  flamma.  Illa  flamma  praeci- 
pue  ignis  esse  dicitur,  quia  flamma  praesentis  ignis 
contemperatur  admistione  aquae,  et  caeteronim  ele- 


Exposmo. 

Paulus  et  Silvanus^  et  Timotheus  scribunt  Eccle- 
six  Thessalonicensium  existenti  in  Deo  Patre  nostro 
et  Domino  Jesu  Christo.  Sicut  totum  in  priori  Epi- 
stoia  exposuimus,  in  primis  collaudat  cos  de  passio- 
nibus  suis,  supponendo  gloriam  eorum  qui  patiun- 
tur,  et  poenam  corum  qui  passiones  infcrunt,  sic 
eos  armando  ad  patientiam,  dicens  :  Gratias  agere 
debemus  Deo,  id  est  non  solum  gratias  agimus,  sed 
semper  debitores  gratiarum  sumus  Deo  pro  vobis, 
quia  fratres  estis.  Agere  dico,  ita  ut  dignum  est : 
quia  magna  sunt  dona  Dei^  et  multa,  oportet  et  ma- 
gnas  et  multiplices  agere  gratias,  ideo  quoniam  fi- 
des  vesira  supercrescit.  Yel  super  hoc  quod  prius 
erat  majorata.  Yel  super  tribulationes  crescit,  quas 
omnes  superat,  et  ideo  agere  gratias,  quoniam  abun- 
davit  charitas,  id  est  dilectio  uniuscujusque  vestrum 
in  invicem.  Hoc  tantum  ad  perfectos  spectare  intel- 
ligendum  est.  Ita  supercrescit  fides,  abundat  chari- 
tas  ut  etiam  nos  ipsi  qui  non  gloriaremur  de  parvare 
in  Ecclesiis  Dei,  gloriemur  in  vobis^  id  est  in  osten- 
sione  perfectionis  vestrae.  Giorior  apud  alias  Eccle- 
sias  pro  patieniia  vestra,  qua  pro  Christo  patimini 
omnio,  et  pro  fide  vestra  in  integritate,  servata  fide 
et  patientia.  Dico.habita  in  omnibu^  persecutionUms 


vestris,  quando  de  loco  ad  locum  fugamini,  et  in  ^  mentorum,  sed  futura  flamma  adeo  terrens  et  aspera 


tribulationibuSf  quando  verberibus  et  opprobriis  tri- 
bulamini,  quas  persecutiones  et  tribulationes  vos 
sustinetis  in  exemplum  justi  judicii  Deiy  id  est  ex 
JQSto  judioio  Dei.  Justum  enim  est  sanctos  tribulari, 
ut  purificentur  ;  impios  potestatem  habere  in  justos, 
ut  impietas  eorum  consummetur.  Et  ita  sustinetis 
ex  justo  judicio,  ut  sitis  in  exemplum  justi  judicii. 
In  vobis  enim  exempHficare  possumus  aliis  quam 
justum  sit  judicium  Dei.  Sustinetis  ideo  ut  digniha- 
beamini  in  regno  Dei,  id  est  in  quibus  Deus  regnetin 
praesenti.  Vel  digni  sitis  recipi  in  futuro  regno  Dei. 
Yos,  sicut  intelligo,  sustinetis  ut  digni  habeamini 
pnf  eo,  quo  eodero  ut  digni  habeamini  in  vos,  etiam 


erit  quod  nullius  eiementi  admistione  videbitur  con- 
temperari.  In  flamma  ignis  Christus  dicitur  venire, 
non  quod  flamma  circa  eum  sit,  sed  quia  eo  adve- 
niente  consurget  illa,  sicut  quilibet  princeps  dicitnr 
venire  in  igne  et  occisione,  quia  eo  adveniente  et 
multi  occiduntur,  et  multa  comburuntur.  Ignis  dico 
dantis  vindictam ^id  estpccnam  his  qui  non  noverunt 
Deum,  id  est  qui  fidem  non  habuerunt,  non  tamen 
solum,  sed  etiam  his  qui  si  fidem  habuerunt,  non 
iamenobedieruntEvangelio  Domininostri  Jesu  Chri- 
sti;  qui  utrique,  et  non  cognoscentes  Deum,  et  non 
obedientesEvangelio  dabunt  sdiertukspamas  in  inter- 
itumt  id  est  in  locum  poenanim,  projectia  facieDO' 


417 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  II  AD  THESS. 


448 


minif  ne  ultra  videant  eum  :  et  projecti  a  gloria  A 
virtutis  ejus,  juxta  illud  :  «  Tollatur  impius  ne  vi- 
deat  gloriam  Dei  (Isa.  xxvi,  40).  »  Dabunt  ea  simili- 
tadine  dicit,  quia  non  majoris  donum  gaudii  pos- 
sunt  dare  sanctis  quos  afflixerunt  quam  poenas  quas 
patientur. 

In  his  verbis  impios  perterruit.  In  sequentibus 
laetiiicat  justos,  dicens  :  Impii  dabunt  poenas  cum 
Ghristus  venerit  glorificari^  id  est  ut  gloriosus  ap- 
pareat  in  sanctis  suis  remunerandis,  quia  et  si  in 
hoc  roundo  per  miracula  et  quaedam  alia  gloriosus 
videtur  in  sanctis,  tunc  longe  amplius  glorificabilur 
LQ  illis,  quandc  illos  ab  omni  inquietudine  ereptos, 
gloria  indeficienti  circumvallabit.  Nec  solum  glori- 
ficari,  sed  etiam  (qnod  majus  esi)  admirabilis  venerit 
fieriinomnibus  qui  crediderunt,  id  est  qui  per  solam  ^ 
fidem  salvabuntur,  si  selatem  operandi  non  habue- 
rinl.  Ideo  i^etribuet  vobis  requiem,  quia  testimo- 
nium  nostrum  in  die  illo,  id  est  hoc,  quod  testificati 
smnus  vobis  de  die  illo  quo  sanctis  requiem,  impiis 
retribuet  tribulationem  :  hoc,  inquam,  creditum  estSL 
Yobis,  quia  bene  credidistis  huic  testimonio  nostro, 
quod  testimonium  fuit  super  vos,  quia  bene  suppo- 
suistis  dorsum  oneri  quodcunque  imponebamus, 
eredentes  et  operantes  quod  docebamus,  in  quo  die 
ut  Dominus  dignetur,  id  est  faciat  vos  dignos  sua 
vocatione,  nos  etiam  semper  oramus  pro  vobis,  ut  in 
faiuTO  dignetur  vos,  etut  in  praesenti  impleat  omnem 
voluntatem  bonitatis,  id  est  in  omnibus  ad  plenum 
bonam  voluntatem  habeatis,  et  ut  impleat  in  vobis 
opus  fidei,  Confiteri  Ghristum  in  oculis  persequen- 
tium,  hoc  est  opus  quod  fides  exigit.  Opus  fidei  dico,  ^ 
in  virtute  :  cum  enim  confitetur  quis  fidem  coram 
persequente,  tunc  necessaria  est  virtus  constantiae. 
Oramus  etiam  ut  nomen  Domini  nostri  Jesu  Christi 
in  hoc  mundo  clari/icetur  in  vobis,  secundum  fidem 
agentibus,  et  ut  vos  in  futuro  clarificemini  in  illo 
remunerante  vobis,  non  secundum  meritumveslrum, 
sed  secnndum  abundantem  gratiam  Domini  nostri 
Jesu  ChrisH. 


CAPUT  II. 


«  Rogamus  autem  vos,  fratres,  per  adventum  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  et  nostrx  congregationis 
in  ipsum,  ut  non  cito  moveamini  a  vestro  sensu. 
Neque  terreamini,  neque  per  spiritum,  neque  per 
sermonem,  neque  per  Epistolam  tanquam  per  nos  ^ 
missam,  quasi  instet  dies  Domini.  Ne  quis  vos  se- 
ducat  ullo  modo.  Quomam  nisi  venerit  discessio 
[dissensio]  primum,  et  revelatus  fuerit  homo  pec- 
cati,  filius  perditionis,  qui  adversatur  et  extoUi- 
tur  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  co- 
litur,  ita  ut  in  templo  Dei  sedeat,  ostendens  se 
tanquam  sit  Deus.  Nonne  retinetis  quod,  cum 
adhuc  essem  apud  vos ,  haec  dicebam  vobis  ?  Et 
nnnc  quid  detineat  scitis,  ut  reveletur  in  suo  tem- 
pore.  Nam  mysterium  jam  operatur  iniquitalis, 
tantum  ut  qui  tenet  tunc,  teneat  donec  de  medio 
fiat.  Bt  tunc  revelabitur  ille  iniquus,  quem  Domi- 
nns  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui^  et  destruet 


illustratione  adventus  sui  eum,  cujus  est  adven- 
lus  secundum  operationem  Satanae,  in  omni  vir- 
tute,  et  signis,  et  prodigiis  mcndacibus,  et  in  omni 
seduclione  iniquitatis  his  qui  pereunt,  eo  quod 
charitatem  veritatis  non  receperun\,  ut  salvi  fie- 
rent  Ideo  mittet  illis  Deus  operationem  erroris,  ut 
credant  mendacio,  ut  judicentur  omnes  qui  non 
credideiunt  veritati,  sed  consenserunt  iniquitati. 
Nos  aulem  debemus  gratias  agere  Deo  semper  pro 
vobis,  fratres  dilecti  a  Deo,  quod  elegerit  nos  Deus 
primitias  in  salutem  in  sanclificatione  spiritus,  et 
in  fide  veritatis,  in  qua  et  vocavit  vos  per  Evan- 
gelium  nostrum,  in  acquisitionem  gloria}  Domini 
nostri  Jesu  Ghristi.  Itaque,  fratres,  state,  et  tenete 
traditiones  quas  didicistis,  sive  per  sermonem, 
sive  per  Epistolam  nostram.  Ipse  autem  Dominus 
noster  Jesus  Ghristus,  et  Deus  et  Pater  noster,  qui 
dilexit  nos,  et  dedit  consolationem  aBtemam  et 
spem  bonam  in  gratia,  exhortetur  corda  vestra  et 
confirmet  in  omni  opere  et  sermone  bono.  » 

Exposmo. 


Postquam  ad  patientiam  sufiicienter  eos  armavit, 
determinat  certa  et  evidentia  signa  dando  futurum 
diem,  pro  quo  illi  territi  erant,  putantes  prope  in- 
stare  illum  diem.  Quasi  diceret  :  Spe  futurae  retri- 
butionis  ad  patientiam  sic  vos  armamus  ;  ne  autem 
cito  moveamini,  rogamus  vos  quia  fratres :  rogamus, 
inquam,  per  adventum  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
id  est,  si  in  ipso  adventu  Ghristum  salutarem  habere 
vultis,  et  per  adventum  nostras  congregationis  in 
ipsum,  id  est,  si  cum  congregatione  fidelium  obviam 
Ghristo  advenire  vultis,  vel  congregationis  venturae 
in  idipsum  quod  Christus  est,  scilicet  in  incomi- 
ptionem :  hoc,  inquam,  rogamus  vos,ut  non  cito  nuh 
veamini.  Gito  esset ,  si  toto  tempore  vitae  moveren- 
tur.  Moveamini  dico  a  vestro  sensu,  id  est  ab  eo  quod 
sensistis,  et  per  me  docentem  inteliexistis.  Neque 
terreamini  quasi  instetdies  Domini,  quiarevera  non 
instat.  Terreamini  dico  neque  per  spiritum  mahgnum, 
quocunque  modo  significantem  haec  vobis ;  neque 
per  sermonem,  id  est  per  doctrinam  iilorum  pseudo ; 
neque  per  epistolam  missam  a  deceptoribus,  /an- 
quam  per  nus.  Signabant  enim  epistolas  nomine 
Pauli,  ut  hoc  genere  fraudis  seducerent  Ecclesias 
Pauli.  Rogamus,  ne  terreamini,  et  ne  aliquis  unquam 
sedu4:at  vos  praemissis  modis,  vel  ullo  alio  modOf  ut 
credatis  instare  diem  Domini,  qu^niam  non  instabit 
hic  dies,  nisi  primum  venerit  discessio.  Discessio- 
nem  vocat  Ambrosius,  quoniam  Romanum,  id  est 
Christianum  imperium ,  quocunque  mutetur,  sive 
Gonstantinopoli,  sive  alibi,  nihU  impedit  solum- 
modo  Ghristianum  duret  imperium.  Quoniam,  in 
quam,  hoc  Christianum  imperium  dissolvetur,  quod 
nec  reges  erunt  qui  haereticos  puniant,  pervaso- 
res  ecclesiarum  destruant,  nec  Romano  pontifici, 
qui  spiritale  imperium  habet,  mundus  in  unitate 
fidei  subjectus  erit,  sed  sic  ab  utroque  Ghristiano 
imperio,  et  saeculari,  sicut  sunt  reges,  et  spiritali,  ut 
papa,  mundus  discedet ;  tunc  primum  para- 


419 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM   INSTITDTORIS  OPP.   PARS  H. 


420 


tum  erit  jumentum  quod  ascendet  Antichristus,  id  A 
esl  inGdeles,  qui  membra  Antichrisli  certatim  in  de- 
structione  Hdei  cooperentur  taii  capiti,  et  facta,  hac 
discessione  veniet  Antichristus  in  sua  opportunitate. 
Sed  si  modo  veniret  mundo,  obediente  ex  majori 
parte  Romano  pontifici  in  unitate  fidei,  et  regibus 
Christianis  adhuc  fidem  tuentibus,  imparatum  ha- 
beret  jumentum,  quod  ascenderet,  et  non  suo  modo 
proficere  posset.  Quando  tamen  futura  est  illa  dis- 
cessio  in  sede  beati  Petri,  etsi  in  paucis,  fides  ta- 
men  perdurabit.  Quod  dicunt  sancti  obtinuisse  illam 
orationem  Christi,  de  qua  Petro  ait  :  c  Ego  pro  te 
rogaviy  Petre,  ut  non  deficiat  fides  tua^Luc.  xxii,  32). 

Alii  vocant  discessionem  (ut  de  ssculari  imperio 
taceant)  quando  homines  ab  unitate  fidei  discedent, 
et  diversas  erroris  vias  ingredientur,  tunc  veniet  as-  q 
censor  Antichristus  strato  jumento  quod  ascendat. 
Nisi,  inquam,  primum  venerit  discessio,  et  facta  dis- 
cessione  revelatus  fuerit,  qui  modo  occultus  est 
homo.  Contra  hoc  quod  dicturus  est,  Deum  vocat 
eum  hominem,  ab  omni  deitate  ali^num.  Homo^  in- 
quam,  peccati^  quia  sicut  Christus  homo  justitise,  sic 
iste  totius  peccati ;  et  filius  perditionis,  id  est  geni- 
tus  ad  perditionem  suorum,  sicut  Christus  ad  sal- 
vationem  justorum ;  qui  etiam  et  nomine  et  opere 
adversatur  Christo.  Unde  et  Antichristus  vocabitur; 
et  qui  extollitur  supra  omne  quod  dicitur  Deus,  id 
est  quod  nuncupative  Deus  dicitur,  et  non  est  sub- 
stantialiter,  ut  sunt  sancti,  secundum  illud  :  u  Ego 
dixi  :  Dii  estis  {Psal,  xxxi,  6)  :  »  Qui  etiam  extolli- 
tur  supra  omne  quod  colitur  Deus,  et  vere  Deus  est. 
Extollitur,  ita  ut  sedeaJt  in  templo  Dei  (ad  litleram  in 
Hierusalem)  in  quo  Christus  docuit,  asserens  se 
esse  verum  Deum,  Christum  autem  fuisse  decepto- 
rem  et  magum.  Sedeat  dico  in  templo  Dei,  osten- 
dens  se  sicut  sit  Deus.  Nisi,  inquam,  haec  signapras- 
cesserint,  non  prius  instabit  dies  Domini.  Et  cre- 
dere  etiam  debetis  non  aliter  instare  diem  Domini, 
quia  non  retinetismemonieTf  quodcum  adhuc  essem 
apud  vos  dicebam  vobis  haec  praecessura  esse  diem 
Domini.  In  eo  quod  ait,  cum  adhuc  essem,  significat 
se  circa  horam  discessus  sui  hsec  tradidisse  illis.  Mos 
enim  erat  Pauli  in  primis  simplicitatem  Ecclesiarum 
simplicibus  fovere  documentis ;  sed,  illis  jam  perfe- 
tis,  eoque  volente  recedere ,  tunc  primum  revelabat 
illis  occulta  mysteriorum  Dei. 

Facta  discessione  veniet  Antichristus,  et  quid  hoc  D 
sit  quod  nunc  detineat  eum,  ne  ad  prsesens  veniat, 
vos  bene  scitis,  hoc  scilicet  detinet  eum,  ut  reveletur 
in  su/),  id  est  in  sibi  opportuno  tempore ;  sed  si, 
durante  unitate  fidei  et  Christiano  imperio,  veniret, 
in  suo  non  tempore  revelaretur.  Vere  in  suo  tem- 
pore  revelabitur,  nam  etiam  jam  non  suo  tempore 
operatur  mystenum  iniquitatis ,  id  est  mysticam 
et  velatam  iniquitatem,  per  membra  prsecedentia 
hoc  nefandum  caput.  Tantummodo  hoc  residuum 
est  ad  revelationem  ejus,  ut  qui  nunc  tenet,  id  est 
detinet  eum,  ne  veniat,  scilicet  Christianum  impe- 
rium  et  unitas  fidei,  detineat  eum  tandiu^  donecy  uni- 


0 


tas  fidei  et  Christianum  imperium  /iat  de  medio;  id 
est  sublatum  auferatur  de  communitate.  Ab  ea  si- 
miiitudine  dictum  esl,  qua  dicimus  :  Hic  homo 
mortuus  factus  est  de  medio,  id  est  sublatus  de 
communitale  hominum.  Yel  ita  :  Tantummodo  hoc 
moratur  Antichristum  ut  qui  nunc  tenet  Christianum 
imperium  et  unitatem  fidei,  teneat  hoc  tandiu,  donec, 
iniquitas,  quae  modo  est  sub  mysterio,  fiat  de  medio, 
id  est  de  communitate,  ut  sicut  modo  fides  in  com- 
muni  est,  iniquitas  in  occulto,  sic  in  tempore  An- 
tichristi  fides  sit  in  occulto,  iniquitas  in  comnmni, 
quia  membra  ejus^^non  plus  erubescent  actum  im- 
pietatis  quam  pietalis,  et  qui  fidem  habeant,  paucis- 
simi  crunt.  Et  tunc  postquam  hic  qui  nunc  detinet 
eum,  auferetur  de  medio,  vel  postquam  iniquitas 
fiet  de  medio,  tunc^  inquam,  revelabitur  ille  iniquus, 
quem  Dominu^Jesusinterficiet  SpirituorissuL  Dicit 
beatus  Ambrosius  Jesum  se^ostensurum  Antichristo, 
et  clamante  300  Jesu,  inleriicietur  hic  impius;  sed 
quid  clamabit,  nescimus.  Dicunt  alii  quod  Michad 
solo  terrore  suo  interfecturus  sit  hunc  Antichri- 
stum.  Jesus  quidem  interficiet  eum,  et  postea  de- 
struet  eum  damnatum  et  in  corpore  et  in  anima. 

Destruet  dico  illustratione  adventus  sui,  id  est  eo 
adveniente  ad  judicium  in  magna  claritatis  illustra- 
tione.  Eum  dico  adventus^cujusest  secundum  opero' 
tionem  Satanas ;  quia  sicut  Christus  operatione  Spi- 
ritus  sancti,  sic  iste  secundum  operationem  Satana 
adveniet.  Operationem  dico  quam  facturus  est  in 
omni  virtute,  scilicet  in  signis  etprodigiis.  Signa  mi- 
nora,  prodigia  vocat ;  majora,  miracula.  Signis  et 
prodigiis  dico  mendacUms,  vel  quia  non  eront  in 
rei  veritate,  sed  ita,  per  magicam,  videbuntur  esse. 
Yel  mendacibuSj  quia,  etsi  miracula  vera  sint,  ideo 
tamen  mendacia,  quia  quod  probare  intendunt,  ezi« 
tus  rei  falsum  probavit,  Antichristum  scilicet  non 
esse  Deum ;  ad  quod  probandum  miracula  praeces- 
serant.  Erit  etiam  adventus  ejus  in  omni  sedactiane 
iniquitatis,  quia  omni  genere  impietatis  seducet. 
Seductione  dico  facta  his  qui  pereunt^  quia  justi  non 
seducentur.  Pereunl  merito,  eo  quod  non  receperunt 
chantatem  veritaUs,  id  est  Christum  qui  est  pura 
veritas,  et  in  quo  tanta  charitas  ut  in  mortem  tra- 
deret  se  pro  nobis.  Non  receperunt,  ut  salvi  fierent 
per  eum,  ex  quo  omnis  salus.  Et  ideo  quia  nolue- 
runt  salvari  mittet  illis  Deus  operatiofiem  erroris,  id 
est  erroneum  operatorem  Antichristum,  ut  credant 
mendaciOf  et  utjudicentur,  id  estdamnentur,omn€f 
qui  non  credunt  ventati,  id  est  Christo ;  sedtonsen' 
serunt  iniquitati,  id  est  Antichristo 

Quia  dixerat  superius  ventunim  Antichristum  m 
omni  virtute  signorum  et  prodigiorum,  et  in  omnise" 
ductionCj  ut  damnentur  omnes  non  credentes  veri- 
tati,  sed  consentientes  iniquitati,  ne  in  his  verbis 
deterrerentur  illi,  timentes  hunc  esse  venturum  in 
diebus  suis,  super  hoc  consolatur  eos  Paulus,  di- 
cens  non  eos  visuros  diem  Antichristi.  Littera  sic 
jungitur  :  Yeniente  quidem  Antichristo  judicabun- 
tur  consentientes  iniquitati;  nos  autem   debemus 


41K1 


EXPOSITIO  m  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  THESS. 


m 


semper  agere  Deo  gratias  Deo  (sicut  supra  exposui-  A  Dei.  et  [al,  add.  in]  patientia  Christi.  Denuntiamus 


mus)  pro  vobis,  quia  fratres  estis  dilecti  a  Deo,  id 
est  quos  Deus  diiexit.  Ideo  prsecipue  gratias  agere 
quod  ex  dilectione  elegerit  nos,  me  et  vos  Deus,  non 
finem  Ecclesiae,  in  quos  veniat  Antichristus,  ventu- 
rus  in  novissimis.  Sed  elegit  nos  primitiaSj  id  est 
primitivos  in  fide ;  elegit,  inquam,  in  habendam 
setemam  salutem  per  hoc  quod  posuit  nos  in  san- 
etificaiionem  Spiritus.  Per  Spiritum  enim  sanctum 
justificavit  nos  in  baplismo,  quse  sanctificatio  via  est 
in  illam  salutem.  Kt  ut  sanctificaret,  posuit  nos  in 
fide  veritaiis ,  ut  confitercmur  Christum,  qui  est 
pura  veritas,  sicut  Antichristus  error  el  mendacium. 
/n  qua  fide  habenda;  sicut  elegit  nos,  ita  et  vocavit 
vcs  per  Evangelium  nostrum,  ut  totum  vobis  esset 
ex  gratia. 

Yocavit,  inquam,  non  in  otium,  sed  in  acquisi- 
tionem  gloriaSf  id  est  ut,  operando  quomodo  fides 
exigit,  gloriam  vobis  cum  dignis  operibus  acquira- 
tis.  Glorio!  dico,  Domini  nostri  Jesu  Christi,  id  est 
eamdem  quam  habet  Dominus  Jesus  Christus,  ad 
illam  acquirendam  vos  vocavit.  Considerandum  est 
quomodo  prsepostero  ordine  omnia  posuerit.  Prius 
enim  vocantur  ;  deinde  in  fide  confitentur ;  fidem 
confitentes  per  baptismum  sanctificantur ;  sanctifi- 
catis  (si  perseverant)  salus  seterna  reservatur. 
Quandoquidem,  fratres,  vocati  estis  in  sanctificatio- 
ne  Spiritus,  et  in  acquisitione  glorise.  Itaque  state, 
id  est  fortes  estote  in  bono  opere ,  qnod  coepistis  : 
et  teneie  perseveranter  traditiones  vit»  fidei  et  ha- 


autem  vobis ,  fratres ,  in   nomine     Domini   nostri 

Jesu  Christi,  ut  subtrahatis  vos  ab  omni  fratre  am- 

bulante  inordinate,  et   non  secundum  traditionem 

quam   acceperunt  a  nobis.  Ipsi     enim  scitis  que- 

madmodum   oporteat   imitari    nos,    quoniam   non 

inquieti  fuimus  inter  vos,  neque  gratis  panem  man- 

ducavimus  ab  aliquo,  sed   in  labore  et   fatigatione 

nocte  et  die  opcrantes,  ne  quem  vestrum   gravare- 

mus.     Non   quasi    non     habuerimus    potestatem, 

sed  ut  nosmelipsos  formam  daremus  vobis  ad  imi- 

tandum   nos.    Nam   et  cum    essemus   apud   vos, 

hoc  (h^c)   denuntiabamus   vobis  ,  quoniam  si  quis 

non  vult  operari;   nec   manducet.  Audivimus  enim 

inter  vos  quosdam    ambulare   inquiete,  nihil  ope- 

-D  rantes,  sed  curiose  agentes.  His  autem  qui  ejus- 

modi   sunt,  denuntiamus,  et  obsecramus   in   Do- 

mino  Jesu  Christo,  ut ,   cum   silentio     operantes, 

suum  panem   manducent.  Vos  autem,  iratres,  no- 

lite  deficere  benefacientes.  Quod  si  quis   non  obe- 

dierit  verbo  nostro  per  Epistolam,  hunc   notate, 

et  non  [ne]   commisceamini  cum  illo,  ut  confunda- 

tur.  £t    nolite  quasi    inimicum   exihtimare  ,    sed 

corripile  ut   fratrem.   Ipse  autem  Deus  [Dominus] 

pacis  det  vobis  pacem   sempiternam  in  omni  loco. 

Dominus  [Deus]  sit  cum  omnibus  vobis.  Salutatio 

mea  manu  Pauli,  quod  est  signum  in  omni  Epistola. 

Ita  scribo  :  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum 

omnibus  vobis.  Amen.  » 

EXPOSITIO. 


bitus,  quas  a  me  didicistiSy  sive  per  sermonem,  dum 

praedicaverim  vobis,  sive  per  Epistolam  nostram,  ^     De  patientia  conservanda,  de  cognitione  ultunae 


advos  directam.  Moneo,  state,  et  tenete.  Ut  autem 
tenere  possitis,  ipse  Dominus  noster  Jesus  Christus^ 
et  DeuSf  et  Pater  noster  voluntatem  jungit  semper 
cum  potentia.  Pater,  nomen  pise  voluntatis ;  Deus, 
est  potentise.  Qui  dilexit  nos  et  dedit  nobis  cetemam 
consolationem,  in  307  praesenti  enim  tribula- 
tione  incipit  nos  consolari,  continuans  consolationem 
osque  in  seternam  requiem.  Qui  etiam  dedit  nobis 
$pem  bonam  singulariter  dicendam.  Spes  enim  de 
coelesti  gloria  super  omnia  quse  sperantur ,  dicenda 
eat  bona.  Hanc  utique  spem  dedit  nobis  in  gratia, 
<juando  nobis  remisit  peccata  ;  in  baptismo  solvere^ 
acilicet  nos  a  peccatis,  tribuit  nobis  spem  habendae 
gloriae.  Ipse,  inquam,  Deus,  qui  per    gratiam   tot 


diei  et  adventu  Antichrisli  vos  instruxi.  Nunc,  fratres, 
de  cxtero,  id  est  de  alia  re,  vos  adhortor,  scilicet 
hoc  :  Orate  pro  nobis,  ut  sermo  Domini  currat,  id 
est  multos  in  fide  per  nos  comprehendat,  et  ita  ut 
in  omnibus  clarificetur  sermo  Domini  integritate 
fidei  et  exsecutione  pii  operis.  In  quibusdam  enim 
currit  sermo  Domini,  qui  satis  cito  credunt,  sed  quia 
in  vitiis  remanent,  non  clarificatur  in  illis.  Clarifi- 
ceiur  dico,  sicut  in  aliis  Ecclesiis  clarificatus  est,  et 
apud  vos.  Orate  etiam  ut  ego,  et  qui  mecum  prae- 
dicaut,  liberemur  ab  hominibus  importunis ,  qui 
quem  arripiunt  multa  importunitate  afficiunt  et  ma- 
lis.  Duplex  malum  notat,  importunitatem,  scilicet  de 
suasione  mali  esse  importunum.  Ideo  dico  orate  ut 


bona  jam  tribuit  exhortetur  corda,  id  est  voluntates  D  liberemur,  quiafides  nonest  omnium,  id  esl,  quia 


vestras  stare  in  quo  estis,  et  de  incremento  laborare, 
et  confirmet,  id  est  fortes  et  perseverantes  faciat  in 
omni  opere  bono,  et  in  onmi  sermone  bono,  ut  nulla 
Yobis  desit  perfectio. 

CAPUT  m. 
t  De  caetero,  fratres ,  orate  pro  nobis ,  ut  sermo 
■  Dei  currat  et  clarificetur,  sicut  et  apud  vos,  et  ut 
«  liberemur  ab  importunis  et  malis  hominibus.  Non 
c  enim  omnium  est  fides.  Fidelis  autem  Deus  est, 
c  qui  firmabit  vos,  et  custodiet  a  malo.  Confidimus 
•  aatem  de  vobis,  fratres,  in  Domino,  quoniamquae 
«  [quaecunque]  prsecepimus^  et  facitis ,  et  facietis. 
«  Dominus  autem  dirigat  corda  vestra  in  charitate 


nondum  omnes  fideles  sunt,  sed  multi  fidem  perse- 
quuntur.  Vel  ita  :  Orate  ut  liberemur  ab  importU' 
nis  et  malis,  quia  /ides  non  est  omnium  illorum,  id 
est;  in  omnibus  illis  non  est  qui  fidem  habeat.  Ne- 
que  quia  dixerat  orate  ut  liberemurf  dicerent  illi 
Quid  sperandum  est  de  nobis,  cum  magister  noster 
adeo  sibi  timeat  ?  ad  hoc  ait  :  Licet  dixerim  :  orate 
ut  liberemur,  tamen  confido  quia  Dominus  fidelisest, 
qui  pro  sepatientibusait:«Ecce  ego  vobiscumsum; 
nsque  ad  consummationem  saeculi  (Matth.  xxvni, 
20):  t>  Deus,  inquam,  est  fidelis^  qui  (ut  de  me  sileam) 
confirmabit  vos  in  bono  quo  estis,  et  custodiet 
a  malOy  ne  cadatis.  Yolens  quiddam  noyum  suadcre 


423 


S.   BRDNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


424 


illis,  scilicet  ut  subtrahant  se  ab  illis  otiosis 
et  curiosis,  qui  per  priorem  Epistolarn  noluerunl  cor- 
rigi,  captat  eos  collaudando  de  praemissi^ ,  dicens  : 
De  observatione  patientiae,  de  die  judicii,  de  oratione 
fiacienda  pro  nobis  nos  quidem  sumus  vos  adhor- 
tati,  sed  bene  confidimus  de  vobis  in  Domino^  quo^ 
niam  quoecunque  prascepimus  et  modo  faciiis,  et  in 
futuro  facietis.  Ut  autem  benefaciatis,  Dominus  di- 
rigat  corda  vesti^a,  id  est  faciat  directas  voluntates 
veslras  in  charitate  Deij  ut  sicnt  Deus  vos  dilexit, 
et  vos  eum  diligatis,  et  in  patientia  Christiy  sicut 
Christus  passus  est  pro  vobis ,  ita  et  vos  pro  Chri- 
sto  patiamini.  Nos  autem  dico ,  scientes  vos  factu- 
ros  qusecunque  ex  Deo  praecipimus,  denuntiamus 
vobis,  Scitote  hoc  praeceptum  Dei  esse,  non  nostrum, 
nisi  tantum  quod  vobis,  fratres,  nunliamus  innomine 
Domini  nostri  Jesu  Christif  id  est,  si  curatis  nomen 
et  honorificentiam  Domini  Christi.  Hoc  ex  eo  de- 
nuntiamus,  ut  subtrahatis  vos  ab  omni  fratre  ambu- 
lante  inordinate ,  id  est  naturalem  orJinem  dese- 
rente.  Hoc  enim  etiam  gentiles  inordinatum  asse- 
runt  negligere  propria,  curare  aliena  ,  ut  quidam 
curiosi  inter  vos  faciunt.  Fratre  etiam  dico,  non 
ambulante  secundum  traditionem  quam  accepemnt 
a  nobis,  id  est  quo  modo  tradidimus  iilis,  et  polli- 
centes  se  sic  servaturos  sicut  acceperunt.  Ideo  sim- 
pliciter  dico  ,  sicut  acceperunt  a  nobis  tradenti- 
bus  illis,  et  non  expono  hanc  traditionem,  quia  vos 
ipsi  bene  scitis  quemadmodum  oporieat  vos  imitari 
nos. 

Ne  illi  aberrando  dicerent  :  In  oratione,  jejunio, 
vigiliis  scimus  te  imitandum,  determinat  quid  in- 
tendat  dicens  :  Imitamini  in  hoc  quod  non  fuimus 
inter  vos  inquietij  id  est  curiose  discurrentes  per 
nrbem  ;  neque  manducavimus  apud  vos  panem  otio- 
sum  sumptum  ab  aliquo ;  nec  nostrum  panem  gra- 
tis,  id  est  sine  labore  otiosi,  sed  fuimus  operantes 
nocte  et  die,  et  in  labore  et  fatigatione,  id  est  labo- 
rantes  usque  ad  fatigationem.  Nocte  ideo  praeponit, 
quia  noctemaxime  vacabat  operibus,  orationi  etprae- 
dicationi  prsecipue  vacans  in  die.  Optrantes  ideo,  ne 
gravaremus  aliquem  vestrum  ,  accipientes  a  vobis 
necessaria.  Paulus  non  ab  istis ,  sicut  nec  a  Corin- 
thiis  quidquara  accipere  voluit,  diversa  tamen  inten- 
tione.  A  Corinthiis  enim  noluit,  quia  erant  avari. 
Ab  istis  noluit,  sed  magis  operari,  ut  in  se  daret  eis 
exemplum  depulso  otio  laborandi.  Operabamur,  ne 


A  quem  vestrum  gravaremus  ;  tamen  non  ideo  quasi 
non  habuerimus  potestatem  accipiendi  a  vobis  si 
vellemus,  sed  ut  daremus  vobis  nosmetipsos  formam 
ad  imitandum  noSy  ut  deserentes  otium,  exemplo 
meo  de  labore  viveretis.  Intendebamus  utique  d^e 
vobis  formam  operandi .  Nam  etiam  cum  essemus 
praesentes  apud  vos,  denuntiabamus  hoc  vobis  quod 
si  quis  vacans  otio,  non  vult  operari^  nec  manducet 
de  laboribus  alienis.  Ideo  praecipio  nolentem  operari 
non  manducare,  quia  audivimus  quosdam  inter  vos 
ambulare  inquiete,  nihil  operanteSf  sed  agentes  eu- 
riose^  rumores  urbis  sollicite  perquirendo.  His  au- 
tem  qui  sunt  ejusmodi,  id  est  nihil  operantes  et  cu- 
riosi,  denuntiamus  ex  auctoritate  Dei,  et  obsecra^ 
mus  in  Domino  Jesu  Christo ,  id  est  prsecipimus  et 

g  precamur,  si  in  Christo  salvari  volunt,  ut  ipsi  ope- 
rantes  pulso  otio  et  cum  sileniio,  non  de  rumoribus 
curiosi,  manducent  panem  suum ,  id  est  non  alie- 
num,  sed  proprio  labore  lucralum.  Ne  autemquiadi- 
xerat.:  Unusquisque  manducet  suum  panem,  putarent 
illi  qui  solebant  ministrare  pauperibus,  non  ultra  esse 
ministrandum  iilis ,  ait  :  Licet  dixerim  manducent 
suum  panem,  vos  tamen,  fratres,  bene  facientes  fra- 
tribus  qui  indigent;  nolite  deficere  bene  faciendo, 
quia  non  omnibus  potest  sufficere  suus  labor.  Denun- 
tiamus  illis  ut  operentur,  etc.  Si  vero  aliquis  eoinim 
non  obedlerit  huic  nostro  verbo  mandato/^er  epistO' 
lam,  hunc  notate,  id  est  significate  mihi  quis  ille  sit, 
et  interim  non  commisceamini  cum  t//o,  ut,  vobis 
non  communicantibus  illi,  confundatur,  id  est  eru- 
bescat  de  peccato  suo.  El  licet  non  commisceamini 

^  cum  illo,  tamen  nolite  eum  existimare  quasi  tnimi- 
cum,  ut  eum  odio  habeatis,  sed  ex  dilectione  corrir 
pite  eum  ut  fratrem.  309  Ut  aulem  in  omnibus 
quse  prsecepi  vobis  perfecti  sitis,  ipse  Dominus  pads 
det  vobis  pacem  sempiternam,  id  est  hicet  in  futuro, 
et  in  omni  loco^  id  est  apud  domesticos  et  apud  ex- 
traneos.  Et  ut  veram  pacem  habeatis,  Dominus  sit 
cumomnibu^  vobis.  Salutatio  scripta  fTi^a  fiumtf . 
Mea  dico  PauH,  quod  signum  ita  scribo  in  omM 
Epistola,  quam  mitto.  Hoc  signo  discernite  ne  fran- 
dulenter  sub  nomine  meo  inferant  vobis  suam  epis- 
tolam  illi  pseudo  qui  dicebant  vobis  me  intelligere 
propinquum  esse  diem  judicii.  Haec,  inquam,  est  sa* 
lutatio  :  Gratia  Domininostri  Jesu  ChrisH  cum  om^ 
nibus  vobis.  Amen. 

D 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  PRIMAM  AD  TIMOTHEUM. 

Timotheum  instruit  et  docet  de  ordinatione  episcopatus,  et  diaconii,  et  omnis  ecclesiasticae  disdpliiUB  : 
scribens  ei  a  Laodicia  per  Tychicum  diaconum. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Consuetudo  erat  apostolorum  ut  cujuslibet  civi- 
tatis  populo,  doctrina  eorum  converso  ad  fidem,  non 
ibi  subsisterent  ,  sed  (consecrato  ibi  episcopo , 
qui  fideles  factos  instrueret  de  his  quod  post  iidem 
tenenda  sunt,)  transirent  ad  alios  populos  congre- 
gandos  ad  fidem.  Cujus  rei  formam  Paulus  tenens 


conversis  Ephesiis,  consecravit  illis  in  episcopum 
Timotheum,  collaboratorem  Evangelii  ,  ut,  Paulo 
pnetereunte  ad  Macedonas  convertendos,  haberent 
Ephesiani  Timotheum ,  qui  eos  ne  singulis  instrue- 
ret,  ne  forte,  illis  sine  doctore  dimissis  ,  perirel 
labor  Pauli  in  eis.  Quos  Ephesios  Paulus  pnmus 


425 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


426 


ad  fidem  convertit;  quibus  Joannes  evangelista 
postmodum  in  episcopum  praefuit;  Timotheo  in  opus 
Evangelii  a  Paulo  revocato.  Hanc  autem  Epistolam 
cum  tribus  aliis  quae  sequuntur,  scribit  ad  personas : 
duas  ad  Timotheum  ;  tertiam  ad  Titum ;  quartam 
ad  Philomonem ;  cseteras  scribit  ad  Ecclesias.  Con- 
secrato  (sicut  dictum  est)  Timotheo  Ephesiis  in 
episcopum,  consurgunt  contra  eum  pseudodoctores, 
dicentes,  licet  nova  lex  inducta  sit,  cum  ea  tamen 
tenendam  esse  circumcisionem  et  veterum  ritus  sa- 
crificiorum.  Quo  intellecto,  Paulus  Epistolam  hanc 
dirigit  ad  Timotheum,  non  quod  de  eo  ambigat 
quod  in  aliquo  consensurus  sit  pseudodoctoribus, 
scd  ut  doctrina  ejus,  roborata  auctoritate  Pauli, 
idem   cum   Timotheo  docentis,  majoris  auctoritatis 


j^  sit  et  reverentiae^  Ephesianis  audientibus  a  Timo- 
theo  idem  doceri  quod  a  Paulo,  cui  Iradita  est  haec 
doctrina  a  Christo.  In  hac  autem  Epistola  Paulus 
agit  de  ecclesiastico  ordiue,  docens  ab  Ecclesia 
repeliendos  pseudodoctores,  illisque  denunti&ndum 
ne  perverse  doceant ;  quod  si  ideo  non  desistunt, 
populis  denuntiandum  est,  ne  eos  audiant.  Docet  hic 
etiam  Paulus  Timotheum  de  ordine  sacerdotali  et 
letivico,  quomodo  eligendi  sint  et  probandi.  Docet 
etiam  de  ordine  viduainim,  quomodo  ministrare 
doceat  illas  in  Ecclesia.  Docere  autem,  etiamsi  sa- 
pientissimae  sint,  nunquam  mulieribus  permittcn- 
dum.  Sic  docendo  de  ecclesiastico  ordine  intendit 
Paulus  ut,  pro  modo  doctfinae  suae,  teneat  Ephe- 
siana,  omnisque  cum  ea  Ecclesia. 


EPISTOLA  I  AD  TIMOTHEUM. 


CAPDT  PRIMUxM. 


«  Paulus  apostolus  Jesu  Christi,  secundum  im- 
perium  Dei  Salvatoris  nostri ,  et  Christi  Jesu  spei 
nostrae.  Timotheo  dilecto  filio  in  fide  gratia ,  mi- 
sericordia,  et  pax  a  Deo  Patre  et  Christo  Jesu 
Domino  nostro.  Sicut  rogavi  te,  ut  remaneres 
Ephesi,  cum  irem  in  Macedoniam,  ut  denuntiares 
quibusdam  ne  aliter  docerent,  neque  intenderent 
31.0  fabulis  et  genealogiis  interminatis,  quae 
quaestiones  praestantmagis  quamaediticationem  Dei, 
quae  est  in  fide.  Finis  autem  praecepti  est  charitas, 
de  corde  puro,  et  conscientia  bona,  et  fidenon  ficta. 
A  quibus  quidam  aberrantes,  conversi  sunt  in 
vaniloquium,  volentes  esse  legis  doctores,  non 
intelligentes  neque  quae  loquuntur,  neque  de  qui- 
bus  affirmant.  Scimus  autem  quia  bona  est  lex,  ^ 
si  quis  ea  legitime  utatur,  scientes  [sciens]  hoc 
quia  justo  lex  non  est  posita,  sed  injustis,  et  non 
subditis,  impiis  et  peccatorihus,  sceleratis  et  con- 
taminatis,  parricidis  et  matricidis,  homicidis, 
fornicariis,  masculorum  concubitoribus,  plagia- 
riis  [plagariis],  mendacibus,  et  perjuris,  et  si 
quid  aliud  sanae  doctrinae  adversatur,  quse  est 
secundum  Evangelium  gloriae  beati  Dei,  quod 
creditum  est  mihi.  Gratias  ago  ei  qui  me  confor- 
lavit  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  quia  fide- 
lem  me  existimavit,  ponens  in  ministerio.  Qui 
prius  fui  blasphemus,  et  persecutor,  et  contume- 
liosus ;  sed  misericordiam  Dei  consecutus  sum, 
quia  ignorans  feci  in  incredulitate .  Superabun- 
davit  autem  gratia  Domini  nostri  cum  fide  et  di-  D 
lectione,  quae  est  in  Christo  Jesu.  Fidelis  sermo 
et  omni  acceptione  dignus,  quia  Christus  Jesus 
venit  in  hunc  mundum  peccatores  salvos  facere, 
quorum  primus  ego  sum.  Sed  ideo  misericordiam 
consecutus  sum  ut  in  me  primo  ostenderet  Chri- 
stus  Jesus  omnem  patientiam  ad  informationem 
eoTum,  qni  credituri  sunt  illi  in  vitam  aetemam. 
Regi  autem  saeculorum  immortali,  invisibili,  soli 
Patrol.  CLIII. 


B  «  Deo  honor  et  gloria  in  sascula  saeculorum.  Amen. 
Hoc  praeceptum  commendo  tibi,  fili  Timothee, 
secundum  praecedentes  in  te  prophelias,  ut  milites 
in  illis  bonam  militiam,  habens  fidem  et  bonam 
conscientiam,  quam  quidam  repellentes,  circa 
fidem  naufragaverunt ;  ex  quibus  est  Hymenaeus 
et  Alexander,  quos  tradidi  Satanae,  ut  discant  non 
blasphemare. » 

EXPOSITIO. 

Paulus,  etc.  Scripturus  discipulo,  salutem  prae- 
mittit  dicens :  Paulus ;  quod  quidem  nomen  est  hu- 
militatis.  Paulus  emim  quasi  modicug  dicitur.  Hic 
autem  ubi  auctoritate  opus  est,  auctoritatis  nomen 
est ;  Paulus  enim  nomen  multum  notum  erat.  Unde 
ut  magis  refelleret  pseudodoctores  ait :  Paulus  apo- 
stolusy  id  est  legatus  vel  missus.  Cum  autem  omnes 
sancti,  legati  Dei  sint,  praecipue  apostoli  sic  vocan- 
tur,  sub  quibus  omne  genus  sanctorum,  supra  quos 
vero  solus  Ghristus,  invenitur.  Apostolus,  inquam, 
Christi  JesUj  quia  a  Christo  solum  apostoli  missi 
sunt.  Ab  apostolis  autem  caeteri  sancti,  ut  a  Paulo 
Timotheus.  Quia  si  Paulus  apostolus  Christi  sit, 
constat  quod  qui  Paulo  contradicit,  contradicit  et 
Christo,  qui  Paulum  misit ;  qui  vero  Timotheo  a 
Paulo  misso,  et  in  Paulum  et  in  Christum  offendit. 
Paulus,  inquam,  apostolus  Christi  Jesu  secundum 
imperium,  Ponit  in  aIiisEpistoIis«^cttn(fumt;o/un^a- 
temy  sed  ut  majorem  districtionem  signaret,  posuit 
hic  imperium,  Volumus  enim  quaedam,  quae  non 
imperamus ;  quae  autem  fieri  imperamuS;  et  volu- 
mus,  et,  ne  non  fiant,  prohibere  videmur.  Unde  ait 
secundum  imperium  Dei  Patris.  Deus  enim  Pater  im- 
peravit  me  apostolum  fieri.  Dei  dico  Salvaioris 
nostriy  id  est  qui  imperio  suo  obedientes  salvat ;  non 
obedientes  vero  a  salute  alienat.  Unde  timendum 
est,  non  parentibus  imperio  Timothei,  quia,  nec 
mihi,  nec  Deo,  qui  imperavit  me  Apostolum  esse, 
obediunt,  et  sic  a  salvatione  Dei  alieni  sunt.  Secun^ 
dum  imperiumDei  Patris  dico ;  et  secundum  impe- 

U 


427 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


428 


rium  Christi  regis  et  sacerdolis.   Secundum  homi-  A  sc  habere  jactaret,  et  sic  ministri  Ecclesiae,  etiam 


nem  dico  qui  et  immolavit  seipsum  in  ara  crucis, 
ul  nos  mundaret  a  deliclis,  seque  immolandum  no- 
bis  quotidie  in  altari  dedit.  Regis  eliam,  quia  et 
bona  dat,  et  in  bonis  regit.  Christi  dico  Jesu,  id  est 
Salvatoris,  qui  et  in  prsesenti  salvat  a  mahs,  et  in 
futuro  salutem  aeternam  dalurus  est  suis.  Chrisli 
Jesu  dico,  auctoris  spei  nostras,  id  cst  recuperandae 
impassibiHtatis  et  immortaHtatis,  quas  per  eum  nos 
recuperaturos  speramus,  qui  carnem  nostram  in  se 
verbo  Dei  unitam  extuHl  supra  omnem  creaturam, 
nihil  supra  eam  reHnquens  praeter  divinitatem  sibi 
cohaerentem.  Spes  enim  dicitur,  non  de  his  quae 
habemus,  ut  justificationem  3 IL  IL  apeccatis  in  ba- 
ptismo,  sed  de  his  quae  nos  habituros  credimus,  ut  im- 


qui  justi  essent,  in  contemptum  venirent.  Cujus  rei 
Chrislus  formam  rcHnquens,  suscitato  Lazaro, 
dixit  discipuHs  :  cSoIvite  eum  etsinite  abire  (7oan.  n, 
24),  •  ostendens  neminem  posse  solvi  nisi  per  mi- 
nistros,  quibus  haec  ministeria  credita  sunt.  Gratia 
utique  misericordia^  et  pax,  sit  tibi  a  Deo  qui,  cum 
Deus  sit,  haec  et  omnia  potest.  Deo  dico  Patre,  qui, 
ex  co  quod  Pater  est,  voiuntatem  et  piam  afifectio- 
nem  circa  te  et  omnem  filium  habet.  Sit  etiam  tibi 
hoc  idem  a  Christo  Jesu  ,  qui  cum  sit  rex,  et 
salvare  venerit,  voluntatem  similiter  habet.  A  Chri- 
sto  dico  Domino  nostro^  quem,  quia  Dominus  est, 
hoc  ct  omnia  posse  apparet. 
Finita  salutatione  incipit  Epistolam  dicens  :  0  Ti- 


mortaHtalem  et  impassibiHtatem  per  Ghristum.  Spes^  mothee,  ita  fac  sxibsLndi.sicui  rogavi  te,  ubiait  «u;u/, 


enim   est  exspectatio  futurae  bonae  rei  cum  deside- 
rio. 

Paulus,  inquam,  apostolus  sic  et  sic  optat,  mandat, 
vel  aliquid  tale  Timotheo  filio  bene  imitanti  se,  quem 
genuit  in  /ide,  quia,  cum  inHdeiis  esset,  Hdelem  eum 
fecit  Filio  dico  dilecto  peculiari  et  speciali  modo, 
quia,  cum  omnis  utique  fideHs  diHgendus  sit, 
quidam  tamen  in  eis  sunt  qui  privilegio  amoris  di- 
Hgendi  sunt.  Paulus,  inquam,  mandat  Timotheo 
hoc,  sibi,  vel  libi,  Timothee,  gratia^  misericordia, 
et  pax,  In  aliis  ponere  solet  gratia  tantum  et  pax, 
significans  ibi  per  gratiam,  quod  hic  per  miseri- 
cordiam,  remissionem  scilicet  peccatorum ;  quae 
gratia  dicitur,  quia  gratis  sine  pretio  vel  merito 
nostro   dimittuntur.   Misericordia,  remissio  dicitur, 


notat  quantitatem.  Quasi  diceret :  Ego  multis  modis 
frequenti  repetitione  monui  te,  ut  docendo  insiste- 
res,  et  sicut  monui  te,  omnibus  modis,  omni  assi- 
duitate  fac.  Ubi  ait  :  Rogaviy  cum  qui  praelatus 
erat,  dicere  posset  ut  discipulo  praecepi,  satis  com- 
mendat  Timotheum,  insinuans  eum  talem  qui  non 
ex  imperio  coercendus  esset,  sed  ex  quadam  parita- 
tis  dignitate  cohortandus.  Sicut,  inquam,  rogavi  te 
ut  remaneres  Ephesi  ad  ordinandum  ibi  ecclesiasti- 
cum  ordinum,  cum  ego,  conversis  Ephesianis,  irem 
in  Macedoniam,  ut  Macedonas  verbo  praedicationis 
cpnverterem,  in  quo  et  tu  mihi  necessarius  esses, 
teque  mecum  iturum  ex  voluntate  obtulisti ;  videos 
tamen  quod  major  necessitas  incumberet,  dimisi  te, 
ut  Ephesianos  instrueres.   Hic  primum  incipitde 


quia  non  misericordiam  Dei  peccata  dimittuntur.  ^  pseudodoctoribus  repeUendis,  dicens :  Remaneres, 


Misericordia  itaque,  id  e^t  remissio  peccatorum,  et 
pax,  id  est  tranquilHtas  animi  quam  hic  habent 
sancti  praelibantes  per  hoc  dulcedlnem  aeternae  pa- 
cis.  Haec,  inquam,  misericordia  et  pax,  sint  perse- 
verantia  tibi.  Non  ideo  hoc  optat,  cum  bene  sciat 
remissionem  peccatorum  factam  esse  Timotheo, 
sibique  partem  sanctorum  esse,  sed  ut  in  his  per- 
raaneat.  Haec  duo,  misericordia  et  pax,  omni  fideH 
optanda  sunt,  et  provenire  possunt ;  hoc  autem 
tertium,id  est  gratia^  praelatis  tantum  optandum  est 
et  provenire  potest.  Accipit  enim  per  gratiam  do- 
nationem  Spiritus  sancti,  qui  utiquc,  non  a  prae- 
lalis,  sed  per  ministerium  eorum,  sine  differentia 
meritorum,   sive  justi,  sive  injusti  sint  praelati  (so- 


inquam,  ideo  ut  denuntiares,  Nuntiare  dicimus  in- 
ter  pares ;  denunUare  autem,.  ut  a  praelato  subditis. 
Denuntiares  utique  quibusdamy  id  est  doctoribus 
illis  qui  singularem  duc.trinam  inducunt  a  commu- 
nione  Ecclesiae  decHnantes.  Hoc,  inquam,  denun- 
tiares  3 IL  9  n^  docerent  aliter ,  id  est  quidquam 
alienum  a  doctrina  mea  qua  Ephesios  docui,  et  tu  ad- 
huc  doces.  Quia  si  doctores  tedenuntiante  iliis  noUent 
desistere,  denuntiares  subditis  ne  intenderent  do- 
ctrinis  eorum,  vel  audirent  eos.  Gifjus  reiforma  adhuc 
servatur  in  Ecclesia.  Prius  enim  perversus  praelatas 
ab  Ecclesia  prohibetur.  Quia  si  inobediens  non  ces- 
sat,  subditis  dehinc  interdicitur  obedire  iUi.  Noa  in- 
tenderent,   dico  fabulis  pseudopraedicatorum,  qui 


lumTiodo  pura  sit  consecratio  eorum),  datur  his  D  dicunt  circumcisionem  et  vetera  sacrificia  tenenda 


quos  sanctificant,  si  idonei  sint  in  quibus  habitare 
debeat  Spiritus  ;  c  non  enim  habitabit  in  corpore 
subdito  peccatis  (  Sap.  i,  4).  »  Quia  si  quaeriturcur 
subditi,  propter  peccala,  Spiritum  sanctum  acci- 
pere  non  mereantur,  cum  per  ministerium  praelato- 
rum  qui  peccatores  sunt  (solummodo  justa  sit  sa- 
cratio  eorum)  detur  ?  Ad  hoc  respondendum  est  quia 
a  Deo,  et  non  a  praelato,  qui  quod  non  habuit  dare 
non  poluit ;  datur  tamen  per  ministerium  praelati. 
Nec  sine  causa  Deus  per  ministerium  hoc  dare  vo- 
luit,  cum,  oi  sine  ministris  Spiritus  sanctus  dare- 
tur,   unusquisque,  praesumendo  Spiritum  ssnctum 


esse  in  nova  lege.  Fabula  dicitur  iUud  ubi  verba 
tantum  sunt,  res  autem  non  est ;  sic  in  doctrina 
eorum.  Yerba  quidem  erant  nuda  a  rei  yeritate,  * 
quia  circumcisio  et  iUa  quae  docebant,  salvare  non 
poterant.  Intenderent,  inquam,  fabuHs  ei  genealogiis^ 
id  est  sermonibus  de  generatione  sua  factis.  Dicuot 
enim  quod  sibi,  natis  de  carne  Abraham  et  David, 
salus  solum  repromissa  sit,  et  non  aUis.  Genealo- 
giis,  dico,  interminatis,  id  est  prohibitis  ne  aUquis 
confidat  in  iUis.  Vel  interminatis,  id  est  nuUum  ter- 
minum^  nuUumque  finem  habentibus  ubi  subsistant 
probata  sicut  dicunt.  Si  quis  eoim  considerat,  vide- 


429 


EXPOSITIO   m  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.    I  AD  TM. 


430 


bit  multos  filios  Abrahae  secundum  carnem  repro-  A  3 IL  3  et  per  hocerrantes.  Separatio  enim  a  veritate 


batos,  ut  E&au  ;  inveniet  etiam  multos,  non  de 
came  Abraham  genilos,  quos  tamen  Deus  elegit,  ut 
Job. 

QtUB  genealogise  prasstant  qucestiones^  id  est  liti- 
gia,  et  nullas  solutiones.  Hoc,  inquam,  praeslant 
magis  quam  CBdi/icationem,  quam  nullo  modo  prae- 
stant.  Hic  enim  magis  electivum  est  de  non  partici- 
pantibus  agens.  ^dificationem  utique  virtutum  non 
praestant  ;  quae  aedificatio  est  non  per  circumcisio- 
nem,  sed  quce  est  in  fidef  id  est  per  fidem.  Omnis 
enim  justiiicatio  est  ex  fide,  quae  ut  fundamentum 
jacitur  ;  et  super  hanc  quasi  fundamentum  caeterae 
virtutes  aedificantur.  Probat  quod  in  fide  sit  aedifi- 
catio  Dei,  dicens :  Si  ex  fide  procedit  bona  conscien- 


error  est.  Aberrantes  utique  conversi  sunt,  non  ad 
fidem,  sed  in  vaniloquiumf  loquentes  quae  vana  et 
inutilia  sunt,  circumcisionem  scilicet  tenendam 
esse  dicentes.  Quibus  non  sufiicit  haec  vana  apud  se 
ioqui,  sed,  quod  deterius  est,  volentes  esse  doctores 
legis,  id  est  docentes  tenendas  esse  carnales  obser- 
vantias  legis.  Et  hoc  satis  impudenter,  non  inteUi" 
gentes  neque  ea  quce  loquunturf  id  est  circumcisio- 
nem,  quam  docent,  ideo  sub  veteri  lege  in  carne 
tenuisse,  ut  figuraret  circumcisionem  cordis  tenen- 
dam  esse  in  tempore  gratiae,  et  non  camis.  Nequ£ 
etiam  intelligentes  Scripturas  prophetarum  de  qui" 
buSy  id  est  per  quas  affirmant  circumcisionem  et 
vetera  sacrificia,    quae  loquuntur,  tenenda  esse  in 


Ua,  id  est  spes  :  ex  spe  autem  purum  cor,  et  de  ^  tempore  gratise,  vel  e  converso.  Non  intelligentes  ea 


puro  corde  charitas.  Charitas  vero  sit  /int^,  id  est 
iropletio  totius  prcerepti,  seunovaeseu  veteris  legis. 
Quia  si  hoc  modo  ex  fide  sequitur  omnis  praecepti 
impletio,  tunc  in  fide  est  omnis  aedificatio  Dei,  et 
non  alibi.  Sed  in  fide  est  impletio  totius  mandati, 
igitur  et  aedificatio  Dei.  Quia  transverso  ordine  sic 
ponit :  Yere  in  fide  est  aedificatio  Dei  ;  finis  enim, 
id  est  quia  impletio  totius  praecepti  veteris  seu 
novae  legis  e;^  charitas,  id  est  dilectio  Dei  et  pro- 
ximiy  in  quo  mandato  universa  lex  pendet  et 
prophetae  {Matth,  xxii,  40).  Qui  enim  hoc  manda- 
tom,  id  est  charitatem  impleverit,  novam  et  veterem 
legem  procul  dubio  implevit.  Vel  autem  legatur  ibi 
sic  continuatim.  Ubi  ait  superius,  ne  docerent  et  ne 
intenderent,  innuit  quosdam  perverse  et  docentes  et 


quae  loquuntur  de  prophetis  ad  probandum  quod 
tenenda  sint  ea  quae  docent.  Neque  intelligentes  cir- 
cumcisionem  et  sacrificia,  cujus  rei  mysteria  es- 
sent,  cum  fierent,  de  quibus  ipsi  afiirmant  quod  ad- 
huc  tenenda  sint.  Quia  improbavit  partem  adversa- 
riorum^dicens  non  intelligentfis,  etc.  Hoc  utique  non 
sufficeret,  nisi  et  partem  suam  commendaret,  et 
causam  commendationis  insereret.  Posset  enim  ali- 
ter  sic  ipsi  objici.  Si  doctrina  pseudodoctorum  per- 
versa  est,  tua  vero  non  melius  approbanda,  unde 
melius  adhaerendum  tibijudicas  quam  illis?  Ad  hoc 
refellendum,  improbata  parte  adversariomm,  subdit 
et  approbat  suam,  dicens  :  Pseudo  utique  doctores 
non  intelligunt  legem,  nos  autem  scimus,  id  est  in- 
telligimus  legem.  Et  quidam  amplius  addit  quod 


intendentes.  Unde  sic  ait  :  Licet  illi  pseudo  aliter  ^  valet  ad  causam,  dicens  :  Scimus  utique  non  solum 


doceant  quam  ego,  tamen  /int«,  id  est  omnis  imple- 
tio  legis  charitas  est,  sicut  ego  doceo.  Unde  quod 
ipsi  docent  vetera  non  sunt  reducenda.  Gharitas 
procedit  de  puro  cordCy  id  est  de  mundaintelligen- 
tia  ;  quod  aliquis  pumm  intellectum  habeat  conser- 
vans  se  in  puritate  qua  Deus  purificavit  eum  in 
baptismo.  Intelligens  diligendum  sibi  esse  creato- 
rem  suum,  nec  in  aliquo  offendendum.  Gharitas 
etiam  procedens  de  conscientia  bona,  id  est  de  spe. 
Non  quia  conscientia  sit  idem  quod  spes^  sed  ea 
affinitate  qua  illi  cui  maiae  conscientiae  scrupulus 
abesty  et  ubique  in  animo  se  circumspectans,  nihil- 
que  quod  eum  mordeat  inveniens  ;  sic  tandem  spe- 
rare  licet  :  qui  enim  se  peccatorem  conspicit,  ti- 


legem,  sed  etiam  hoc  de  lege  scimus  quia  lex  est 
bona,  id  est  utilis  et  justificans  spiritualiter  intel- 
lecta,  secundum  quod  nos  intelligimus.  Sed,  secun- 
dum  caraalem  intellectum  eorum  potius  non  bona, 
quia  neminem  justificat,  et  cmdelis  est.  Unde  quod 
ipsi  de  lege  intelligunt,  non  est  reducendum.  Lex 
utique  bona  est,  si  quis  utatur  ea,  id  est  intelligen- 
tia  ejus  legitime,  id  est  secundum  quod  lex  ipsa 
docet  et  praecipit,  scilicet,  ut  spiritualiter  intelliga- 
tur.  Scimus  utique  de  lege  quod  bona  est,  scientes 
hoc  etiam,  de  eadem  lege,  quia  lex  vetus  non  est 
posita  iusto ,  id  est  sub  nova  lege  justificato.  Nec 
etiam  sub  ipsa  veteri  lege  posita  est  alicui  justo.  Lex 
enim  data  est  ut  vel  puniret  reum,  vel  peccare  vo- 


mendum  illi  est  de  peccato,  non  sperandum.  Gha-  D  lentem  coerceret  ne  delinqueret.  Sed  qui  justus  est. 


ritas  etiam  procedens  de  fide  non  ficta,  Nos  enim 
credimus  Ghristum  verum  Deum  et  verum  hominem, 
non  fingentes  illum  vel  hominem  sine  Deo,  vel 
Deum  sine  homine.  Et  ut  quidam  pseudo  dicunt 
habuisse  Ghristum  non  verum,  sed  aereum  corpus. 
Yel  ita  :  Fide  dico  nostra  robusta  et  inviolabili  non 
ficta,  id  est  non  fragili  ad  modum  fictilis  vasis,  sicut 
est  doctrina  pseudodoctorum. 

Commendata  parte  sua ,  improbat  partem  adver- 
sariorum  dicens  :  A  quibus  charitate,  scilicet ,  con- 
scientia  bonai  et  fide  :  quidam  aberrantes ,  id  est 
Hli    singolarem    doctrinam    inducentes    separati 


non  est  coercendus  ;  non  enim  voluntatem  habet 
peccandi,  nec  est  per  legem  puniendus.  Macula  enim 
in  illo  nulla  est  qui  justificatus  est.  Unde  et  justis 
illis  qui  sub  veteri  lege  fuerunt,  quantum  ad  se,  non 
esset  necessarium  tenere  legem,  qua  tamen  con- 
gme  usi  sunt,  ne,  illis  respuentibus  legem,  contem- 
ptui  fieret  lex,  utique  auctoritate  eorum  devotius 
tenertent  eam  hi  quibus  propter  peccata  necessaria 
erat.  Ideo  etiam  justi  tenuemnt  veterem  legem  ut 
quod  ipsa  praefigurabat  de  Ghristo  et  de  tempore 
gratiae,  ipsi  attestarentur  implendo  legem.  Justo 
utique  non  est  posita  lex,  sed  injustis,  id  est  Judaeis 


431 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


432 


quibus  antc  legem  datam  Moyses  moralia  praecepla  A  Deus  credidit  mihi  Evangelium,  gratias  ago  ei,  et 


dedit,  qusB  non  observando  injusti  facti  s\mt.  Inju- 
stis  utique,  et  non  subditis,  id  est  Juda^is,  qui  Deo, 
danti  per  Moysem  iegem,  noluerunt  subdi  ul  ab  in- 
justitiis  recederent.  Quos  vocet  injustos  et  non  sub- 
ditos  exponit,  diceos  :  Lex  utique  posita  est  impiis, 
id  est  irreligiosis  animo  contra  Deum,  et  peccatori- 
buSf  id  est  quod  irreligiose  cogitant,  irreligiose  ope- 
rantibus,  et  sceleratis,  id  est  eis  qui  videnles  sa- 
crificare  idolis  vel  hujusmodi,  placuit  illis  ut  simi- 
liter  praevaricarent.  Lexetiam  posi ta  estcon /amina- 
tiSf  id  est  illis  qui  violentia  tormentorum  compulsi 
sunt  sacrificare  idolis.  Hxc  quatuor  conlra  Deum 
principaliter  fiunt.  CaHera  quae  sequuntur  contra  se 
et  conti*a  proximum  fiunt.  non  quod  omnia  peccata 


non  legi,  pro  hoc  bcneficio,  et  pro  his  quae  sequun- 
tur,  quiDevis existimavit tne  fidelem.  Hic  aiunt  qui- 
dam  insidiosa  esse  verba  Pauli,  quasi  diceret.  Inde 
gratias  ago  Deo  quia,  cum  infidelis  essem,  fecit  me 
fidelem.  Quodque  dignus  essem  qui  fidelis  fierem 
exislimavit,  id  esl  providcntia  Dei  quae  falli  nescit 
ab  initio  prajordinavit,  meque  factum  fidelem  con- 
fortavit,  id  est  fortem  fecit,  quod  neque  mors,  ne- 
que  gladius  poterit  me  separare  a  charitate  ejus.  Et 
postquam  mihi  credidit  Evangelium  pacis,  ponens 
me  in  ministerio,  id  est  in  ipso  opere  praedicandi  ; 
multis  enim  praelatis  creditur  Evangelium  ;  qui  la- 
men  torpentes  non  ministrant  subditis  quod  cre- 
ditum  est  illis.  Positus   sum   in  ministerio  Christi 


contra  Deum  non  sint,  sed  quia  qualuor  praedicta  g  JesUf  id  csl  ad  honorem  et  gloriam  Chrisli  Jesu  Do- 


Deum  specialiter  sine  aliquo  medio  videntur  ofien- 
dere.  Posita  est  etiam  lex  parncidis,  id  est  intcrfe- 
ctoribus  patrum,  quibus,  cum  multum  debcrcnt; 
ex  eo  quod  homines  esscnt,  longe  ideo  magis  pa- 
tres  erant ;  matricidis  etiam  similiter  3 IL'^  et  ho- 
micidis,  ei  fomicariiSy  idest  maculantibus  se  adulte- 
rio,  vel  quolibet  generc  fornicationis,  el  concubito- 
ribus  masculorum^  quod  deterius  est,  quibusnon  suf- 
ficit  se  maculare,  nisi  etiam  corrumpant  aiios  ;  et 
plagiariis,  id  est  plagas  proximo  inferentibus  ;  vel, 
plagiariis  quasi  plagiosipis,  id  est  plagam  de  re 
viva  infercntibus,  ul  si  quis  furaretur  palri  filium 
Buum,  vel  hujusmodi.  Mendacihus  ctiam  qui  falla- 
ciis  incumbunt,  quodque  mendacio  Pauli  deterius 
est  perjuris,  his  et  hujusmodi  posita  est  lex.  Praeler 


mmi  nostri.  Vel  confortavit  me  in  Chrislo  Jesu  Do- 
mino  nostro,  qui  mihi  caedes  anhelanti,  in  via  appa- 
ruit.  Ego  utique  fidelis  factus  sum,  etc,  postquam 
deserens  legemsubdidi  mc  gratiae  DeLQui  prius  cum 
essem  sub  lege  in  omnia  mala  praecipitabat.  Fui 
enim  lunc  blasphemanSy  Christum  dicens  eum  ho- 
mincm  sine  Deo,  filium  fabri  et  similia.  Fui  etiam 
persecutor  quorumlibet  justorum  (^c/or.  ix,  i).  Fui 
etiam  contumeliosusy  quia  si  quos  comprehendere 
poleram  contumeliis  et  verberibus  afficiebam  ;  sed 
qui  adeo  perversus  sub  lege  eram,  statim  ut  hanc 
dimisi  consecutus  sum  misericordiam,  id  est  remis- 
sionem  peccatorum .  De  hoc  autem  consecutus  sum 
misericordiam,  quia,  id  est  quod  ignorans  feci,  id 
est  ignoranter   peccavi,    et  quia  Christiim  ignora- 


haec  etiam  imposita  est  illi  si  quid  aliud  a  praedictis  ^  bam,  ideo  in  incredulitate  manebam.  Sic  quia  pro 


quod  adversatur  sana:  doctrina;,  id  est  naturali  et 
roorali  legi.  Moralia  enim  praecepta  sicut  in  veteri, 
sic  in  nova  lege  perdurant.  Unde  ail  :  Quas  sana 
(jloctrina  est  secundum  Evangelium,  id  est  sequitur 
novam  legem.  Evangelium  dico  gloriasy  id  est  quod 
praedicat  gloriosum  Deum.  Vel  Evangelium  gloriae, 
id  est  quod  sequentibus  se  dat  aeternam  gloriam. 
Gloriae  dico  Dei  heati,  Qualem  enim  beatitudinem 
Deus  habet,  lalem  ab  eo  habituri  sunt  sancti.  Bea- 
tus  enim  dicitur  cui  nihil  deficit  ;  sanctis  autem, 
cum  Christo  nihil  defuturum  est.  Hoc  nomen  Deus 
nullo  adjectivo  indiget,  ut  dicatur  beatus,  vel  ali- 
quid  horum,  sed  ul  innueret  cujusnodi  gloriam  ha- 
biturus  sit  Deus  et  daturus  suis  apposuit  beatiy 


quod  legimus  ;  non  enim  sufficeret  ad  causam,  ut 
quia  ignoranter  peccaverit,  ideo  misericordiam  con- 
secutus  sit.  Alio  modo  lamen  quia  legitur  ad  cau- 
sam.  Quasi  diceret  aliquis  :  Tu  olim  sub  lege,  le- 
gem  praedicabas  tenendam.  Tu  vero,  relicta  eadem 
lege,  legem  praedicas  relinquendam.  Cui  ergo  credi 
debeat,  vel  tibi  sub  lege,  vel  tibi  non  snb  lege  am- 
bigimus. 

Contra  hoc  ait :  Mihi  sub  lege  non  fuit  credendum, 
quia  ignorans  feci,etquiaignoravi,ideojnincreduli- 
tate  31Lfi^  mansi.  Nec  solum  misericordiam,  idest 
remissionem  peccatorum  consecutus  sum,  sed  etiam 
gratia  Domini  nostn  abundavit  in  me  super  miseri- 
cordiam  :  quia  et  peccata  remisit,  et  multas  aliaa 


quasi  diceret :  Gloria  quam  Deus  habet  et  dat,  et  D  gratias  dedit,  ut  cognitionem  divinae  essentiae,  etc. 


sibi  et  quibuscunque  dat,  sufficit.  Et  quia  sana  do- 
ctrina  et  Evangelium  se  invicem  sequuntur,  ideo 
faaec  tantum  tenenda  sunt  et  non  reinducenda  cir- 
cumcisio  et  vetera.  Hic  ingreditiy  ostendere  quod 
quia  recessit  a  veteri  lege,  omnia  bona  sibi  collata 
eint ;  cui  legi  quandiu  adhaesit,  semper  in  praecipi- 
dum  malorum  ruit. 

Unde  sicait :  Quod  Evangclium  creditum estmihij 
id  est  praevidit  miscricordia  Dei  me  idoneum,  cui 
crederet  Evangelium.  Evangclium  autem  bonum 
nuntium  dicitur,  eu  enim  bonum  ;  angelium  vero 
nuntium.  Unde  angelus  nuntius  dicitur.  Et  ideo  quia 


Vel  aliter.  Dum  persecutor  eram  Ecclesiae  Christi, 
multum  zelum  legis  habui,  sed  tamen  nunc  super- 
abundavit  gratia  Dei  in  me,  quia  si  tanta  oportuisset 
me  pati  pro  veteri  lege  quanta  pro  Christo  patior, 
utique  defecissem.  Caetera  sicut  dicta  sunt.  Super- 
abundavil,  inquam,  gratia  cum  fide  et  dilectione : 
quia  fides  et  dilectio  Dei  semper  creverunt  in  me  ; 
quas  fides  et  dilectio  est  in  Christo  Jesu,  id  esthabe- 
tur  per  Christum  Jesnm,  et  non  per  legem.  Hanc 
autem  misericordiam  quam  ego  consecntus  sum,  fa- 
cile  est  et  vos  consequi.  Ut  enim  peccatores  salvi 
fierent,  Christus  Jesus  in  hunc  yenit  mundam.  Sed 


433 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TM. 


434 


antequam  hoc  dicat,  praBponit  commendationem  rei  A 
quam  dicturus  est  sic  :  Sermo  Ute  quem  vobis  ma- 
nifesto  ,  est  ftdelis ,  id  est  talis  cui  fides  adhibenda 
sity  et  qui  bene  sit  credibilis.  Nec  solum  fidelis  est, 
sed  etiam  dignus  acceptione,  id  est  qui  acceptabilis 
esse  debeat.  Sunt  enim  multi  sermones  credibiles, 
non  tamen  acceptione  digni ,  quia  inutiles.  Hic  au- 
tem  sermo  ,  et  credibilis ,  et  acceptus ,  quia  utilis. 
Dignus  utique  acceptione  non  una  vel  in  uno  solo 
teropore  ut  vetus  lex,  sed  omni,  id  est  et  in  praesenti 
et  in  futuro,  et  secundum  corpus  etsecundum  ani- 
roam ,  quia  in  omni  tempore,  ct  secundum  utrum- 
que  salvat.  Hic,  inquaro,  est  ille  sermo,  quiaf  id  est 
quod  Christus  Jesus  venit  in  mundum  hunc,  id  est 
adeo  despicabilem ,  et  in  quo  tot  miserias  eum  pati 
oportuit.  Venit ,  inquam  ,  salvos  facere  peccatores,  i» 
qui  si  per  legem  salvari  possent,  frustra  Deus  Chri- 
stum  suum  in  miserias  hujus  mandi  deponeret.  Quo- 
rum  peccatorum  ego  et  quicunque  legalis  primus,  id 
est  praecipuus  et  delerrimus  sum.  Deteriores  enim 
invenit  Deus  Judaeos,  legi  adhaerentes ,  quam  quos- 
cunque  exleges. 

Quod  supra  posuit  absolute,  hic  ponit  cum  causa, 
dicens  :  Licet  deterrimus  in  peccatoribus  essem,  ta- 
men  consecutus  sum  misericordiam^  ideOy  ut  Chri- 
sius  Jesus  in  me  primo,  id  est  maxime  peccatore,  vei 
primum,  idestmaxime  osienderet  patien tiam ;  non 
in  qualibet  una  re,  sed  omnimodam.  Pertulit  enim 
me  blasphemantem ,  persequentem ,  et  contumelias 
sanctis  inferentem.  Omnem  utique  patientiam  os- 
tendit  in  me ,  ad  informationem  eorum  qui  credi- 
turi  sunt  i7/i,  id  est  ut  per  me  doceret  nemini  despe-  ^ 
randum  ,  propter  immanitatem  scelerum,  quin  cre- 
dat  in  eum.  Gredituri  sunt  enim  illi  in  vitam  aster- 
fiAfTt,  id  est  ut  per  fidem  hanc  habeant  vitam  s^ter- 
nam.  Et  quandoquidem  Ghristus  salvare  peccatores 
venit,  ad  quod  lex  insufficiens  fuit,  Christo  igitur 
regi  soeculorum  inde  sit  honor  et  gloria  :  quia  nec 
legi,  nec  alii  praeter  Ghristum  debetur  inde  gratia. 

Aut  sic  continuatur.  Christus  in  me  ostendit  om- 
nem  patientiam ;  illi  autem  Ghristo  Regi  seeculorum 
immortalij  id  est  immutabili,  qui  semper  in  eodem 
est,  et  invisibilif  id  est  cujus  deitatem  nulla  creatura 
sufficit  intelligere ;  huic  Deo  Greatori  soli  (salvare 
enim  solus  potest) ,  huic  tanto  et  tali  sit  honor  et 
gUnia,  Honor  dicitur,  ut  de  virtutibus ,  humilitate, 
prudentia,  et  hujusmodi,  quae  homo  potest  habere.  D 
Gloria  dicitur  de  his  quae  Dei  solum  sunt  et  non  ho- 
roinis,  ut  resurgere  tertia  die,  et  hujusmodi.  Honor, 
inquam,  illi  sit  et  gloria  in  s^cula  praesentium  sa^- 
cuhrum  consecutiva,  et  hoc  quod  precor  amen,  id 
est  certe  ita  erit.  Quandoquidem  ex  Ghristo  Jesu 
omnis  salvatio,  et  ex  lege  nuUa,  ideo ,  o  Timothee 
fili,  commendo  fibi  hoc  prasceptum,  ut  in  omnibus 
palam  sit  te  nulli  posse  parcere  vel  tolerare  in  hac 
re.  Hoc  enim  prsecepium  est  quod  transgredi  non 
licet,  summaque  tibi  obedientia  commendatum,  ut 
milites  excludendo  ab  Ecclesia  pseudodoctores ;  mi- 
lites ,  etiam  disponendo  alium  ecclcsiasticum  ordi- 
nem,  milites  utique  bonam  militiam,  Si  semel  vel  in 


uno  militaret,  implesset  quod  dixerat,  militeSj  sed 
ut  semper  et  in  omnibus  se  vellc  eum  militare  osten- 
deret :  3 IL  O  addidit  militiam  bonam^  id  est  utilem. 
Utile  enim  erit  sic  te  militare.  Commendo,  inquam, 
ut  milites  in  illis  prophetiis,  id  est  in  omni  visione 
et  intellectu  quem  habes  de  Deo.  Prophetia  enim 
visio ;  propheta  videns  dicitur.  Milites  moneo  secun^ 
dum  prophetias  pracedentes  in  te,  id  est  secundum 
quod  tempore  praecedenti  edoctus  es  in  sacris  Scri- 
pturis.  Timotheus  enim  patre  gentilis,  matre  vero 
Ghristiana  editus  (Act.nWy  1),  ab  ipsapueritia  tra- 
ditus  est  sacris  litteris  imbuendus.  Unde  ait  secun^ 
dum  prophetias  in  te  prcecedentes,  Vel  aliter  :  Gom- 
mendo  tibi  ut  milites  secundum  prophetias  praece- 
dentes  in  te,  id  est  de  te.  Spiritu  enim  prophetiae 
edoctus,  assumpsi  te  in  opus  Evangelii.  Vide  autem 
ne  degenerando  a  6de  mendacem  facias  Spiritum, 
qui  ut  te  eligerem  docuit  me.  Militare  debes,  tum 
quia  bonum  et  utile  est  :  tum  quia  bene  potes,  ha- 
bens  fidem  per  quam  plene  justificatus  es,  haben» 
etiam  conscientiam  bonam ;  non  enim  tibi  praedicanti 
objici  potest  quod  bene  doceas  et  male  vivas.  Modo 
paulisper  revertitur  ad  pseudodoctores,  dicens  : 
quam  bonam  conscientiam  quidam  repuleruntase. 
Qui  enim  perverse  agit  et  docet,non  habet  unde  sibi 
bene  conscius  sit  :  et  quia  repulerunt  hanc,  ideo 
naufragaverunt  circafidem,  id  est  fregerunt  navem 
suam,  circumeuntes  fidem,  et  non  ingredientes  ad 
eam.  Ex  quibus  pseudodoctoribus  naufragantibus 
est  Hymenams  et Alexander  principes  eorum  qui  cir- 
cumcisionem  reducfere  volebant,  quos  ego  tradidi 
Satanas  (I  Cor,  v,  5),  id  est  separavi  excommunica- 
tos  ab  Ecclesia.  Nec  ideo  ut  in  aetemum  pereant  : 
sed  ut  sic  discant  non  blasphemai^e,  id  est  ut  hoc 
modo  correcti  et  poenitentes,  quiescant  a  perversi- 
tate  sua,  et  jam  non  blasphemantes  auferantur  ite- 
rum  Satanae,  recepti  in  sinum  Ecclesiae.  Nota  quod 
excommunicare  est  tradere  Satanae,  quia  cum  ex- 
communicatur  quis,  Satanse  traditur,  cujus  erat 
priusquam  per  baptismum  justificaretur. 

GAPUT  II. 

t  Obsecro  igitur  primum  omnium  fieri  obsecra- 
0  tiones,  orationes,  postulationes,  gratiarum  actio- 
c  nes,  pro  omnibus  hominibus,  pro  regibus,  et  pro 
c  omnibus  qui  in  sublimitate  sunt  constituti,  ut 
«  quietam  et  tranquillam  vitam  agamus,  in  omni 
«  pietate  et  castitate.  Hoc  enim  bonum  est  et  acce- 
c  ptum  coram  Salvatore  nostro  Deo ,  qui  orones  ho- 
«  mines  vult  salvos  fieri,  et  ad  agnitionem  veritatis 
«  venire.  Unus  enim  Deus,  unus  et  Mediator  Dei  et 
«  hominum  homo  Ghristus  Jesus,  qui  dedit  redem- 
«  ptioncm  semetipsum  pro  omnibus.  Cujus  testi- 
c  monium  temporibus  suis  confirmatum  est,  in  quo 
c  positus  sum  ego  praedicator  et  apostolus  (//  Tim, 
•  I,  11).  Veritatem  dico,  non  mentior;  doctor  gen- 
«  tium  in  fide  et  veritate.  Volo  ergo  viros  orare  in 
«  omni  locO;  levantes  puras  manus  sine  ira  et  dis- 
<  ceptatione.  Similiter  et  (a/.,  autem)  mulieres  in 


435 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


436 


<  habitu  omato  cum  verecundia  et  sobrietate  oman-  A  quantum  in  se  est,  in  Deo  non  remanet,  sed  beni- 


gnitatem  Dei  injustitia  impiomm  avertit. 

Unde  in  Deo  duplex  voluntas  consideratur.  Altera 
benignitatis  et  clementiae,  qua  omnes  vult  salvos  fie- 
ri ;  altera  est  voluntas  justitias  Dei,  qua  malos  re- 
probat,  bonos  eligit.  Secundum  autem  voluntatem 
benignitatis  Dei,  praecipit  Apostolus  orare  pro  om- 
nibus,  ut  quod  Deus  pie  vult,  et  nos,  sequendo 
pietatem  ejus,  velimus,  utque  voluntas  Dei  fiat  ore- 
raus,  quod  si  non  fieret,  a  clementia  Dei  dissentire 
videremur.  Yel  aliter  praecedenlia  legamus,  ut  de- 
missa  mentio  in  his  non  sit.  OLsecro  fkri  obsecra- 
tioneSy  id  est  adjurationes  illas,  ut  in  Isetania,  ubi 
adjuratur  per  passionem,  per  resurrectionem  et  si- 
militer,  quasi  si  quis  adjuraret  Deum  pro  conver- 
Postquam  Paulus  admonuit  Timotheum  ut  milita-  -n  sione  cujuslibet  sceleratissimi,  quod  vix  a  Deo  im- 


«  tes  se,  non  in  tortis  .crinibus;  aut  auro,  aut  mar- 
•  garitis,  vel  veste  pretiosa  (/  Pelr,  iii,  3)  :  sed,  quod 
c  decet  mulieres,  promittentes  pietatem  per  opera 
«  bona.  Mulier  in  siientio  discat  cum  omni  subje- 
ff  ctione.  Docere  autem  mulieri  non  permitto  (/  Cor. 
«  XIV,  34),  neque  dominari  in  vimm,  sed  esse  in  &i- 
c  lenlio.  Adam  enim  primus  formatus  est  (Gen.  i, 
«  27),  deinde  Eva,  et  Adam  non  est  seductus,  mu- 
«  lier  autem  seducta  in  prsevaricatione  fuit.  Salva- 
u  bitur  autem  per  filiomm  generationem  si  perman- 
«  serit  (permanserint)  in  fide,  et  dilectione,  et  san- 
u  ctificatione  cum  sobrietate.  • 

EXPOSITIO. 


ret,  consequenter  insinuat  in  quibus  eum  militare 
prsecipiat,  dicens  :  Quandoquidem  Ghristus  salvare 
peccatores  venit  in  hunc  mundum,  in  cujus  rei 
praedicandae  ministerio  me  constituit,  ut  et  per 
eum  salvemini;  et  praedicatio  mea  in  vobis  fm- 
ctificet.  Igitur,  id  est  propter  haec  praemissa,  oft- 
secro  ut  oretis.  Nisi  enim  Deus  per  Spiritum  san- 
ctum  operetur  in  eordibus  vestris,  sermo  meus 
3 1. 7  inutilis  erit.  Obsecro  igitur  prtmtimommttm, 
id  est  potissimum  ante  omnia  /ieri  obsecraiiones,  etc. 
Quia  vidit  Apostolus  in  omni  genere  orationis  prse- 
valere  celebrationem  missae,  in  qua  memoria  fit 
passionis  Christi,  per  quam  omne  hominum  genus 
redemptum  est,  ideo  cum  et  aliis  modis  orandum 
sit,  hoc  genus  orationis,  quia  praevalere  vidit,  prae- 


petrari  posse  videretur ;  impio  autem  ilio  per  preces 
justi  converso  faceret,  justus  orationes  pro  eo,  ut 
Deus  cum  fide  daret  iUi  virtutes  quae  sequuntur.  Qui- 
bus  acceptis  jam  restarent  postulationes  (sicut  di- 
ctum  est)  pro  coUesti  gloria  quae  jam  habenti  virtutes 
debetur.  Pro  his  autem  omnibus,  id  est  conversione, 
possessione  virtutum,  concessione  coelestis  gloriae, 
sequuntur  gratiamm  actiones ;  quod  fecil  Justinus 
presbyter,  qui,  suscepto  spiritu  Laurentii  in  ccelis, 
in  actionem  gratiamm  sacrificium  laudis  Deo  obtu- 
lit.  Obsecro  autem  hoc  fieri  pro  omnibus  hominibus 
(sicut  dictum  est). 

Quia  fortassis  putarent  quidam  non  esse  oran- 
dum  pro  principibus  et  tyrannis,  qui  premunt  Ec- 
clesiam  Dei,  adjungit :  Sic  dico  orandum  pro  om- 


posuit,  dicens  :  Primum  omnium,  id  est  ante  omnia  ^  nibus,  ut  nec  etiam  persecutores  Ecclesiae  exclu- 


obsecro  fieri  obsecrationes.  OraUones  illas  quae  ob- 
secrationes,  id  est  juxta  et  antequam  corpus  Domi- 
nicum  sacretur,  praecedunt  (ut  in  principio  missae) 
vocat  obsecrationes,  quasi  juxta  sacrationem  dictas. 
Orationes  autem  et  postulationes,  et  gratiarum  ac- 
Hones  fieri  obsecro.  Orationes  vocat  preces  illas,  in 
quibus,  cum  dicuntur,  substantia  illa  panis  et  vini, 
in  altari  apposita,  transit  in  corpus  et  sanguinem 
Christi.  Postulationes  vocat  preces  quae  fiunt  post 
communionem,  ut  illud  :  «  Perfice  in  nobis,  Domine, 
quod  tua  sancta  continent,  n  id  est  postquam  nos 
pavisti  hoc  corpore  et  sanguine  tuo,  restat  hoc  qua- 
si  ex  debito,  ut  quod  pie  coepisli  perficias,  pascens 
nos  indeficienti  cibo  gloriae  tuae  in  coelis,  quod  hic 


dam,  sed  orate  etiam  pro  regibus^  et  pro  omnt^ 
qui  in  sublimitate  saeculari  sunt,  seu  ducibus,  seu 
consulibus.  Et  pro  eis  vos  orare  non  solum  proficiet 
illis,  sed  etiam  vobis.  Ad  haec  ut ,  illis  a  tyrannide 
sua  cessantibus,  agamus  vitam  quietam  a  persecu- 
tione,  nec  in  una  re,  sed  etiam  tranquillam,  id  est 
in  omni  re  quietam.  Tranquillitas  Ecclesiae  plurimum 
prodest  quibusdam  tenerioribus,  qui  in  pace  Bccle- 
siae  justificationem  suam  conservant ;  quoa  si  tor- 
menta  comprehenderent ,  fortassis  a  fide  recederet. 
3 IL  9  Et  ideo  orandum  esse  dicit  pro  regibus  et 
principibus.  Agarous  dico  vitam  tranquillam  in  omni 
pietate,  id  est  religione,  et  in  omni  castitate,  id 
est  in  integritate  fidei ;  quae  si  persecutio  ingrueret, 


in  altari  praelibamus  Postulatio  enim  dicitur,  quasi  J)  non  sic  in  omnibus  integra  perduraret ,  ideo  rooneo 


oratio  facta  de  re  quae  jam  misericordia  vel  merilo 
debetur.  Gratiamm  actiones  vocat,  ut  iilud  quod  in 
fine  missae  dicitur  Benedicamus  Domino,  Deo  gra- 
tias.  Ut  hoc  dicentes  innuamus  totum  referendum 
esse  gratiae  Dei  quod  dedit,  et  quod  in  aeteraum  da- 
turus  est.  Haecautem  obsecro  fieri  pro  omnibus  homi" 
nibus,  ut  salvi  fiant  ex  voluntate  Dei.  Quod  si  quae- 
ritur  cur  pro  omnibus  jubeat  orare  Aposlolus,  cum 
quidam  a  Deo  reprobati  sint,  pro  quibus  qui  orat 
videtur  offendere  Deum,  qui  eos  reprobat.  Contra 
haec  dicitur  quod  Deus  quidem  ex  benignitate  et  cle- 
mentia  sua  velit  omnem  hominem  salvum  fieri,  quia, 


orare  pro  omnibus.  Hoc  enim  ut  oretur  pro  omni- 
bus  bonum,  id  est  utile  est  ad  profectum  Ecclesiae, 
et  tale  bonum  quod  sit  acceptum  et  gratum  Deo.  Nec 
sicut  in  tempore  placeat,  et  in  tempore  displiceat, 
sed  sic  acceptum  ut  sit  coram  Deo,  id  est  ut  semper 
maneat  in  oculis  beneplaciti  ejus.  Deo  dico  Sal^O' 
tore  nostro,  qui  quomodo  nos  salvavit,  vult  omnes 
homines  salvos  fieri,  secundum  volunlatem  benigni- 
tatis  suae,  sicut  supra  dictum  cst.  Et  ut  salvi  fiant, 
vult  omnes  venire  ad  agnitionem  veritatis,  id  est  ve- 
rae  fidei  per  quam  iter  est  ad  salutem.  Probat  quod 
dixit.  Yere  Deus  vuit  omnes  salvos  fieri ;  quod  pa- 


437 


KXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TOf. 


438 


tet  ex  eo,  quia  unus  est  Deus,  id  est  creator  om-  A  dicant.  Quia  si  diseipuli  mei  veri  sunt ,  constat  me 


nium.  Cumque  Deus  omnium  creator  sit ,  non  est 
causa  quare  benignitatem  suam  neget  uni,  et  det 
alteri  creaturse;  quam  impius  utique  sibi  negat, 
quia  impie  agit,  salva  et  integra  perdurante  ad  om- 
nes  benignitate  Dei.  Inde  etiam  palam  est  quod  Deus 
velit  omnes  salvos  fieri,  quia  unus  est  mediator  Dei 
et  haminum ,  et  non  plures  mediatores.  Unde  con- 
slat  quia  omnibus  aeque  velit  proficere,  factus  est 
omnium  mediator.  Ghristus  mediator  dicitur,  quia 
duo  extrema  et  a  se  prorsus  divisa,  Deum  scilicet, 
in  quo  omnis  justitia,  et  nihii  injustitiae,  et  homi- 
nem,  in  quo  omnis  injustitia  et  nihil  justitise ,  con- 
cordcs  fecit  per  assumptam  sibi  humanitatem,  justi- 
ficans  hominem.  Probat  adhuc  Deum  velle  omnes 


doctorem  eorum  nonesse  mendacem.Quia  praedica- 
torem  et  Apostolum  se  nominat,  non  elationis  verba 
sunt,  sed  ut  per  hanc  auctoritalem  dictorum  suo- 
rum  fidem  corroboret. 

31L9  Quoniam  quidem  sufficienter  probatum 
est  orandum  esse  pro  omnibus  hominibus,  ergo  volo 
omnes  viros,  et  mulieres  orare,  ut  secundum  volun- 
tatem  Dei  salventur.  Volo  utique  viros  orare  non 
tantum  in  ecclesia,  sed  etiam  in  omni  loco^  habentes 
puras  manus,  etc.  Uie  docet  quales  se  pi*aeparare 
debeant  ad  orandum.  Puras  manus  vocat  mundas 
affectiones,  ut  nihil  vclint  dari  sibi  a  Deo,  quod 
Deum  dare  nefas  sit,  sed  maxime  omnium  saiva- 
tionem  postulent.   Puras  dico  levantes  per  incre- 


salvari  dicens  :  Hic  autem  mediator,  cum  in  deitate  ^  menta  boni  operis  et  piae  orationis,  et  hoc  sine  ira 


gloriosns  esset,  homo  factus  est,  tam  vilis  res  et  tam 
contumeliosa  quod  Dunquam  ficrct,  nisi  vcllet  sal- 
vare  homines.  Hic  autcm  mcdiator  est  Christus, 
immolans  sacrificium  pro  nobis  semetipsum  Deo  , 
et  rex  dirigens  nos  ad  salvationem.  Hic  autem  est 
Jesus  salvator  quem  hoc  nomen  designat  Salvatorem 
omnium;  ^ai  Christus  Jesus  dedit  redemptionem, 
nec  aurum  vel  argentum  ,  sed  semetipsum  pretium 
dedit  pro  omnibus  redimendis. 

Sed  licet  non  omnibus  pretium  illud  profuerit, 
qnia  m  impietate  perduraverunt,  Christus  tamen 
pretium  dedit,  quod  sufHciens  esset  saluti  omnium, 
si  omnes  boni  esse  vellent.  £t  quia  pro  omnibus 
redemptionem  dedit,  omnes  aeque  salvare  voluit, 
eujus  rei  (scilicet,  quod  omnes  vult  salvos  fieri)  te- 


id  est  sine  odio  proximi.  Qui  enim  odit  proximum, 
ab  unitateEcclesiaesediscerpit.  Etsinedisceptationet 
id  est  sine  diflidentia;  orale,  facti  tales  quales  timore 
peccati  non  oporteat  disceptare  an  Deus  daturus  sit 
vobis  quod  petitis,  necne.  Quasi  diceret  :  Orate 
cum  dilectione  Dei  et  proximi.  Mulieres  etiam  cum 
viris  volo  orare,  similiter  sine  ira  et  disceptatione 
existentes  in  habitUy  non  qui  omet  illas,  sed  omato, 
id  est  qui  ometur  ab  illis,  quod  tanta  sit  reverentia 
muliemm  ut  etiam  eamm  vestimenta  videantur  or- 
nata^  quia  sanctae  mulieres  illis  utantur.  Manentes 
cum  verecundia^  utpudibundaeomniafaciant,  et  cum 
sohrietate  cibi,  potus  et  verbomm.  Cum  aliis  virtu- 
tibus  has  duas  maxime  commendat  mulieribus,  quia 
vidit  eas  maxime    laborare  morbo  impudicitiae  et 


sHmcnium  confirmatttm  est,  quia  quod  propheta*  te-  ^  intemperantiae.  Mulieres  dico  omantes  senon  intor- 


slati  sunt  ante  Christum  de  eo  Salvatore,  confirma- 
vit  Christus,  implendo  omnia  quae  de  se  prophetae 
praedixerant.  Haec  autem  per  impletionem  confirmata 
sont  temporibus  suxs ,  id  est  congmis ,  ut  nativitas 
Christi  quodam  tempore  in  alio,  passio  et  caetera 
de  Christo  diversis  temporibus.  Nisi  enim  Christum 
testimonia  prophetamm  praecessissent,  parum  vel 
nihil  crederetur  ei,  quod  idem  innuit,  cum  duobus 
discipulis  post  resurrectionem  apparens  ait  :  c  0 
stnlti  et  tardi  corde  ad  credendum  in  his  quae  locuti 
sunt  prophetae  {Luc,  xxiv,  25), »  etc.  Quod  eliam  ipse 
alibi  in  £vangelio  ait  :  In  hoc  est  verbum  verum  : 
qnod  alius  est  qui  seminat,  et  alius  qui  metit  {Joan. 
IV,   37).  »   Prophetae  quidem  seminaverunt,  Chri- 


tis  crinibus,  aut  auro,  aut  margaritis^  vel  veste  pre~ 
tiosa,  id  est  non  studentes  cultui  corpomm,  sed  per 
bona  opera  quae  foris  operantur,  promittentes  pieta' 
tem,  id  est  in  propatulo  mittentes  religionem  men- 
tis  per  bonam  operationem  exhibitam  foris.  In  oran- 
do  volo  viros  el  mulieres  similes  esse  ;  sed  in  docen- 
do,  vel  interrogando  volo  dissimiles  esse.  Mulier 
enim  discat^  audiat  sermonem  in  ecclesia,  non  in- 
terrogando,  neque  respondendo,  sed  sit  in  silentiOf 
et  si  in  aliquo  haesitat,  cum  vencrit  domum,  vimm 
interroget.  Discat  autem  in  silentio  cum  omni  sub- 
jectionCf  post  viros  stando  capite  velato,  aspectu  in 
terram  fixo.  Cum  enim  in  ecclesia  convenimus,  ibi 
Judici  repraesentamur,  quem  per  seduclionem  mu- 


stns  autem  cum  apostolis  suis  seminis  fructus  coi-  D  lieris  in  iram  provocavimus  ;  cujus  rei  memor  mu- 


legit.  Ad  idem  probandum,  quod  Deus  vuit  omnes 
salvos  fieri,  auctoritalem  suam  adducit,  dicens  :  In 
quo,  id  est  in  qua  re  praedicanda,  scilicet  quod  Deps 
pro  salute  omnium  pretium  dederit  semetipsum  et 
caetera  qaae  praemissa  sunt,  ego  positus  sum  prasdi^ 
eaior  a  Deo,  ut  hoc  praedicem  omnibus,  et  magnae 
dignitatis  praedicator,  quia  etiam  Apostolus  ad  hoc 
praedicandum  constitutus,  et  ego  procul  dubio  dico 
veritateUf  nec  in  qualibet  una  parte  sed  ita  quod 
non  alicubi  mentior,  et  ego  jam  constitutus  sum 
doclor  gentium  in  fide  et  veritate,  id  est  jam  multos 
discipulos  docui,  qui  fideles  sunt  et  veritatem  prae- 


lier,  quod  totius  perditionis  auctor  fuerit,  in  prae- 
sentia  Judicis  multum  debet  verecundari.  Ut  discat^ 
concedo  mulieri.  Docere  autem  virum  doctrina  spi- 
ritali  illud  nullo  modo  pei^mitto  mulierif  neqtte  domi- 
nari  aliquo  spiritali  dominio  in  vimm,  sed  semper 
esse  non  solum  in  silentio  interrogandi  vel  respou- 
dendi;  sed  etiam  in  silentio  confabulandi  cum  ali- 
quo  in  ecclesia 

Ideo  mulier  non  debet  dominari  in  virum,  quia 
Adam  primus  formatus  est,  deindeEva,  Ordo  autem 
creationis  eorum  signat  virum  debere  dominari  in 
mulierem,  non  mulierem  in  vimm.  Gum  enim  ante 


439 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


440 


hominera,  vel  eodem  momento  cum  homine,  Deus,  A 
si  vellel,  creare  posset  mulierem,  non  sine  re  tem- 
pore  posteriorem  viro  fecit,  ideo  adhuc  mulier  non 
debet  in  virum  dominari ;  etenim  Adam  non  cst  se- 
ductus  illo  modo  quo  mulier,  ut  crederet  se  gustu 
pomi  fieri  Deum,  sed  in  hoc  quidem  seductus  fuit 
quia,  suadente  sibi  muliere  quam  Deus  in  adjuto- 
rium  sibi  dederal,  utrumque  existimavit  posse  fieri, 
el  uxori  se  morem  gerere,  et  patrati  sceieris  acta 
poenitentia  a  Deo  se  posse  veniam  obtinere.  Adam 
non  estseductus,  mulierautemseductafuitt  credens 
se  fieri  Deos  ut  serpens  suaserat,  in  prcevaricationey 
id  est  in  actu  peccati,  scilicet  in  comestione  pomi. 
Et  propter  tol  causas  mulier  semper  subjici  debet 
viro,  non  praeferri ;  spiritaliprselationedico,  si  enim 
servos  habet,  licet  bene  dominari  in  iliis  soeculari  -q 
dominio.  Potest  etiam  mulier  mulieribus  spiritali 
modo  praeesse,  sed  viro  nunquam.  Ne  autem  alicui 
videretur  mulierem  non  posse  salvari,  quia  causa 
fuerit  totius  perditionis,  et  quia  idem  Paulus  adeo 
detestatus  sit  mulierem,  subdit  de  salute  ejus  di- 
cens :  Licet  mulier  seducta  sit  non  seduclo  viro , 
tamen  mulier  salvahitur.  Non  solum  virgo  vel  con- 
tinens,  sed  etiam  vadens  per  generationem  filiorum, 
id  est  etiam  nupta.  Hac  conditione  dico  3  ^O  si  per- 
manserit  in  fide,  et  quod  sanam  fidem  habeat,  etin 
dilectione  Dei  et  proximi,  et  in  sanctificatione  quam 
accepit  in  baptismo.  Permanserit  dico  in  his  cum 
sobrietate,  quam  ideo  repetit  quod  in  hac  plurimum 
soleant  peccare  mulieres,  ideo  conjugatas  salvari 
posse  dixit,  quia,  si  de  virginibus  vel  viduis  solum 


t  primum,  et  sic  ministrent,  hullum  crimen  ha- 
«  bentes.  Mulieres  similiter  pudicas,  non  detrahen- 
«  tcs,  sobrias,  fideles  in  omnibus.  Diacones  sint 
c  unius  uxoris  viri,  qui  filiis  suis  bene  praesint,  et 
<<  suis  domibus.  Qui  enim  bene  ministraverint,  gra- 
«  dum  sibi  bonum  acquirent,  et  multum  fiduciam 
«  in  fide  quae  est  in  Ghristo  Jesu.  Haec  tibi  scribo, 
«  fili  Timothee,  sperans  me  venire  ad  te  cito.  Si 
s  autem  tardavero,  ut  scias  quomodo  oporteat  te  in 
c  domo  Dei  conversari,  quse  est  Ecclesia  Dei  vivi, 
c  columna  et  firmamentum  veritatis.  Et  manifeste 
c  magnum  est  pietalis  sacramentum,  quod  manife- 
«  statum  est  ip  carne,  et  justificatum  cst  in  spiritu, 
«  apparuit  angelis,  praedicatum  est  gentibus,  credi- 
1  tum  est  in  mundo,  assumptum  est  in  gloria.  » 

Exposmo. 

Postquam  communitatem  Ecclesiae  admonuit  ora- 
re,  et  ex  hoc  pubUcum  praeceptum  in  omnibus  de- 
dit,  subdit  quaedam  divisa  praecepta,  quae  non  de 
omnibus  agant,  scilicet  de  sacerdotio  et  diaconatu, 
insinuans  quales ,  et  quomodo  ad  istos  ordines  sint 
promovendi.  Quod  praeceptum  quia  vidit  onerosum  et 
difficile  quibusdam,  antequam  proponat  commendat, 
dicens  :  Hic  sermo  quem  dicturus  sunt  fidelis  esl, 
id  est  credi  debel,  et  nemini  esl  onerosus.  Hic  uti- 
que  est  sermo  quem  commendo  :  oportet  episcopum 
esse  irreprehensibilem,  Hic  autem  per  episcopum  si- 
gnificat  sacerdotem.  Superfluc  enim  Timotheum, 
qui  Ephesiorum  cpiscopus  erat,  de  ordinando  epi- 
scopo  Ephesiis  instnieret,  cum  eo  ibi  episcopante. 


dixisset,   putaretur  intellexisse  salvari  non  posse     alium  ibidem  episcopari  absurdum  esset,  nec  cre- 


conjugatas,  quae  cum  salvandae  sint,  constat  per  hoc 
de  salute  virginum  et  viduarum.  Yel  continuemus 
aliter  :  Licet  mulieri  non  permittam  docere  in  Eccle- 
sia,  tamen  salvabiiur,  id  est  poterit  salvationem  me- 
reri  per  generationem  filiorum,  id  est  spiritualiter 
instruendo  domi  filios  suos,  salvabitur  hac  lege  n 
(quantum  in  illa  erit)  filii  ejus  permunserint  inftde^ 
etdilectione,  etsanctificatione,cumsobrielate,  sicut 
dictum  est. 

CAPUT  Hl. 

c  Fidelis  sermo.  Si  quis  episcopatum  desiderat, 
ff  bonum  opus  desiderat.  Oportet  enim  episcopum 
«  irreprehensibilem  esse  unius  uxoris  virum,  so- 


dendum  est.  Praeterea  si  de  diaconibus  prseceplum 
daret  (praetermisso  sacerdotali  ordine  qui  praecedit) 
absonum  videretur  et  iuordinabiliter  factum.  Nec 
mirum  si  per  episcopum  signat  presbyterum,  cum 
in  hac  eadem  Epistola,  per  presbyterum  significet 
episcopum.  Et  quia  volentem  episcopari  irreprehen- 
sibilem  esse  necesse  est,  ideo  si  quis  desiderat  epi- 
scopatum,  id  est  super  sibi  commissos  intendere, 
hic  desiderat  non  aurum ,  non  divilias,  non  jucun- 
ditatem  saeculi,  sed  opuSy  id  est  laborem  bo^ 
num,  id  est  utilem  sibi  et  his  supra  quos  in- 
tendit.  Episcopus  enim  superintendem  dicitur, 
scopos  enim  intentio,  epi  super  intei^retatur.  Bt 
quoniam  qui  desiderat  episcopatum,  operari 
«  brium,  omatum,  prudentem,  pudicum,   hospita- D  3J8^1.  bonum  desiderat,  ergo  oportet  episcopum, 


ff  lem,  doctorem,  non  vinolentum,  non  percusso- 
ff  rem,  sed  modestum,  non  litigiosum,  non  cupi- 
•  dum,  sed  suae  domui  bene  praepositum,  filios  ha- 
«  bentem  subditos  cum  omni  castitate.  Si  quis 
«  autem  domui  suae  prseesse  nescit,  quomodo  Ec- 
c  clesiae  Dei  diligentiam  Iiabebit  ?  Non  neophytum, 
«  ne  in  superbiam  elatus,  in  judicium  incidat  dia- 
«  boli.  Oportet  autem  et  ilium  testimonium  habere 
c  bonum  ab  his  qui  foris  sunt,  ut  non  in  opprobrium 
c  incidat;  et  in  laqueum  diaboli.  Diaconos  similiter 
«  pudicos,  non  bilingues,  non  multo  vino  deditos, 
c  non  turpe  lucrum  sectantes,  habentes  mysterium 
«  fidei  in  conscientia  pura.  £t  hi  autem  probentur 


id  cst  necesse  est  volentem  episcopari  esse  irrepre- 
hensibilem,  quia  si  sit  reprehensibilis  quandiu  in  eo 
est,  bonum  operari  nequit.  Irreprehensibilem  vocat 
nullius  criminaUs  reum,  qui,  eliam  licet  crimen 
non  habeat,  custodit  se  sic  quod  nec  in  eo  aliqua 
criminis  occasio  videatur,  unde  criminosus  suspi- 
celur.  Hunc  aulem  episcopum,  id  est  voientem  sa- 
cerdolio  fungi,  oportet  fuisse  virum  unius  uxaris^ 
quod  unam  tanlum  uxorem  (dum  sibi  uxorari  licuit) 
habuerit.  Non  quod  in  episcopatu  eam  habeat,  vel 
quod  si  nullam  habuit,  rcpudiari  debeat,  sed  magis 
accipi.  Ideo  viro  multarum  uxorum  negat  sacer- 
dotium,  quia,  illo  soluto  a  pnore  uxore,  cum  SC"- 


441 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


44t 


cundas  nuptias  contraxit,  indicavit  se  continere  non  A 
posse,  incontinentem  autem  episcopari  non  licet.  Et 
ut  irreprehensibilis  sit ,  oportei  episcopum  esse  so- 
brium  et  verbo,  et  opere.  Prudentem  etiam  qui  sciat 
de  thesauro  pectoris  sui  novam  et  veterem  legem 
proferre. 

Oportel  etiam  oum  esse  nan  vinolentumf  jugi  po- 
tatione  dissolutum.  Non  etiam  percussorem  corporaii 
percussione,  habet  enim  spiritalia  arma,  quibus  uti 
debet  contra  adversanos,  verbum  scilicet  Dei,  quare 
non  oportet  eum  uti  corporalibus  armis.  Non  per- 
cussorem,  sed  modestum,  id  est  totius  moderationis 
custodem.  Oportet  eum  esse  non  litigiosumy  id  est 
non  convicium  pro  convicio  reddentem,  sed  ad 
omnia  patientem.  Non  etiam  cupidum,  ne  cupiditas 
prohibeat  eum  bona  Ecclesiae  erogare  in  pauperes,  n 
quorum  patrimonia  sunt,  non  propria  episcoporum. 
Oportet  etiam  eum  fuisse  bene  proepositum  domui 
suae,  quod  privatam  familiam  suam  bene  coercuerit 
a  quibusque  vitiis ;  nec  solum  reliquam  familiam, 
sed  etiam  filios  habentem  subditoSf  id  est  qui  nec  in 
filiis  coercendis  patema  affectione  deceptus  sit.  Nec 
ita  dico  ut  post  patratum  vitium  correxerit  eos  ;  scd 
cum  omni  castitate,  id  est  omni  integritate  servala, 
quia  adeo  districtus  fuil  in  custodia  filiorum  quod 
ad  actum  sceleris  eis  pervenire  non  licuit.  Sic 
scientem  prseesse  domui  suse,  booum  est  in  sacerdo- 
tium  promoveri.  Sed  si  quis  nescit  prceesse  privatae 
domui  suaSy  in  qua  pauca  disponenda  sunt,  qu^modo 
hic  habebit  diligentiamf  id  est  diligentem  custodiam 
Ecclesias  Deif  in  qua  tot  et  tanta  procuranda  sunt  ? 
Praeter  pra^dicta  oportet  eum  non  esse  neophytum,  ^ 
id  est  noviter  conversum,  ne,  si  adhuc  rudis  in  fide 
promo/eatur  in  sacerdotium,  elalus  in  superbiam 
cogitando  secum,  Si  modo  non  essem  conversus, 
non  esset  praeter  me  qui  sciret  praeesse  Ecclesiae, 
sic  superbiendo  incidat  in  judicium,  id  est  damna- 
tionem  diaboli ,  qui  per  superbiam  damnatus  fuit, 
ut  et  hic  neophytus  similiter  per  superbiam  damne- 
tur.  Neque  haec  solum  necessaria  sunt  illi,  sed 
etiam  oportet,  id  est  necesse  esi  illumhabere  bonum 
testimonium,  non  solum  a  fidelibus,  sed  etiam  ab 
his  gui  sunt  foris^  id  est  extra  fidem,  scilicet  ab  in6- 
delibus,  ut  non  incidat  in  opprobnum^  quia  si  modo 
infideles  videant  illum  sacerdotem  factum,  praedi- 
cantem  vcrbum  Dei ,  convicientur  ei  dicentes  :  Tu 
quipaulo  ante  furabaris,  adulterabas,  etc,  jactas  te  D 
modo  magistrum  nostrum,  in  cujus  ore  eliam  bona 
contemptibilia  sunt.  Hic  autem  hoc  audiens,  accen- 
su8  ira  alterna  reddat  opprobria,  et  hoc  modo  in- 
cidat  in  laqueum  diaboli,  qui  iis  dolis  laborat  illa- 
quearc  eum.  Quare  oportet  eum  qui  promovetur 
in  sacerdotium,  etiam  cum  infidelis  fuit,  aine  querela 
conversatum  fuisse  inter  suos. 

Quales  presbyteros  oportere  esse  diximus,  oportet 
esse  diaconos  sobrios,  et  caetera  quae  non  reponit. 
Per  hoc  quod  ait  similiter  intelligenda  esse  in  ordi- 
natione  diaconorum  significavit,  qui  ordo  parum 
dignitate  discrepata  sacerdotio.  Diaconos,  inquam, 


oportet  esse  pudicos,  id  est  custodes  castitatis,  et 
nonbilingueSf  id  est  non  inter  fratres  discordias 
seminantes,  non  deditos  multo  vino»  quo  quidem 
sobrie  licet  uti ;  non  sectantes  turpe  lucrum,  ut  nec 
fenerent,  nec  negotientur ;  habentes  etiam  myste^ 
riumj  id  est  secretum  fidei,  ut  cognoscant  illa  se- 
creta  fidei  nostrae,  quae  simplicitas  vulgi  capere 
non  sufiicit.  Diaconorum  enim  of!icium  est  evange- 
lizare  verbun  Dei  populo  :  3^^  in  cujus  rei 
signum  traditur  eis  Evangelium  ad  legendum.  Quare 
oportet  eis  nota  esse  arcana  fidei  qui  de  fide  sunt 
docturi.  Et  licet  haec  omnia  habeant,  tamen  ante- 
quam  ordinentur,  pj^obenturprimum  interrogationi- 
bus  illis,  quibus  ante  ordines  solent  interrogari,  ut 
illud.  Yis  servare  castitatem  et  similia  ?  Hi  utique 
probentur,  et  similiter  sacerdotes  de  quibus  hoc 
non  praemiserat.  Et  sic  demum  ordinati  ministrent^ 
id  est  res  Ecclesiae  in  necessariis  usibus  distrihuant, 
ut  in  cibis  pauperum  et  similibus. 

Statutum  enim  fuit  etiam  in  primitiva  Ecclesia, 
ut  illi  septem  diaconi  res  ecclesiasticas  et  domesticas 
disponerent ,  pauperibus  ministrarent  {Act,  vi,  i), 
etc,  ut  apostoli  hujusmodi  curis  soluti,  iiberius 
vacarent  praedicationi.  Unde  adhuc  si  jure  fit,  per 
manus  diaconprum  ministeria  distribuuntur  Eccle- 
siarum.  Ministrent  dico  non  habentes  ullum  crimen 
actu,  nec  etiam  suspicione,  tanta  enim  vigilantia 
debent  se  circumspicere,  quod  occasionem  non  ha- 
beat  hostis,  vel  suspicari  criminale  quid  de  illis. 
Non  habentes  crimen,  idem  est  quod  supra  ait  irre' 
prehensibilem,  Hic  inserit  praeceptum  demulieribus 
ante  et  post  agens  de  diaconibus,  quod  intersertum 
nisi  ad  diaconos  aliquomodo  pertineat,  inconveniens 
hic  ordovidetur.  Ut  autem  quod  ait  de  mulieribus 
convenienter  insertum  judicetur,  sic  exponimus : 
Mulieres  quae  nuptae  fuerint  his  qui  in  diaconatum 
promoventur,  similiter  oportet  esse  pudicas,  id  est 
necesse  est  profiteri  castitatem,  si<:utviros  earum. 
Melius  enim  esset  ut  cum  viris  in  castitate  conjugii 
manerent,  quam  separatae  a  viris  impudice  vive- 
rent. 

Et  ideo  viri  earum  non  recipiantur  in  Ecclesia, 
nisi  et  mulieres  eorum  profiteantur  castitatem,  quas 
non  solum  pudicas  esse  oportet,  sed  etiam  non  de^ 
trahentes,  quia  si  detractioni  vacant,  melius  fuisset 
esse  cum  viris,  qui  corrigerent  eas.  Oportet  etiam 
eas  esse  sobrias  in  cibo,  in  potu  et  in  vestitu.  Sicut 
etiam  fideles  in  omnibus,  id  est  justificationem  a 
peccatis,  quam  per  fidem  acceperunt,  salyam  per 
omnia  custodientes.  Yel  ita  :  Fidelessintinomnibus, 
quod  si  quid  de  ecclesiasticis  committitur  jllis  (ut 
ministrare  pauperibus)  fideliter  exsequantur.  Dia^. 
cones  etiam  nn^  id  est  fuerintvtn  unius  uxoris^qui 
filiis  suis  bene  prouunt,  et  suis  domibus,  sicut  de 
episcopo  fuit  expositum.  Vel  si  placet  mulieres  dia- 
conissae,  scilicet  rooniales,  similiter  oportet  esse 
pudicas,  etc,  sicut  dicta  sunt.  Ne.  autem  cuilibet 
difBeile  esse  videretur  sic  se  praeparare  pro  habendo 
diaconatu,  ait  :  Non  sit  vobis  onerosum  tales  et 


443 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


444 


tales  fieri  ut  hunc  ordinem  conscendatis,  quia  qui 
bene  et  religiose  ministraverint  in  diaconatu,  ac^ui- 
rent  per  hoc*  Hln  majorem  gradum,  bonum,  id  est 
utilem  sibi,  presbyteratum  scilicet  seu  episcopatum. 
Et  si  forte  non  accepto  majon  gradu  moriantur, 
qnia  bene  ministraverunt  in  diaconatu,  acquirent 
multamf  id  est  mulliplicis  boni  fiduciam,  scilicet 
coelestis  :  in  fide jid  est  justificari  per  fidem  quceest 
in  ChnstoJesu.  Vel  ita,  ut  quamdam  privatara  fidem 
intelligamus.  Sic  acquirent  fiduciam  in  fide,  quae  est 
in  Christo  Jesu,  id  est  in  persona  Filii.  Licet  non 
in  una  persona  plena  fides  sit,  sed  in  tribus.  Fidem 
privatam  in  Christo  dicit,  quod  per  redemptionem  et 
ca^tera,  quse  propria  personse  Filii  sunt :  confidit  se 
salvari.  Hoc  de  ordine  sacerdolali  et  levitico  etcaetera 
scribo  tiln,  fili  Timothee,  sperans  me  tamen  (licet 
modo  tibi  scnhejn)  cito  venire  ad  te. 

Ubi  ait  se  scribere  cum  cilo  sit  venturus,  mullam 
necessitatem  (ut  observentur  ea  quse  scribcns  im- 
perat)  per  hoc  innuit.  Cito  quidem  spero  me  ven- 
turum  ad  te ;  sed  si  forte  tardavero,  scribo,  ut  per 
hoc  scias  quomodo  oporteat  te  conversari  in  domo 
Deij  id  est  quanta  vigilantia  cu^odire  debeas  fideles, 
in  quibus  Deus  ut  in  domo  habitat.  Et  quia  domus  de 
paucis  dici  possit,  addit  :  Quce  domus  est  Ecclesiaf 
id  est  in  qua  Deus  multos  ad  fidem  convocavit.  Ec- 
clesia  dico  Deiviviy  id  estqui  vitam  aetemam,  quam 
habet,  dat  suae  Ecclesiae.  Quae  Ecclesia  est  columna 
secundum  quosdam  firmos  et  directos  in  fide,  qui 
columna  dicuntur  quantum  ad  se.  Firmamentum 
etiam  veritatis  dicuntur,  quantum  ad  alios  debiles 
in  fide,  qui,  nisi  firmarentur  exemplo  et  exhorta- 
tione  istorum,  titubareqt  in  fide ;  in  qua  Ecclesia 
393  est  sacramentum,  id  est  Christus  :  ct  hoc 
sacramentumpietatis^\de%iioi\MsveY\%\omsmagnum 
est,  quia  magnitudinis  ejus  non  est  finis.  Est  utique 
hoc  sacramentum  in  ea  manifestum,  id  est  apparens 
per  multa  miracula  quae  operatur  Deus  per  membra 
Ecclesiae.  Christus  ab  ea  similitudine  sacramentum 
dicitur,  sicuti  sub  veteri  lege  qusedam  sacramenta 
inlemplo  recondebantur  quae  non  licebat  videre 
populo,  sic  in  Christo  licet  multa  videantur,  tamen 
multa  in  eo  absconsa  sunt  qua;  nulla  creatura  com- 
prehendere  sufficit.  Sacramentum  autem  res  myste- 
riis  involuta  dicitur.  Quod  sacramentum,  id  est 
Christus,  manifestatum  est  in  camc^  quia  per  ver- 
bum  Dei  incarnatum,  deitas  quodammodo  per  car- 
nem  visibilis  facta  est ;  quae,  nisi  in  carne ,  penitus 
invisibiiis  erat.  Hoc  ideo  sacramentum,  id  est 
Christus  justificatum  est,  non  quodpeccatum  habue- 
rity  sed  homo  ille  quem  Deus  assumpsit  justus 
factus  est  inspiritu,  id  est  per  spiritum,  scilicet  per 
deitatcm  counitam  sibi,  quia  cum  alii  homines  ex 
concupiscentia  carnis  concipiantur,  Christus  ex 
dilectione  patris  conceptus  est.  Hoc  iterum  sacra- 
menium  apparuit  angelis,  id  est  fecit  sc  Christus 
cognosci  ab  angelis,  per  haec  quaB  homo  factus  opera- 
tus  est  in  terris.  His  enim  visis,  multum  profece- 
runt  angeli  de  cognitione  Dei,  non  enim  omnia 
mysteria  revelata   fuerant  illis.  Hoc  etiam  sacra- 


A  mentum  prcedicatum  est  gentibus  ab  apostolis,  cre" 
ditum  est  etiam  in  mundo,  mundus  enim  jam  credit 
in  Christum.  Assumptum  est  etiam  in  gloria,  ubi 
sedet  in  dextera  Patris,  ocrurrentibus  iUi  angelis  in 
dic  ascensionis  suae. 

CAPUT  IV. 

«  Spirilus  autem  manifeste  dicit,  quia  in  Dovis- 
«  simis  temporibus  discedent  quidam  a  fide,  atten- 
«<  dentes  spiritibus  erroris,  et  doctrinis  daeroonionim, 
«  in  hypocrisi  loquentium  mendacium,  et  cauteria- 
«(  tam  habentium  suam  conscientiam,  prohibentium 
c  nubere,  abstinere  a  cibis  quos  Deus  creavit,  ad 
«  percipiendum  cum  gratiarum  actione  fidelibus,  et 
«  his  qui  cognoverunt  veritatem.  Quia  omnis   crea- 

j. «  tura  Dei  bona  est,  et  nihil  rejiciendum  quod 
«  cum  gratiarum  aclione  percipilur.  Sanctificatur 
«  enim  per  verbum  Der  et  orationem.  Haec  pro- 
«  ponens  fratribus,  bonus  eris  roinister  Christi 
«  Jesu,  enutritus  verbis  fidei  et  bonae  doctrinae, 
«  quam  assecutus  es.  Ineptas  autero  et  inanes 
«  [aniles.,  i.  e.  infructuosas]  fabulas  devita  (//  Tim. 
«  II,  23).  Exerce  autem  teipsum  ad  pietatem.  Nam 
«  corporalis  exercitatio  ad  modicum  utilis  esl.  Pietas 
«  autem  ad  omnia  utilis  cst,  promissionem  habeos 
«  vitae,  quae  nunc  est,  et  futurae.  Fidelis  senno,  et 
c  omni  acceptione  dignus.  In  hoc  enim  laboramus 
«  et  maledicimur,  quia  speramus  in  Deum  yivum, 
*  qui  est  salvator  omnium  hominum,  maxime 
«  fidelium.  Praecipehaecetdoce.Nemoadolescentiam 
«  tuam  contemnat;  sed  exemplum    esto   fidelium 

C  c  in  verbo,  in  conversatione,  in  charitate,  in  fide, 
<•  in  castitate.  Dum  venio  attende  lectioni,  exhorta- 
«  tioni  et  doctrinae.  Noli  negligere  gratiam,  quae  in 
«  te  est ;  quae  data  est  tibi  per  prophetiam  cum 
«  impositione  manuum  presbyteri  [presb^rterii]. 
c  Haec  meditare,  in  his  esto,  ut  profectus  tuus 
c  manifestus  sit  omnibus.  Attende  enim  tibi  et 
u  doctrinte,  insta  in  illis.  Hoc  enim  faciens  et  tei- 
«  psum  salvum  facies,  et  eos  qui  tc  audiunt.  » 

BXPOSITIO. 

Nc  modo  Timotheus  objiceret  Paulo  :  quoniam 
tantum  sacramentum  (ut  ais)  in  Ecclesia  est,  non 
multum  me  vigilare  oportet  pro  custodia  ejus,  quia 
per  hoc  sacramentum  sufficienter  custodietur.  Con- 
^  tra  hoc  Paulus  ait  :  Scias  omni  vigilantia  conser- 
vandam  esse  Ecciesiam  Christi,  quia  in  novissimis 
temporibus  discedent  quidam  a  fide.  Hoc  autem  non 
leviter  a  quolibet  accepi,  sed  Spiritus  sanctus  dixit 
mihi  non  sub  aliquibus  figuris,  sed  manifeste^  quia 
innovissimis  temporibus  discedent  quidamhaeretici 
a  fide  Christi,  attendentes  spiritibus  erroris,  id  est 
daemonibus  loquentibus  per  ora  seductorum,  atten- 
dentes  non  tantum  rationibus  eorum,  sed  eliam 
doctrinis,  idestassertionibusdoctrinarum  eorumdem 
dcemoniorum^  loquentium  mendacium  in  hypocrisi, 
id  est  in  simulatione  boni,cumvere  malisint,  «^  ha- 
bcntium  suam  conscientiam,\d  est39^  roentem 
suam  totuis  mali  consciam,  cauteriatam,  id  eat  foris 


U5 


Exposrrio  in  epistolas  pauli.  —  in  epist.  i  ad  tim. 


446 


manifesta  adustione  signatam.  Ganteriare  a  caveo,  A  in  fide,  sciens  quod  in  Christum  credere  oporteat. 


caves,  ^licitur,  cauterium  enim  adustio  iUa  dicitur, 
qu2B  fit  deprehensis  furibusy  ut  qui  viderint  illos, 
per  hoc  signum  caveant  sibi  ab  illis,  scientes  quod 
fures  sunt.  Ab  ea  similitudine  dicit  habentium  con" 
scientiam  cauteriatam,  quia  dolosse  mentis  sua 
quaedam  signa  foris  emittunt,  per  hoc  quia  prohi- 
bent  nubere.  Hsec  est  enim  coctura  illa  quae  nobis 
aperit  malum  conscientise  eorum,  quod  prohibent 
nubere^id  est  quod  praecipiunt  non  nubere  :  et  prae- 
cipientium  adbuc  a^^^mere  a  cibis  guos  Deus  creavit 
ad  pei'cipiendum  /idelibuSf  et  hoc  cum  actione  gra- 
tiarum,  quia  de  hoc  agendae  sunt  gratiae  creatori 
Deo,  ne  forte  si  sine  benedictione  perciperemus 
(quod  ssepe  auditum  est)  diabolus  cum  iis  ingrede- 


Enutritum  etiam  bona  doctrina ,  id  est  instructione 
morum.  Talia  propone  fratribus ;  sed  fabulas  ineptas 
qu8B  nuUam  veritatem  habent,  ut  de  prohibitione 
ciborum  et  nuptiarum  ;  fabulas  ineptas  etiam  ina" 
neSj  id  est  inutiles,  quse,  licet  veritatis  similitudinem 
teneant ,  ut  reducere  circumcisionem  ,  sine  omni 
utilitate  tamen  sunt ;  illas  non  solum  sicut  praemo- 
nui  interdicas,  sed  devita^  si  quis  inde  tecum  secreto 
velit  discutere ;  nec  etiam  solus  studeas  in  illis, 
sed  potius  exerce  te,  nec  partim,  sed  teipsum  totum 
et  corpore,  et  animo  ad  pietatem ,  id  est  ad  doctri- 
nam  et  custodiam  religionis,  utque  totus  fortiter  va- 
care  possis  pietati,  ne  supra  modum  camem  tuam 
affligere  velis.  Nam  haec  corporalis  exercitatio  per 


retur.  Creavit  utique  ad  percipiendum  fidelibus,  et  n  jejunia  utilis  quidem,  sed  respectu  pietatis  ad  mo^ 

^ir,  id  est   etiam  eisdem  talibus  qui  cognoverunt  .      _  ..     .  _. 

veritatem,  hanc  scilicet  quia  omnis  creatura  Dei,  in 

eo  quod  a  Deo  creata  est,   bona  et  utilis  est  omni 

hoc  credenti ;  si  autem  nociva  est  alicui,  ut  coluber, 

propterea  fit  quia  non  credidit  bonam  esse  sibi  hanc 

ereaturam  Dei,  ut,  si  modo  crederet  quis  non  esse 

bonum  se  comedere  camem  etiam  licitam,  et  tamen 

comederet,  peccaret,  quia  uteretur  eo   quod  bonum 

esse  dubitaret.  Cognovemnt  etiam  fideles  nihil  esse 

rejiciendum.  Determinat  quod  dicit  non  rejiciendum. 

Illud  scilicet  quod  percipilur,  id  est  quod  percipien- 

dum  est  cum  actione  gratiarum,  non  enim  omnis 

caro  comedenda  est.  Percipere ,  inquam,  et  agere 

gratias  bonum  est,  quia  creatura  illa  quae  in  cibum 

somitur,  sanctificatur  per  verbum^  id  est  per  Filium 


dicum  valet.  Quid  enim  prodest  praelatum  sic  se  affli- 
gere,  ut  prse  debilitate  carais  instructioni  subdito- 
rum  39S»  nequeat  vacare?  Afflictio  corporis  pa- 
rum  est  utilis  :  pietas  autem,  id  est  «x  pietate  mi- 
serationis  intendere  filiorum  instmctioni  :  hsec,  in- 
quam,  pietas  utilis  est ;  non  ad  quaedam ,  sed  ad 
omnia.  Ideo  de  afflictionc  corporis  Timolheum  sic 
quodam  modo  redarguit  :  quia  noverat  eum  adeo 
jejunare,  et  a  potu  vini  se  cohibere,  quod  stomachus 
ejus  ideo  debilitaretur  :  quare  praecipit  illi  in  seqnen- 
tibus  uti  vino.  Quae  pietas  est  habens  promissionem 
vitcB  quas  nunc  est,  id  est  vitationem  mali  el  augmen- 
tum  juslitiae,  quae  in  hac  vita-licet  habere.  Habel 
etiam  promissionem  futuroi  et  perpetuse  vitae.  Hic 
autem  sermo,  quem    dixi  intendere  pietati,  nec  ita 


Dei.  Per  Filium   enim  et  omnia  creavit,  et  omnia  ^  corpus  affligere,  ut  impediatur  pietas,  fidelis  est,  et 


creata  sanctificavit.  Sanctificatur  etiam  per  oratio' 
nem,  id  est  et  per  benedictionem  quae  praecedit, 
et  per  gratiarum  actionem    quae  sequitur. 

Nota,  cum  de  tempore  Antichristi  Timotheum 
Paulus  instruat,  innuit  membra  Antichristi  per 
longa  tempora  caput  suum  praecedere.  Innuit  etiam 
quod  haec  instructio  omni  Ecclesiae,  et  secundum 
omnia  futura  tempora  facta  sit.  Hasc  quae  superius 
dicta  sunt,  nuptiis  non  detrahere,  cibos ,  quos  Deus 
ad  percipiendum  fidelibus  creavit,  non  derogare,  et 
caetera  praemissa  tu  proponens,  id  est  in  propatuio 
ponens  fratribus ,  licet  sic  proponendo  quibusdam 
videaris  nimis  remissus  et  indulgens  camalitati,  sic 
tamen  erisminister  Christi  Jesu  bonus,  id  est  utilior 


est  dignus  omni  acceptione  :  quia  confortato  cor- 
pore  fovetur  pietas  utilis  ad  omnia.  Quodque  acce- 
ptum  esse  debeat  exercere  ad  pietatem  apparet  inde : 
quia  in  hoc^  id  est  in  pietate  laboramus  nos,  cibos 
de  labore  manuum  quaerentes.  Maledicimur  etiam 
ab  infidelibus  :  ideo  quia  speramus  intendentes  in 
Deum  vivumf  qui  vitam  aeteraam  quam  habet  dabit 
sperantibus  in  se.  In  eo  merito  sperandum  est  qui 
est  Salvatoromniumhominumj  bonoram  et  malo- 
ram  salvatione  temporali  :  quia  «  solem  suum  facit 
oriri  super  justos  et  injustos  {Matth.  x,  45).  »  Cum- 
que  sit  omnium  Salvator,  maxime  tamen  et  praeci- 
pue  fidelium  est,  quibus  vitam  aeteraam  dabit,  quam 
negabit  impiis  :  quos  tamen  in  hoc  mundo  salvat  in 


illis  qui  modum  nimia  districtione  excedentes  pro-  D  temporalibus  bonis.  Quoniam  quidem  exercere  tead 


hibent  nubere,  el  uti  carnalibus.  Sic  debes  propo- 
nere,  tum  quia  sic  bonus,  id  estutilis  eris,  praeterea 
quia  poles ;  tu  enim  enuiritus^  id  est  extra  rudimenta 
et  nutrituram  puerilem  positus  doctus  es  verbis  fidei. 
Nosti  enim  in  quem ,  et  quomodo  te  oporteat  cre- 
dere.  Enutritus  etiam  es  verbis ^on^c  doctrina^,  id  est 
utilem  moram  instractionem  didicisti ,  quam  doctri- 
nam  plenarie  assecutus  es  per  me ,  qui  et  te  bapti- 
zavi,  et  quae  adhuc  docenda  erant  sufficienter  docui. 
Hic  enim  Timotheus  amatre  fideli  litteris  sacris  addi- 
scendis  puer  traditus  est,  non  tamen  donec  a  Paulo 
baptizatas  est ;  et  ideo  dicit  eum  enutritum   esse 


pietatem  bonum  est ,  et  nos  in  eodem  laboramus  : 
quos  tamen  in  hoc  mundo  imitari  debes. 

Tu  igitur  vacando  pietati  prascipe  his  qui  sciunt, 
sed  pigri  sunt  ad  operandum  :  hoic  scUicet  prae- 
cepta  quse  praemissa  sunt.  Si  qui  etiam  sunt  nescien- 
tes,  doce  eos  et  hoc  utrumque  cum  tanta  severitate 
et  munditia,ut  nemo  contemnat  tuam  adolescentiam ; 
ut  honestas  vitae  et  habitus  aetatem  tuam  annis  ju- 
venilem  moribus  fociant  maturam.  Nemo,  inquam, 
te  contemnat  :  sed  esto  exemplum  quoramque  /S- 
delium  in  verbo  :  in  humilitate  alloquens  omnes  in 
convenatione,  omnibus  omniafactus  in  charitate,  id 


447 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


448 


est  in  dilectione  proximi  in  fide^  id  est  in  justifica-  A  «  Nam  quse  in  deliciis  est  vivens ,  mortua   est.  Et 


tione  permanens.  Et  in  cMtiiaiey  qnae  virlus  gemma 
virtutum  est  in  juvene.  Ideo  de  castitate  juvenem  in- 
Btruit,  adolescentia  enim  stas  est  magis  lascivire 
appetens  quam  alia.  Et  ut  sis  exemplum  tidelium 
attende  lectioni,  id  est  assidue  revolve  sacram  pa- 
ginam,  dum ,  id  est  donec  ego  venio.  Postquam 
enim  ad  te  venero  sufficienter  monebo  te  :  viva 
enim  vox  magis  animat  quemcunque  quam  lectio  : 
sed  tamen  multi  satis  sciunt,  qui,  nisi  lectione  inci- 
tarentur,  torperent  dum  monitor  eorum  abesset ;  et 
ideo  ait  :  Altende  lectioni,  et  attende  exhortationi, 
id  est  exhortare  eos  qui  docti  sunt,  et  tamen  ad  ope- 
randum  pigri.  Attende  etiam  doctrinas  ,  id  est  doce 
eos  qui  nesciunt  :  et  ul  in  his  attentior  sis,  noli  nC' 


«  hoc  praecipe,  ut  irreprehensibiles  sint.  Si  quis  au- 
«  tem  suorum  (et  maxime  domesticorum)  curam 
«  non  habet,  fidem  negavit,  et  est  infideli  deierior. 
«  Vidua  eligatur  non  minus  sexaginta  annorum, 
«  quae  fuerit  unius  viri  uxor,  in  operibus  bonis 
«  testimonium  habens  :  si  filios  educavit,  si  hospitio 
«  recepit,  si  sanctorum  pedes  lavit,  si  tribulationem 
«  patientibus  subministravit,  si  omne  opus  bonura 

•  subsecuta  est.  Adolescentiores  autem  viduas  de- 

•  vita.  Cum  enim  luxuriat»  fuerint,  in  Christo  nu- 
«  bere  volunt  :  habentes  damnationem,  quia  pri- 
«  mam   fidem  irritam  fecenint.    Simul    autem    et 

•  otiosae  discunt  circuire  domos  :  non  solum  otioss, 
«  scd  et   verbosse  et  curiosae,  loquentes   quae  non 


gligere  gratiam  Spiritus  sancti  quai  est  in  te  collata.  n  «  oportet.  Yolo  ergo  juniores  nubere ,  filios  pro- 


Gratiam  dico  pontificalem,  qnoe  data  est  tibi  per 
prophetiam ,  id  est  per  praevisionem  ;  spiritu  enim 
prophetiae  praedoctus ,  vidi  te  idoneum  pontificali 
gratiae  :  et  haec  data  est  tibi  cum  impositione  ma-' 
nuum  presbyterii ,  id  est  episcopi  qui  consecrando 
te  episcopum,  manus  tibi  imposuit.  Vel  presbyterii, 
id  est  presbyteratus  :  quia  licet  unus  specialiter 
manus  imponat  et  consecret,  tamen  caeleri  episcopi 
qui  astant  eumdem  cum  illo  consecrant. 

Nota  quod  per  impositionem  manus  Spiritus  san- 
ctus  datur  :  non  ideo  fit  quin  sine  hoc  posset  dari  ; 
sed  ideo  manus  imponitur,  ut  plenam  subjectionem 
per  hoc  discat  exhibere  Deo  et  consecratori  suo  ille 
qui  sacratur.  Unde  sacrator  ille  hanc  praelationem 
habet  super  eum  quem   consecrat,  quod  nunquam 


«  creare,  matres  familias  esse,  nullam  occasionem 
«  dare  adversario  maledicti  gratia.  Jam  enim  quae-> 
«  dam  conversae  sunt  retro  post  Satanam.  Si  quis 
«  fidelis  habet  viduas,  subministret  illis  ut  non  gra- 
«  vetur  ecclesia  :  ut  his  quae  vere  viduae  sunt  suffi- 
«  ciat.  Qui  bene  praesunt  presbyteri,  duplici  honore 
«  digni  habeantur,  maxime  qui  laborant  in  verbo 
«  et  doctrina.  Dicit  enim  Scriptura :  Non  alligabis 
«  [in  frena]  os  bovi  trituranti  (Deut.  xxv,  4  ;  /  Cor. 
«  IX,  9).  Et  :  Dignus  est  operarius  mercede  sua. 
«  Adversus  presbyterum  accusationem  noli  reciperc, 
«  nisisub  duobus  aut  tribus  testibus  (D^u^  xix,  15, 
«  45).  Peccantes  coram  omnibus  argue,  ut  et  caeteri 
«  limorem  habeant.  Testor  coram  Deo  et  Christo 
«  Jesu,  et   electis   angelis  ejus,  ut  haec  custodias 


ab  eo  ullra  judicabitur.  Prophetia  etiam  illa  quam  ^  •  sine  praejudicio,  nihil   faciens  in   alteram  partem 


dixit,  quia  non  ita  modo  potest  fieri,  non  enim  sic 
modo  spiritales  sunt  episcopi,  fit  tamen  secundum 
quod  potest  fieri  :  ubi  qui  consecrandus  est  praesen- 
tatur  consecratori,  et  requiritur  de  fide  et  caeteris 
ut  habet  Ordo.  Et  (ut  conserves  gratiam  quae  in  te 
est)  medilare  hasc  quae  moneo  :  et  esto  in  his  per 
operationem  390  ut  sic  meditando  et  operando 
profectus  tuus  manifestus  sit  omnibus,  et  exemplo 
tuo  proficiant.  Utque  sic  proficere  possis,  attende 
tibi  subtiliter,  corrige  vitam  tuam,  et  te  undique  cir- 
cumspecto  attende  doctrinas,  id  est  doce  alios.  Vita 
enim  tua  si  sit  laudabilis  praedicationem  tuam  com- 
mendabit,  et  ideo  insta  in  illis,  id  est  in  directione 
vitae  et  doctrina  subditorum.  Uoc  enim  faciens,  id 


«  declinando.  Manus  cito  nomini  imposuens,  neque 
«  commnnicaveris  peccatis  alienis.  Teipsuro  castom 
«  custodi.  Noli  adhuc  aquam  bibere,  sed  vino  mo- 
«  dico  utere  propler  slomachum  tuum  et  freqnen- 
«  tes  tuas  infirmitates.  Quorumdam  hominum  pec- 
«  cata  manifesta  sunt,  praecedentia  ad  judiciom, 
«  quorumdam  autem  et  subsequuntur.  Similiter  au- 
«  tem  et  facta  bona  manifesta  sunt,  et  qu»  aliter 
«  se  habent,  abscondi  non  possunt.  • 

EXPOSITIO. 

Et  ne  Timotheus  (quem  sic  admonuit ,  prascipe, 
doce,  elc,  indiscrete  doceret,  non  attendens  divcr- 
sitates  setatum   et   sexuum ,  subjungit  Paulus  quo- 


est  instando  in  illis  teipsum  salvum  facies.  Atten-  d  modo  singula  aetas  docenda  sit,  dicens  :  Licet  dieam 
dendo  tibi,  eos  etiam  salvos  facies  per  doctrinam  prcgdpe,  doce,  vide  tamen  ne  cum  austeritate  incre- 
qui  te  audiunt.  paveris  seniorem  aetate,  sed  obsecra  cum  tanta  dili- 

rAPTTT  V  gentia,  ut  patrem ;  juvenes  autem  obsecra,  ut  fra- 

tAPUl  ^^^^  ^  ^^^  ^^^^  ^^  matres ;  juvenculaSf  ut  sorores, 

Et  quia  Timotheus  juvenis  erat,  ideo  cum  de  juveD- 
culis  diceret,  in  omni  castitate  apposuit ;  rectissime 
enim  in  alloquio  juvencularum  juvenis  de  omni  ca- 
stitate  admonetur,  ne  sallem  minima  camis  titiUa- 
tione  circa  eas  moveatur.  Timotheo  instructo  qoa 
discretione  docere  deberet  subdit  praeceptum  de 
viduis,  determinans  quae  de  bonis  Ecclesiaa  de- 
beant  sustentari,  et  quae  non ,  dicens :  Javenculas 
sic  obsecra;  Viduas  vero    confugientes  ad  Eo- 


«  Seniorem  ne  increpaveris,  sed  obsecra  ut  pa- 
«  trem,  juvenes  ut  fratres,  anus  ut  malres,  juven- 
u  cuiat  ut  sorores  in  omni  castitate.  Viduas  honora, 
«  quae  vere  viduae  sunt.  Si  qua  autem  vidua  filios 
c  aut  nepotes  habet ,  discat  primum  domum  suam 
«  pie  regere  et  mutuam  vicem  reddere  parentibus. 
«  Hoc  enim  acceptum  est  coram  Deo.  Quae  autem 
c  vere  vidua  est  et  desolatai  speret  in  Deum  :  et  in- 
c  stet  obsecrationibus  et  orationibus  nocte  ac  die. 


449 


EXPOSITIO   IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.   I  AD   TIM. 


480 


clesias  honora  eo  modo    quo    honorandae  sunt:Abus  exhibuit;  nonTormidans  minas  persecutorum 

qui  damnabant  quoscunque  minislrantes  sanctis ;  n 
etiam  suhmini$travit  patientibus  tribulaiionem,  id 
est  sanctis  incarceratis.  Ut  omnia  comprehendam, 
sl  subsecuta  est  omne  bonum  opus,  eligatur. 

Yiduae  sexaginta  annorum  eligantur,  adolescentiO' 
res  autem  viduas,  quae  non  sunt  tot  annorum,  illas 
Yolo  nubere,  et  ideo  devita,  non  accipias  eas  in  mi- 
nisterium  Ecclesiae.  Devita  ideo  quia  si  suscipias, 
cum,  id  est  postquam  fuerintluxuriatce^  id  est  prae- 
nimia  abundantia  lascivientes,  volunt  nuhere,  Et  hoc 
in  Christo,  id  est  legaliter  non  meretricari,  tales  illae 
habentes  damnationem,  guia  sic  frangendo  vota,  fC' 
cerunt  irritam  etiam  primam  fidem,  quam  in  baptis- 
mopollicitae  fuerant,  ubi  adiabolo  se  abrenuntiare  di- 

rentibus  quia  hoc,  id  est  et  suos  specialiter  regere,  -q  xerant,  cui  frangendo  votum  continentise  quam  vove- 


dando  scilicet  victum  et  vestimentum  illis  so- 
lum  quce  sunt  vere  viduce,  nolentes  ulteriusreverti  ad 
ea  quae  mundi  sunt,  ut  amplius  nubere  velint ;  illis 
etiam  quae  sunt  desolatae,  quod  subdit  Inferius.  De- 
solatas  vocat  quae  filios  vel  parentes  non  habent<{ui 
eas  sustentare  queant,  vel  cum  quibus  ipsae  rebus 
suis,  si  quas  habent,  possint  uti,  et  instruere  eos. 
Honora,  inquam,  eas  quae  vere  sunt  viduae,  sed  si 
qua  vidua  habet  filios  aut  nepoteSy  haec  utique  quia 
desolata  non  est,  discat  (primum  quam  sumptus  Ec- 
clesiae  accipiat)  specialiter  regere  domum  suam,  id 
est  filios  ac  nepotes  :  et  si  parentes  adhuc  habet ; 
discat  reddere  muiuam  vicem  parentibuSj  qui  eam 
aluerunt  cum  infans  esset.  Benefaciat,  inquam,  pa- 


acceptum  est  coram  Deo  magis  quam  si  parentes  in 
calamitate  desereret.  Yidua  quae  filios  habet  non 
transeat  ad  Ecclesiam,  sed  illa  quce  vere  vidua  est  no- 
lens  amplius  reverti  ad  conjugium  ;  et  quae  est  deso- 
lata  non  habens  filios  aut  nepotes,  illa  speret  in  Deum 
id  est  sustentetur  bonis  Ecclesiae,  et  ibi  instet  obse- 
craiionibus  et  orationibus  nocie  et  die,     « 

Vel  aliter  ut  in  hoc  versu  detcrminetur  quae  sit 
vere  vidua.  Dico  alendas  ab  Ecclesia  vere  viduas ; 
ne  autem  decipiaris  in  iUis,  scito  quod  illa  vere  vi- 
dua  est  et  desolata,  quae  sperat  in  Deum ,  et  non  in 
filios  aut  nepotes,  et  quae  instat  obsecrationibus  et 
orationibus  nocte  et  die.  Quae  vere  vidua  est  haec  so- 
lum  sperat  in  Deum,  vel  speret.  Nam  illa  vidua  quas 
est  in  deliciis  camis,  vivens mundOt  mortua  estD^o, 


rant,  se  iterum  mancipaverunt,  patenter  innuentes, 
quia  egentes  confugenmt  ad  subsidia  Ecclesiae,  non 
amore  continentiae.  Quaenon  solum  399  nubere 
volunt :  sed  etiam  simul  congregatae  discunt  circuire 
domos,  Et  hoc  ideo  quia  otiosce  sunt,  et  non  solum 
otiosas,  sed  etiam  verbosce,  inquirentes  rumores  ur- 
bis.  Loquentes  etiam  curiose,  et  cum  multo  studio  ea 
quce  non  oportety  scilicet  quaelibet  impudica.  Et  quia 
propter  otium  in  tantam  pemiciem  delabuntur,  ergo 
propter  hoc  volo  juniores  viduas,  quae  praefixos  an- 
nos  non  habent,  volo,  inquam,  eas  nubere^  /ilios  p7'0' 
creare^  mairesfamilias  esse,  ut  habeantquibus  inten- 
dant,  et  non  solito  modo  otientur.  Et  sic  volo  eas 
non  dare  ullam  occa^ionemadversariOt  id  est  infideli 
gratia  maledicti,  id  est  cui  valde  gratum  est,  habere 


et  talis  non  debet  recipi  in  Ecclesiam.  Hoc  etiam  ^  occasionem  maledicendi  de  fidelibus.  Propterea  malo 


prcecipede  viduis  quod  cum  sint  vere  viduae  et  de- 
solatae,  sint  et  in'eprehensibiles,  id  est  nec  crimen 
habentes,  nec  occasionem  criminandi  se  in  aliquo 
tribuentes.  Vidua  quae  habet  filios  aut  nepotesregat 
eos,  quia  si  qua  vidua  non  habet  curamsuorum  quos 
regere  debet,  et  maxime  prae  caeteris  curam  domestir 
corumy  id  est  filiorum  aut  nepotum,  haec  talis  negavit 
fidem^  quam  promisit  Deo.  Planum  est  enim  quod, 
curam  proximi  non  habens,  proximum  non  dilexe- 
rit,  et  sic  nec  Deum  diligit.  Qui  enim  non  diligit  fra- 
trem,  quem  videt,  Deum,  quem  non  videt,  quomodo 
potest  diligere?  Quia  si  nec  Deum  diligit,  fidemplane 
negavit.  Est  etiam  deterior  infideli,  qui  nunquam  fi- 
dem  habuit,  quia  reus  est  pacti  quod  Deo  pepigit,  et 


eas  nubere  quam  recipi  in  Ecclesidi,  jam  enimquas' 
dam  voventes  continentiam  conversas  sunt  ab  eo 
quod  voverunt,  euntes  retropost  Satanam,  Quod  si 
hae  viduae  non  inveniunt  cui  possint  nubere,  volo 
quod  si  qua,  vel  si  quis  fidelis  habet  has  viduas^  vel 
matrem,  vel  sorores,  velfilias,  subministret  iUis,  et 
non  gravetur  Ecclesia  in  sustentatione  illarum,  ut 
possit  sufficere  his  quae  suntvere  viduae  et  desolatae. 
Dato  praecepto  de  viduis ,  insinuat  quibus  modis 
presbyteri  sint  honorandi  a  populo,  dicens  :  Sic  prae- 
cipe  de  viduis.  Praecipe  etiamut  presbyteri  habeantur 
digni  duplici  honore,  et  spiritali,  ut  inclinetur  eis, 
et  obediatur  eorum  prseceptis,  et  corporali  ut  tem- 
poralia  ministrentur  eis  sufficienter  a  subditis.  Hi 


sic  irritum  fecit.  Yel  ita  :  Vidua  regat  filios  et  ne-  D  utique  presbyteri  qui  proesunt  bene,  id  est  quorum 


potes  ;  si  quis  autem  eorum  expellat  matrem  viduam 
Yolentem  sustentari  ab  illis,  quod  aequipoUenter  ait : 
Si  quis  non  habet  curam  suorum,  fidem  negavit,  et 
est  infideli  deterior.  Haec  autem  vidua  est,  si  quss 
praemissa  sunt  habet.  Non  tamen  eligatur  ad  reci- 
piendum  in  Ecclesia  minus  sexagintaannorum,  quas 
etiam  fuerit  uxor  unius  vin,  ne  ducendo  secundum, 
rea  iucontinentiae  visa  sit,  quae  etiam  vixerit  stu- 
diosa  in  operibus  bonis,  Habens  etiam  bonum  testimo' 
nium  ab  Ecclesia  :  si  filios  educavit  spiritualibus  do- 
cumentis;  si  pauperes  hospitio  recepit;  si  lavitpedes 
sanctorumj  id  est  si  omne  pietatis  opus  praedicatori- 


praelatio  utilis  est  subditis,  quia  vel  vacant  inslru- 
ctioni  eorum,  vel  orant  pro  eis.  Cumque  hic  duplex 
honor  omni  presbytero  debeatur,  his  tamen  maxime 
impendatur  qui  laborant  in  verbo  fidei,  docentes 
quid  credere  oporteat,  et  in  doctrina^  id  est  in  in- 
structione  morum.  Duplicem  honorem  dixit  exhiben- 
dum  esse  presbyteris,  quorum  alterum,  id  est  spi- 
ritalem,  quia  vidit  nulla  ratione  posse  negari,  ad 
eum  probandum  nihil  subdidit.  Sed  alterum  scilicet 
de  rebus  populi  sustentare  sacerdotem  :  quia  vidit 
quosdam  avaros  hoc  negaturos,  probat  hoc  aucto- 
ritate  Veteris  etNovitestamenti,  dicens  :  Sicutprse- 


451 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORDM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


452 


cipio  digni  habendi  sunt  presbyteri,  quia  dicit  Scri-  A  dicio  quemlibet   examinaveris,   si    eum   indignum 


putura  :  Non  aliigabis  os  bovi  trituranti  {Deut.  xxv, 
4;  ICor.  ix,  9).  Mos  fuit  veteribus  (et  adhuc  est  in 
aliquibus  partibus)  ut  segetes  in  area  positas  conte- 
rerent  boves,  et  caelera  docta  ad  hoc  opus  animalia  ; 
sed  tamen  proprium  bovum  hoc  erat  ut  hoc  modo 
contrita  messe,  grana  seligerentur  a  paleis.  De  qiu- 
bus  praecepit  Moyses  nc  bovi  conterenli  in  area  aili- 
garetur  os,  sed  de  eo  in  quo  laborabat  licenter  come- 
deret,  hoc  praecipiendo  intendens  aliud,  scilicet  ut 
praedicator  triturans  in  area  Domini  de  labore  suo 
sufficientia  sibi  susciperet  ab  illis  pro  quorum  in- 
structione  laboraret.  Dicit  etiam  Dominus  in  Evan- 
gelio.  M  Dignus  est  operarius  mercede  sua  {Luc,  X, 
T),  »  id  est  prsedicator  ab  his  in  quibus  instruendis 


sacerdotio  per  examinationem  inveneris,  nihil  facias 
declinando  in  partetn  aliam  ab  eo  quod  docuit  exa- 
minatio  :  ut  quem  malum  examinando  invenisti, 
postea  seductus  aliquo  modo  consecres  in  sacerdo- 
tem.  Si  vero  probatus  inventus  sit  dignum  secun- 
dum  quod  modo  visum  est,  tamen  nemini  eorum 
cito  manus  imposu^ris^  id  est  non  statim  consecres, 
sed  differas  adhuc  per  congruum  tempus,  ut  si  forte 
quid  latet  in  eo  quod  examinatio  facta  non  inve- 
nerit,  per  dilationem  temporis  inveniatur.  Et  nihil 
faciendo  sine  praejudicio,  nec  praeceps  in  consecra- 
tione  alici^us  non  communicaveris  alienis  peccatis. 
Si  enim  non  examinares,  vel  nimis  cito  consecrares, 
particeps  esses  omnium  criminum  quae  injuste  con« 


operatur,  quae  necessaria  sibi  sint  accipiat.  Quia  ite-  n  secratus  committeret    in  sacerdotio  :  Utque  alios 

•  •«.«  -•  «  •-  •  »-      ^^  i«*i**  •  1*  «i*j« 


rum  vidit  Apostolus  quod,  presbylero  reprehendente 
vitia  subditorum,  quidam  male  moverentur,  volen- 
les  depravare  vitam  presbyteri ,  ne  hoc  temere  cre- 
deretur,  ait  :  Presbyter  sic  honoretur  a  subditis,  ad- 
versus  quem  presbytemm  noli  recipere  accusa- 
tionem  factam  de  crimine,  nisi  sub  duobtu  vel 
tribus  testibus, 

Quod  si  de  debito,  vel  de  qualibet  re  saeculari  con- 
venitur,  respondeat  singulis.  Nunc  utique,  quia  ma- 
gis  ac  magis  in  deterius  lapsi  sunt  homines,  nec 
multo  pluribus  testibus,  conceditur  hodie,  ut  re- 
spondeat  presbyter,  nisi  interpelletur  de  haercsi.  Sub 
duobus  vel  tribus  testibus  respondeant  presbyteri. 
Si  autem  peccantes  sint,  id  est  si  presbyteri  in  eo 
quo  arguuntur,  peccasse  convincantur,  argue  eos 


subtiliter  examines,  digneconsecres :  custodi  teipsum 
castum,  id  est  in  omni  virtute  integrum. 

Quia  autem  de  castitate  eum  admonuit,  ob  cujus 
custodiam  vino  non  utebatur  :  quare  et  stomachus 
ejus  debilitabatur,  ne  penitus  a  vino  abstinendum 
sibi  esse  crederet,  ait  Paulus  :  Noli  bibere  aquam 
adhuc,  Per  hoc  quod  dixit  adhuc,  designavit  eum 
prius  uti  aqua.  Noii  bibere  aquam,  sed  utere  non 
semel,  sed  in  usu  habe.  Utere,  inquam,  vino  :  sed 
modicOf  id  est  custodiendo  modum,  scilicet  non 
propterebrietatem,  sedpropter  stomachum  tuum,  id 
est  propter  morbum  crebro  stomacho  insidentem ; 
et  pTOpier  frequentes  tuasinfirmitates,  id  est  propter 
multipiices  accessus  et  aestuationes  ejusJem  morbi, 
ut  quilibet  febricitans  morbum  quidem  semper  in 


coram  omnibuSf  ut  sicut  crimen  eorum,  sic  poeniten-  ^  se  habet,  licet  modo  acrius,  modo  remissius  patia- 


tia  criminis  omnibus  palam  sit,  ne  forte  si  privatim 
poeniteant,  non  poenitere  putentur  qui  ab  omnibus 
peccasse  deprehensi  sunt.  Ideo  coram  omnibus  argue 
ut  hoc  viso  timorem  habeant  peccandi  coeteri  sacer- 
dotes,  390  scientes  simili  poena  se  pleclendos,  si 
peccaverint.  Velcaeteri,  id  est  subditi,  quiviso  quanta 
districtione  coerceantur  praelati ,  magis  timeant  sibi 
qui  sunt  subditi.  Ne  autem  aliquos  presbyteros 
contingat  sic  de  peccato  convinci  (non  enim  parvum 
malum  est  eos  in  scelere  deprehendi,  qui  forma 
boni  esse  debent  aliis) ;  ne  hoc  utique  contingat, 
praecipio  ne  quem  consecres  sacerdotem  sine  prae- 
cedenti  examinatione.  Ut  autem  hoc  mandatum 
nulla  causa  praetereas,  obtestor  te  coram  Deo  Patre 


tur^  sed  accedentes  aestus  febris  vicissim  patitur,  et 
non  semper.  Sic  iste  Timotheus  naturam  qoidem 
morbi  in  stomacho  jugiter  habebat,  sed  accessas 
morbi  vicissim  difficillime  patiebatur.  Ideo  necessaria 
est  examinatio  priusquam  presbyter  coBsecretur, 
quia  peccata  qua^dam  qu^rumdam  hominum  mani» 
festa  sunt  prascedentiaadjudicium ;  quiapriusquam 
veniatur  ad  judicium  vel  ad  discussionem,  prsces- 
serunt  discussionem  illam  quaedam  peccata  illorom 
qui  probandi  sunt  satis  cognita  per  soiam  famam.  De 
his  autem  quae  palam  sunt  non  oportet  discutere. 
Quosdam  autem  subsequuntur  peccata  discussione 
facta  :  quia  priusquam  de  his  discussio  fieret,  oc- 
culta  erant  crimina  quae  per  discussionem  aperta 


ut  Deus  hoc  non  a  me,  sed  de  manu  tua  requirat,  D  sunt,  et  propter  haec  occulta  crimina  necesaaria 


si  tamen  feceris.  Teslor  etiam  coram  Christo  JesUf 
qui  futurus  est  judex  omnium,  ut  in  judicio  non  me, 
sed  te  inde  arguat.  Testor  etiam  coram  electis  an- 
gelis  :  ministerio  quorum  in  die  judicii  boni  separa- 
buntur  ab  impiis,  ut  in  die  illo  rei  hujus  mihi  testes 
sint,  nec  me  ideo  repellant  a  parte  piorum.  Testor 
te,  inquam,  ut  hcec  quae  dicturus  sum  ctutodias, 
scilicet  nihil  facias ,  id  est  neminem  ad  sacerdotium 
promoveas  sine  prasjudicio,  id  est  sine  praecedenti 
examinatione.  Praejudieium  accipitur  hic,  quasi 
praecedens  judicium  :  sed  in  canonibus  praejudicium 
praecipitata  sententia  dicitur.  Gumque  praemisso  ju- 


fuit  discussio.  Similiter  ut  de  malis  quaedam  hona 
facta  eorum  qui  probandi  sunt  manifesta  suntf  el 
examinatione  non  egent,  et  e  converso  bona  eorum- 
dem  qtue  habent  se  aliterj  id  est  quae  non  sunt  ma- 
nifesta,  abscondi  non  possunt  in  discussione  :  ad. 
quae  bona  invenienda  opportunum  fuit  discutere.  Bt 
quia  sic  in  quibusdam  peccata,  in  aliis  330  bona 
facta  occulta  sunt  :  ideo  necesse  est  eos  qui  conse- 
crandi  sunt  examinare,  ut  qui  mali  inventi  fuerint, 
reprobentur ;  qui  vero  i>oni,  promoveantur.  Haee 
sententia  beati  Augustini  est.  Ambrosius  autem  sic 
ad  proximum  verba  jungit :  Moneo  te  uti  viiio,  in 


453 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  I  AD  TIM. 


454 


quo  te  obedientem  esse  bonum  est :  quia  licet  non  A 
omnibus  appareat  boc  te  bene  agere,  ne  ideo  refor- 
mides  :  quia  verum  quidem  est  quod  qusedam  bona 
facta  manifesta  sunl,  et  qusedam  facta  quse  aliter  se 
habent,  id  est  quae  manifesta  non  sunt^  non  possunt 
abscondi  in  die  judicii ;  ita  si  modo  non  videris  bene 
agere  utendo  vino,  quia  prius  noverunt  te  omnes 
abfltinere  ab  hoc  ob  custodiam  sobrietatis,  ne  cu- 
res  :  quia  licet  non  modo,  tamen  in  die  judicii  ma- 
nifestum  erit  te  bene  egisse,  dum,  mihi  obediendo, 
usus  es  vino.  Quod  quaedam  bona  manifesta  sint, 
quaedam  vero  non,  apparet  per  contraria,  quia  pec- 
cata  quorumdam  hominum  manifesta  sunt  praece- 
dentia  ad  judicium  :  quorumdam  autcm  et  subse- 
quuntur,  sicut  expositum  est.  Similiter  in  ordine 
litterae  legitur.  n 

CAPUT  VI. 

c  Quicunque  sunt  sub  jugo  servi  dominos  suos 
omni  honore  dignos  arbitrentur,  ne  nomen  Domini 
et  doctrina  blasphemetur.  Qui  autem  fideles  ha- 
bent  dominos,  non  contemnant,  quia  fratres  sunt : 
scd  magis  serviant,  quia  fideles  sunt  et  dilecti  : 
quia  beneficii  participes  sunt.  Hoc  doce  et  exhor- 
tare.  Si  quis  ahter  docet,  et  non  acquiescit  sanis 
sennonibus  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  ei  quae 
secundum  pietatem  est  doctnnae,  superbus  est» 
nihil  sciens,  sed  languens  circa  quaestiones  et  pu- 
gnas  verborum  :  ex  quibus  oriuntur  invidise,  con- 
tentiones,  blasphemise,  suspiciones  malae,  confli- 
ctationes  hominum  mente  corruptorum  :  et  qui 
veritate  privati  sunt,  existimantium  quaestum  esse 
pietatem.  Est  autem  quaestus  magnus,  pietas  cum 
sufficientia.  Nihil  enim  intulimus  in  hunc  mun- 
dum,  haud  dubium  quia  nec  aufcrre  quid  possu- 
mus.  Habentes  autem  ahmenta  et  quibus  tega- 
mur,  his  contenti  simus.  Nam  qui  volunt  divites 
fieri,  incidunt  in  tentationem  et  in  laqueum  dia- 
boli,  et  desideria  multa  et  inutilia  et  nociva,  quae 
mergunt  homines  in  interitum  et  perditionem. 
Radix  enim  omnium  malorum  est  cupiditas  :  quam 
quidam  appelentes,  erraverunt  a  fide,  et  inserue- 
runt  se  doloribus  multis.  Tu  autem,  o  homo  Dei, 
haec  fuge.  Sectare  vero  justitiam,  pietatem,  fidem, 
charitatem,  patientiam,  mansuetudinem.  Certa  bo- 
num  certamen  tidei  :  apprehende  vitam  aeternam 
in  qua  vocatus  es,  et  confessus  bonam  confessio-  D 
nem  [fidem]  coram  multis  testibus.  Praecipio  tibi 
coram  Deo  qui  vivifiat  omnia,  et  Christo  Jesu  qul 
testimonium  reddidit  sub  Pontio  Pilato,  bonam 
confessionem,  ut  serves  mandatum  sine  macula 
irreprehensibile  usque  in  adventum  Domini  nostri 
Jesu  Christi  :  quem  suis  temporibus  ostendet  bea- 
tus  et  solus  potens  Rex  regum  et  Dominus  domi- 
nantium,  qui  solus  habet  inmiortalitatem,  et  lu- 
eem  habitat  inaccessibilem  :  quem  nullus  homi- 
Dum  vidit,  sed  nec  videre  potest :  cui  honor  et 
imperium  sempitemum  :  Amen.  Divitibus  hujus 
saeculi  praecipe  non  sublime  sapere,  neque  sperare 
in  incerto  divitiarum,  sed  in  Deo  vivo,  qui  prae- 


c  stat  nobis  omnia  abunde  ad  fruendum,  bene  agere, 
c  divites  fieri  in  bonis  operibus,  facile  tribuere, 
c  communicare,  thesaurizarc  sibi  fundamentum  bo- 
«  num  in  futurum,  ut  apprehendant  veram  vitam. 
c  0  Timothee,  depositum  custodi,  devitans  profanas 
c  vocum  novitates,  et  oppositiones  falsi  nominis 
c  scientiae  :  quam  quidam  promittentes,  circa  fidem 
«  exciderunt.  Gratia  tecum.  Amen.  » 

EXPOSITIO. 

Quia  iterum  vidit  Paulus  quosdam  servos  ad  fidem 
conversos  indignari,  nec  velle  servire  dominis 
suis  infidelibus,  putantes  absurdum  esse,  ut  si  quis 
fideiis  esset  serviret  infideli  :  nec  etiam  fidelibus 
dominis,  dicentes,  cum  onmes  fideles  in  Christo 
33  JL  fratres  sint,  debere  fieri  omnes  ejusdem  con- 
ditionis.  Ut  malum  hujus  opinionis  refelleret,  ait  : 
Sicut  praedixi  de  consecrandis  presbyteris  observa ; 
prsecipe  etiam  hoc,  ut  quicungue  servi  sunt  sub  jugo 
infidehumdominorum,  arbitrentur  dominos  suos  di- 
gnos  omni  honore ;  fide  tamen  in  omnibus  custodita. 
Ideo  per  jugum  infideles  signavit,  qui  difficiUus  pre- 
mebant  servos  quam  fideles  domini.  Ideo  sic  domi- 
nis  subjiciantur,  ne^  si  ahter  fieret,  blasphemetur  no- 
men  Dominiy  dicentes  Deum  injustum,  qui  conditio- 
nes  mataverit,  et  servos  qui  pro  peccatis  suis  seu 
parentum  servi  facti  sunt,  ut  Cham  fihus  Noe,  cum 
generatione  sua  {Gen.  ix,  25),  quia  pudenda  patris 
detexit,  hberos  non  fecerit,  ideo  etiam  serviant  do- 
minis,  ne  doctrinat  id  est  praedicatio  sanctorum 
blasphemetur  et  contemptibihs  fiat,  dum  quae  sua 
sunt,  dominis  auferat.  Ilh  autem  servi  qui  habent 
fideles  dominos^  non  contemnant  eos  quia  fratres 
suntia  Christo  ;  sed  magis^  non  quodpluradebita  sol- 
vant,  sed  majori  dilectione  serviant  eis,  ideo  quia 
fideles  sunt,  et  dilecii  a  Deo,  et  quia  participes  sunt 
beneficii  Dei^id  est  justitiarum  quae  habentur  in  prae- 
senti,  et  futurae  beatitudinis.  Hos  scilicet  servos 
subjectos  esse  dominis  doce  eos,  qui  nesciunt,  et 
exhortare  superbos,  qui  sciunt  et  servire  dedignan- 
tur.  Si  quis  vero  pseudo  aliter  docet^  servos  scihcet 
non  debere  servire  dominis,  et  a  te  prohibitus  ne 
hocdoceat,  non  acquiescit  sanis  sermonihus  Domini 
nostri  Jesu  Christiy  et  nonacquiescit^t  doctrinas  quai 
est  secundum  pietatem.  Doctrina  enim  Dei  pia  est, 
non  mulans  conditiones,  nulli  tollens  quod  suum  est. 
Etiam  ideo  pia  quia  per  hoc  dominos  multum  invi- 
tat  ad  fidem  et  allicit,  quam  utique  doctrinam,  si 
servos  eis  auferret,  intolerabilem  judicarent  et  ab- 
jicerent.  Servis  etiam  per  haec  pia  est :  quia  ctun 
pro  peccatis  suis,  seu  parentum  servi  facti  sunt,  si 
poenam  hanc  peccati  patienter  sustinent,  merentur 
justificari  per  humihtatem;  si  vero  renuunt,  dam- 
nantur  per  superbiam.  Si  quis,  inquam,  aliter  do- 
cet,  nec  prohibitus  desistit ;  hic  abjiciatur  ut  super^ 
bus  et  nihil  scienSj  cum  se  putet  ahquid  scire,  et 
onmes  homines  unius  conditionis  esse  asserat.  Ni- 
hil,  inquam,  sciens,  sed  languens^  id  est  dissolutus 
et  languidus  circa  qua^tiones  quas  objicit  et  absol- 
vere  nescit ;  et  circa  pugnas  verborum,  id  est  curca 


455 


S.  BRUNONIS  CARTHUSUNORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


456 


pugnantia  verba,  ut  illud  :  «  Si  vos  Filius  Hberave-  A  ctareetiam  pa/i^n/iam, idestpatientersustine,si  quis 


rit,  vere  liberi  eritis  {Joan,  vni,  36)  :  >  et  illud  : 
«  Reddite  Caesari  quse  sunt  Caesaris  {Luc.  xx,  25),  » 
quae  tamen  sibi  conlraria  non  sunt. 

Ex  quibus  pugnis  verborum  oriuntur  invidias, 
quod  domini  invident  superbientibus  servis.  Oriun- 
tur  etiam  contentiones,  quia  domini  contendunt  cum 
servis  verbis.  Oriuntur  etiam  blasphemicef  quia  (sic- 
ut  dictum  est)  blasphematur  inde  Deus,  et  doctrina 
ejus.  Oriuntur  etiam  malas  suspicioneSy  quia  putant 
domini  quod  praedicatores  accipiant  munera  a  ser- 
vis.  Oriuntur  etiam  conflictationes  hominum  praedi- 
cantium  hoc,  quia  etiam  pugnant  cum  his  qui  hoc 
praedicant.  Uominnm  dico,  id  est  perditorum  mente 
corruptomm^  id  est  qui  corruptum  habent  intelle- 


tua  rapuerit.  Sectare  etiam  mansuetudinem,  id  est 
noli  litigare  sicut  cupiditas  facit.  Sectare  haec,  et 
certa  certamen  :  frequentiam  notat.  Certamen  dico 
fideif  quod  bonum  et  utile  est  pro  fide  Christi  cer- 
tare :  et  apprehende  vitam  asternam.in  quam  haben- 
dam  vocatus  es  de  infidelitate  per  gratiam.  Con- 
fessus  es  etiam  (dum  in  episcopum  consecrareris) 
coram  multis  tesHbuSj  qui  te  mecum  consecrabant, 
confessionemy  a  qua  recedere  non  debes  :  quia  bona, 
id  est  utilis  est  tibi  et  subditis,  si  in  ea  perseverave- 
ris.  Monui  superius  ut  cupiditatem  fugeres,  et  con- 
traria  cupiditati  sectareris,  quod  ut  facias  Bon  so- 
lum  moneo,  sed  et  proecipio  tibiy  faciens  cum  ad- 
monitione  mandatum :  ut  si  hoc  transgrediaris,  reus 


ctum,  7ui etiam  pri(;a^t  <un/ omni  vmto^^  verborum.  n  inobedientiae  convincaris.   Praecipio,   inquam,    tibi 


^ominum  dicoadhuc  existimantium  pietatem,id  est 
Christianam  doctrinam  esse  qucestum,  id  est  qui  ex 
doctrina  sua  putant  licere  sibi  per  hoc  congregare 
divitias^  sed  falso  putant,  quia  pietas  non  est  quae- 
stus  temporalium,  sed  est  qwjestus  magnus,  id  est 
magnae  et  incomparabilis  rei  pietas,  cum  sufficientia, 
id  est  cum  viclu  et  vestitu,  quod  cuique  sufficere  de- 
bet.  Ideo  quia  nos  nudi  nati  ntVit^  intulimus  in  hunc 
mundum^  et  haud  dubium  est  quin  exeuntes  de 
mundo  non  possumus  auferre  quid  inde.  Ne  autem, 
quia  se  nudos  dixerat  intrare  mundum,  nudosque 
reverti,  putaret  in  nuditate  conversandum  esse  in 
mundo.  Contra  hoc  ait  :  Licet  nihil  intulerimus  in 
mundum  :  tamen  dum  in  eo  manemus  simus  haben- 
tes  alimenta  et  indumenta  ^ut^tij  tegamur :  non  in 


haec  coram  Deo  Palre,  ut  nihil  Deus  amplius  requi- 
rat  de  manu  mea,  qui  Deus  vivificat  omnia.  Vide 
ergo  ut  (implendo  quae  praccipio)  vivas  in  eo  per 
quem  vivunt  omnia.  Praecipio  etiam  tibi  hoc  coram 
Christo  JesUy  qui  judex  omnium  nihil  horum  a  me 
requirat  in  die  judicii,  ^ut  Jesus  reddidit  testimo- 
nium  sub  Pontvo  Pilato.  Cum  enim  interrogaretur  a 
Pilato  :  Filius  Dei  es  tu  ?  respondit :  Tu  dixisti :  quia 
revera  Filius  Dei  ego  sum  {Matth.  xxvii,  11) :  sicet 
tu,  Timothee,  confitere  Christum,  etiam  si  tormenta 
vel  mors  immineat. 

Reddidit,  inquam,  testimonium,  scilicet  confessuh 
nem  bonam^  id  est  utilem,  quid  enim  tam  utile  ad 
redemptionem  quam  et  quod.  fuit,  et  confessus  est 
se  esse  Fiiium  Dei  ?  Profecto  si  negasset,  non  cnici- 


quibus  luxuriemus,  et  his  alimentis  et  tegumentis  ^  ligeretur;  nec  genus  humanum  reduneret :  et  ideo 

utile  fuit  confiteri  quod  esset  Filius  Dei.  Pilatns  a 
Ponto  insula  Pontius  vocabatur.  Quia  nec  haeretici 
invertere  possent  dictum  esse  de  alio  Jesu,  vel  alio 
Pilato  :  multi  enim  tunc  Jesus  dici  poterant,  ideo 
Paulus  addidit  Pontio.  Praecipio,  inquam,  ut  serves 
hoc  mandatum  quod  amphus  sine  culpa  praeterire 
nequis.  Mandatum  dico  sine  macula,  quia  in  nuUa 
parte  doctrinae  meae  maculatio  aliqua  potest  iove- 
niri :  sed  in  doctrina  haereticorum  licet  aliqood  bo- 
num  praemittatur,  ut  sic  melius  fallant,  macula  ta- 
men  cito  invenitur  inserta.  Mandatum  dico  non  so- 
lum  sine  macula,  sed  etiam  irreprehensibile  :  quia 
nec  occasio  reprehendendi  inde  potest  concipi>  si 
quis  sane  attendat.  Serves  dico  usque  in  adventum 


simus  contenti :  ideo  quia  videmus  339  eos  qui 
volunt  divites  fieriquodincidunt  in  tentationemmi- 
m\,et  per  hanc  tn  laqueum  (/ta^/t,idest  inojms  lenta- 
tionis.  Postquam  etiam  divites  facti  sunt,  incidunt 
in  multa  desideria :  cupiunt  enim  domos  et  praedia. 
Desideria  dico  inutilia :  nec  solum  sine  utilitate,  sed 
etiam  nociva :  quia  mergunt  homines  desiderantes  in 
interitumj  et  post  mortem  in  aeternam  perditionem. 
Yere  haec  desideria  sic  mergunt  homines.  Nam  CU" 
piditas  est  radix  omnium  malorum  :  non  quod  sin- 
gula  mala  fiant  per  cupiditatem  pecuniae,  sed  nullum 
genus  est  mali,  in  quo  genere  non  sit  factum  aliquod 
malum  per  cupiditatem  divitiarum.  Quam  cupidita- 
tem  quidam  appetentes,  erraverunt  a  fide :  negantes 


Deum  desiderio  divitiarum,  quas  ut  cupide  augerent,  J)  Domini  nostri  Jesu  Christi^  id  est  usque  in  diem 


inseruerunt  se  multis  doloi^ibus,  vexantes  corpora 
sua  et  animas,  permare,per  terras.  Qui  cupiditati  va- 
cant,  errant. 

Sed  tu,  0  homo  Dei,  Timothee,  fuge  hcec  desideria, 
haec  fugCi  sectare  vero  justitiam,  erogando  tua  indi- 
gentibus  proximis,  quod  cupiditas  nunquam  facit. 
Sectare  etiam  pietatem,  quia  si  tam  rara  habes,  ut 
non  inde  possis  dare  proximo  sine  tua  indigentia 
(quod  faceres  justitia  non  te  cogeret),  impertire  ta- 
men  ei  ex  pietate.  Sectare  etiam  fidemf  quam  qui- 
dam  negaverunt  propter  cupiditatem.  Sectare  etiam 
charitatem^  id  est  dilectionem  Dei  et  proximi.  Se- 


mortis  tuae :  quando  enim  rooritur  quis  fidelis,  eo 
die  dicitur  Deus  ad  eum  venire,  quia  tunc  re- 
cipit  eum  Deus  in  gloria,  quem,  quasi  alienum  a  ae 
in  miseriis  mundi  dum  viveret,  dereliquerat :  quandiu 
333  enim  justus  detinetur  in  mundo,  videtur  Deus 
non  venire  ad  eum,  quia  ibi  permittit  eum  aflAigi, 
sed  cum  justus  carne  solvitur,  venire  Deus  ad  eum 
dicitur,  cujus  animam  suscipit  in  requie.  Diceret 
fortassis  Timotheus  :  Sustinerem  Deum,  si  non  tar- 
daret  ejus  adventus.  Contra  hoc  ait  Paulus  :  Bone 
vir,  sustine  :  quia  quem  adventum  ostendet  Deus 
suis,  id  est,  congruis    temporibus  :  quando  enim 


457 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM. 


458 


texnpus  iJoneom  yiderit^  adveniet  tibi.  Causam  po- 
nit  quare  sustinere  debeat  dicens  :  Servare  debes 
hoc,  doncc  Deus  adveniat,  quia  ille  beatus  beatitu- 
dinem  dabit  tibi  si  sustincas  :  et  ille  solus  potens  po- 
tentem  te  faciet  super  omnes  persecutores.  Rex 
etiam  regum  regem  te  faciet  :  quia  nec  persecuto- 
rem,  nec  tentationem  cum  eo  positus  tiraebis  :  qui 
etiam  Dominus  est  dominantium :  et  faciet  te  domi- 
nari  inimicorum  tuorum. 

Nota  quod  quidam  potentes  sunt,  nec  tamen  do- 
minantur  aliorum.  Qui  Deus  solus  habet  immortali' 
tatem,  id  est  immutabilitatem  :  quia  semper  in 
eodem  statu  permanet :  qui  etiam  habitat  lucem,  Lo- 
quitur  de  Deo  a  simililudine  illius  qui  habitaret  in 
splendida  regione.  Habitat^  inquam,  lucem  :  quia 
omnis  vera  lux  habitat  in  eo.  Lucem  dico  inaccessi- 
bilemf  id  est  ad  quam  lucem  inteiligendam  nullus 
accedere  potast  :  quod  ipse  determinat  ^dicens  inac- 
cessibilem,  ideo,  quia  quam  lucem  in  Deo,  vel  quem 
Deum  in  luce,  nullut  hominum  secundum  hominem 
vidit,  sed  nec  de  futuro  secundum  quod  homo  est 
videre  potest  :  cui  Deo  est  gloria  secundum  deita- 
tem  ;  honor,  secundum  hominem ;  imperium, 
secundum  judicium  quo  judicat,  et  judicaturus  est 
omnes.Imperium  dico  duralurum  in  sempitemum:ei 
quod  opto  ut  sit  ei  gloria  et  honor,  Amen,  id  eslcerte 
ita  erit  et  deesse  nequit.  Nota  quod  dicit  Nullus  homi- 
num  Deum  vidit :  in  eo  quod  homo  est  accipi  debet : 
quia  et  Paulus  raptus  est  ad  tertium  coelum,  ubi  au- 
divit  quae  non  licebat  audire  homini  :  cum  tamen 
Paulus  et  antequam  raperetur,  et  post,  homo  fuerit. 
Bt  cum  de  Joanne  evangelista  idem  factum  sit;  ideo 
homo  secundum  quod  est  homo,  lucem  Deitatis  vi- 
dere  non  sufficit :  quia  anima  hominis  incarcerata 
deprimitur  in  came,  ideoque  nec  aliquid  videre 
potest,  vel  cogitare,  nisi  excitata  aliquo  corporeo 
aensu,  visu,  vel  auditU;  vel  hujusmodi.  Quia  si  quan- 
diu  anima  in  carcere  camis  clauditur,  nequit  facere 
quidquam  ;  si  non  excitetur  per  corporeos  sensus  : 
de  quibus  planum  est,  quod  vix  panun  de  Deo  in- 
telligunt  :  credendum  est  quod  nec  anima  hominis, 
quandiu  in  homine  est,  in  cognitione  Dei  corporeos 
sensus  excedit.  Si  autem  anima  Pauli;  seu  Joannis, 
de  Deo  vidit  quod  videre  homini  non  locuit,  credi 
oportet  quod  vel  anima  ejus  penitus  ilia  hora  cor- 
pu8  deserait,  vel  si  in  corpore  mansit,  omnes 
sensus  corporis  excessit,  et  secundum  haec  extra 
hominem  foit  :  quia  tunc  temporis  quasi  mortui 
fuer6  corporei  sensus.Unde  visiones  magis  dormien- 
tibns    ostenduntur  quam  vigilantibus.  Dum  enim 


Ahomo  dormit^  corporei  sensus  nihil  tunc  sentiunt  : 
anima  verotunc  sola  vigilat. 

Quia  superius  dixcrat  Paulus  :  Habeamus  alimenta 
et  indumenta  quibus  tegamur  ;  ne  ideo  Timolheus 
arbitraretur  pauperes  tantum  recipiendos,  divites 
vero  ab  Ecclesia  repellendos,  contra  hoc  ait :  Licet 
alimentis  et  tegumentis  contentos  nos  esse  debere 
dixerim,  ne  tamen  abjicias  divitcs,  sed  divitibus 
hujus  saiculi  prcecipe  non  sapere  sublime,  id  est  non 
propter  divitias  superbire  ;  neque seperareinincerto 
divitiarum,  id  est  in  incertis  divitiis,  quasi  qui  hodie 
habet,  cras  fortasse  non  habitums  est,  sed  sperare  in 
Deo  ;etcausam  subditquare:  qui  Deus  pra^stat  nobis 
omnia  abunde :  non  solum  ad  utendum;  sed  etiam  ad 
fruendum,  id  est,  cum  jucunditatc  utamur  illis.  Frui 

•n  dicimus  de  re  quae  suavis  est  et  utilis  :  uti  vero  de  re, 
quae,  licet  utilis  sit,  amarum  tamen  usum  habet  ;  ut 
plures  potationes  qua;  amarum  guslum  habent,  et 
utiles  sunt.  Praecipe  etiam  divitibus  bene  agere : 
eosque  fieri  divites  in  bonis  operibus  :  quse  auro  et 
argento  potiora  33^  sunt.  Pra^cipe  etiam  facile 
tribuere  sua  pauperibus  ;  nec  hoc  solum,  sed  ctiam 
in  bonis  suis  communkare  pauperibus^ul  divitias  non 
magis  faciant  proprias  sibi,  quam  egenis  ;  et  sic 
distribuendo  sua,  prsncipeillos  thesaurizare  sibi  fuu' 
damentum,  id  est  virtutes  in  quibus  firmiter  fundati 
sint.  Qui  enim  hodie  castus  est^  cras  incestus,  hic 
quasi  in  lubrico  et  non  in  fundamento  eam  habuit. 
Fundamentum  dico  6onum,  idestutile,in/u/u7*ttm; 
ad  hoc  ut  p^rillud  apprehendant  vitam  ceternam  qui 
hic  in  virtutibus  fundati  sunt.  Ut  autem  de  divitibus 

^  et  de  omnibus  quae  praecepi  sanam  observantiam  fa- 
cias,ideo,o  Timothee^custodidepositum,  id  estcom- 
missum  et  creditum  tibi  donum  Spiritus  sancti.  Ut- 
que  bene  custodias,  esto  devitans  novitateSy  id  cst 
altemas  sequipollentias  vocum  iidei  noslrse  :  quia 
profanae  sunt.  Hairetici  enim  voces  quibus  fidem  Dei 
conBtemur,  mutant,  ponendo  a^quipollentes  :  donec 
sensim  per  has  aequipollentias  incautum  fidelem  de- 
ceperint  :  quare  prsecipit  novitates  vocum  devitare. 
Devita  etiam  oppositiones,  id  est  disputationes  so- 
phistarum.  Oppositiones  dico  scientias  quae  est  falsi 
nominis  :  falso  enim  vocatur  scientia,  quia  vero  no- 
mine  vocaretur  insipientia.  Quam  falsam  scieutiam 
quidampromittentes,id  est  jactantes  se  habere,  exci" 
derunt  circa  fidem,  id  est  periemnt  :  qui  noluerunt 

D  ingredi  ad  fidem.  Et  ut  hoc  depositum  custodias, 
gratia  Dei  sit  tecum^  Amen^  id  est  ita  certe  erit ;  vide 
tamen  ut  perseveres. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  SECUNDAM  AD  TIMOTHEUM. 

Item  Timotheo  scribit  de  exhortatione  martyrii,  et  omnis  regulae  veritatis  :  et  quid  futurum  sit  tempori- 
bas  Dovissimis  :  et  de  sua  passione,  scribens  ei  ab  urbe  Roma. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 

Pfflemissa  Epistola  a  Roma  niissa  dicitur  esse  Ti-     Roma  hanc  secundam  misit.  Postquam  enim  Paulus 
motheo  a  Paulo.  Quia  si  primam  conatati  quia  et  a     Romam  venit,  inde  non  discessit  donec  pro  Ghristo 
Patrol.  GLIII.  i5 


459 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM   INSTITUTORIS  OPP.   PARS   II. 


460 


martyrium  sustinuit.  Hanc  ilerum  Paulus  cum  esset  A 
Romse  iri  vinculis  Timolheo  rescripsit.  Audierat 
quidem  de  eo  multa  bona,  sed  lamen  aiiquantulum 
remissum  :  et  timore  passionum  et  morlis,  non  (sicut 
deberet)  praedicationi  instantem  :  quare  in  hac  Epi- 
stola  agit  ad  eum  de  passionibus  ct  morte  :  praeten- 


dens  passiones  suas  ilii  cum  passionibus  Ghristi  et 
morte  :  ostendens  quantus  fructus  de  passionibus 
his  proveniat :  casque  multis  raodis  commendat  ei  : 
eo  Gne  ut  sic  exhortatus,  paratus  sit  pati  et  mori  pro 
Christo ;  et  quasi  morti  ultro  se  ingerens,  omni 
instantia  praedicet  verbum  Dei. 


EPISTOLA  II  AD  TIMOTHEUM. 


CAPOT  PRIMDM. 


B 


a  Paulus  apostolus  Jesu  Christi  per  voluntatem 
«  Dei,  secundum  promissionem  vitse,  quae  est  in 
«  Christo  Jesu  :  Timotheo  charissimo  filio  gratia  et 
«  misericordia  et  pax  a  Deo  Patre  et  Christo  Jesu 

•  Domino  nostro.  Gratias  ago  Deo  meo  cui  servio  a 

•  progenitoribus   meis  in   conscientia  pura  [bona], 

•  quod  sine  intermissione  habeam  tui  memoriam  in 
«  orationibusmeis,nocte  ac  die :  desiderans  te  videre, 
«  memor  lacrymarum  tuarum,  utgaudioimplear.  Re- 
M  cordationcm  accipiens  ejus  fidei  qua)  est  in  tc  non 
c  ficta,  qua;  et  habitavit  primum  inavia  tua  Loide,et 
«  matre  tua  Eutice  \aL,  Eunice) ;  certus  sum  autem 
c  quod  33S»  et  in  te.  Propter  qu^m  causam  admo- 
«  neo  te,  ut  resuscites  gratiam  Dei  quae  est  in  te,per 

a  impositioncm  manuum  mearum.  Non  enim  dedit  G 
«  nobis  Deus  spiritum  timoris,  sed  virtutis,  et  dile- 
c  ctionis,  et  sobrietatis.  Noli  itaque  erubescere  testi- 
c  monium  Domini  nostri ,  neque  me  vinctum  ejus, 
c  sed  collabora  Evangelio  secundum  virtutem  Dei  : 
«  qui  nos  liberavit  et  vocavit  vocatione  sua  sancta  : 
«  non  secundum  opera  nostra,  sed  secundum  pro- 
«  positum  suum  et  gratiam,  quae  data  est  nobis  in 
«  Christo  Jesu  ante  tempora  saecularia.  Manifestata 
«  est  autem  nunc  per  illuminationem  Salvatoris  no- 
«  stri  Jesu  Christi,  qui  destruxit  quidem  mortem, 
c  illuminavit  autem  vitam  et  incorruptionem  per 
I  Evangelium  :  in  quo  positus  sum  ego  praedicator, 
«  et  apostolus,  et  magister  gentium.  Ob  quam  cau- 
«  sam  etiam  hacc  patior,  sed  non  confundor.  Scio 
«  enim  cui  credidi,  et  certus  sum  quia  potens  estj) 
«  depositum  meum  servare  in  illum  diem.  Formam 
«  habe  [habens]  sanorum  verborum  quae  a  me  au- 
c  disti  in  fide  et  in  dileclione  in  Christo  Jesu.  Bo- 
c  num  depositum  custodi.  per  Spiritum  sanctum 
«  qui  habitat  in.  nobis.  Sed  enim  hoc,  quod  aversi 
c  sunt  a  me  omnes  qui  in  Asia  sunt,  ex  quibus  est 
c  Philetus  et  Hormogenes.  Det  misericordiam  Do- 
«  minus  Onesiphori  domui  :  quia  saepe  me  refrige- 
«  ravit,  et  catenam  meam  non  erubuit  :  sed  cum 
«  Romam  venisset,  soUicite  me  quaesivit,  et  inve- 
c  nit.  Det  illi  Dominus  invenire  misericordiam  a 
«  Domino  in  illa  die  :  et  quanta  Ephesi  ministravit 
«  mihi,  tu  melius  nostri.  » 

EXPOSITIO. 

Paulus,  etc.  Paulus  apostolui  Chrisii  esu  per  vo- 
luntatem  Dei,  sicut  in  prsecedenti  expositum  est. 


Apostolus  dico  secundum  promissionem  vita:,  Pro- 
missa  est  utique  vita  legitime  certantibus  :  quam 
promissionem  bene  sequor,  legitime  certans.  Ta 
vero  animatus  sequere  mecum  promissionem  vitce  : 
non  pra^sentis,  sed  ejus  vitae  quas  est  in  Chrisio 
JesUy  id  est  aeterme.  Si  enim  legitime  cerlamus, 
vitam  aeternam  utique  habebimus.  Paulus  scribil 
haec  :  Timotheo  charissimo  filio  :sint  iibi  gratia^  fni- 
sericordia  et  pax  a  Deo  Patre  et  Christo  Jesu  Domino 
nostro,  sicut  supra  exposuimus.  Hic  in  primus  blan- 
ditur  ei  Paulus,  ut  sic  melius  inducat  eum  in  id 
quod  suadere  nititur  dicens  :  Gratias  ago  Deo  cui 
ego  servio  edoctus  a  progenitoribus  meis,  id  est  ab 
Abraham,  Isaac  et  Jacob.  Hic  enim  Paulus  de  triba 
Benjamin.  Servio  dico  in  pura  conscientia :  in  npllo 
enim  conscientia  mea  carph  me  ;  sic  et  tu  puram 
habe  conscientiam,  et  sic  servare  poteris  commis- 
sam  tibi  gratiam.  De  hoc  utique  gratias  dgo^  quod 
haheam  memoriam  tui  sine  intermissione  in  oratuh 
nibus  meis,  id  est,  quiaDeustetalemfecit,  cujusme 
velit  ct  dignum  sit  semper  esse  memorem  :  ita  quod 
nec  semel  orare  possum  sinc  tui  memoria,  nocte  ae 
die,  id  est  continue,  desiderans  videre  te.  Si  enim  te 
viderem,  non  utique  me  praesente  formidares  mor- 
tem.  Ego  dico  memor  tuarum  lacrymarum^  quas  ef- 
fudisti  :quia  in  pace  te  dimitterem  Ephesi^volentem 
mecum  transire  et  sustinere  vincula  et  mortes.  Vide 
ut  sicut  me  praesente,  sic  modo,  visa  epistola  mea, 
ultro  te  ingeras  passionibus  et  morti.  Ideo  utiqae 
te  videre  desidero,  utimplear  gaudio,  Sienimpne- 
sens  essem,  mortem  utique  non  formidares  :  de 
quo  plurimum  gauderem.  Accipiens  etiam  recorda- 
tionem  ejus  fidei  quce  est  in  te  non  ficta^  id  est  non 
inventitia,  vel  non  fragilis :  quai  fides  hoHtavU 
etjam  pnmum  inavia  tua  LoidejCtin  matre  tua  Eu- 
nice.  Quia  si  in  progenitricibus  (uis  et  in  maliebri 
sexu  exemplum  habes  fidei ,  quasi  jam  naturalis  sit 
tibi,  debes  utique  per  hoc  plurimum  fervere  in  fide. 
In  matre  et  in  avia  tua  fides  fuit.  Certus  autem  sum 
quod  etiam  in  te  habitat  fides  :  sed  utinam  fer- 
veret  I 

Propter  quam  causam,  quia  et  fidem  et  exemplum 
fidei,  quasi  naturale  in  te  video,  admoneo  te^  ut 
gratiamDeiquasestin  te  per  impositionem  manwm 
mearum  (cum  enim  te  consecrarem  episcopum  per 
impositionem  manuum  mearum,  gratiam  Spiritus 
sancti  accepisti) ;  yolo  utique  ut  iUam  gratiam  ali- 
quantulum  in  te  sopitam  resuscites^  id  est  evigiles : 
et  aestuante  illa  gratia  in  te^gaudeaspatiet  moripro 


461 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PADLI.  —  IN  EPIST.  II  AD  TIM. 


m 


3  30  Domine  Christi.  Memor  illius :  quia  Deus  de-  A 
dit  nobis  Spiritum  sanctum  :  non  spititum  timoris 
sed  virtutis,  id  est  coDstantiae  :  ut  virtuose  tolere- 
remus  omnia ;  et  spiritum  dilectionis  Dei.  Dedit 
etiam  spiritum  sobrietatis,  idesi  lemperantia}.  Tem- 
perantia  enim  nutrit  dilectionem,  dilectio  virtutem  : 
ubi  enim  dilectio,  ibi  profeclo  non  est  timor.  Per- 
fecta  enim  charitas  foras  mittit  timorem.  Yide  ergo 
ut,  sicut  socius  roihi  fuisti  suscipiendi  gratiam  Spi- 
ritus  sancti,  sic  imitator  sis  passionum  mearum. 
£t  quandoquidem  spiritum  virtutis  et  dilectionis 
mecum accepisti :  iiaqMenoliembescere  testimonium 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  Quia  si  improperatur 
tibi  quod  crucifixum  adores,  confitere  plane  quia 
sic  adoras.  Neque  etiam  erubescas  me  vinctum  ejus. 
Quia  si  quis  iterum  improperat  :  Ecce  magister  tuus  -n 
in  vinculis  damnatus  est ;  ne  ideo  verecunderis , 
sea  collaboraEvangelio  etpraedica  mecum  secundum 
virtutem  Dei,  id  est,  sequendo  constanliam  quam  di- 
lectio  Dei  nutrit  :  qui  Deus  liberavit  nos  a  jugo  dia. 
boli,  et  vocavit  nos  vocatione  sua  sanctdy  id  est  ad 
hoc  ut  essemus  sancti.  Et  ad  hanc  sanctitatem  non 
vocavit  nos  merito  operum  nostrorum,  sed  secundum 
propositum  suum,  id  esl  secundum  pTOYisionemsuam 
qua  nos  misericorditer  praevidit  idoneos  sibi  futuros : 
et  aicut  vocatio,  sic  nec  provisio  fuit  ex  aliquo  me- 
rito,  sed  secundum  gratiam,  quce  data  est^  id  est 
qus  praeordinata  est  nobis  dari  in  Christo  Jesu  ante 
tempora  scecularia,  id  est  ab  aetemo  ante  haec  tem- 
pora  noatra,  quse  volvuntur  per  ssecula  Olim  pro- 
missa  fuit  haec  gratia  dari  nobis.  Nunc  autem  in 
tempore  Ghristi  manifestata,  id  est  unpleta  est,  sic-  ^ 
ut  promissafueratp<^t//ttmi/ia/tonem  Salvatoris  no^ 
stri  Jesu  Christi,  id  est  per  Christum  in  lumine  co- 
gnitionis  nostrse  positum  per  assumptam  sibi  huma- 
nitatem. 

Ad  quod  forte  diceret  Timotheus  :  Nolo  mori,  sed 
manere  in  hac  illuminatione.  Contra  hoc  Paulus  : 
Ne  timeas  mori;  quia  Christus  moriendo  quidem 
destruxit  mortem,  et  etiam  destructa  morte  illumi- 
navit,  id  est  revelavit  et  cognitam  fecit,  viiam  non 
transitoriam,  sed  incorruptionem,  id  est  vitam  in- 
comiptibilem,  in  qua  impassibiles  et  immortales 
erimus.  IUuminavit  dico  per  Evangelium  suum  :  in 
guo  Evangeliopraedicando  egopositus  a  Deoprcedicor- 
tOTy  et  apostolus,  etmagister  gentium :  quem  pro  tot 
aactoritatibus  justum  est,  ut  non  erubescas  imitari.  D 
Ob  quam  causam,  id  est  quia  hoc  Evangelium  do- 
eui  gentes,  passus  sum  multa.  Hcec  etiam  vincula 
DUDC  patior  :  sed  tamen  non  confundor,  id  est  non 
erobesco,  sed  gaudeo  pati  pro  Christo  :  sic  et  tu  ne 
enibescas.  Ideo  patiens  non  confundor :  quia  scio 
coi  credidi,  id  est  in  quo  fidem  habui  :  scilicet  in 
Deo.  Yel  ita  :  Scio  cui  credidiy  id  est  cui  commisi 
passiones  meas  et  opera :  et  certus  sum  de  mercede 
horum  ;  ^ttta  ille  cui  commisi  potens  est  depositum, 
idest  commissum,  meumservare  usque  inillum  diem 
remunerationis  omnium.  Et  quia  vides  quod  Deus 
«astodit  quod  penes  eum  deponitur,  tu  igitur  exem- 


plo  illius  custodi    depositum ,  id  est  episcopalem 

gratiam  tibi  commissam.   Hoc  enim  depositum  bo- 

num,  id  est  utile,  est,  si  custodiatur.  Neque  hoc  vi- 

ribus  tuis  custodire  le  posse  opineris,    sed   per  co- 

adjuvantem  Spiritum  sanctum  qui  habitat  iu  nobis. 

Utque  deposilum  bene  cuslodias,  esto  habens  for^ 

mam  sanorum  verborum,  quce  a  me  audisti,  id  est 

adeo  expresse  conformare  mihi,  ut  videaris  esse 

Paulus.  Formam  meam  utique  habe  in  fide  conser- 

vanda  ei  in  dilectione  habenda  :  quae  fides  et  dile- 

rtio  sunt  in  Chnsto  Jesu.  Plurimum  autem  necesse 

est  ut  tu  deposiium  eustodias  :  eo  quod  eversi  sunt 

a  me  omnes  discipuli,  qui,  me  relicto,  sunt  in  Asia : 

et  hoc  idem  tui  bene  scis  :  ex  quibv^  est  Philetus  et 

Hermogenes. 

Hos  ideo  delerminat  sibi  ex  nomine,  ne  sj  veni- 

rent  ad  eum,  putans  adhuc  eos  fideles,  facilius  pos- 

sent  suadere  ipsi,  et  quasi  ex  parte  Pauli  fallere. 

Ephesus  enim  in  Asia  erat.  Hi  aversi  sunt  a  me,  sed 

Onesiphorus  permansit  :  et  ideo  det  Dominus  non 

soli,   sed  etiam  domui  Onesiphori  misericordiam, 

id    est     retributionem    misericordiae    quam    mihi 

3  3  T  fecit  :  quia  scepe  refiigeravit  me,  et  in  fide 

consolando,  et  necessaria  minislrando  :  etnon  eru- 

buit  catenam  meam.  Vide  ne  et  tu  erubescas  :  sed 

amplectaris.  Non  utique  erubuit  :  sed  cum  venisset 

Romam,  sollicite  qucesivit  tne,  et  quaesitum  invenit. 

Et  quia  me  invenit,  det  illi  Dominus  Pater  invenire 

misencordiam  ,  id  est  fructum  hujus  misericordiae, 

a  Deo,  id  est  a  Christo  judice,  in  illa  die^  judicii. 

Roma)  in  vinculis  aic   ministravit.    Quanta  etiam 

Ephesi  ministravit,  tu  nosti  meUus,  quam  haec  quae 

modo  ministravit  :   vel,   melius  quam  alii   disci- 

puli. 

CAPUT  II. 

«  Tu  ergo,  fili  mi,  confortare  in  gratia,  quae  est 
cc  in  Christo  Jesu  :  et  quae  audisti  a  me  per  mul- 
tos  testes,  haec  commenda  fidelibus  hominibus, 
qui  idonei  erunt  et  alios  docere.  Labora  sicut 
bonus  miles  Christi  Jesu.  Nemo  militans  Deo  im- 
plicat  se  negotiis  saecularibus,  ut  ei  placeat  cui 
probavit.  Nam  et  qui  certat  in  agone,  non  co- 
ronatur  nisi  legitime  certaverit.  Laborantem 
agricolam  oportet  primum  de  fructibus  accipere 
[percipere].  Intellige  quae  dico ;  dabit  enim  tibi 
Dominus  in  omnibus  intellectum.  Memor  esto 
Dominum  Jesum  Christum  resurrexisse  a  mortuis 
ex  semine  David,  secundum  Evangelium  meum,  in 
quo  laboro  usque  ad  vincula,  quasi  male  operans ; 
sed  verbum  Dei  non  est  alligatum.  Ideo  omnia 
sustineo  propter  electos  :  ut  et  ipsi  salutem  con- 
sequantur;  quae  est  in  Christo  Jesu  cum  gloria 
coelesti.  Fidelis  sermo.  Nam  si  commortui  sumus, 
et  convivemus  :  si  sustinemus,  et  conregnabi- 
mus  :  si  negaverimus,  et  ille  negabit  nos  :  si  non 
credimus,  ille  fidelis  permanet,  negare  seipsum 
«  non  potest.  Haec  commone  [commoneo]  testificans 
«  coram  Deo.  Noli  contendere  verbis,  ad  subversio- 
«  nem  audientium.   Sollicite  autem  cura  teipsum 


463 


S.  BRUNONIS  CARTHUSUNORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS.  II. 


464 


«(  probabilem  exhibere  Deo  operarium  inconfusibi- 
«  lem,  recle  tractantem  verbum  veritatis.  Profana 
c  autem  et  vaniloquia  devita.  Mullum  enim  profi- 
«  ciunt  ad  impietatem,  et  sermo  eorum  ut  cancer 
«  serpit.  Ex  quibus  est  Ilymenaeus  et  Philetus,  qiii 
c  a  vcrilate  exciderunt,  dicentcs  resurrectionem 
<c  esse  jam  factam,  et  subverterunt  quorumdam  fi- 
«  dem.  Sed  firmum  fundamentum  Dei  stat,  babens 
c  signaculum  hoc  :  cognovit  Dominus  qui  sunt  ejus, 
c  et  discedit  ab  iniquitate  omnis  qui  invocat  [nomi- 
c  nat]  nomen  Domini.  In  magna  autem  domo  non 
i  solum  sunt  vasa  aurea  et  argentea,  sed  el  lignea 
«  et  fictilia  :  et  qua^dam  quidem  in  honorem,  quae- 
«  dam  autem  in  contumeliam.  Si  quis  ergo  emun- 
o  daverit  se  ab  istis,  erit  vas  in  honorem  sanctifi- 
«  catum  et  utile  Domino  ad  omne  opus  bonum  pa- 
M  ratum.  Juvenilia  autem  desideria  fuge  :  sectare 
«  vero  justitiam,  fidem,  spem,  charitatem  et  pacem, 
«  cum  his  qui  invocant  Dominum  [nomen  Domini] 
«  de  corde  puro.  Stultas  autem  et  sine  disciplina 
c  quaestiones  devita,  sciens  quod  generant  lites. 
«  Servum  autem  Domini  non  oportet  liligare,  sed 
«  mansuetum  esse  ad  omnes,  docibilem,  patienten?, 
c  cum  modestia  corripientem  eos  qui  resistunt  ve- 
c  ritati  :  ne  quando  det  illis  Deus  poenitentiam,  ad 
u  cognoscendam  verilatem,  et  resipiscant  a  diaboli 
c  laqueis,  a  quo  captivi  tenentur  ad  ipsius  volun- 
c  tatem.  » 

BXPOSITIO. 

Quia  propter  aversionem  quorumdam  magis  ne- 
cessarius  es  :  quia  etiam  exemplo  perseverantium 
de  fortitudine  admoneris  :  ergo  tu,  fili  mi  Timothee, 
confortare,  id  «st  forlis  esto,  non  paveas.  Confor- 
tare,  inquam,  in  gratia  quas  est  in  Christo  Jesu,  id 
est  in  pontificali  doctrina,  cujus  gratiam  contulit 
tibi  Deus.  Vel,  confortare  in  gratia.  id  est  in  remis- 
sione  peccatorum,  et  vita  sterna  praedicanda. 
Haec  enim  est  gratia  quae  est  per  Jesum  Christum. 
Utque  confortatus  magis  proficias,  hoec  quse  tibi 
docenda  commendo,  commenda  et  tu  fidelibus,  id 
est  constitue  sub  te  praedicatores,  qui  tecum  prae- 
dicent  populo  Dei  :  hi  autem  sint  sanae  fidei  :  cum- 
que  sint  fideles,  oportet  esse  tales  qui  erunt  idonei 
et  scientia  et  gratia  cloquentise  docere  alios  sibi 
commissos.  Talibus,  inquam,  commenda  hsec  quas 
tu  audisti  a  me^  id  est  quse  ego  docui  te,  appro- 
bando  ea  per  multos  testeSy  id  est  per  multa  testi- 
monia  legis  339  et  prophetarum.  Quod  enim  te 
de  fide  Cbristi  docui,  totum  in  lege  et  prophetis 
praesignatum  ostendi.  Ne  forte  Timotheus  putaret 
se  modo  posse  quiescere,  constitutis  sub  se  priedi- 
catoribus,  contra  hoc  ait  Paulus  :  Licet  quosdam 
ut  doceant  alios  praefeceris,  ne  tamen  ideo  tu  tor- 
pcas  :  sed  labora  sicut  miles  Christi  Jesu,  id  est 
memor  esto  te  miiitare  in  castris  Christi.  Labor 
autem  congruit  militanti,  non  otium.  Labora  sfcut 
miles  bonus,  id  est  utilis.  Quomodo  bonu^  determi- 
nat  in  sequentibus,  dicens  :  Si  miles  bonus  fueris, 
saecularibus  negotiis  non  implicabis  te.  Nemo  enim 


A  militans  OeOy  implicat  se  sascularibus  negoHiSf  id 
est  non  intendit  discussionibus  sfecularium  caasa- 
rum,  sed  spirilualium.  Habet  enim  mundus  saecn- 
lares  judices,  qui  judicant  de  temporalibus.  Epi- 
scopi  autem  vocare  debent  doctrinis  spiritualibus. 
Vel  ita  :  Militans  Deo  non  se  implicat  negotiis  sae- 
cularibus,  ut  in  pnedicatione  sua  negotietar  et 
vendat  eam,  requirens  ideo  pretium  ab  auditoribus. 
Ideo  militans  Deo,  se  non  implicat  his  ut  placeat  ei, 
scilicet  Deo,  cui  bene  viyendo  bonam  existimatio- 
nem  de  se  praebendo,  per  anteactam  vitam  proba- 
vit  se  placiturum.  Probat  ab  eo  quod  minus  est , 
militans  Deo  non  implicat  se  mundanis ,  at  sic 
placeat  Deo.  Nam  etiam  (quod  minas  est)  ille  qui 
certat  in  agone^  id  est  in  certamini  aliquo,  ut  in 

Q  palffislra  vel  in  stadio,  bic  nisi  certaverit  legitimet 
id  est  secundum  legem  ejus  certaminis,  non  coronO' 
/nr,  id  est  non  accipit  laudcm  vel  bravium. 

Ne  modo  opinaretur  Timotheus  quia  interdixe- 
i*at  ei  negotia  saecularia,  nihil  in  temporalibus  acd- 
piendum  esse  a  subditis,  ait  Paulus  :  Licet  interdi- 
cam  tibi  saecularia  negotia,  tamen  volo  te  actipere 
de  fructu  praedicationis  temporalia.  Te  enim  lalMh 
rantem  in  cultura  Dominici  agri  oportet  aecipere  de 
fructibus  allius  agri^  id  est  temporalia  qoae  ager,  id 
est  populus,  dare  potest.  Accipiat,  inquam,  primnm 
de  fructu  quod  sibi  sufficiat :  et  si  superabandat, 
secundario  accipiant  pauperes.  Vel  primam^  id  est 
multum  inde  accipiat  :  quia  res  quam  ministrat, 
plurimum  digna  est.  Accipere  autem  de  prsedica- 
tione  quod  sufficiat,  non  est  negotium  saecalare.  Vel 

^  ita  jungamus  :  Dico  non  implices  te  saecularibos, 
nec  necesse  tibi  est ;  quia  de  fructibus  prsBdieationis 
in  qua  laboras,  accipies  quae  opporttma  faerint  tibL 
Quod  aequipollenter  ait,  ne  forte  Timotbeas  absar- 
dum  judicaret  vivere  de  pracdicatione  :  quia  Paolas 
non  i(a,  sed  de  manuum  labore  viveret.  Ait  Panlas : 
Ea  quas  dico^  id  est  te  de  fructu  praedicationis  op- 
portuna  accipere  ,  intellige  cansam  quare  non  acci- 
piam  quod  jubeam  te  accipere.  Hijyus  rei  caosam 
dicunt  esse  sancti,  quod  quia  Timotheaa  infirmni 
erat,  et  si,  laboraret  manibus,  praedicationi  non 
po^set  insistere  :  Paulus  autem,  fortis  et  laborioaos, 
erat  ad  utrumque  sufficiens,  ideo  ipse  nihil  acci- 
piebat,  et  ideo  accipere  Timotheum  volebat.  Poteris 
utique  causam  hanc  intelligere  :  quia  Dominus  da^ 

D  bit  tibi  intellectumt  et  in  hac  re  et  in  omnibos 
More  boni  militis  labora  ticut  praemonai.  Et  at  ita 
labores,  memor  esto  resurrectionis  Chriati :  et  te 
cum  eo  (si  bene  laboraveris)  resurrecturam.  Spem, 
inquam,  habens  resurgendi,  memor  esto  Chriitum 
Jesum  resurrexisse  a  mortuis.  Soius  Christas  a 
mortuis  resurrexit  :  quia  postea  nec  actam  mor* 
talitatis  habuit ,  nec  mori  potuit :  sed  Lazaros 
et  quicunque  resuscitati,  mortem  itenim  passi 
sunt. 

Diceret  fortassis  Timothevs  :  Quia  Deas  fuit,  et 
potuit  resurgere.  Contra  hoc  Panlas  :  Resarrexisse 
dico  Jesum  ex  semine  David,  id  est  seeundum  qaod 


465 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULl.  —    IN  EPIST.  U  AD  TIM. 


466 


horto  fuit ;  quia  secundum  caraem  solum  filius  Da- 
vid  fuil.  Resurrexit  utique  secundum  Evangelium 
meum,  id  est  secundum  quod  ego  prsedico ;  cui  cre- 
dendum  est;  quia  aposlolus  a  Deo  misstis  sum.  Vel 
ita  :  Ex  semine  David  fuit  Christus  secundum  Evan- 
gelium  meum  :  in  quo  quia  resurrexit,  praedicando 
cgo  laboro  usque  ad  vincula,  Propterea  enim  quia  sic 
praedico,  in  vinculis  positus  constringor,  quasi  male 
operans,  330idestquasi  deprehensus  in  aliquo 
crimine.  Quasi  diceret  :  Et  poenam  patior,  (et  quod 
amplius  gravat)  opprobria.  Si  enim  putarent  me  pati 
pro  justitia,  solatio  mihi  fieret.  Et  ego  quidem  in 
vinculis  tcneor :  sed  verbum  Dei  non  est  alligatum : 
quia  etiam  in  vinculis  praedico.  Yide  igitur,  ne  et  in  te 
timor  alliget  verbum  Dei.  Memor  esse  debes  Chri- 
stum  surrexisse  :  quia  ideo  quod  memor  sum,  sci- 
licet  rcsurrectionis  illius,  credo  ne  resurrecturum  : 
per  eum,  sustineo  omnia  vincula  et  opprobria.  Di- 
ceret  aliquis  :  Etiam  si  haec  non  sustincres,  mun- 
ditia  vits  et  fides  sana  sufficeret.  Contra  hoc  ait : 
Sustineo  utique  propter  electos  Dei  salvandos  :  ut 
et  ipsi  praeelecti  a  Deo  consequantur  salutem,  id  est 
justificationem  a  peccalis  in  prsesenti,  qua:  salus  est 
in  Christo  Jesu,  Conscquantur,  inquam,  hanc  salu- 
tem  cum  cozlesti  gloria  :  quia  per  reraissionem  pec- 
catorum,  quae  hic  fit,  pervcnitur  ad  stcrnam  gloriam. 
Hic  autem  sermo  quem  dixi,  laborandum  scilicet 
esse  spc  resurrectionis,  fidelis  est  et  bene  credibi- 
lis.  Fidele  est  utique  et  bene  credibile  :  quod  si  le- 
gitime  laboras ,  resurges  quemadmodum  Christus. 
Nam  si  sumus  commortui,  derelinquentes  actus  ve- 
teris  hominis  Adae,  convivemus  etiam  cum  ipso, 
fecti  impassibiles  et  immortales  ut  ille ;  Christus  uti- 
que  quandiu  in  mundo  conversatus  est,  actus  omncs 
veteris  hominis  (praeter  peccatum)  habuit.  Esurivit 
enim  (Matth.  iv),  sitivit  Joan.  xix),  fatigatus  est,  ut 
patet  in  Evangelio  Joannis  (Joan,  iv,  6),  ad  puteum 
cum  Chanansea  (Joan.  iv)  loquens  qui  vere  morlalis 
ct  passibilis  erat.  Sed  postquam  mortem  pro  omnibus 
pertulit,  neque  manum ,  neque  pedem,  ad  actus  ve- 
teris  hominis  extendit :  factus  impassibiiis  et  immor- 
talis.  Si  vero  nos  commorimur  ei  in  baptismate,  quod 
in  cruce  ad  justiBcationem  hominum  consecravit,  ef- 
fundens  aquam  de  latere  suo,  ct  justificati  pcr  baptis- 
mum  uUerius  ad  actus  veteris  hominis,  id  est  ad  mi- 
serias  peccati,  sensus  nostros  non  extenderemus :  con- 
vivemus  illi  :  facli  cum  eo  impassibiles  et  immorla- 
les.  Si  vero  hujus  mortis  participes  non  fuerimus,  nec 
vitae  ejus  participabimur.  Si  solummodo  commori- 
mur  ei  :  vivemus  cum  eo.  Si  vero  (quod  majus  est) 
sustinebimus ,  ut  marlyres,  quibus  mori  peccatis 
non  satis  fuit,  sed  pro  justilia  voluerunt  pati :  nos  uti- 
que  quia  sustinebimus,  conregnabimus,  id  est  non 
solum  vivemus,  sed  eliam  palma  et  quidam  trium- 
pbus  fiet  nobis  pro  dignitate  martyrii.  Licet  omnibus 
esse  cum  Christo  sufiiciat,  tamen  in  illa  beatitudine 
discretiones  sunt  dignitatum.  Vere  si  commorimur, 
convivemus :  quia  si  negaverimus  Deum ,  maleagen- 
do  ;  ille  etiam  negabit  nosy  vitam  aeternam  non  tri- 


A  buendo.  Negare  enimDei  est  bonaaeterna  non  tribuere. 
Diceret  fortassis  Timotheus  :  Incredibile  videtur, 
quod  Deus  propter  peccatum  abneget  eum  qui  fidem 
ei  confessus  sit.  Contra  hoc  Paulus  :  Si  non  credi- 
mus  quod  negantem  se  sit  negaturus  Deus,  ille  ta- 
men  permanet  /idelis,  id  est  verax  et  credibilis,  qui 
ait  :  «  Qui  erubuerit  me  coram  hominibus,  ego 
erubescam  eum  coi*am  Patre  meo  (Luc.  ix,  26).  » 
Sic  autem  permanet  fidelis,  quodimpossibile  est  eum 
non  veracem  esse.  Non  enim  potest  negare  seipsum, 
id  est  se  esse  Deum  :  si  enim  meutiretur,  utique 
Deus  non  esset.  HoCt  scilicet,  ut  commoriaris  Chri- 
sto,  et  sic  doceas  ahos  spc  convivendi  ipsi,  commo' 
neOy  te  testificans,  hoc  tibi  coram  Deo,  ne  amplius 
rcquirat  Deus  sanguinem  Timolhei  de  naanu   Pauli. 

-n  Et  licet  te  tanta  districtione  commoneam,  tamen  noli 
contendere  verbis,  immoderate  docendo  quod  doceo. 
Yel  ita  :  Hoc,  id  est  commoriendum  esse  Christo 
spe  convivendi ,  commone  alios ,  testificans  hac  eis 
coram  Deo  :  ne  sanguis  eorum  de  manu  tua  requi- 
ratur.  Et  in  commonendo  noli  contendere  verbis, 
ad  nihil  enim  utile  est  litigare,  nisi  ad  subversionem 
audientum.  Si  enim  insipientes  audiunt  quoslibet 
litigare,  eos  qui  magis  clamosi  sunt,  putant  justio- 
rem  causam  habere.  Stultorum  est  enim  stultis  ad- 
haerere.  Si  vero  neuter  litigantium  clamore  supera- 
verit,  3^0  dubitant  simplices,  utri  magis  adhaeren- 
dum  sit.  Noli  contendere  :  sed  sollicite  cura  exhi- 
bere  ^^tp^umtotum,  etcorpore  ei  Bmmo  probabilem, 
id  est  laudabilem  Deo.  Ut  autem  sis  probabilis,  opor- 
tct  te  esse  operarium  inconfusibilem  :  quod  non 

^erubescas  prapdicare  crucem  Christi,  etc.  Et  rectCf 
id  est  sine  contenlione  ,  cum  omni  modcstia,  traC' 
tantem  verbum  veritatis.  Utautem  recte  queastrac- 
tare  verbum  Dei,  devita  profana^  id  est  illa  penitus 
abominanda.  Devita  etiam  inaniloquia,  id  est  quae.  si 
non  ita  profana  sunt,  inutilia  tamen  sunt.  Devita  idco, 
quia  haec  inania  verba  multum  proficient  ad  impieta- 
iem  persuadendam :  et  sermo  eorum^  inania  loquen- 
tium,  serpit  paulatim  ut  cancery  qui  morbus  paululum 
carnis  primum  occupal,  scd  paulatim  magis  ac  ma- 
gis  augmenlatur,  donec  occidat.  Et  sic  hserctici 
prius  callide  inducunt ,  quod  nec  prodesse  nec  no- 
cere  videatur,  et  dehinc  alternando  rationes,  sensim 
in  maximam  haercsim  excrescit  doctrina  eorum.  Ex 
^ui^u^  vaniloquis  est  Hymenasus^  et  Philetus^  qui 

D  exciderunt  a  veritate  fidei. 

Delerminat  quae  sit  hseresis  eorum,  ut  si  forte  ve- 
nerinl  ad  Timotbeum,  praecaveat  sibi  :  dicentes  re- 
surrectionem  jam  esse  factam,  vel  in  his  qui  cum 
Christo  surrexerunt,  vel  in  baptismo,  in  quo  a  morle 
peccati  ad  vitam  virtutum  resurgimus.  lUa  enim 
trina  immersio,  sepulturam  Christi  trium  dierum  : 
elevatio  vero,  resurrectionem  Christi  significat.  Et 
sic  dicentes  subvertunt  fidem  quorumdam.  Sed  licet 
illi  subvertant,  tamen  fundamentum  Dei^  id  est  in 
quibus  fidcs  bene  fundata  est,  et  qui  e  convcrso  in 
fide  per  Deum  fundati  sunt  :  hoc,  inquam,  funda- 
mentum  est  firmum  habens  signaculum.  Uoc  dictum 


467 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS   OPP.   PARS  II. 


468 


est  a  similitudine  strenui  ducis,  qui  signum  dat  mi-  A  scendam  veritatem  fidei  :  et  agnita  fidei  veritate  rf- 


litibus  suis,  quo  discreli  fiant  ab  aliis.  Sic  Deus  si- 
gnat  suos  ut,  viso  signo,  diabolus  praetereat  eos, 
sciens  nihil  sibi  esse  cum  illis.  Signum  autem  hoc 
est  :  Cognovit  Dominus  qui  sunt  ejus ;  hoc  Paulus 
ex  parte  sua  ponit,  significans  electionem  Dei  in  ju- 
stis,  dicens :  Dominu^  cognovit  ab  aetemo  qui  futuri 
sunt  ejus,  Hoc  autem  sequens  Isaiamait.  Agens  de 
potestate  liberi  arbilrii  dicens  :  Discedat  omnis  homo 
qui  potens  est  pcr  liberlatem  arbilrii  et  qui  invocat 
nomen  Domini  fide  et  opere,  ab  iniquitate.  Divina 
electione  et  lilibero  arbitrio ,  quod  per  bona  opera 
occurrit  divinae  elcctioni.  His  duobus  signati  sunt,  qui 
in  justitia  sunl  permansuri.  Deus  enim  sic  unum- 
quemque  electum  praevidit  futurum  bonum,  ut  et 
opera  bona  simul  in  eo  prsevideret.  Quicunque  autem  ^ 
electione  Dei  et  bonis  operibus  liberi  arbitrii  signan- 
tur,  Dei  fiunt.  Ne  tamen  ideo  mireris,  si  in  domo  Dei 
hoc  fit,  ut  quidam  a  fide  recedant  :  alii  in  fide  per- 
seyerent  :  quia  ctiam  in  qualibet  magna  domo  non 
solum  sunt  vasa  aurea  et  argentea  :  sicut  in  domo 
Dei  quidam  sunt  perfectiores^  alii  perfecti  sub  illis ; 
sed  etiam  sunt  in  eadem  domo  lignea  vasa  et  ficti' 
lia  :  sicut  in  domo  Dei  quidam  mali,  alii  deteriores. 
Et  quiedam  quidem  eorum  vasorum  sunt  in  hono- 
rem^  in  quibus  potiones  bonse  recondunlur.  Qucedam 
autem  sunt  in  contumeliam :  ut  ad  recipiendum  uri- 
nam,  et  hujusmodi  :  tamen  sicut  honorabiliora  vasa 
in  domo  sunt  necessaria,  eodem  modo  vasa  contu- 
meliosa.  Sic  in  Ecclesia  Dei  mali  et  boni  utrique 
modo  sub  necessarii  sunt.  Si  enim  mali  non  essent, 
non  esset  meritum  bonorum.  Si  enim  non  sit  perse-  ^ 
cutio,  ubi  patientia  bonorum  ? 

Quoniam  quidem  vasa  aut  in  honorem  sunt ,  aut 
in  contumeliam  :  et  nihil  ibi  medium  est  :  ergo  si 
quis  mundaverit  se  ab  istis^  id  est  si  quis  non  fuerit 
vas  in  contumeliam,  erit  vas  in  honorem  Deo.  Yas 
dico  sanctificatumj  id  est  justificatum  a  peccatis  et 
etiam  utile  Domino :  quia  paratum  est  ad  omne  opus 
bonum  faciendum.  Profana  devita  :  nec  hoc  solum  : . 
sed  etiam  fuge  desideria  juvenilia,  id  est  quae  lubri- 
cam  juventutem  instimulant.  Haec  fuge,  sectare  vero 
justitiam,  id  est  sequitatemad  omnes  Fidem  in  Deum 
castitatem  camis  et  animi.  Pacem^  id  est  concor- 
diam,  3^  JL  habeto  cum  his  qui  de  puro  corde  in- 
vocant  Dominum.  Nec  solum  juvenilia  fugias,  sed 
etiam  devita  qucestiones  stultas  in  quibus  nec  scientia  D 
est,  nec  esse  videtur.  Dnvita  etiam  eas  quse  licet  non 
ita  slultae  sint,  sunt  tamen  sine  fructu  Chrislianae 
disciplinaSf  ut  dialecticae  quasstiones  :sciens  hoc  quod 
quae  sunt  hujusmodi,  generant  lites.  Servum  au- 
tem  Domini  (quod  tu  es,  et  esse  debes)  non  oportet 
litigare  :  sed  oportet  esse  mansuetum,  id  est  in  om- 
nibus  moderatum  et  ad  omnes,  scilicet,  docibilem, 
id  estcum  habilitate  docentem  alios ;  patientem  etiam 
quaecunque  inferantur  ei  :  et  corripieniem  cummo- 
destiaeos  qui  resistunt  veriiati,  non  cum  litigio  : 
ideo  sic  corripientera,  ne  quando,  id  est  ut  aliquaiido, 
sed  Deus  illis  pcenitentiam.  Fortassisenim  aliquando 
se  male  egisse  poenitebunt,  veniendo  sic  ad  cogno^ 


sipiscant  a  laqueis  diaboli ,  id  est  a  peccatis  quibus 
diabolus  illaqueaverat  eos  :  a  quo  diabolo  tenentur 
captivif  quandiuin  peccatis  sunt.  Tenentur,  inquam, 
ad  exsequendam  ipsius  diaboli  voluntatem. 

CAPUT  IH. 


«  Hoc  autem  scito,  quod  in  novissimis  diebus  in- 
stabunt  tempoia  periculosa  :  et  erunt  homines 
seipsos  amantes  ,  cupidi,  elati,  superbi,  blaspbe- 
mi,  parentibus  non  obedientes,  ingrati,  scelesli, 
sine  affectione,  sine  pace,  criminatores,  inconli- 
nentes,  immites,  sine  benignitate,  proditores,  pro- 
tervi  [procaces],  caeci,  tumidi  :  voluptatum  ama- 
tores  magis  quam  Dei,  habentes  speciem  quidem 
pietatis  ,  virtutem  [veritatem]  aulem  ejus  abne- 
gantes .  Et  hos  devita.  Ex  his  enim  sunt  qui  penc- 
trant  domos,  et  captivas  ducunt  mulierculas,  one- 
ratas  peccatis,  quae  ducuntur  variis  desideriis : 
semper  discentes,  et  'nunquam  ad  scientiam  ve- 
ritatis  pervenientes.  Quemadmodum  autem  Jam- 
nes  et  Mambres  restiterunt  Moysi  {Exod.  vii,  11); 
ita  et  hi  resistunt  veritati ,  homines  corrupti 
mente,  reprobi  circa  fidem  :  sed  ultra  noa  profi- 
oient.  Insipientia  enim  eomm  manifesta  erit  om- 
nibus,  sicut  et  illorum  fuit.  Tu  autem  assecutus 
es  meam  doctrinam,  institutionem,  propositum, 
fidem,  longanimitatcm ,  dilectionem,  patientiam, 
persecutiones,  passiones  :  qualia  mihi  facta  sunt 
Antiochiae,  Iconii,  Listris,  quales  persecutiones 
sustinui  :  et  ex  omnibus  eripuit  me  Dominus.  Et 
omnes  qui  pie  volunt  vivere  in  Ghristo  Jesu,  per- 
secutionem  patientur.  Mali  autem  homines  et  se- 
ductores  proficiunt  in  pejus ;  errantes,  et  in  erro- 
rem  mittentes.  Tu  vero  permane  in  his  quse  di- 
dicisti  et  credita  sunt  tibi  :  sciens  a  quo  didice- 
ris  :  et  quia  ab  infantia  sacras  litteras  nosti,  quae 
te  possunt  instruere  ad  salutem  per  fidem  quae  est 
in  Christo  Jesu  Omnis  enim  scriptura  divinitus 
inspirata  utilis  est  ad  docendum;  ad  arguendum, 
ad  corripiendum,  ad  erudiendum  in  justitia  :  ut 
perfectus  sit  homo  Dei,  ad  omne  opus  bonum  in- 
structus.  » 

BXPOSITIO. 


Devita  stultas  quKStiones  :  devita  etiam  homines 
habentes  speciem  pietatis,  etc.  Sed  priusquam  hoc 
ponat,  praemittit  causas,  quare  tales  devitandi  sint, 
dicens  :  Non  solum  quod  praemissum  est  faciendum 
esse  scias,  sed  etiam  hoc  scito^  quod  in  novissimis 
diebuSj  id  est  circa  finem  mundi,  instabunt  tempora 
periculosa,  id  est  in  tempore  illo  instabunt  docendo, 
et  eos  qui  non  consentient  affligendo  periculosi  do- 
ctores  :  qui  credentes  sibi  in  multa  demergent  pe- 
ricula  :  et  tunc  in  temporibus  illis  erunt  honUnes 
amantes  seipsos,  id  est  carnalitati  suae  morem  ge- 
rentes  hismodis.  Erunt  enim  cupidi,  id  est  amatores 
pecuniae.  Erunl  etiam  elati ,  id  cst  aliis  se  su- 
perponere  cupientes.  Erunt  superbi,  id  est  in  adeptis 


469 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  11  AD  TIM. 


470 


honoribus  illicile  gloriantes.  Erunt  eliam  blasphemi  A  Mulierculas  dico  onerataspeccatU,  dum  seductae  sunt 


contra  Deum  et  doctrinam  ejus.  Erunt  etiam  non 
obedientes  parentibus,  seu  carnalibus  (quod  nefas 
est),  seu  spirilalibus,  ut  episcopis  et  presbyleris. 
Enint  ingrati  :  quia  si  quis  bona  docuerit  eos,  un- 
de  grati  esse  debuerant,  molesti  erunt  doctoribus 
suis.  Erunt  eliam  scelesti :  homicidia  et  hujusmodi 
scelera  patrantes.  Erunt  sine  affeclione,  piam  vo- 
luntatem  non  babentes  ad  proximum ;  3^9  etiam 
sine  nihil  dare  queunt.  Erunt  sine  pace,  id  est  sine 
concordia  :  sed  semper  in  litigio.  Erunt  criminatO' 
reSy  id  est  justis  crimina  imponentes  :  cum  ipsi  sint 
incontinentes  :  sed  passimruunt  ad  quaecunquesce- 
lera.  Erunt  immites,  id  est  sine  omni  mansuetudine 
crudeles.  Et  sine  benignitate,  id  est  sine  largilale, 


diabolo  :  quoe  mulieres  ducuntur  variis  desideriis : 
quia  semper  discentes yCt  nunquam  pervenientes  ad 
scientiam  veritatis,  id  est  semper  laborantes,  et 
nunquam  ad  perfectionem  venientes.  Et  isti  tales 
non  tantum  in  domibus  privatis  docent;  sed  etiam 
hi  bomines  resistunt  veritati  in  aperlo  :  quemadmO" 
dum  Jamnes  et  Mambres,  duo  fratres  magi  in  iEgy- 
pto  resiiterunt  Moysi  coram  PharaonC;  faciendo 
qu9cdam  per  incautationes  suas  qus  Moyses  facie- 
bat,  nec  tamen  omnia  (Exod.  vii,  11).  Hi  homines 
dico  corrupti  mente,  id  est  dcpravati  intellectu  et 
opere  :  et  circa  fidem  errantes.  Ad  quam  quia  non 
ingrediuntur,  reprobati  sunt  a  Deo. 
Ne  modo  his  prsdictis  deterrerctur  Timotheus, 


nonerogantes  sua  indigentibus.   Erunt  ttiara  pro-  g  consolatur  eum  Paulus,    dicens  :  Tales  quidem  fu- 


ditores,  tradentes  justos  ad  mortem.  Erunt  etiam 
protervi,  id  est  de  malediclis  inverecundi  :  et  etiam 
'  si  reprehenduntur,  inde  impatientes.  Erunt  etiam 
tumidi,  id  est  inflati  animo  :  eliam  si  nec  honorem 
nec  spem  honoris  habeant :  et  hi  talcs  erunt,  ama- 
tofes  voluptatum,  id  est  totius  Iuxuria>,  magis  quam 
Dei  :  quem  in  nullo  videntur  diligere.  De  his  autem 
subtiliter  cavendum  est  tibi.  Hi  enim  suut  habentes 
speeiem  pietatis,  id  est  simulantes  se  religiosos,  et 
virtutem  ejus  pietatis,  id  est  dilectionem,  quse  vir- 
tus  est  totius  rcligionis.  Valida  enim  est  sicut  mors 
dilectio.  Vei  virtutem,  id  est  vcritatem  religionis, 
opere  abnegantes  :  et  hos  tales  devita. 

Diceret  Timotheus  :  Quare  de  his  pra^munis  me, 
qui  futuri  sunt  circa  fmem  mundi  ?  Idco  ait  Paulus  : 
IIos  devita  ;  quia  ex  his  futuris  in  novissimis  diebus  ^  Nosti  ctiam  qualia  facta   sunt   mihi  Antiochias, 


turi  sunt ;  sed  ne  timeas  quia  ulira  non  proficient. 
Ideo  quia  insipientia  illorum  sicut  Jamnae  et  Mam- 
hvx  ad  ullimum  manifesta  erit,  illi  non  ultra  profi- 
cieut  :  tu  autem,  quasi  diceret,  proficere  debes  et 
potes  :  tu  enim  assecutus  es  meam  doctrinam  in 
scientia  :  et  meam  institutionem  in  dispositione  vitao 
et  in  moribus  :  et  meum  propositumy  quia  sicuti  vi- 
tam  aeternam  finem  laboris  mci  proposui  :  ita  et 
tu  assecutus  es  etiam  fidem  :  quia  sane  credis  ut 
ego  ;  et  longanimitatem  in  spe  :  quia  paratus  cs, 
quandiu  Deo  placebit,  mecum.  sustinere.  Habes 
eliam  dilectionem  Dei  el  proximi  :  et  patientiam, 
id  est  ipsam  virtutem  :  etiamsi  nihil  operari  necesse 
sil,  et  actus  illius  patientia^,  scilicct  persecutiones 
de  loco  ad  locum,  et  passiones  tormentorum. 


sunt  illi  qui  penetrant  domos^  etc.  Notandum  est 
quia  ex  quo  coepit  mundus,  habuit  in  eo  Deus  re- 
gnum  suum,  et  diabolus  suum.  In  Abel  enim  Deus, 
et  in  Cain  diabolus  regnare  cocpit.  Deus  autcm  re- 
gnum  suum  assumendo  carnem,  et  quae  secuta  sunt 
operando  consummavit  regnum  suum,  remiltendo 
peccata,  etc,  quomodo  consummari  potuit  in  pree- 
senti :  quod  regnum  ad  plenum  consummabit  in  fu- 
turo,  dando  vilam  seternam.  Sicut  autem  Deus  in 
bono  !  sic  diabolus  in  perfectione  iniquitatis  con- 
summaturus  est  regnum  suum  circa  finem  mundi 
per  Antichristum.  Et  sicut  patriarchas  et  prophetas 
adventum  Christi  Deus  prsecedere  voluit ;  sic  multa 
membra  Antichristi  pra^cedent  caput  suum,   id  est 


lconiiy  Lystris^  et,  prsetcr  haec,  quales  persecutiones 
ego  sufktinui  in  multis  locis.  Sed  quid  inde  timen- 
dum?  Ex  omnibus  enim  eruit  me  Dominus;  et  sic 
eruet  te  de  his  quae  te  pati  conligerit.  Incitari  debes 
ad  contincntiam  exemplo  meo  ,  et  omnium  religio- 
sorum.  Omnes  enim  qui  volunt  pie,  id  est  religiose, 
vivere  in  Chrisio  Jesu,  patientur  persecutionem :  et 
ideo  ne  turberis  si  aliqua  pateris.  Pie  viventes  pa- 
tientur  :  homines  autem  mali  in  se  et  seductores  alio- 
rum  proficient  quidem  in  mundanis  [immunditiis], 
sed  hoc  totum  erit  illis  in  pocnis ,  et  in  damnatio- 
nem.  Ipsi  dico,  errantes  in  se,  et  ideo  mdXxmittentes 
etiam  alios  inerrorem,  et  ideo  seductores.  Ipsi  erra- 
bunt  :  tu  vero  permane  in  his  prseceptis  quce  didi-- 


Antichristum.  Contra  cujus  mcmbra  Paulus  instruit  Dcisti  a  me,  et  in  his  quBscredita  sunt  ^iM,idest  in 


Timotheum ,  dicens  :  Ex  his  quos  descripsi ,  sunt 
pseudodoctores,  qui  penetrant  domos,  non  auden- 
tes  docere  in  plateis,  ne  doctrina  eorum  pateat  in 
audientia  bonorum :  sed  ut  libcrius  seducant,  pri- 
vatim  in  domibus  docent,  et  sic  muliereulas  (quae 
quohbet  vento  doctrinae  leviter  falluntur)  ducuni  se- 
ductas  quoiibet  inductu  illo  factas  captivas  :  quia 
captivatae  sunt  a  Dco,  et  datse  sunt  sub  jura  diaboli. 
Vel  ad  cumulum  improperii  sicut  feminas  :  sicet 
viros  vocat  mulierculas,  id  est  molles  omni  vento 
doctrinae  cedentes  :  ut  audito  noraine  improperii 
sui  citius  erubescant  et  convcrlantur  ad  Domioum 


pontificali  gratia,  scienseX  rememorans  haec  a  quoei 
quanto  doctore  didiceris  ista.  Si  enim  recordaris 
mese  auctoritatis,  contemptui  fiet  tibi  falsa  doctrina. 
Et  te  inde  memorera  esse  volo :  quia  lu  nosti  sacras 
lliteras  ab  infantia  ,  traditus  scholis  a  matre  tua, 
qune  fidelis  fuit  :  quce  omnia  possunt  te  instruere  ad 
habendam  salutem  a^ternae  vito^ ,  ad  quam  ilur  per 
fidem,  quae  fides  est  in  Christo  Jesu,  Vere  sacrae 
litterae  possunt  tc  instruere  ad  salutem  :  qui  omnis 
scnptura  inspirata  divinitus,  id  est  spiritualiter  se- 
cundum  Deum  intcllecta,  utilis  est  ad  docendum  eos 
qui  nesciunt,  et  ad  arquendum ,  id  est  ad  convin- 


471 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


472 


eendam  eos  qui  fidei  cootradicunt,  et  ad  corripien-  A 
dum  peccantes  et  se  peccasse  non  abnegantes,  et  ad 
erudiendum  eos  qui  adhuc  rudes  sunt  et  simpliccs. 
Erudiendum  dico  in  justitia,  id  est  ad  hoc  ut  justifi- 
centur,  exuendo  rudimenta  infidelitalis.  Sic,  in- 
quam,  erudiatur  ut  quantum  in  doctore  est,  sit 
ille  qui,  eruditur  perfectus  homo  Dei.  Perfectus  ita 
ut  sit  instructus  ad  omne  opus  bonum  faciendum. 

,  CAPUT  IV. 

•  Testificor  coram  Deo  et  Christo  Jesu,  qui  judi- 
«  caturus  est  vieos  et  mortuos,  et  per  adventum  et 
«  ipsius  regDum  ejus  :  praedica  verbum,  insta  oppor- 
«  tune,  importune  ;  argue,  obsecra,  increpa,  in 
c  omni  patienlia  ct  doctrina.  Erit  enim  tempus,  cum 
«  sanam  doctrinam  non  sustinebunt :  sed  ad  sua  n 
«  desideria  coacervabunt  sibi  magistros  prurientes 
«  auribus  :  et  a  veritate  quidem  audilum  avertent, 
«  ad  fabulas  autem  convertentur.  Tu  vero  vigila,  in 
«  omnibus  labora ;  opus  fac  evangelistae,  ministe- 
«  rium  tuum  impl^,  sobrius  esto.  Ego  enim  jam 
«  delibor,  et  tempus  resolutionis  meae  instat.  Bo- 
«  num  certamen  certavi ,  cursum  consummavi, 
«  fidem  servavi.  In  reliquo  repositaest  mihi  corona 
^  justitise,  quam  reddet  mihi  Dominus  in  illa  die 
«  justus  judex  ;  non  solum  autem  mihi,  sed  et  his 
«  qui  diligunt  adventum  ejus.  Festina  venire  ad  me 
«  cito.  Demas  enim  me  dcreliquit,  diligens  hoc  sse- 
«  culum,  et  abiit  Thessalonicam,  Grescens  in  Gala- 
«  tiam,  Titus  in  Dahnatiam.  Lucas  est  mecum  so- 
«  lus.  Marcum  assume  et  adduc  tecum  :  est  enim 
«  mihi  utilis  in  ministerio.  Tychicum  autem  misi  ^ 
«  Epbesum.  Penulam,  quam  reliqui  Troade  apud 
c  Carpum,  veniena  affer  tecum,  et  libros,^  maxime 
«  autem  membranas.  Alexander  aerarius  multa 
«  mala  mihi  ostendit :  reddet  illi  Dominus  secundum 
«  opera  ejus ;  quem  et  tu  devita,  valde  enim  restitit 
«  verbis  nostris.  In  prima  mea  defensione  nemo 
«  mihi  affuit ;  sed  omnes  me  dereliquenint  :  non 
« illis  imputetur.  Dominus  autem  mihi  astitit  et 
c  confortavit  me,  ut  per  me  praedicatio  impleatur, 
c  et  audiant  omnes  gentes,  quia  liberatus  sum  de 
ff  ore  leonis.  Liberavit  me  Dominus  ad  omni  opere 
tf  malo,  et  salvum  faciet  in  regnum  suum  coeleste : 
«  cui  gloria  in  saecula  saeculorum.  Amen.  Saiuta 
c  Priscam  et  Aquilam,  et  Onesiphori  domum.  Era- 
«  stus  remansit  Corinthi.  Trbphimum  autem  reli-  D 
«  qui  infirmum  Mileti.  Festina  ante  hiemem  ve- 
«  nire  3^^  Salutant  teEubuIus,  et  Pndens  [a/... 
tf  Pnidens],  etLinus,  et  Claudia :  et  fratres  omnes  [a/. 
«  non  habet  orrnes]  ejus.  Dominus  Jesus  Christus 
«  cum  spirilu  tuo.  Gratia  vobiscum.  Amen. » 

Bxposmo. 

Et  qui  Scriptura  Dei  nota  tibi  utilis  est  ad  do- 
cendum,  et  ad  argendum,  et  ad  corripiendum  : 
ideo  testificor  tibi  coram  Deo,  ne  hoc  ultra  a  me 
exigat.  Et  coram  Chrosto  JesUy  gui  judicaturus  est 
vivos  et  mortuos :  quos  invenerit  vivos  in  hora  judi- 
cii,  qui  sub  momento  dissolventur  et  resurgent. 


Judicaturus  est  etiam  ante  diem  judicii  mortaos. 
Yel  judicaturus  est  vivos  ac  mortuos,  id  est  justos 
et  peccatores.  Testificor  etiam  tibi  per  adventum 
ipsius  Christi,  ut  ita  paratus  sis  quasi  qui  quotidie 
judicem  advenientem  exspectet,  ut  timore  ejus  facias 
quae  hortor.  Testificor  etiam  tibi  per  regnum  ejus, 
in  quo  ipsi  conregnabunt  sancti,  ut  amore  conre- 
gnandi  Christo  studiose  facias  quod  moneo.  Hoc, 
inquam^  testificor  tibi :  Prasdica  verbum,  id  est  do- 
ctrinam  Dei,  et  praedicando  insta  opportune  eis  qui 
libenteraudiunt.  Insta  etiam  importune  eis  qui  pri- 
mitus  ad  audiendum  difficiles  sunt,  sed  postmodum 
cognita  ratione  libenter  audiunt.  Argue  etiam,  id 
est  convince,  contradicentes  fidei.  Obsecra  etiam 
justos,  ut  semper  in  melius  promoveantur.  Increpa 
etiam  debita  austeritate  deprehensos  in  peccatis. 
Haec  autem  fac  in  omni  patientia  :  ut  quaeconque 
inferantur  libenter  sustineas  ;  nec  ita  ut  docere  de- 
sistas,  sed  semper  esto  in  doctriua.  Ideo  tanta  in- 
slantia  te  docere  commoneo  :  quia  erit  tempus  circa 
finem  mundi,  cum  homines  non  sustinebunt  tanam 
doctrinam,  Si  autem  in  tempore  illo  non  roboretor 
Ecclesia  doctrina  apostolica,  peribit  fides.  Sanam 
doctrinam  non  patientur,  sed  coacervabunt  siln  fna- 
gistros  juxta  sua  desideria,  Si  luxuriosi  fuerunt,  lu- 
xuriosum  :  et  sic  in  caeteris.  Homines  dico  tunc 
prurientes  auribus,  id  est  nova  et  inaudita  andire 
cupientes ;  in  quibus  veritas  non  erit  :  et  a  veritate 
quidem  avertent  auditum  suum,  sed  ad  fabulas  (in 
quibus  rei  veritas  non  est)  convertentur, 

Eli  sic  intendunt  fhbulia :  tu  vero  vigila^  id  est 
omni  soliicitudine  praecave  tibi :  et  labora  in  omnir 
bus  (bi  potes)  convertendis.  Utque  labor  tuua  ido- 
neus  sit,  fac  opus  evangelistas,  id  est  prsDdicatoris : 
scilicet  quod  operandum  praedicas ,  operare.  Et  ita 
fac  ut  impleas  tuum  ministerium,  id  est  officiom 
praedicatoris,  quod  non  infra  subsistas,  sed  qoid- 
quid  praedicatoris  est  facias,  et  laborando  in  aliis  et 
in  te  opere  compleodo  quod  alios  docueris.  Bt  lice 
sic  moneam,  fac  opus  evangeUstae  :  tamen  esto  SO' 
brius,  non  ultra  modum  abstinentiae  deditus,  ne  ni- 
mietatejejunii  debilitatus  (quomodo  decet)  incum- 
bere  nequeas  prsedicationi.  Propterea  tanta  inatan- 
tia  te  commoneo  :  quia  ego  jam  delUfor,  id  est  sacri* 
ficor,  et  paulatim  in  vincuUs  quotidie  deficio  :  ei 
tenpus  meas  resolutionis,  id  est  dies  mortia  mee, 
instat  et  in  proximo  est  :  quem  diem  instare  ex  eo 
cerlus  sum,  quia  c^r^at;!  certamen  (frequentiam  no- 
tat)  bonum,  id  esl  utile.  Ecclesiae  Dei.  Certavi  uti- 
que  patiendo  quaecunque  pati  oportuit,  et  cursum^ 
id  est  velocitatem  bene  agendi,  ubi  non  ita  pati  ae- 
cesse  fuity  hunc  utique  consummavi :  quia  adeo  as- 
cendit  mea  justitia,  quod  ultra  non  habet  qno  as- 
cendat ;  et  in  certando  et  in  currendo  servavi  fidem. 
Et  quia  jam  consummavi  cursum,  ideo  in  reliquo, 
id  est  in  vita  quae  nobis  fulura  relinquitur,  reposiia 
est,  id  est  custoditur;  mihi  corona  justitias,  id  est 
promerila  per  justitiam  :  quam  coronam  quasi  de- 
bitam  reddet  mihi  Dominus  in  illa  die  futurae  retri- 
butionis,  nec  mihi  negare   potest  :  quia  est  justus 


473 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  ~  IN  EPIST.  AD  TIT. 


474 


fudex  :  et  justitia  exigit  nt  hoc  mihi  reddatur.  Mihi  A 
qoidem,  sed  non  tolum  mihh  ^ed  etiam  omnibus  his 
qui  diligunt  adventum  ejus  judicii,  id  est  qui  puram 
habent  conscieatiam  :  qui  enim  sibi  male  conscii 
8imt ,  hi  utique  adventum  judicis  non  diligunt,  sed 
fonnidant.  Per  hoc  plurimum  animat  Timotheum, 
quod  ait  praeparari  coronam  justitise  diligentibus 
adventum  Dei. 

Instructo  Timotheo  in  his  quae  publice  agenda 
erant ,  de  quibusdam  propriis  mandat  ei,  dicens  : 
3^C^  Quia  in  proximo  dies  mecs  retolutionis 
instat  :  ideo  festina  cito  venire  ad  me :  et  necessa- 
rius  mihi  es  :  quia  Demas  apostatando  reliquit  me^ 
diligens  hoc  prsesens  sceculum,  et  ille  abiit  Thessa- 
lonicam .  Crescens  vero,  alius  discipulus  in  fide  per- 
manens,  abiit  in  Galatiam.  Titus  vero  abiit  in  Qal-  -o 
matiam.  Et  sic,  aliis  dispersis,  solus  Lucas  mecum 
est.  Yeni,  inquiam,  et  in  veniendo  asiume  Marcum, 
et  addhuc  tecum  ad  me.  Hic  enim  est  mihi  utilis  in 
ministerio.  Fortassis  missurus  erat  eum  Apostoius  in 
aliquam  legationem.  Tychicum  autem  misiEphesumf 
ubi  tu  episcoparis.  Tu  vero  veniens  ad  me  affer  te- 
cum  penulam  quam  apud  Carpum  reliqui  Troade : 
affer  etiam  libros  :  et  maxime  prse  cseteris  afifer 
membranas,  quibus  opus  habeo  ad  mittendas  Epis- 
tolas.  Penula  vestis  erat  tradita  Tharsensibus  a 
Romanis  :  propterea  quia  sponte ,  et  non  bello  in 
imperium  Romanonim  devenerant  :  quam  ideo  ju- 
bebat  afiferri ,  ut  comprobaret  se  esse  civem  Roma- 
oum,  sicut  appellaverat  apud  Festum.  Seu  penula 
alia  vestis  erat :  quam  contra  frigus  a£ferri  sibi  po- 
atulabat,  acturus  hiemen  in  carcere.   Dum  autem  ^ 


venies  ad  me ,  cave  tibi  ab  Alexandro :  hic  enim 
Alexander  cerarius  (nomen  dignitatis)  ostendit  mihi 
multa  mala  :  nec  inde  curo  :  quia  Dominus  reddet 
ei  secundum  opera  ejus,  Quem  Alexandrum  tu  etiam 
devita :  hic  enim  valde  restitit  verbis  nostris,  Veni 
utique  :  quia  nccessarius  es.  In  prima  enim  defen" 
sione  mea,  quando  defendi  me  in  conspectu  Nero- 
nis;  nemo  discipulorum  affuit  mihi :  sed  omnes  dere- 
liquerunt  me.  Ut  autem  hoc  non  imputetur  illis, 
precor  :  illi  dereliquerunt  me ;  sed  Dominus  astitit 
mihi :  et  astando  fortem  fecit  me :  ideo  et  adeo  utproe- 
dicatio  impleretur  per  me,  non  cedentem  minis  ejus.* 
Si  enim  consentirem  ipsi,  inexpleta  fieret  praedica- 
tio  :  ideo  etiam  confortavit :  ut  hsec  audiant  gentes : 
et  hoc  etiam  audiant  quod  liberatus  sum,  ut  non 
consentirem,  de  ore  leoniSy  id  est  Neronis,  vel  diaboli, 
per  Neronem  invadentis  me :  nec  solum  a  leone,  sed 
liberavit  me  Dominus  ab  omni  opere  malOt  ne  quid 
male  operarer :  et  me  iiberatum  salvum  faciet,  trans- 
latum  in  regnum  suum  casleste :  cui  Domino  est  glo^ 
ria  in  sxcula  soeculorum,  Amen.  Accepta  autem  hac 
Epistoia,  saluta  Priscam  et  AquHam,  et  familiam 
Onesiphori.  Erastus  autem  remansit  Corinthi :  et 
Trophimum  reliqui  Mileti  infirmum :  et  quia  tot  ab- 
sentes  sunt;  festina  venire  ad  me  ante  hiemem.  De 
his  autem  qui  nobiscum  sunt,  salutant  te  Eubolus^ 
et  Pudens,  et  Linus^  et  Claudia,  et  omnes  fratres. 
Et  ego  saluto  te.  Dominus  Jesus  Christus  sit  cum 
spiritu  tuo  :  et  concedat  ut  gratia  sit  nobiscumy  id 
est  dilectio  inter  me  et  te  coepta  perseveret. 
Amen, 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  AD  TITUM. 

Titum  commonefacit  et  instruit  de  constitutione  presbyterii  :  et  de  spirituali  conversatione;  et  haereticis 
vitandis  :  qui  traditionibus  Judaicis  credunt ;  scribens  ei  a  Nicopoli. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Paulus,  conversis  Cretensibus,  consecravit  ibi  Ti- 
tnm  archiepiscopum  ,  qui  eos  instrueret  de  quibus- 
cunque  opportunum  videret.  Gum  autem  Paulus 
isset  Nicopolim  ( quod  haec  Epistola  videtur  inuuere 
in  sequentibus),  scripsit  hanc  Epistolam  ad  Titum. 
Audierat  enim  de  eo,  quod  nimis  simpliciter  episco- 
pale  exerceret  oflicium  :  quia  hsreticos ,  seu  quosli- 
bet  perversos,  non  expellebat  ab  Ecclesia  pontificali 
imperio,  sicut  deceret.  Denuntiabat  quidem  eis  quod 
male  agerent,  et  desistere  deberent  :  sed  eis  ab  in- 
coepto  malo  non  cessantibus  (quod  pontificalis  digni- 
tas  exigeret),  non  coercebat  eos,  sed  humiliter  patie- 
batur.  34LO  Quare  Paulus  hanc  Epistolam  scribit 
ad  Titum  :  agens  in  ea  de  pontificali  ofificio  :  eo  modo 


D  ut  instruat  eum  quales  consecrare  debeat  episco- 
pos  per  civitates  sui  archiepiscopatus  :  maxime 
circa  hanc  instructionem  immorans ,  ut  potestate  et 
imperio  pontificali  utatur  :  quia  licet  simplicem  esse 
bonum  sit ,  tamen  nimia  humilitas  episcopi  incom- 
modum  facit  regimini  Ecclesise  :  ei  ideo  monet  H- 
tum,  ut  cum  imperio  episcopali  doceat,  exhortetur, 
et  arguat :  et  si  qui  hsretici  corrigi  nolunt ,  ab  Ec- 
clesia  depellat.  Et  sic  de  episcopali  officio  agens, 
intendit  Titum  perfectum  reddere  episcopum.  Ut 
per  exemplum  istius,  quofcunque  epitcopos  nimis 
simplices  animatos  redderet,  et  episcopali  imperio 
utentes. 


EPISTOLA  AD    TITUM. 

CAPUT  PRIMUM.  <  veritatis,  quae  secundum  pietatem  est  in  speni  vi- 

«  Paulus  servus  Dei,  apostolus  autem  Jesu  Ghri-      <  tae  aetemae :  quam  promisit,  qui  non  mentitur,  Deus 

•  8ti  secundom  fidem  electorum  Dei  et  agnitionem     c  ante  tempora  saBCulari  :  manifestavit  autem  tem*- 


475 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


476 


•  poribus  suis  verbum  suum  in  praedicatione,  quae  A 
<•  credita  est  raibi  secundum  prsceptum  Salvatoris 
c  nostri  Dei.  Tito  dilecto  fiiio  secundum  commu- 
«  nem  fidem  gratia  et  pax  a  Deo  Patre  et  Christo 
«  Jesu  Salv^tore  noslro.  Hujus  rei  gratia  reliqui  te 
«  Cretie,  ut  ea  quae  desunt  corrigas ,  et  constituas 
»  per  civitates  presbyteros  sicut  et  ego  disposui 
«  tibi :  si  quis  sine  crimine  est,  unius  uxoris  vir,  fi- 

0  lios  habens  fideles,  non  in  accusatione  luxuriae 
«  aut  non  subditos.  Oportet  enim  episcopum  sine 

.<*  crimine  esse ,  sicut  Dei  dispensatorem  :  non  su- 
«  superbum,  non  iracundum,  non  vinolentum ,  non 
<  percussorcm,  non  turpis  lucri  cupidum  :  sed  ho- 
«  spitalem ,  bcnignum  ,  prudentem  ,  sobrium  ,  ju- 
«  stum,  sanctum,  continentem,  amplectcntem  eum 
«  qui  secundum  doctrinam  est  fidclem  scrmonem,  -o 
c  ut  polens  sit  exhortan  in  doctrina  sana ,  et  eos 
c  qui  contradicunt  arguere.  Sunt  cnim  multi  etiam 
«>  inobedientes ,  vaniloqui  et  seductores  :  maxime 
c  autem  qui  de  circumcisione  sunt ,  quos  oportet 
«  redargui  :  qui  universas  domos  subvertunt,  do- 
«  centes  quae  non  oportet,  turpis  lucri  gratia.  Dixit 
c  quidam  ex  illis,  proprius  illorum  propheta  :  Cre- 
«  tenses  semper  mendaces ,  malae  bestiae ,  ventres 
«  pigri.  Testimonium  hoc  verum  est.  Quam  ob  cau- 

1  sam  increpa  illos  dure,  ut  sani  sint  in  fide  :  non 
«  intendentesJudaicisfabuIis,  etmandatis  hominum 
«  aversantium  ^a/.,  avertentium)  se  a  veritate. 
«  Omnia  munda  mundis  :  coihquinatis  autem  et  in- 
«  fidelibus  .nihil  est  mundum  ,  sed  inquinatae  sunt 
«  eorum  et  mens  et    conscientia.    Confitentur   se 

«  nosse  Deum,  factis  autem  negant :  cum  sint  abo-  ^ 
«  minati  [aL,  abominabiles]  et  incredibiles  ,   et  ad 
«  omne  opus  bonum  reprobi.  » 

EXPOSITIO. 

Paulu^  t  etc.  Sicut  mos  ejus  est ,  salutationem 
praemittit  dicens  :  Paulus  servus  Dei,  id  est  simplex 
et  humilis  ad  modum  servi.  Hic  innuit  bonam 
quidem  esse  simplicitatem.  Servus  ulique  Dei, 
sed  tamen  apostolus  Jesu  Christi ,  id  est  agens  et 
coercens  singulos  quomodo  apostoiicae  sublimitatis 
imperium  exigit.  Tu  itaque  exemplo  m>;o  sic  esto 
simplex,  ut  pontificale  imperium  non  impediat  ni- 
mia  humilitas.  Non  ideo  dixit  Servus  Dei  et  apos- 
tolus  Chiisti,  quin  et  apostolus  sit  Dei  et  servus  D 
Christi :  sed  ideo  ut  innuat,  quod  per  Christum  Deus 
Pater  in  ministerium  apostolatus  Paulum  direxerit. 
Apostolus  dico  secundum  fidem  electorum  Dei.  Se- 
quitur  enim  et  praedicat  fidem  quam  tenuerunt  pro- 
phetae ,  ct  quicunque  electi  Dei.  Apostolus  etiam 
secundum  agnitionem  veritatiSf  id  est  secundum 
quod  agnovit  de  vera  cognilione  Dei.  Non  cujuslibet 
veritatis  dico,  sed  ejus  quceest  secundum  pietatem, 
id  est  quae  veritas  sequitur  cultum  Dei.  Fides  di- 
co  el  agnitio  veritatis,  euntia  in  spem  vitce  tBtemce  : 
3-4LT  quia  per  fidem  acceptam ,  et  per  agnitam 
veritatem,  speramus  nos  consequi  vitam  aeternam.Nec 
frastra  :  qoia  qmm  vitam  promisity  id  est  se  datu- 


rum  praeordinavit :  nec  de  hac  promissione  dubitare 
licet  :  promisit  enim  hanc  ille  qui  non  mentitur 
et  mentiri  non  potest  :  quia  Deus  est.  Nec  in  tem- 
pore  promisit :  sed  ut  diiigentia  promissae  rei  in 
Deo  consideretur,  promisit  haec  ante  tempora  scrcU" 
laria ,  id  est  ab  aeterno  sic  praeordinavit  ante  tem- 
pora,  quae  volvuntur  per  saecula.  Promisit,  inquam, : 
manifestavit  autem^  id  est  complevit  quod  promi- 
serat  suiSf  id  est  in  congruis  temporibus  vitam 
aeternam :  quia  Abel  vidit  inde  aliquid,  perfectius  au- 
tem  Abraham  :  et  ita  paulatim  prophetse,  quanto 
amplius  propinquabat  redemptio,  tanto  magis  de  ea 
cognoverunt :  et  Joannes  magis  omnibus,  qui  digito 
demonstravit  vitam  aptemam ,  id  est  Cbristum  :  sed 
maxime  in  tempore  gratiae  manifestavit  Deus  vitam 
aeternam,  scilicet  Verbum  luum,  id  est  Filium  incar- 
natum,  natumque  et  aliis  raodis.  Manifestavit  etiam 
hoc  Verbum  in  prcedicatione^  qucecredita  est,  id  est 
per  praedicationem  quae  commissa  est  mihi,  Credita 
utique  mihi  est  secundum  prceceptum  Dei,  id  est 
quia  Deus  ita  praecepit.  Dei  dico  nostri  Salvatoris. 
Paulus,  inquam,  talis  et  talis  scribit,  Tito  dileeto 
quodam  speciali  modo. 

Tito  dico  filio  secundum  communem,  id  est  ca- 
tholicam,  fidem,  in  qua  eum  genui,  et  non  secundum 
carnem.  Catholicon  enim  commune  vel  universale 
dicitur.  Vel  Tito  filio  optat  sapere  secundum  com- 
munem,  id  est  vulgarem,  fidem :  et  non  secundum  pri- 
vatas  doctrinas  haereticorum.  Sit  tibi ,  Tite,  gratia : 
et  secundum  remissionem  pcccatorum,  et  secuadum 
episcopalc  ofRcium.  Sit  etiam  tibi  pax,  id  est  tran- 
quillitas  animi,  quanta  hic  haberi  potest.  Haec  ulique 
tibi  sint  a  Deo  Patre  qui  potest ,  et  qui  voluntatem 
habet.  Et  ea  Jesu  Christo ,  qui  similiter  et  potest, 
Salvatore  nostro  et  voluntatem  habet.  Finita  saluta- 
tione,  sic  alioquitur  Titum  :  0  Tite ,  ego  reliqui  te 
consecratum  archiepiscopum  Creta;  gratia  hujus 
reiy  id  est  pro  hac  re,  quae,  si  fiat,  grata  erit  mihi. 
Res  autem  illa  haec  cst  :  ut  tu  corrigas,  id  est  ut 
corrigendo  quae  corrigenda  sunt  perficias  ea  quce 
desunt.  Hoc  aulem  dictum  est  de  moribus.  Et  cor- 
rigendo  mores  constituas  etiam  presbyteros,  id  est 
episcopos  per  singulas  civitates  subjectas  tuo  archi- 
episcopatui.  Constituas,  inquam,  eo  modo  sicut  et 
ego  tibi  disposui,  Ubi  ait  :  Sicut  ego  tibi  disposui, 
notat  quod  cum  apud  eum  esset ,  intruxerit  eum  de 
consecratione  episcoporum.  Eum  scillicet  constitue 
episcopum,  si  quis  fuerit  sine  crimine ,  id  est,  sine 
actu  ct  infamia  cujuslibet  criminalis.  Qui  etiam  fue- 
rit  viv  unius  uxoris,  ut  idem  alibi  exposuimus.  Ha- 
bens  eliam  filios  fideles,  id  est,  qui  in  fide  sana  filios 
suos  instruxerit  :  et  non  habens  eos  in  accusatione 
luxuiia^ :  quod  nec  eliam  malus  rumor  inde  exierit. 
Si  enim  filios  suos  permisit  luxuriari ,  exemplum 
dcdit  n(m  se  bene  correcturum  filios  Ecclesiae.  Aut 
non  habens  filios  non  subditos,  id  esl  inobedientes 
sibi.  Si  enim  remissus  apparuit  in  privatis  filiiSy 
ostendit  quod  non  sufficienter  coerceret  creditam 
sibi  Ecciesiam.  Ideo  volo  ut  qui  sine  crimine  fuerit, 
constituatur  episcopus  :  oportet   ewm  episcopum 


4T7 


KXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  TIT. 


478 


eue  sine  crimine,  et  actu,  et  suspicione,  sicut  dis"  A  intendere  his,  quia  fabulae ;  et  quia  sunt  mandata 


pensatorem  Dei,  id  est,  sicut  eum  qui  Doum  ipsum 
dispensat  his  quibus  praedicat.  Oportet  etiara  episco- 
pum  non  esse  superbumt  id  est,  non  cupientem  se  su- 
perponere  allis.  Non  iracundumf  sed  bene  regat 
animum.  Non  vinolentum,  id  est  non  multo  vino 
deditum.  Non  percussorem,  id  est  qui  corporalibus 
armis  non  percutiat ;  habet  enim  arma  sancd  Spiri- 
tus  :  vel  non  percutientem  conscientias  auditonim  ; 
ne  tale  quid  praedicet  unde  prava  opinio  oriatur. 
Non  cupidum  turpis  lucrif  id  est  non  negotiis  sae- 
cuiaribus  implicitum :  sed  hospitalem,  qui  pauperes 
hospitio  receperit  :  receptisque  pauperibus,  et  qui- 
buscunque  benignum,  id  est,  large  sua  minislrantem. 
Sobrium  etiam  cibo,  potu  et  vestitu.  Justum  etiam 


hominum,  et  non  Dei  :  olim  enim  sub  veteri  lege 
Deus  quidem  mandavit  circumcisionem  et  caetera  ; 
sed  postquam  venit  tempus  gratiae,  Deus  praecepit 
hoc  non  fieri.  Et  ideo  ait  :  Non  intendant  mandatis, 
non  Dei,  sed  hominum  aversantium  se  a  veritate  ; 
quia  veritatem  iegis,  spiritalem  scilicet  intellectum, 
nolunt  accipere.  £x  quibus  sequentibus  ionuit,  quod 
hi  tales  quibusdam  cibis  abstinendum  esse  praedi- 
carent,  dicens  :  Non  est  intendendum  fabulis  Ju- 
daeorum,  qui  judicant  quosdam  cibos  immundos, 
cum  omnia  quibus  uti  consuetudo  est,  sint  munda 
mundis,  id  est  his  qui  in  munditia  et  sanctitate 
percipiunt  ea. 
Hos  enim  cibos  Deus  condidit  ad  sustentationem 


et  ad  proximos  sibi.   Sanctum  etiam  ad  q  servientium  sibi  :  quare  munda  et  digna  sunt  his 


Deum.  Continentem  etiam,  ut  exemplum  conlinendi 
sit  aliis.  Et  praeter  haec  oportet  eum  esse  amplectene 
tem,  id  est  diligenter  et  assidue  tractantem,  sermo^ 
nem  /idelemf  id  est  veracem :  nec  omnem  verum,  sed 
eum  quiestsecundumdoctrinam,idesi  qui  idoneus 
est  ad  praedicationem.  Sunt  enim  multa  vera  quibus 
intendere  episcopum  culpa  esset. 

Et  ideo  ampiectatur  hunc  sermonem,  ut  et  per 
utum  et  per  scientiam  potens  sit  exhortari  fideles  in 
doclrina  sana,  Possit  etiam  per  usum  et  per  scien- 
tiam  arguere  eos  qui  contradicunt  sanae  doctrinse,  id 
est  convincere  infideles  qui  fidem  impugnant.  Et  ne- 
cesse  est  ut  sic  potens  sit  arguere ;  quia  sunt  multi 
inobedientes  episcopis.  Sunt  etiam  vaniloqui,  lo- 


qui  muodo  corde  et  opere  Deo  serviunt.  Omnis 
etiam  creatura  in  eo  quod  a  Deo  creata  est,  munda 
est.  Hic  tamen  non  est  necesse  de  omnibus  agere 
Mundis  conscientia  et  fide  omnia  sunt  munda,  sed 
coinquinatis  conscientia  et  infidelibus^  etiam  quod 
mundum  reputant,  non  est  iilis  mundum,  Gum  enim 
in  Greatorem  non  credant,  et  inquinatam  habeant 
conscientiam,  injustum  est  eos  uti  aliqua  creatura 
Dei.  Nihil  illis  est  mundum  :  sed  mens,  id  est  intel- 
lectus,  fides  scilicet,  eorum  et  conscientia  sunt  in^ 
quinata: :  quf^re  nihil  eis  e&t  mundum.  Fortassis  di- 
ceret  aliquis  :  Quare  isti  sunt  inquinati,  cum  con- 
fiteantur  Deum  ?  Scio  quidem  (ait  Paulus)  quod  con^ 
fitentur  ore  se  nosse  Deum,  sed  quid  hoc  prodest  ? 


quentes  inutiha :  et  in  hac  vana  locutione  sunt  sedu-     Negant  enim  Deum  in  factis  suis.  Negant  pro  certo, 

>t#A«.4*     lA  apI    IiaKaviI    oi**Arvi    t%t    Molli/lif a#Am    0A/liiMAn«1i   w      _• ^    _L_.„  ■ ai      ^J     _— «    -^_1.    __:->^«t    .    .1  _  _'!. 


ctores,  id  est  habent  artem  et  calliditatem  seducendi 
auditores  per  vaniioquia.  Possent  enim  vana  loqui 
sine  calliditate  seductionis :  et  maxime  prae  omnibus 
seducunt  illi  qui  sunt  de  circumcisione  Judaei :  quos 
ideo  oportet  redargui :  quia  praecipui  seductores  sunt. 
Hi  enim  qui  de  circumcisione  venerunt,  subvertunt 
non  solum  patremfamilias  domus  :  sed  etiam  unt- 
versas  domos,  id  est  omnem  familiam,  docentesgra- 
tia,  id  est  amore,  turpis  lucri  ea  qu^  non  credere, 
nec  docere  oportet.  Vere  in  Gretensibus  sunt  mali 
seductores  :  quod  approbat  quidam  ex  illis  Gretensi- 
bus  propriuSf  id  est  naturalis  ipsorum ;  quare  magis 
credendum  est  ei :  hic  aulem  propheta,  id  est  videns^ 
secundum  quod  subtiliter  consideravit  vitia  Greten- 
sium  :  hic  autem  dictus  est  Epimenides,  qui  dixit 


cum  sint  abominati,  id  est  male  ominati  :  vel  a  nu- 
mero  hominum  redempti  per  Deum.  Gum  etiam  sint 
incredibileSf  id  est  non  habiles  credere  pro  nimietate 
impietatis  3^0  suae.  Gum  etiam  sint  reprobati  ad 
omne  bonum  opus  :  quia  nihil  quod  boni  similitudi- 
nem  habeat  operantur.  Plerumque  enim  quidam  in- 
fideles  faciunt  talia,  quae  licet  vere  bona  non  sint, 
bona  tamen  esse  videntur. 

GAPUT  n. 

c  Tu  autem  loquere  quae  decent  sanam  doctri- 
«  nam,  senes  ut  sobrii  sint,  pudici,  prudentes,  sani 
c  in  fide,  iii  dilectione,  in  patientia,  anus  similiter 
c  in  habitu  sancto,  non  criminatrices,  non  multo 


hoc  de  illis  :  Cretenses  semper  sunt  mendaces  et  sunt  D  c  vino  servientes,  bene   docentes,  ut  prudentiam 


bestia;,  bestialiter  medilantes ;  et  malcs,  id  est  quo- 
modo  meditantur,  sic  crudeliter  operantes.  Sunt 
etiam  pigri  ventres,  id  est  luxurianles  et  onerantes 
se  cibis.  Ideoque  ad  omne  bonum  tardi.  Ne  autem 
de  veritate  horum  dubitaretur,  quia  gentilis  fuit  ille 
qui  hoc  dixit,  asserit  hoc  Paulus  dicens  :  Testimo- 
nium  hoc,  quod  Epimenides  testatus  est  de  Gretensi- 
bus,  verum  est :  ob  quam  causam,  quia  mendaces 
sunl,  etc,  increpaeos,  scilicet  Gretenses  dure,  id  est 
scilicet  cum  austeritate  et  pontificali  imperio,  ut  sani 
perseverentin  fide,  non  intendentes  Judaicis  fabu- 
iu:  quia  quodde  circumcisione  reducenda  docent,  fa- 
bulae  sunt,  nec  rei  veritatem  habent.  Non  debent 


doceant  adolescentulas  ut  viros  suos  ament,  fi- 
lios  suos  diligant,  prudentes,  castas,  sobrias, 
domus  curam  habentes,  benignas,  subditas  viris 
suis,  ut  non  blasphemetur  verbum  Dei.  Juvenes 
similiter  hortare,  ut  sobrii  sint.  In  omnibus  te- 
ipsum  prsebe  exemplum  bonorum  operum,  in  do- 
ctrina,  in  integritate,  in  gravitate.  Verbum  sa- 
num,  irreprehensibile  :  ut  is  qui  ex  adverso  est 
vereatur  \al,,  vincatur] :  nihil  habens  malum  di- 
cere  de  nobis.  Servos  dominis  suis  subditos  esse : 
in  omnibus  placentes,  non  contradicentes,  non 
fraudantes,  sed  in  omnibus  fidem  bonam  osten- 
dentes  :  ut  doctrinam  Salvatoris  nostri  Dei  oment 


479 


S.  BRUNONIS  CARTHUSUNORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  II. 


480 


in  omnibus.  Appaniit  enim  gratia  Dei   Salvatoris  A  sibi  imperato  :  ut  cum  laborare  dcbent  vacent  otio  : 


nostri  omnibus  hominibus,  erudiens  nos,  ut  ab- 
negantes  impietatem  et  saeculuria  desidcria,  so- 
bie,  et  juste,  et  pie  vivamus  in  hoc  saeculo  : 
exspectantes  beatam  spem,  et  adventum  gloriae 
magni  Dei,  et  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi .  Qui 
dedit  semetipsum  pro  nobis,  ut  nos  redimeret 
ab  omni  iniquitate  :  et  mundaret  sibi  populum 
acceptabilem,  sectatorem  bonorum  operum.  Haec 
loquere  et  exhortare,  et  argue  cum  omni  imperio. 
Nemo  te  contemnat.  > 

Exposmo. 
Reprobi  sic  perverse  agunt :  tu  vero  non  sic,  sed 


sed  ottendentes  in  omnibtis  actionibus  suis  fidem 
Christianam  esse  bonam,  id  est  utilem  ;  tU  sic 
faciendo  ornent  in  omnibus  doctnnam  Dei  Salva- 
ioris  nostri, 

Cum  enim  servi  facti  fideles  non  subducant  :  sed 
devotius  dominis  utique  serviant,  ornatur  per  hoc 
doctrina  Dei  et  laudatur,  qute  servos  sic  instruxit  fi- 
deles  et  subditos  esse  dominis.  Ideo  moneo  telabo- 
rare  in  omnibus  :  seu  servi  sint,  seu  domini,  seu 
senes,  seu  juniores  :  quoniam  Deus  pro  omnibns 
salvandis  apparuit.  Appaniit  utique  cum  Yerbtun 
Patris  factum  caro  in  utero  Yirginis  praebuit  sc  vi- 
sibile  hominibus.  Apparuity  inquam,  gratia  Deif  id 
est,  Deus  per  gratiam  :  non  ex  meritis  hominum  : 


loquere  ea  qu€e  decet\oq}xiy  sanam  doctrinam,  Hoc  ^sed  per  solam  misericordiam.Dei  dico  noi^rt  SalvU' 


scilicet  loquere  senibus,  ut  senes  sobrii  sint,  non 
dediti  potationi.  Sint  etiam  pudici,  id  est  casti. 
Sint  prudenteSj  ut  noverint  docere  juniores  :  sint 
sani  infide  sint  sani  in  dilectione  :  ut  sicut  dome- 
sticos,  sic  omnes  alios  diligant.  Sint  etiam  sani  in 
patienHa  :  quod  non  sic  patiantur  convicia,  quod  ad 
opprobria  impatientes  sint.  Anus  similiter  admone, 
ut  sint  in  habitu  sancto,  id  est  qui  sanctitatem  ea- 
rum  indicet :  et  ut  non  sint  criminatriceSt  id  est  non 
imponant  crimina  quibuslibet,  qui  morbus  maxime 
vetularum  est.  iVon  sint  etiam  servientes  multo  vino, 
sed  bene  docentes :  nec  in  ecclesia  vel  viros  doceant ; 
sed  ita  dico,  ut  adolescentulan  doceant  prudentiam  : 
hanc  scilicet,  ut  ament  viros  suos,  et  non  adulteros : 
et  etiam  diligant  filios  suos  omni  sollicitudine,  fo- 


toris :  et  sicut  pro  nobis  salvandis  apparuit  quod 
jam  per  fidcm  justificati  sumus,  sic  pro  omnihus 
hominibus  salvandis  apparuit  :  et  ideo  in  omnibuf 
laborare  debes.  Et  quia  apparere  Dei  non  ad  salu- 
tem  sufficeret,  nisi  ab  eodem  instrueremur,  ait,  ap- 
paruit  Deus  per  gratiam  erudiens  nos  omnes ;  hoc 
scilicet :  ut  nos  abnegantes  impietatemy  id  est  cul- 
turam  idolorum,  et  abnegantes  desideria  sarcularia, 
id  est  quiB  et  saeculum  ministrat,  et  quorum  causa 
est,  vivamus  sobrie,  id  est  temperate  in  nobis  ipsis : 
et  juste  ad  proximum  :  et  pie  vivamus  ad  Deum  : 
etiam  in  hoc  tam  fragili  corpore,  in  quo  vix  juste 
vivere  licet :  sic  sobrie,  juste  et  pie  vivendo  exspe^ 
ctantes  beatam  spem,  id  est  speratam  beatitudinem, 
et  exspectantes  adventum  gloria;  Jesu  ChrisH,  id 


^       ,  __^, ,  __       ^.  — ^ ^  , 

ventes  eos :  et  doceant  eas  esse  prtuLentes,  et  castas,  ^  est,  quando   Christus  qui  prius  in  humilitate  ut 


et  sobriaSf  et  in  cibis,  et  in  ornamentis  :  et  ha- 
bentes  euram  domtis,  id  est,  laborent  cum  viris  bene 
procurare  fiBimiliam.  Doceant  etiam  eas  esse  beni- 
gnas  in  erogatione  eleemosynarum,  et  subditas  viris 
suis ;  non  super  viros  habentes  imperium.  Haec 
omnia  admone  fieri :  ut  verbum^  id  est  prsedicatio,  Dei 
non  blasphemetur :  si  enim  mulieres  contra  viros 
superbirent,  si  essent  incestae,  etc,  opinarentur  in- 
sipientos  sic  contineri  in  Christiana  doctrina,  et 
ideo  blasphemerent  verbum  Dei.  Juvenes  similiter 
hortare,  ut  sobrii  sint^  et  temperati.  Ut  autem  omnes 
convenientercorrigas,  pi*a;be  teipsum  exemplumsLliis 
bonorum  operum:  nec  in  quibusdam,  sed  in  omnt- 
bus  operibus.  Praebe,  inquam,  te  exemplum  eis  in 


erudiret  nos  apparuit,  adveniet  cnm  gloria  judicare 
sseculum.  Christi  dico,  magni  Dei  et  nostri  Salvato- 
ris  :  quia  tunc  in  judicio,  velint  nolint,  confitebuntnr 
eum  magnum  Deum  et  Salvatorem  sanctorum  :  ve- 
nientem  tunc  cum  potestate  magna  et  majestate  : 
qui  usque  ad  illum  diem  nunquam  confessi  suat 
Christum  esse  Deum.  Qui  Christus  Jesu  inter  hof 
duos  adventus  dedit  semetipsum  pro  nobis :  ideo  «^ 
redimeret  nos  ab  omni  iniquitate,  id  est  et  a  fragili* 
tate  camis,  et  a  potentia  et  suggestione  diaboli. 
Priusquam  enim  Christus  in  cruce  nos  redimeret, 
non  poteramus  obniti  diabolo,  et  suggestioni  ejus, 
nec  fragilitati  nostrae  camis  :  a  quo  periculo  nisi 
nos  Deus  iiberaret,  etiamsi  mundaret  nos  ab  om- 


doctrina :  ut  quod  utile  auditoribus  sit  doceas  :  et  D  nibus  peccatis,  nihil  tamen  prodesset  :  nisi  et  virtn- 


in  integritate  omnium  virtutum,  quod  perfectus  et 
in  teger  sis  in  bonis  ;  et  doce  in  gravitate,  id  est  cum 
severitate  et  imperio  pontificali.  Et  verbum  doctri- 
nae  tuae  sit  sanum :  nihil  infidelitatis  habeat  admi- 
stum ;  sit  etiam  irreprehensibile  :quod  nec  aliqua  oc- 
casio  reprehensionis  inde  queat  concipi  :  et  hoc  ideo 
expedit,  ut  is  qui  est  ex  adverso,  id  est  infidelis  insi- 
diator,  vereatur  malum  diQcrede  nobis :  nihil  habens 
unde  male  dicere  possit.  Hortare  etiam  servos  esse 
subditos  dominis  suis,  ne  superbiant  contra  eos  : 
sed  bene  sint  plaeentes  3C^O  fi<  in  omnibus  sibi 
imperatis  :  non  contradicentes  eis  in  aliquo,  et  non 
fraudanteSf  vel  de  rebus  aibi  ereditis,  vel  de  labore 


tem  daret  resistendi  suggestionibus  diaboli  et  fra- 
gilitati  cami<$.  Qui  enim  primum  hominem  in  tanta 
virtute  creatum  subvertere  potuit;  quanto  magis 
eum  qui  tot  miseriis  passibilitatis  et  mortalitatis 
premitur  ?  Dedit  etiam  semetipsum  ut  nos  mundaret 
ab  omni  delicto  :  seu  originali,  seu  actuali,  in  ba- 
ptismo.  Nos  dico,  factum  populum  acceptabHem  sibi 
post  emundationem  baptismatis  :  per  hoc  quia  secta- 
torem  bonorum  operum  ;  prius  enim  ab  imperio 
diaboli  et  fragilitate  camis  emit,  dehinc  ab  omni 
delicto  mundat,  et  hoc  utrumque  in  baptismo  :  poal- 
ea  per  positionem  bonorum  facit  nos  acceptabiles 
Deo.  Hofc  predicta,  Deum  scilicet  apparuisse  per 


481 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  TIT. 


m 


gratiam,  venlurum  autem  in  }udic\um  cum  gloriikA.  sedmod^steseiheneiemperfiioSfOstendeniesomnem 


etc. ,  loquere  et  doce  eos  qui  nesciunt :  et  exhortare 
eos  qui  sciunt :  ut  praepareot  se  dignos  secundo 
adventui.  Quod  si  admoniti  obedire  renuunt,  argue 
eos  cum  omni  imperio^  id  est  episcopali  severitate  : 
ita  ut  nemo  te  contemnat,  id  est  ut  nimia  humililas 
tua  Don  generet  contemplum  pontificalis  auctorita- 
tis. 

CAPDT  III. 

c  Admone  illos  principibus  et  potestatibus  subdi- 
tos  esse,  dicto  obedire,  ad  omne  opus  bonum 
paratos  esse  :  neminem  blasphemare,  non  liti- 
giosos  esse,  3C^  JL  sedmodestos,  omnemosten- 
dentes  mansuetudinem  ad  omnes  homines.  Era- 


mansuetudinem  et  humilitatem  :  non  tantum  ad  do- 
minos»  sed  etiam  ad  omnes  homines,  Propterea  sic 
volo  omnes  obedire  etiam  infidelibus  dominis ,  quia 
fortassis  qui  modo  intideies  sunt  fient  cito  iideles 
sicut  et  nos.  Eramus  enim  aliquando,  id  est  paulo 
ante,  insipientes^  etiamsi  sapienles  mundi  essemus. 
Et  quia  de  cognitione  Dei  nihil  sapiebamus,  ideo 
eramus  increduHt  non  habentes  fidem  Dei.  Eramus 
eliam  errantes,  id  est  peccantes,  et  servientes  desi' 
deriis,  quia  si  desiderabamus  pecuniam  seu  honores, 
multo  labore  serviebamus  ad  hsec  consequenda ;  ser- 
vientes  etiam  voluptatibus  carnis  variiSf  id  est  se- 
cundum  omnes  sensus.  Quod  enim  oculus  videbat, 
vel  auris  audiebat,  manus  hoc  comprehendere  labo- 


rous  enim  aliquando  et  nos  insipienles  el  incre-  ^  rabat.  Nosdico,  agenUs  in  malitia,  quia  qusemala 


duli,  errantes,  servientes  desideriis  et  voluptati- 
bus  variis,  in  malitia  et  invidia  agentes,  odibiies, 
odientes  invicem.  Gum  autem  benignitas  et  hu- 
manitas  apparuit  Salvaloris  nostri  Dei,  non  ex 
operibus  justitiae  quae  fecimus  nos,  sed  secundum 
suam  misericordiam  salvos  nos  fecit  per  lavacrum 
regenerationis  et  renovationis  Spiritus  sancti, 
quem  efifudit  in  nos  abunde,  per  Jesum  Christum 
Salvatorem  nostrum,  ut  justificati  gratia  ipsius, 
hsredes  simus  secundum  spem  vitse  aeternae.  Fi- 
delis  sermo  est.  Et  de  his  volo  te  confirmare,  ut 
curent  bonis  operibus  praeesse  qui  credunt  Deo. 
Hsc  sunt  bona  et  utilia  hominibus.  Stultas  autem 
quaestiones,  et  genealogias,  et  contentiones,  et 
pugnas  legis  devita.  Sunt  enim  inutiles  et  vanae. 


licet  erant,  inferebamus  proximis,  agentSs  etiam  in 
invidia,  quia  cum  amplius  non  poteramus,  proximis 
invidebamus.  Nos  dico  odibiles  aliis,  et  e  converso 
odientes  alios,  eundo  invicem,  id  est  in  recompen- 
sationem  odii.  Tales  prius  eramus,  ted  cum  beni" 
gnitas  Dei,  id  est  Deus  per  benignitatem,  et  kumo' 
nitas  Dei  apparuit :  designat  quare,  et  per  quid  hoc 
factum  fuerit,  propter  benignitatem  scilicet  et  per 
humanitatem :  cum  utique  Deus  causa  benignitatis 
per  humanitatem  counitam  Verbo  Patris  apparuit 
mundo  ;  Dei  dico,  nostri  Salvatoris,  quia  sicut  pro 
Dobis,  sic  pro  eis  qui  adhuc  infideies  sunt  salvandis 
apparuit :  nec  hoc  fuit  ex  operibus  justitia;  qucenos 
aliquando  fecimus,  id  est,  hoc,  ut  Deus  appareret, 
nunquam  promerueramus ;  sed  secundum  suam  mir 


Haereticum  hominem  post  unam  [aL,  primam]  et  C  gericordiam  fecit  nos  salvos  Deus  per  lavacrum  r«- 


secundam  correptionem  devita,  sciens  quia  sub- 
versus  est  qui  ejusmodi  est,  et  delinquit,  cum  sit 
proprio  judicio  condemnatus.  Gum  misero  ad  te 
Artemam,  aut  Tychicum,  festina  ad  me  venire  Ni- 
copolim.  Ibi  enim  statui  hiemare.  Zenam  lcgis- 
peritum  et  Apollo  sollicite  praemitte,  ut  nihil  ilUs 
desit.  Discant  autem  et  vestri  bonis  operibus  prae- 
esse  ad  usus  necessarios,  ut  non  sint  infructuosi. 
Salutant  te  qui  mecum  sunt  omnes.  Saluta  eos 
qui  nos  amant  in  fide.  Gratia  Dei  cum  onmibus 
vobis.  Amen.  » 

Bxposrrio. 

Ne  modo  Titus,  quia  dixerat  Paolus  omni  impe^ 


generationiSj  id  est  per  baptismum  in  quo  prima  ge- 
neratio,  quae  in  peccatis  est,  destruitur :  et  secunda 
spiritualis,  sciiicet  generatio  habetur :  et  per  lava- 
crum  renovationis.  Baptismus  enim  quia  prsecedit, 
tales  nos  efficit,  qui  quotidie  crescendo  in  melios, 
magis  ac  3C^9  magis  renovamur;  juxta  iliud: 
c  Renovamini  spiritu  mentis  vestrae  (Ephes.  iv,  23).  i 
Undeait :  regenerationis^  perevacuationemmalorum; 
et  renovationis  per  positionem  bonorum  :  quod 
tttrumque  et  regeneratio  et  renovatio  est  Spiritus 
sancH ;  per  spiritum  enim  sanctnm  et  remittuntur 
peccata,  et  accipiuntur  virtutes.  Quem  Spiritum 
sanctum  effudit  Deus  in  nos  abunde,  id  est  sufficien- 
ter  ad  remissionem  omnium  delictorum  ;  efifudit,  in- 
rio,  opinaretur  conmiissum  sibi  populnm,  sibi  tan-  D  quam,  per  Jesum  Ckristum  Salvatorem  nosirum 


tum  subjici  deberc;  et  non  potestatibus  mundi,  haec 
removendo  ait :  Admone  illos^  Gretenses,  subditos 
esse  principibus  mundi,  ut  regibus  et  cseteris  pote' 
statibus,  solvendo  tributa,  et  census  debitos  illis. 
Admone  etiamillos  obedire  dicto,  id  est  praeceptis, 
principum,  nec  tamen  ad  opus  nefarium  ;  sed  para- 
tos  esse  ad  ofnne  opus  bonum,  quod  prsecipitur  eis 
a  principibus  suis.  Si  emm  ad  culturam  idoli  ire  ju- 
berent  eos  principes,  seu  ad  quodlibet  nefarium^  non 
esseteis  eundum  :  « Oportet  enim  magis  obedire  Deo 
quam  hominibus  {Act.  v,  29).  »  Admone  eos  etiam, 
neminem  dominorum  suorum  blasphemare :  nee 
etiam  UHgiosoSf  id  est  nec  decertare  contra  dominos, 


secundum  hominem  hoc  inteiiectum.  Deus  enim  qui 
in  homine  illo  erat,  per  hominem  illum  dedit  Spiri- 
tum  sanctum  :  ad  hoc  ut  nos  jusHficaH  per  gratiam 
ipsius  Dei,  nmus  hceredes  vitce  a^temas :  et  hoc  le- 
eundum  spem^  id  est  secundum  quod  speramus  dum 
in  hoc  mundo  tenemur. 

Hic  sermo  quem  dixi,  scilicet  per  lavacrum  rege^ 
nerationis  nos  salvari,  et  hasredes  futuros  esse  vito 
astemas,  etc. :  hic  inquam  sermo  fidelis  est  et  bene 
credibilis.  Et  ideo  de  his  quae  praedixi,  volo  te,  o 
Tite,  confirmare  Gretenses,  ut  haec  firmiter  creden- 
tes,  curent  prasesse  bonis  operibus,ni  si  hodie  bene 
operantur,  cras  meliora  operando  proesse  faoianl 


483 


S.  BRUNONIS  CARTHDSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


484 


hodiemisbonis.  Gurent  eliam  praeesse  aliis,  dando  A 
exemplum  bonorum  hi  qui  credunt  Deo.  Ei  hasCf 
scilicet  praeesse  bonis  operibus,  sunt  bona  illis  ipsis, 
^^sunt  utilia  hominibuseos  imitantibus.  De  his  con- 
firma  Cretenses  ;  ted  stultas  quasstiones  et  genealo^ 
gias  et  contentiones  quae  certant  inter  se  de  intel- 
lectu  Scripturarum,  et  pugnas  legis,  id  estquse  sibi 
invicem  videntur  contraire,  qutecunque  sunt  hujus- 
modi,  devita,  Sunt  enim  inutiles,  sine  aliquo  fru- 
ctu,  (quodque  pejus  est)  vanoi,  id  est  sine  veritate  ; 
quaestiones  has  de  vita.  Devita  etiam  hcereticum  ho^ 
minem^  id  est  ab  unitate  fidei  divisum.  Devita  dico, 
si  incorrigibilis  fuerit  post  unam,  id  est  primam,  et 
secuudam  correptionem^  quia  si  bis  admonitus  non 
poenituerit ,  hic  qui  est  ejusmodiy  id  est  haereticus, 
subversus  est;  non  per  ignorantiam,  sed  sciens  etn 
prudens  manum  mittit  in  ignem,  et  hic  talis  delin- 
quit  proprio  judicio,  id  est  expropria  deliberatione, 
nulio  impellente  eum,  et  ideo  condemnatus  est  a 
Deo. 

Nota  quod  ex  hoc  loco  coUigitur  quod  si  quis  im- 
prudenter  errat,  et  errorem  suum  non  defendit,  hic 
non  est  judicandus  haereticus :  sed  ille  tantum  qui 
quod  male  de  fide  sentit  (quod  deterius  est)  incorri- 
gibllis  asseverat  et  defendit.  Quod  si  hocratione 
Simoniacos  negamus  esse  haereticos :  sciunt  enim 
se  male  agere,  nec  approbant,  sed  ambitiose  csecan- 
tur :  contra  hoc  dicitur,  quia  quid  ipsi  intenderint 
pretio  comparantes  dona  Spiritus  sancti  nescitur ; 
soli  enim  Deo  occulta  cordium  revelala  sunt,  sed  q 
secundum  quod  in   exterioribus  eorum  factis  dona 


videmus,  judicamus  de  interioribus :  quia  enim  in 
episcopatu  eos  manere  videmus,  quem  per  pretinm 
adepti  sunt,  judicamus  de  eis  ut  de  credentibus  pe- 
cunia  posse  possideri  Spiritum  sanctum.  Quod  si 
dicunt  beneficia  temporalia  soUim  se  emisse,  et  non 
consecrationem,  ideoque  non  esse  Simoniacos,  lon- 
ge  deterius  sentiunt.  Scriptum  est  enim  :  Qui  sepa- 
raverit  se,  dicatur  illi  anathema.  Sicut  enim  corpus 
et  anima  nequeunt  separari  ut  alterum  vivat ;  sic 
beneficium  temporale  a  spiritali  in  episcopo  nequit 
separari.  Hoc  sftntiendum  de  ordinibus  et  tempora- 
libus  honoribus. 

Postquam  docuit  Titum  de  rebus  ecclesiasticis, 
scribit  ad  eum  de  quibusdam  privatis  didens :  Curi 
misero  ad  te,  o  Tite,  Arthemam  aut  Tychicum,  fe- 
stina  venire  ad  me  Nicopolim ;  ibi  enim  statui  hie^ 
mare.  Etantequamvenias,;7r^7mt/^eZfnam  peritum 
legiSj  vel  Scripturae  divinae,  vel  sseculans,  et  cum 
eo  Apollo,  Hos  utique  praemitte  sollicite,  id  est  bene 
procuratos,  dando  illis  quse  necessaria  sunt ;  ita  di- 
co  soUicite,  ut  nihil  desit  illis.  Quod  si  quseris  unde 
haec  accipias,  volo  et  jam  ut  nostri  Cretensesef iican^ 
proeesse  bonis  operibus,  de  die  in  diem  meliorando  : 
sic  utique  prseesse,  administrando  necessarios  usus 
prsedicatoribus,  u^  hi  Creiensesnon  sintinfructuosi 
doctoribus  suis  ;  sed  ministrent  quaecunque  usui  eo- 
rum  necessaria  sunt. «  Laborantem  enim  agricolam 
oportelprimum  de  3C^3  fnictibus  accipere(/77im. 
II,  6).  » Salutant  te  omnes  qtU  mecum  suntf  et  ta 
saluta  eos  qui  nos  amant  in  fide,  id  est  fideles.  Gro' 
tia  Deisit  cum  omnibus  vobis.  Amen, 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  AD  PHILKMONEM. 

Philemoni  iamiliaris  litteras  facit  pro  Onesimo  servo  ejus,  scribens  ei  ab  urbe  Roma  de  carcere  per  ipsum 
Onesimum. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 


Paulus  familiares  litteras  scribit  ad  Philemonem, 
quem  ad  fidem  converterat,  Romae  vinctus  in  car- 
cere.  Accepta  inde  occasione,  quia  quidam  servus 
Philemonis  Onesimus,  cum  adhuc  infidelis  esset,  a 
domino  furtim  elapsus,  de  pecunia  domini  secrete 
asportaverat.  Dumque  se  absentaret  a  Domino,  ve- 
nit  Romam  ad  Paulum  in  carcere.  Ibique  accepto 
verbo  fidei,    a  Paulo  baptizatus  est  ministravitque 


D  Paulo  exinde  et  fortassis  de  furata  pecunia.  Quem 
Paulus  reconciliare  cupiens,  remittit  servum  cum 
hac  Epistola  ad  dominum,  in  qua  agit  de  Philemone, 
obsecrans  eum  multis  et  diversis  causis  ut  indul- 
geat  servo  quod  peccavit.  In  qua  re  intendit  nos  in- 
struere,  et  orandum  esse  pro  delinquente,  si  poeni- 
tuerit,  et  parcendum  esse  (ab  eo  qui  habet  potesta- 
tem)  delinquenti;  si  ad  misericordiam  confugerit. 


EPISTOLA  AD  PHILEMONEM. 


c  Paulus  vinctus  Christi  Jesu,  et  Timotheus  fra- 
ff  ter,  Philemoni,  dilecto  adjutori  nostro,  et  Appiae 
•  sorori  charissimae  et  Archippo  commilitoni  no- 
c  stro,  et  Ecclesise  quae  in  domo  tua  est.  Gratia  vo- 
tbis  et  pax  aDeo  Patre  nostro,  et  Domino.Je8a 


<  Christo.  Gratias  ago  Deo  meo,  semper  memo- 
«  riam  tui  faciens  in  orationibus  meis,  audiens 
«  charitatem  tuam,  et  fidem  quam  habes  in  Domino 

<  Jesu,  et  in  omnes  sanctos,  ut  communicatio  fidei 

<  tase  evidens  in  agnitione  omiiis  operis  boni  in 


485 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  PfflL. 


4S6 


«  Chrislo  Jesu.  Gaudium  enim  ma^um  habui,  et 
«  consolationem  in  charitatc  tua,  quia  viscera 
f  sanctorum  requieverunt  per  te,  frater.  Propter 
«  quod  mullam  fiduciam  habens  in  Christo  Jesu  im- 
«  perandi  tibi  quod  ad  rem  pertinet,  propter  cha- 
f  ritatem  magis  obsecro,  cum  sis  talis,  ut  Paulus 
«  senex,  nunc  aulem  et  vinclus  Jesu  Christi,  obse- 
«  cro  le  pro  meo  filio,  quem  genui  in  vinculis,  One- 
«  simo,  qui  tibi  aliquando  inutilis  fuit,  uunc  autem 
«  etmihi  et  tibi  utilis,  qiiem  remisi  tibi.  Tu  autero 
«  illum  ut  mea  viscera  suscipe  [filium  meum  cha- 
«  rissimum].  Quem  ego  volueram  mecum  detinere, 
«  ut  pro  te  mihi  roiuistraret  in  vinculis  Evangelii. 
«  Sine  consiiio  autem  tuo  nihil  volui  facere,  uti  ne 
«  velut  ex  necessilate  bonum  tuum  esset,  sed  volun- 
«  tarium.  Forsitam  enim  ideo  discessit  ad  horam  a 
«  te,  ut  in  aeternum  illum  reciperes,  jam  non  ut  ser- 
«  vuro,  sedpro  servo  charissimum  fratrem,  maxime 
«  roihi.  Quanto  autero  magis  tibi  et  in  carne  et  in 
c  Domino  ?  Si  ergo  habes  me  socium,  suscipe  illum 
«  sicut  me.  Si  autcm  aliquid  nocuit  tibi  aut  debet, 
«  hoc  mihi  imputa.  Ego  Paulus  scripsi  roea  manu. 
«  Ego  reddam,  ut  non  dicam  tibi  quod  et  teipsuro 
«  roihi  debes.  Ita,  frater,  ego  te  fruar  in  Domino,  re- 
«  fice  viscera  mea  in  Christo  [Domino.]  Confidens 
«  in  obedientia  tua  scripsi  tibi;  sciens  quoniam  et 
N  super  id  quod  dico  facies.  Simul  autcm  et  para  mihi 
•  hospitiuro.  3&4LNaro  spero  per  orationes  vestras 
«  donari  roe  vobis.  Salutat  te  Epaphras  concaptivus 
«  roeus  in  Christo  Jesu,  Marcus,  Aristarchus,  De- 
«  roas  et  Lucas,  adjulores  roei.  Gratia  Doroini  nostri 
c  Jesu  Christi  curo  spirilu  vestro.  Amen. » 

EXPOSITIO. 

Paulus  vinctuSy  etc.  Ut  citius  ad  roisericordiaro 
moveat  Philemonero  reticendo  hic  dignitatum  no- 
inina,  ut,  apostolus  Ckristi,  etc,  inducit  noroina 
miseriaruro  quas  patiebatur,  dicens  :  Paulus  vinctus 
Christi  Jesu,  quem  ideo  gravius  est  ofifendere,  quia 
in  vinculis  preroilur.  Videretur  eniro  Paulus  con- 
teroptui  esse  Philerooni  vel  in  nullo  coropati,  si  au- 
diens  euro  vincturo  esse,  clauderet  servo,  pro  quo 
precabatur,  viscera  roisericordise  :  curo  nec  Paulus 
vinctus  esset  pro  culpa  sua,  sed  pro  Christo  Jesu. 
Utque  quanto  plures  viderit  deprecantes,  tanto  ci- 
tius  indulgeat  Philerooni,  ait  :  Paulus  et  Timotheus 
fratrcs  scribunt  Philemoni,  quadam  spiritualitate  ; 
nec  hoc  soluro  dilecto,  sed  etiaro  adjutori  nostro, 
qui  non  cessat  adjuvare  et  sustentare  de  rebus  suis 
fideles  nostros.  Scribuut  etiaro  Paulus  et  Timotheus 
Appim  uxori  Philemonis,  sorori  nostrae  secunduro  fi- 
dero,  et  quadam  sigularitate  dilectionis  charissimce, 
Ideo  Apostolus  scribit  mulieri,  ut  illa  videns  sibi  ab 
Apostolo  fieri  quod  in  sexu  muliebri  non  consueverat, 
conveniendo  doroinum  suum,  flectet  eum  ad  par- 
cendum  servo.  Scribunt  etiam  Paulus  et  Timotheus 
Archippo  filio  Appiae  et  Philemonis,  nostro  commili' 
tonij  militat  enim  Deo  nobiscum  in  praedicatione. 
Hic  est  Archippus  qui  Golossenses  fundavit  in  fidc; 


A  quem  ideo  in  hac  Epistola  salutat,  ut  benevole  hor- 
tetur  parentes  indulgere  Onesimo.  Scribunt  etiam 
Ecclesice,  id  est  familiai  ad  fidem  Christi  convocatse, 
quw  Ecclesia  est  in  domo  tua  :  ideo  tolam  faroiliam 
salulat,  quam  tam  digno  noroine,  id  est  ecclesiam 
appellat,  ut  omnis  faroilia  securo  pro  Onesiroo  apnd 
Philemonem  intercederet,  dicens  :  Vobis  omnibus 
patrifamilias,  roatri,  filio,  et  familise  sit  ^a^,  idest 
remissio  peccatorum,  et  pax^  id  est  tranquillitas 
animi.  Sint,  inquaro,  vobishasc  a  Deopatre  nostro : 
qui  potest  et  vult,  et  a  Domino  Jesu  Christo,  qui  si- 
militer  vult  et  potest. 

Ut  Apostolus  exorabilero  faciaf,  ait  :  Ego  audiens 
chariiatem  tuamj  id  est  dilt^ctionem  Dei  et  proximi, 
audiens  etiam  /idem,  id  est  te  in  fide  Christi  per- 

•nseverare;  ideo  charitatem  praeposuit,  quia  inten- 
debat  eum  movere  ad  in  indulgendnm  proxiroo  : 
quam  charitatero  habes  in  Domino  Jesu,  ut  in  eo 
qui  fundamentum  est  dilectionis,  quam  etiam  habes 
id  omnes  sanctos^  id  est  in  omnes  sanctificatos  per 
baptismum  ;  quare  et  in  Onesimum  sanctificatum  in 
fide,  habenda  est  charitas,  et  bonitas  :  hoc,  inquam, 
audiens,  ago  gratias  Deo  meo,  faciens  memoriam 
semperin  orationibus  meis,  Ego  enim  de  concessis 
bonis  gratias  ago,  et  ut  semper  incrementum  ha- 
beant,  oro  ut  communicaiio  fidei  tuce,  id  est  ut  fides 
tua,  quae  bona  tua  sanctis  communicat,  fiat  evidens, 
id  estomnibusappareat  esse,  in  agnitioneomnis  bonif 
id  est  per  fidem  promovearis  ad  omne  bonum,  et 
illud  sit  omnibus  agnitum,  ideo  pro  incremento  cha- 
ritatis  tuae  sic  oro .  Ego  enim  habui  gaudium  ma^ 

^  gnum,  et  cum  gmdxoconsolationem  in  tua  charitate^ 
id  est  in  adroinistratione  tuae  charitatis,  et  gravisus 
et  consolatus  suro,  quia  viscera  sanctorum,  id  est 
conversiper  praedicationero  sanctoruro,  requieverunt 
per  te  adroinistrantero  eis.  0  frater  Philemon,  mul- 
tam  enim  quietero  habuerunt  per  te  depellentem 
frigus,  et  esuriero  eoruro.  Propter  quod,  id  est  quia 
tantam  charitatem  circa  sanctos  habere  consuevisti, 
ex  eo  habens  multam  fiduciam  non  tantum  quia  sic 
roerueriro,  sed  in  Christo  Jesu  imperandi  tibi.  Pos- 
suro  eniro,  si  volo,  auctoritate  apostolatus,  accepta  a 
ChristoJesu,  imperare  tibi  quodadrem  pertinet,  id 
est  ad  utilitatem  tuam.  De  eo  enim  quod  utile  est 
cogere  te  possum,  si  placet,  sed  imperium  prastermit- 
tendo,  3&C^  obsecro  le  propier  charitatem  magis 

D  quam  imperem  propter  auctoritatem.  Et  obsecrandus 
es  a  me :  cum  tu  sU  talis  ut  Paulus,  scilicet,  senex. 
JEidiS  enim  consimilis  hortatur  ut  senex  seni  con- 
sentiat,  nec  hoc  solum,  sed  etiam  magis  ad  exau- 
diendum  invitat  hoc  quod  Paulus  nunc^  id  est,  in 
tempore  quo  obsecro,  est  vinctus  Jesu  Christi.  Qui 
enim  eum  in  vinculis  non  exaudit,  profecto  Jesum 
Christum,  pro  quo  vinctus  est,  offendit.  Obseero,  in- 
quam,  te  per  haec  pra^issa,  pro  meo  filio  quem  gs' 
nui  in  vinculis.  Sicut  enim  siparentes  filium  genera- 
rent  in  carcere,  acceptior  esset  illis,  quia  in  adver- 
sitatibus  suis  natus  esset,  sic  Paolus  commeiidat 
Onesimom,  quem  incarceratosbaptizavit,  qui  fidem 


487 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


4S8 


Christi  non  erubuit  propter  vincula  Pauli.  Praemissa  A  socium.  Si  enim  odisli  eum,  qui  tibi  proximus  est 


muita  recommendalione,  ejus  nomen  ad  ultrmum 
subdit. 

OhsecrOj  inquam,  pro  filio  quem  ego  spiritualiter 
^^nui,  scilicet  Onesimo,  qui  fuit  tibi  inu /t/i^,  furtim 
elabendo  a  te,  aliquando,  id  est  cum  infidelis  esset, 
nunc  au/m  factusfidelis,  utilis  fuit  mi/iiministrando 
in  vinculis,  et  per  hoc  utiiis  tibi.  Quidquid  enim  ipse 
boni  fecit,  inde  tibi  debetur;  cujus  et  servus  est,  et 
fortassis  pecunia  fuit.  Quem  Onesimum  remisi  tibi 
cum  hacEpistoia.  Tu  autem  suscipe  eum  sicut  mea 
viscera^  id  est  scito  hunc  esse  in  visceribus  meis. 
Quare  si  hunc  non  suscipis,  mea  viscera  abjicis. 
Quem  Onesimum  volueram  detinere  mihi ;  etenim 
esset  mihi  necessarius  ut  hic  mihi  ministraret,  mihi 


profecto  nec  Deum  diligis  :  et  non  diligenti  Deum 
non  esl  habenda  ulla  conmiunio.  Modo  fortassis 
diceret  ille  :  Reddat  quae  abstulit,  et  ego  indul- 
geam  ipsi.  Bene  enim  justum  est  dimittere,  sed 
pecuniam  repeterc  religio  Christiana  non  prohibet. 
Contra  hpc  Paulus  :  Suscipe  illum.  Si  autem  nocuit 
tibi  aliquidj  subducendo  se  tibi,  aut  si  debet  aliquid, 
quod,  te  nescio,  asportavit,  ideo  non  minus  miserea- 
ris  ei  ;  sed  hoc  totum  imputa  mihi,  quasi  ego  honim 
debitor  sim.  Et  mihi  sane  imputare  debes  et  potes. 
Ego  enim  Paulus  scripsi  mea  manu  :  Ego  reddam 
tibi  quod  debet  Onesimus.  Ideo  ait  mea  manu  ; 
ponebat  enim  quaedam  signa  in  Epistolis  suis,  ut 
suas  esse  nemo  dubitaret  qui  signa  videret.  Quod 


delento  in  vinculis  Evangelii,  id   est  quie  vincula  -^  ille  debet  ne  renuas  imputare  mihi  :  ut  non  dicam 
patior,  propter  Evangelium    quod  praedico  ;  quae      tibi  indurato  et  indulgere  nolenti,  qu^d  tu  debes  miki 


ministratio  esset  pro  te^  id  est  pro  tua  utilitate.  Si 
enirn  hic  servus  tuus  demptus  mihi  ministraret, 
tibi  qui  dominus  eras  mercedem  acquireret.  Sed 
licet  mihi  necessarius  esset,  tibi  autem,  si  demptus 
mihi  ministraret,  utilis,  tamen  nihil  horum  facere 
volui  sine  tuo  consilio,  ideo  ut  ne,  id  est  ut  non 
esset  bonum  hoc  tuum  velut  ex  necessitate,  id  est 
velles  noUeS;  sed  ut  esset  voluhtarium,  Debes  eum 
suscipere,  ideo  quia  discessit  ad  horam  a  te,forsiian 
propter  hoc  ut  modo  reciperes  eum  astemum^  id  est 
pei*peluo  manentem  tecum.  Si  enim  in  inBdelitate 
perdurans  conspectui  tuo  semper  astaret,  in  hoc 
ssculo  (quod  parum  est)  tecum  esset,  quia  mortuus 
cum  impiis  deputaretur,  tu  vero  cum  justis  :  sed 


non  hoc  solum,  sed  etiam  teipsum»  Paulusjushabe- 
bat  super  eos,  et  in  rebus  eorum  quos  ad  fidem 
converterat.  Ut  negationem  obtendere  3C^G  non 
audeat,  subjungit  adjurationem,  dicens  :  Frater 
Philemon  ita  ego  fruar  te  in  Domino,  si  indolseris 
Onesimo,  ut  est  illudHoralii  (3, 1) :  Sic  te  diva  potens^ 
etc.  Et  ideo  refice  viscera  mea,  id  est  Onesimum  tii 
Christo  JesUf  id  est  propter  Christum.  Hoc  ut,  scili- 
cet,  reficiaseum.  El  prasmissa  scripsi  tibi,  conftdem 
de  obedientia  tua  :  confido  enim  te  obediturum  mihi 
super  his.  Sciens  etiam  quod  tu  facies  Onesimo  quod 
dico  ;  et  etiam  super  his  postulo,  quia  non  solum 
indulgebis  :  sed  reddita  ipsi  gratia  tua  (si  qaibns 
indigeat)  ministrabis.  Sic  facias.  Simul  etiam  cam 


modo  quia  fidelis  est,  et  nunc  et  in  futuro  tecum  est  G  istis  mandatis,  para  mihi  hospitium.  Nam  $pero  me 


permansurus,  ideo  ait  forsitan,  quia  dispositio  Dei 
incerta  est  hominibus.  Et  jam  amplius  non  habeas 
eum  ut  servum  solummodo,  sed  habeas  eum  charis- 
simum  fratrem  in  Domino  pro  servo,  id  est  in  loco 
servi.  Vel  quod  habere  scilicet  ut  fratrem,  plus 
servo,  id  est  quam  haberet  servum  charissimum, 
mihi  pro  certo  charissimum.  Quia  si  mihi  adeo 
charus  est,  cui  tantum  in  Deo  frater  est,  quanto 
magis  autem  tibi  charus  esse  debet,  et  in  came 
secundum  quam  servus  est,  et  in  Domino,  in  quo 
tibi  frater  est.  Quandoquidem  adeo  charus  est  mihi, 
ergo   suscipe  illum  sicut  me,  si   vis  habere  me 


donari  vobis  per  orationes  vestras,  Per  hoc  etiam 
quod  se  adventurum  dicit,  Philemonem  ad  miseran- 
dum  servo  inducit.  Si  enim  Apostolus  veniens  inve- 
niret  dominum  immisericordem,  severius  corriperet 
eum.  Salutat  te  Epaphras  in  Christo  Jesu.  Yel  con" 
captivus  meus  in  Christo  Jesu :  qui  propter  Christom 
Jesum  captivitatem  mecum  patitur.  Salutant  te 
etiam  MarcuSj  Aristarchus,Demas,Lucas,  adjutores 
mei.  Gratia  Domini  nostriJesu  Christi  sit  cumspi' 
ritu  vestroM  est  cum  Philemone  et  ejus  familia.  Amen. 
Sicut  in  principio,  sic  in  fme  omnes  salutavit,  ut 
omnium  affectiones  circa  Onesimum  mitigaret. 


ARGUMENTUM  IN  EPISTOLAM  AD  HEBRiEOS. 

In  primis  dicendum  est  cur  apostolus  Paulus  in  hac  Epistola  scribenda  non  servaverit  morem  suum^  ut 
vel  vocabulum  nominis  sui,  vel  ordinis  descrii>eret  dignitatem.  Haec  causa  est  quod  ad  eos  scribens  aui  ex 
circumcisione  crediderant,  quasi  gentium  apostolus  et  non  Hebraeorum  :  sciens  quoque  eorum  saperDiam, 
suamque  humilitatem  ipse  demonstrans,  meritum  officii  sui  noliAt  anteferre.  Nam  simiii  modo  etiam  Joan- 
nes  apostolus  propter  humilitatem  in  Epistola  sua  nomen  suum  eadem  ratione  non  praetulit.  Hanc  ergo 
Epistolam  fertur  Apostolus  ad  Hebraeos  conscriptam  Hebraica  lingua  misisse  ;  cujus  sensum  et  ordinem  re- 
tinens  Lucas  evangelista,  post  excessum  apostoli  Pauli  Graeco  sermone  composuisse  dicitur. 


PROLOGUS  B.  BRUNONIS  IN  EAMDEM. 

In  Judaea  erant  Ecclesiae,  in  fide  Christi  constitutae,  D  ^^  ^^  Christo  incamationem,  roortem,  el  resorre* 
qaibus  et  ipse  Christus  praedicaverat  :  et  per  apo-  clionem,  et  caetera  bene  credebant ;  sed  in  eo  pla- 
stolorum  doctrinam  ejus,  et  quibus  ascendens  insti-  rimum  errabant,  quod  circomcisionem,  et  quaedain 
tuendaa  Ecclesias  commiserat,  fidem  sosceperant,     legalia  observabant ;  credentes  sine  hia  neminem 


489 


Exposmo  m  epistolas  patju.  —  in  epist.  ad  Aeb. 


490 


posse  salvari,  et  in  hoc  detrahentes  eminentiae  et 

fidei  Christi.  Et  super  hoc  multas  verisimiles  addu- 

cebant  rationes,  scilicet  quod  Christus  sub  lege  natus, 

legem  per  omnia  observasset,  et  si  quando  de  solu- 

tione  legis  incusaretur,  reddebat  rationes  quod  legem 

in   nullo  solveret,  ut  ibi,  quando  opposuerunt  ei 

quia  in  Sabbato  curaret  non  observare  Sabbatum, 

reddidit  rationem  et  ait  :  Si  vos  in  die  Sabbaii  bo- 

vem  vel  asinum  solventes  adaquatum  ducitis  sine 

transgressione  legisy  quomodo  ego  solvendo  homi-' 

nem  a  dasmonio  legem  transgredior  ?  {Luc.  xiii, 

15.)  Non  recordantes  quod  Christus  finem  illi  legi 

posnisset,  dum  vetus  Pascha  celebravit,  et  illi  veteri 

mox  novum    Pascha   (novum   scilicet   sacrificium) 

consecravit,    tradens   corpus   et  sanguinem   suum 

apostolis  suis  ;  ostendens  quidquid  praecesserat  um- 

bram  fuisse,  nnnc  autem  primum  veritatem  se  tra- 

dere.  Propter  hoc  quia  Christum  legem  viderant 

observasse,  quia  iteruro  Petrus  et  alii,  qui  praedica- 

verant  Judseis  a  circumcisione  et  hujusmodi  legali* 

bus,  non  eos  coegeraut  recedere,  timentes  impa- 

tientiam  eorum  quia  mallet  omnem  fidem  deserere, 

qnam  3C^T  his  in  quibus  consueverant  renun- 

tiare.  Sciebant  enim  Petrus  et  alii  quod  sic  enutri- 

rent  eos  in  pueritia,  non  posse  eos  aliter  perduci  ad 

virilitatem  perfectionis.  Propter  hoc,  inquam ,  cir- 

comcisionem  cum  fide  Christi  tenebant ;  sed  Pau- 

lus   videns  Christum  inutilem   illis  esse,  quandiu 

legem  cum  fide  tenerent,  juxta  illud  quod  ad  Gala- 

tas  ait  :  «  Si  circumcidamini,   Christus  vobis  nihil 

proderit  {Gal,  v,  S),  »  ex  superabundanti  hanc  illis 

Epistolam  scripsit,  cum  tamengentiumtantum  Apos- 

tolns  esset,  agens  secundum  quod  ad  Romanos  ait : 

•  Honorificabo  ministerium  meum,  si  quomodo  ad 

aemulationem  provocem  carnem  meam  {Rom.  xi, 

14),  »  etc.  Quare,  quia  non  erat  eorum  Apostolus, 

nomina  dignitatis  in  hac  Epistola  praeponere  noluit, 

sicnt  solet  in  singulis. 


A  Ideo  etiam  hsec  reticuit  quia  exosus  erat  illis, 
propterea  quia  legem  persequebatur,  et  ubique  de- 
struebat.  Unde  saepius  iacusaverunt  eum,  imponen- 
tes  ei  quod  legem  a  Deo  non  esse  datam  diceret,  et 
omni  tempore  fuisse  inutilem.  Quare  ut  se  purgaret 
ab  istis,  oportuit  eum  in  Hierusalem  secundum  ritus 
Judaeorum  purificare  et  purificatum  in  templum 
ascendere  (Act,  xxi,  26;  xxiv,  18),  et  Timotheum 
discipulum  circumcidere  {Act.  nwi,  3).  Si  autem, 
cum  ut  persecutorem  legis  suae  eum  odio  haberent, 
dignitatis  suae  nomina  praeposuisset,  in  principio 
obstreperent ,  dicentes  nec  audiendum  illis  esse  ini- 
micum  suum,  etiam  si  secundum  rationem  suade- 
ret.  Propter  hsec  devitanda  dignitatis  suae  mentio- 
nem  non  fecit.  Quasi  diceret :  NuIIa  mea  auctoritas 

n  vos  compellit,  sed  altendite  auctoritates  legis  vestrae 
et  prophetarum,  et  ex  ipsa  lege  et  prophetis  intel- 
ligetis  in  Christo  fuisse  finem  legis.  Et  quia  in  cae- 
teris  nomen  suum  non  praeposuit,  dixerunt  quidam 
hanc  non  esse  Pauli ;  sed  alii  Bernabae,  alii  Lucae, 
alii  Clementis  esse  dicebant.  Contra  quos  sic  argu- 
mentatur  Hieronymus  :  Si  quia  Pauli  nomine  non  ti- 
tulatur,  Pauli  non  est,  ergo,  quia  nullius  nomine 
titulatur,  sit  nuilius.  Lucas  utique  hanc  de  Hebraeo 
transtulit  in  Graecum.  In  hac  autem  Epistola  mate- 
riam  habet  eminentiam  Christi  et  inutilitatem  legis 
comprobans  per  eamdem  legem  et  prophetas  eorum- 
dem  in  Christo  finem  habuisse  ;  legalia  quae  nec  eo 
tempore  quo  essedebebantalicuiproderant,  nisi  per 
fidem  venturi,  sed  Christus  sic  ad  justificationem 
sufficit,   ut  adjutorio  legis  non  indigeat,  et  si  lex 

^  admisceatur,  fidem  irritam  faciat.  Eo  fine  sic  de 
Christo  et  lege  ait,  ut  Judaei  legalia  deserant,  et  in 
eminentia  Christi  justificationem  quaerant  et  acci- 
piant.  Circa  finem  etiam  Epistolae  instruit  eos  de 
moralitate ,  quia  sicut  vitium  naturalc  Judaeis  scm- 
per  fuit,  luxuriosi  nimis  erant  in  cibis  et  in  libidine. 


EPISTOLA  AD  HEBRiEOS. 


CAPUT  PRIMUM. 
t  Multi&riam  multisque  olim  Deus  loquens  patri- 
bus  in  prophetis,  novissime  [in]  diebus  istis  locu- 
tus  est  nobis  in  Filio,  quem  constituit  haeredem 
nniversorum,  per  quem  fecit  et  saecula.  Qui  cum 
sit  splendor  gloriae  et  figura  substantiae  ejus, 
portansque  omnia  verbo  virtutis  suae,  purgatio- 
nem  peccatorum  faciens,  sedet  ad  dexteram  ma- 
jestatis  in  excelsis,  tanto  melior  angelis  effectus, 
quanto  differentius  prae  illis  nomen  haereditavit. 
Coi  enim  dixit  aliquando  angelorum  :  Filius  meus 
es  tu,  ego  hodie  genui  te ;  et  rursum  :  Ego  ero 
illi  in  Patrem,  et  ipse  erit  mihi  in  Filium.  Et  cum 
itertim  introducit  Primogenitum  in  orbem  terrae, 
dicit :  £t  adorent  eum  omnes  angeli  Dei.  Et  ad 
angelos  quidem  dicit  :  Qui  facit  angelos  suos  spi- 
Pateol.  CLIU. 


D«  ritu8,et  ministros  suosflammam  ignis.  Ad Filium 
c  autem  :  Thronus  tuus  Deus  in  saeculum  saeculi, 
«  et  virga  aequitatis  virga  regni  tui.  Dilexisti  jus- 
«  titiam  et  odisti  iniquitatem ,  propterea  unxit  te 
«  Deus  tuus  oleo  exsultationis  [laetitiae]  prae  partici- 
«  pibus  tuis,  et  tu  in  principio,  Domine,  terram  fun- 
c  dasti :  et  opera  manuum  tuarum  sunt  coeli.  Ipsi 
c  peribunt,  3&9  tu  autem  permanebis,  etomnes 
c  ut  vestimentum  velerascent ;  et  velut  amictum 
«  mutabis  eos  et  mutabuntur ,  tu  autemidem  ipse 
«  es,  et  anni  tui  non  deficient.  Ad  quem  autem  an- 
c  gelorum  dixit  aliquando  :  Sede  a  dextris  meis,do- 
«  nec  [quoadusque]  ponam  inimicos  tuos  scabellum 
«  pedum  tuorum  ?  {Psal.  cix,  1 ,  2.)  Nonne  omnes 
«  sunt  administratorii  spiritus  in  ministerium  missi, 
c  propter  eos  qui  haereditatem  capiunt  salutis?  » 

16 


491 


S.   BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


m 


EXPOSITIO. 


Multifarianiy  etc.  Nunc  in  principio  probare  in- 
tendit  Christum  Filium  Dei  audiendum  csse,  confc- 
rendo  eum  prophetis,  qui,  si  ideo  audiendi  fuerunt 
quia  Deus  per  eos  ut  per  instrumentum  locutus  cst, 
multo  magis  observanda  sunt  prseccpta  Christi,  in 
quo  Deus  locutus  est,  ut  in  Filio.  Confert  iterum 
Christum  angelis,  quia  si  verba  angelonim  per  eos 
prophetarum  prolala  observabantur ,  observanda 
sunt  verba  Christi  longe  amplius,  qui  longe  melior 
angelis  est  efifectus.  £t  hsec  omnia  quae  prsemittit 
spectant  ad  conclusionem  [illationem]  inferius  posi- 
tam,  ubi  ait  :  Propterea  abundaniiusj  etc.  Quasi 
diceret  :  Observate  quae  dicta  sunt  a   Fiiio,  quia 


AFilium  novissima  fuit,  nullius  novitate  locutkmif 
ulterius  immutanda ,  sed  olim  iocutus  in  prophetis 
est  novissime,  quia  veritatem  locuturus  in  Filio  des- 
tructurus  erat  umbram,  quam  loquebatur  in  pro- 
phetis.  Et  si  prophetas  audistis,  quia  Deus  locutus 
est  in  prophetis,  abundantius  observate  quae  de 
Deo  in  Filio  audistis.  Nunc  incipit  magnificare 
Fiiium,  modo  secundum  humanam,  modo  secun- 
dum  divinam ,  modo  secundum  utramque  simul 
substantiam  dicens  :  Quem  Filium  Deus  Pater 
constituii  ,  id  est  firmiter  stabiiivit  hmredem 
universorum,  id  est  firmum  possessorem  omnium 
non  haeredem  quasi  Pater  ejus  decesserit,  3C^O 
quod  in  humanis  legibus  fit,  sed  haeredem  secun- 
dum  quod    idem  ait  :  «   Omnia  quscunque  habet 


Deus  olim  loquens  patribus  nostris,  id  est  prioribus  n  Pater,  mea  sunt  (Joan,  xvi,  45).  »  Haec  constitutio 


Judaeis  qui  et  in  carne  et  in  cuhu  Dei  patres  nobis 
sunt,  ioquens,  inquara,  patribus  in  propheiis.  Non 
enim  prophetarum  erant,  quae  loquebantur,  sed  Dei 
loquentis  per  eos  ut  per  instrumentum.  In  hoc  nomi- 
ne  quod  Deus  est,  multum  opponebant  Paulo,  di- 
centes  quia  Deus  immutabilis  esset.  Legem  autem 
Deum  dedisse  negari  non  posset,  immutabilem  de- 
bere  esse  legem,  quam,  qui  mutari  non  poterat, 
dedisset.  Olim,  inquam,  Deus  loquens  patribus  in 
prophetis  ynuliifariam,  id  est  multoties,  ut  cum  po- 
sitione  dictionis  non  insistamus.  Multoties,  inquam, 
quia  et  Abraham;  et  Isaac,  et  Jacob,  et  unicuique 
eorum  multis  vicibus.  Loquens  etiam  multis  modis, 
quia  modo  per  somnia  ut  Danieii,  modoaperta  voce, 
ut  Moysi,  nunc  interiori  aspiratione,  ut  David.  Vel 


secundum  quod  homo  est,  facta  est  in  eo,  in  quo 
secundum  divinam  ab  aetemo  fuit  omnis  plenitudo  ; 
per  quem  iterum  fecit  non  soium  coeiestia,  sed  etiam 
scecula,  id  est  quaecunque  saecularia  videtis,  juxta 
iilud  :  «  Omnia  in  Sapientia  fecisti  (PsaL  cui,  24).  » 
Hoc  secundum  divinam  dictum  est  de  Filio;  qui 
Filius  cum  sit  splendor  glorias,  id  est  divinae  essen- 
tiae  Patris,  quae  divinitas  per  excellentiam  gloria  di- 
citur,  et  consideratione  illius  nihil  gloriosum  vide- 
tur.  Filius,  inquam,  spiendor  est  gloriae,quia  sicut 
radius  solem  significat  lucere,  ita  Fiiius  radius  est 
notificans  Patrem,  non  tamen  aliud  a  Patre,  sicut  nec 
radius  aliud  est  a  sole.  Hoc  autem  secundum  utram- 
que  naturam,  maxime  secundum  divinam  dictum 
est  de  FiKo.  Qui  Filius  etiam  cum  sit  figura  sub' 


mutifariam ,    id  est  diverso  genere  locutionis ,  ut  ^  stantia;  ejus,  id  est  plena  ostensio  esscntiffi  Patris. 


buic  in  somnio,  illi  sermoue  aperto,  illi  interius  as- 
pirando,  et  ideo  diversis  modis,  quia  si  in  somnio 
tantum,  pularetur  inane  quod  ita  fuisset  auditum, 
sed  ubi  hic  aperto  sermone,  hic  in  somnio,  alius 
interna  aspiratione,  omnes  idem  et  de  eodem  perhi- 
bebant,  certiorem  fidem  tot  modis  intellectae  rei 
faciebant.  Muliifaiiam,  inquam,  id  est  multo  ge- 
nere  locutionis,  et  multis  modis,  id  est  diversis 
operationibus,  ut  in  ardenti  rubo  Moysi,  in  vellere 
sicco  et  udo  Gedeoni,  et  similiter  multis  aiiis.  Olim 
loquens  patribus  in  prophetis,  locuius  est  nobis  in 
Filio,  Quod  ad  illud  antiquius  praesens  tempus,  po- 
nit  loquens,  et  ad  illud  quod  quasi  praesens  erat, 
posuit  praeteritum  locutus,  significat  idem  se  loqui 


Figura  autem,  non  quod  diversus  a  Patre,  sed  idem ; 
eadem  enim  substantia  Filius  est  cum  Patre,  li»c 
secundum  divinam  tantum.  Portans  etiam  omnia^ 
quia,  sicut  nisi  per  Filium  creari  non  poterant ,  sic 
nisi  per  Fiiium  creata  subsistere  non  possent  Por- 
tans  omnia  verbo,  id  est  sola  voluntate ,  sicut  quem- 
libet  regem  judicaremus  potentem,  qui  solo  verbo 
gubemaret  imperium  suum.  Portans ,  inqoam, 
omnia  verbo  virtutis  suce,  id  est  virtuoso  verlx)  suo. 
Haec  omnia  nihii  adhuc  ad  illos,  quia  dicerent : 
Quid  prodest  nobis  si  per  eum  facta  sunt  onmia,  si 
splendor  sit  gloriae,  etc.  Ad  hoc  Paulus  respondet : 
Filius  dico  faciens  purgationem  peceatorum^  id  est 
purgans  homines  a  peccatis,  et  quod  purgare  possit 


per  Filium  quod  locutus  est  per  prophetas,  nisi  quodD  comprobatur  ex  prsemissis;  per  quem  facta  et  por- 


in  prophetis  occulta  veritas,  et  adhuc  complenda, 
in  Filio  autem  aperta  veritas  et  completa.  Dicens 
etiam  Deus  loquens  patribus  locutus  est  nobis  filiis 
eorumdem  patrum,  innuit  eidem  popuio  non  diversa 
fuisse  locutum,  sed  si  per  prophetas  Judaeis  per  Fi- 
lium  solis  loquerelur  genlibus,  posset  opinari  ad  di- 
versos  populos  de  diversis  fuisse  locutum.  Locutus 
est  nobis  novissime,  scilicet  in  diebus  istis,  adhuc 
enim  multi  supersunt  qui  eum  loquentem  et  audie- 
runt  et  videnint.  Vel  ita  :  Locutus  est  diebus  istis, 
sicut  dictum  est. 
Locutus  dico  novissime,  qusehaec  locutio  Dei  per 


tata  dicuntur  omnia,  et  qui  cum  Patre  eadem  est 
substantia,  etc.  Quod  etiam  tempore  legis  iodei 
confitebantur,  ubi  dicebant  eidem  Christo :  «  Quis 
potest  dimittere  peccata  nisi  solus  Deus  t  •  {Uare. 
II,  7.)  Hicplane  ostendebant  neminempossetsalTari 
a  peccatis  per  legem.  Purgationem  peccatomm  &- 
ciens.  Hoc  de  Filio  dictum  estsecundum  diTinam. 
Qui  Filius  cum  sit  tatis  et  talis,  sedet  ad  dexteram 
majestatis,  id  est  ad  aequalitatem  patemae  mijori- 
tatis.  Majestas  enim  dicitur  essentia  Dei,  nec  in  illo 
paradiso  unde  pulsus  est  Adam,  sed  sedet  in  ex- 
celsii  coelorum,  iocatus  in  dextera  Patris,  faoc  se- 


493 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.  AD  HBB. 


494 


eundum  hnmanam.  Nunc  Filium  comparat  angelis,  A 
ita  tamen  ut  longe  prseferat  illis  dicens  :  Filius, 
inquam,  effectus  tanto  melior  angelU,  quanto  diffe- 
rentius  hcereditavit  nomen,  id  est  honorificentiam 
postquam  resurrexit  et  ascendit.  Dififerentius  ideo 
quia  cum  adhuc  esset  passibilis  et  mortalis,  diffe- 
rens  nomen  habuit,  quia  angeli  ministrabant  ei 
{Matth.  rv,  ii),  sed  ascendens  multo  differentius 
nomen  possedit.  Et  quia  differentius  esse  posset, 
non  tamen  prse  angelis,  ideo  ait  differentius,  ita  ut 
sit  prce  illis  angelis.  Yere  nomen  hsereditavit  prae 
angelis.  Nam  vox  Patris  ait  ad  illum  :  Filius  meus 
es  tu  {PsaL  ii,  7)  ;  quod  nulli  angelorum  dixit.  Sed 
ad  majorem  confirmationem  sub  interrogationem,hoc 
ita  ait  :  Cui  angelorum  dixit  aliquando^  id  est  nec 
priusquam  confirmarentur;  nec  postquam  per  causam  n 
aliorum  confirmati  sunt  :  Dixit,  inquam  :  Tu  es 
filius  meus  consubstantialis,  non  adoptivus,  ego  enim 
Pater  genui  te  hodie  (ibid.),  id  est  in  aetemitate.  Pro- 
pter  infirmitatem  inteilectus  nostri,  cum  hodie  (quod 
nota  praesentis  temporis  est)  posuit  praeteritum  ge- 
nuiy  ne  si  diceret  hodie  gigno  te,  suspicaremur  eum 
non  ab  aeterno  genitum  de  Patre.  Et  ideo  genui 
dixit,  secundum  infirmitatem  nostram;  hodie  secun- 
dum  divinitatem  in  qua  nihil  prseteritum,  niliil  fu- 
turum,  sed  omnia  ibi  hodie  prsesentia. 

Et  rursum  cuiangelorum  dixit  hoc aliquando  f  vel 
sine  interrogatione.  Rursum  Pater  hoc  ait  de  Filio.  Ubi 
ait  rursum  de  eodem  significat  esset  dictum.  Ait  Pa- 
ter  :  Ego  ero  illi,  id  est  honorem  illius,  ero  illi 
in  patrem  et  ipse  filius  erit  mihi  in  filium  (11  Reg. 
\n,  14)  ad  me  magnificandum.  Ero  et  erit  posuit,  ^ 
non  quia  hic  Pater,  ille  Filius  non  sit  300  ab 
aeterno,  sed  quantum  ad  communem  notitiam  ho- 
minum.  Nec  ad  hoc  ille  Pater,  nec  iste  Filius,  sed 
in  die  judicii  erit  Pater,  erit  Filius,  cum  omnesimpii 
cognoscent  Christum  esse  Ghristum  Fiiium  Dei  ; 
quod  viveutes  negaverunt.  Haec  duo  secundum  divi- 
nitatem  dicta  sunt  de  Ghristo.  Et  iterum  dicit  Pater 
deeodem  FiiiO;  adorent  eum  omnes  angeli  Dei  {PsjL 
XGVi,  7).  sed  prsemittit  quando  hoc  dictum  sil.  Cum 
Pater  introducity  id  est  ostendit  introducendum  Pri-- 
mogenitumf  suum  Chrislum  in  orhem  terroe.  Intro- 
ducit  ideo  quia  in  interiora  cordium  ductus  est ; 
cum,  inquam,  introducendum  ostendit,  dicit.  Illud 
et  jungitur  in  littera  psalmi,  adorent  eum,  scihcet  Fi- 
lium  secundum  humanam  naturam  omnes  angeli  DH.  D 
Et  hoo  de  eo  post  resurrectionem  accipiendum  est. 
lUud  praecedens  ero  illi  in  Patrem,  in  Isaia  inveni- 
tur,  in  psalmo  etiam  :  •  Misericordias  Domini, »  quod 
idem  valet,  ibi  habetur  :  «  Ipse  invocabit  me,  Pater 
meus  es  tu  {PsaL  lxxxviii,  27).  »  IUud  quod  sequi- 
tnr,  «  adorent  eum,  >  habetur  in  psalmo : »  Dominus 
regnavit,  exsultet  terra(P<a/.  xcvi,  7), »  nisi  quod 
ibi  est  adorate,  hic  adorent.  Dicit  etiam  Pater  de 
eodem  Filio  pertinens  ad  angelos.  Hoc,  scilicet,  qui 
Fiiius  facU  coelestes  spiritus  suos  angelos,  id  est 
SU08  legatos  mittens  eos  quo  placet.  Nec  tantum  il- 
los  inferiores  :  sed  etiam  flammam  ignis,  id  est  se- 


raphim,  qui  ordo  dignitate  alios  praecedit.  Facit 
ministros  suos  etiam  secundura  humanam  naturam 
obsequentes  illi.  Hoc  Pater  ait,  pertinens  ad  ange- 
los.  Hoc  autem  idem  ait  ad  Filium.  0  Deus  Filii, 
thronus  tuus,  id  est  judicialis  sedes  tua  permanet  in 
sceculum  sosculi.  Et  merito,  quia  virga  regni  tui  est 
virga  equitatis^  id  est  directa  aequitas  et  inflexi- 
bilis.  Yirga  regis  recta,  et  ideo  deaeresolet  fieri,ut 
signum  sit  directae  et  inflexibilis  aequitatis,  quae 
aequitas  in  Christo  directa  est  et  inflexibilis.  Merito 
iterum  thronus  tuus  est  in  aetemum  :  quia  tu  di- 
lexisti  ju^titiam,  id  est  omne  bonum  non  coactus, 
sed  ex  dilectione  amplexatus  es.  Et  sicut  dilexisti 
justitiam,  ita  odisti  iniquitatem^  id  est  omne  ma- 
lum.  Quidam  enim  sic  diligunt  justitiam  ut  tamen 
quasdam  injustitias  odio  non  habeant. 

Et  propterea  ut  thronus  tuus  esset  in  aeternum, 
ut  virga  equitatis  esset  tibi,  ut  diligeres  justitiam, 
propter  hac  omnia  ut  existerent  in  te^  o  Deus  Filii, 
Deus  Pater  unxH^  ego  scilicet  quijloquor,  unxi  te. 
Alii  per  ministros  ut  David  et  Saul  uncti  sunt  ; 
Chrislus  autem  propria  operatione  Patris.  Unxit  te, 
inquam,  Deus  tuus  consubstantialis  tibi,  o/eo,  id  est 
Spiritu  sancto,  quia  sicut  oleum  camem,  sic  Spiri- 
tus  sanctus  fovet  et  demulcet  animam.  Oleo  dico 
exsultationis.  Et  merito  dicitur  exsultationis,  quia 
homo  ille  per  spiritum  de  quo  conceptus  est,  a 
peccato  permansit  immunis.  Unctus  est  Christus 
Spiritu  sancto  in  utero  Matris.  Accepit  itenim  Spi- 
ritum  sanctum  in  baptismo,  quando  in  specie  co- 
lumbae  super  eum  visus  est  {Matth.  iii,  16),  non  ta- 
men  in  baptismo  Spiritum  accipiens,  quasi  nova 
justificatione  indigeret,  sed  ut  ostenderet  quod  Spi- 
ritum  sanctum  hominibus  in  baptismo  ad  justifican- 
dum  tribueret.  Unxit  te  Deus  odeo  prai  participibus 
tuis,  id  est  prae  apostolis  et  caeteris,  qui  Spiritum 
sanclum  accepemnt.  Prse  illis  ideo  quia  Christus  de 
Spiritu  sancto,  omnes  alii  de  semine  camis  conce- 
pti  sunt.  Haec  omnia  secundum  humanitatem  de 
Filio  dicta  sunt  ;  haec  Pater  dixit  de  Filio,  et  itemm 
propheta  ad  Patrem  de  eodem  Fiho  secundum  di- 
vinam.  0  Domine  Pater,  tu  fundasti  terram,  id  est 
firmiter  stabilisti  hanc  Ecclesiam  :  quae  terra  dici- 
tur  comparatione  superioris  Ecclesiae  angeloram. 
Fundasti  dico  -  in  principiOf  id  est  per  principium 
quod  est  Filius  juxta  quod  idem  de  se  ait  :  «  Ego 
principium  qui  et  loquor  vobis  {Joan.  viii,  25).  » 
Fundasti  terram,  et  ccelum,  id  est  migores  sanctos, 
ut  apostolos,  qui  mysteria  tua  compluimt  subditis. 
Hos,  inquam,  non  solum  fundasti,  sed  dicendi  sunt 
propria  opera  manuum  tuarum.  In  excelientia  enim 
horum  apparet  manus  tua  fuisse  operata,  sicut  qui- 
libet  artifex  diceret :  Haec  imago  egregia  opus 
meum  est,  sed  in  iUa  deterius  facta  non  cognosco 
me,  cum  tamen  utraque  opus  ejus  sit.  Et  ipsi  3011 
cceli  peribunt,  id  est  morte  destruetur  quidquid  ex 
natura  sua  emnt,  sed  tu  permanebis  in  illiSf  id 
est  justitia  et  caetera  quae  tu  operaberis  in  illis 
permanebunt,  et  omnes  sive  coeli,  sive  terra  veiera- 


495 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


496 


seenty  id  est  paulatim  corrumpentur  miseria  carnis.  A  «  eum  super  opera  manuum  tuarum.  Onmia  subje- 


Veterascent  dico,  et  peribunt  ut  vestimentum,  id 
est  secundum  corpus  quod  in  eis  est,  circumdans 
animam  tanquam  vestimentum.  Ipsi  peribunt,  et  tu 
mutabiseosvelut  amictum,  id  est  corpus,  quod  quod 
amictQs  animse  est.   Mutabis  impassibile  factum  et 
immortale.    Mutabuntur  etiam   secundum   animas 
gloriosiores  factas,  et  in  cognitione  Dei  proficien- 
tes.  Ipse  peribunt  et  veterascent,  tu  autem  es  idem 
ipse,  id  est  immutabilis  contra  hoc  quod  ipsi  vete- 
rascunt,  et  anni  tui  non  deficient,  id  est  seternitastua 
permanens  est.  Gontra  hoc  quod  illi  morte  peribunt, 
non  solum  per  praemissa  major  angeiis  comproba- 
tur,    sed  etiam   per  hoc  dictum  Filio  :  c  Sede   a 
dextris,  t  quod  nulli   dictum  est  angelo.  Quia  ad 


•  cisti  sub  pedibus  ejus.  In  eo  enim  quod  omnia  in 
c  subjecit,    nihil  dimisit  non  subjectum    ei.  Nunc 

<  autem  necdum  videmus  omnia  subjecta  ei.  Eum 
«  antem  qui  modico  quam  angeli,  minoratus  est, 
«  videmus  Jesum,  propler  passionem  mortis,  gloria 
«  et  honore  coronatum,  ut  gratia  Dei  pro  omDibus 
«  gustaret  mortem.  Decebat   enim  eum,    propler 

<  quem  omnia,  et  per  quemomnia,  qui  multos  filios 
« in  gloriam  adduxerat,  auctorem  salutis  eonim  per 
«  passionem  consummare.  Qui  enim  sanctificat  et 
«  qui  sanctificantur,  ex  uno  omnes.  Propter  quam 

<  causam  non  confunditur  fratres  eos  vocare,  di- 
t  cens  :  Nuntiabo  nomen  tuum  fratribus  meis,  id 
«  medio  ecclesiae   laudabo  te.  Et  iterum  :  Ego  ero 


quem  angelorum  dixit  Patcr  aliquando,  sicut  idem  p  «  fidens  in  eum.  Et  iterum  :  Ecce  ego  et  pueri  mei 

<  quos  dedit  mihi  Deus.  Quia  ergo  pueri  communi- 

<  caverunt  carni  et  sanguini,et30^  ipse  similiter 
«  participavit    eisdem,  ut    per  mortcm  destrueret 

<  eum,  qui  habebat  mortis  imperium,  id  est  diabo- 

<  lum,  et  liberaret  eos,  qui  timore  mortis  per  totam 
«  vitam  obnoxii  erant  servituti.  Nusquam  enim  an- 

<  gelos  apprehendil,  sed  semen  Abrahae  apprehendit. 
«  Unde   debuit  per  omnia  fratribus  assimilan,  ut 

<  misericors  fieret  et  fidelis  Pontifex  ^d  Deum,  nt 

<  repropitiaret  delicta  populi.  In  eo  enim  in  quo 
«  passus  est  ipse  et  tentatus,  potens  est  et  eis  qui 
«  tentantur  auxiliari.  » 


verbum  supra  notavimus.  Sede^   id   est   judica  et 

quiesce   a  dextris  ,    id    est   in   potioribus     meis^ 

quoadusque  ponam  inimicos  tuos  scabellum  pedum 

tuorum  (PsaL  cix,  1,2),  id  est  ita  plenarie  subjcctos 

tibi,  ut  scabellum    subjicitur  pedibus  ?  Per   pedes 

tamen    humanitas   Chrisli  intelligitur,    quae  ultima 

pars  in  illo.   Ilaec  autem  plena  subjectio  consum- 

manda  est  id  ultimo  judicio  sccundum  humanitatem 

Filii.  Vere  aulii  angelorum   dixit   hoc  quod   dixit 

Filio,  sede  a  dextris,  quia  angeli  minislri  sunt  Filii 

hoc  autem  repugnans  est  ut  ministri  sint  Ghristi,  et 

hoc  autem  repugnans  est  ut  ministri  sint  Christi  hoc 

ejusdem  dignitatis.  Quod  ita  ait  :  ideo  constat  hoc 

non  esse  dictumalicuiangelorum,  quia  nonne  omnes 

angeMspintusqmiquoisunt.suniadministratoni,         Ex  omnibus  superioribus  infert;   ad  hoc  enim 
id   est  dispositi   ut  administrent  Christo  ?  Et  quia  ^  comDrobandnm  nmnift  AHHnvit    /ii'i»/>ne  .  n.,:.  .:  :. 
quidam  ministri  constituti   sunt,    quibus  imperare 
non  audent  domini,  ad  hoc  removendum  addit.  Ita 


Bxposmo. 


comprobandum  omnia  adduxit,  dicens  :  Quia  si  m 
prophetis  et  in  Filio  locutus  esl  Deus,  qiiia  per 
Fihum  omnia  facta  sunt,  quia  major  est  angelis, 
quia  dictum  est  Filio  :  «  Sede  a  dextris,  »  quod  nulli 
dictum  est  angelo,  propterea  oportet  nos  observare 
ea  qtuB  audivimus  a  Filio  abundantius  quam  ea  qu» 
audivimus  a  prophetis.  Prophetas  quidem  abundan- 
ter,  sed  Filium  abundantius  oportet  audire,  nefarte 
nonaudiendo  Filium,  pereffluamus.  Nos  multis  mise- 
riis  et  peccatis  quotidie  effluimus,  sed,  si  non  obser- 
vemus  mandata  Christi,  pereffluimus,  quia  omne 
bonum  elabetur  a  nobis,  et  poena  fotius  juatitie 
nobis  residua  erit.  Probavit  Filium  esse  audiendum, 
lum  quia  in  Filio  locutus  est  Deus,  sicut  in  propbe^ 
tis,  tum  quia  Filius  major  est  angelis,  et  hoc  per 
t  qui  per  angelos  dictus  est  sermo,  factus  est  fir-  D  auctoritates   eorumdem  probavit  ;  modo   mandata 

"^  Filii  observandadicit  ideoquianoneffugientpoenam 

qui  neglexerint  propositam  sibi  a  Filio  aalntem. 
Quod  ita  probat  :  Vere  qu®  audivimus  ^  RJio  nisi 
observaverimus,  pereffluemus,  id  est  puniemur,  qnit 
si  sermo  angelorum  non  impietus  poenam  intulit 
non  observantibus,  tunc  salus  Filii  n^lecta,  qui 
major  cst  angelis,  poenam  inferet  negligentibas. 
Quod  ita  :  Si  sermo^  id  est  ostensio  voluntatis  Dd, 
seu  in  lege,  seu  in  prophetis,  qui  sermo  dictus  est 
per  angelos.  Angeli  enim  et  Moysi  legem  et  caeteris 
prophetis  ministrabant,  quaecunque  illi  docebant, 
si,  inquam,  hic  sermo  factus  est  firmus,  id  est  con- 
firmatus  est,   sicut  lex  data  Moysi,  per  qiuedam 


dico  administratorii,  quod  missi  in  ministerium 
quocunque  sibi  placet  etiam  propter  eos,  id  est 
propter  homines.  Multum  subjectos  constat  esse 
Christo,  imperio  cujus  deserviunt  etiam  hominibus, 
qui  minores  sunt  angelis.  Propter  eos  dico,  qui  ca- 
pient  hcereditatem  salutis ,  id  est  qui  possidebunt 
setemam  salutem  in  haereditatem,  id  est  firmam  sibi 
possessionem. 

CAPUT  II. 

«  Propterea  abundantius  oportet  observare  nos 
«  ea  quae  audivimus,  ne  forte  pcreffluamus.  Si  enim 


«  mus,  et  omms  prsevancatio  et  inobedientia  accepit 

<  justam    mercedis    retributionem,    quomodo   nos 

<  efifugiemus,  si  tantam  neglexerimus  salutem  ?  Qusd 
c  cum  initium  accepisset  enarrari  per  Dominum,  ab 

<  eis  qui  audierunt,  in  nos  confirmata  est,  con- 
«  testante  Deo  signis  et  portentis  et  variis  virtutibus, 

<  et  Spiritus  sancti  distributionibus  secundum  suam 
«  voluntatem.  Non  enim  angelis  subjecit  Deus  or- 
«  bem  terr»  futurum,  de  quo  loquimur.  Testatus  est 
«  autem  in  quodam  loco  quis  dicens.  Quid  est  homo 
«  quod  memor  es  cujus,  aut  fiiius  hominis  quoniam 

<  visitas  eum  ?  Minuisti  eum  paulo  minus  ab  ange- 
«  lis,  gloria  et  honore  coronasti  eum,  et  constituisti 


497 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


498 


miracula,  id    est  per  tonitrya   ibi    audita,    etiam  A     His  omnibus  factis  secundum  voluntaUm  suam 


quibusdam  minis  et  pollicitationibus  confirmata. 
Si,  inquam,  sermo  per  angelos  factus  est  firmus,  et 
ideo  omnii  proevaricatio  et  inohedientia.  Praevarica- 
tionem  vocat ,  non  solum  dimittere  quod  praecipitur 
in  lege,  sed  etiam  contra  legem  facere,  ut  qui  jube- 
tur  diligere  proximum,  non  tantum  non  diligif,  sed 
etiam  occidit.  Inobedientia  dicitur  non  implere 
quod  in  lege  pra^cipitur ;  etiam  si  nihil  contra  legem 
operetur  :  ut  qui  jubetur  diligere  non  diligat.  Ideo 
ait  omnis  praevaricatio  et  inobedientia,  et  non  omnis 
praevaricator  et  inobediens,  significans  unam  solam 
praevaricationem,  vel  inobedientiam  non  effugere 
poenam.  Praevaricator  autem  vel  inobediens  multa- 
rum  praevaricationum  vel  inobedientiarum  reus  esse 


(non  enim  considerabat  meritum,  sed  beneplacitum 
misericordiae  suse)  dixit  quod  negligentes  salutem 
Christi  non  effugient  ejus  vindictam.  Nunc  subjun- 
git,  quod  vindicandi  in  omnes  habeat  potentiam. 
Dixi  :  Quomodo  nos  effugiemus,  et  vere  non  effugie- 
mus  vindictam  negligentes  salutem  Filii,  cum  prae- 
varicatores  sermonis  angelonim  puniti  sint,  quia 
Filio  subjiciet  orbem  terrae  quem  angelis  non  sub- 
jecit.  Hic  locus  fidem  facit  a  minori.  Quod  ita  ait  : 
Deus  pater  non  subjecit  orbem  terrce  angelis,  mini- 
sterio  quidem  eonim  multa  in  orbe  fiunt.  Sed  omnia 
spectant  ad  Dei  imperium.  Orbem  terrae  dico  futu- 
rum  subjectum  ei  de  quo  loquimur^  scilicet  Christo. 
Yei  ita  :  Orbem  non  subjecit  angelis,  quod,  scilicet, 


potest.  Si,  inquam,  omnis  praevaricatio  et  inobe-  ^  ut  subjiciatur,  futurum  est  ei ,  de  quo  loquimur, 
dientia  accepit  retiibutionem  mercedis,  id  est  mer-      Christo.  Quod  autem  orbis  subjiciendus  sit  Christo^ 


cedem  retributam.  Merces  dicitur  quae,  pro  quali- 
tate  facti,  sive  maium  sive  bonum  sit,  redditur. 
Retributio  significat  quantum  meruit  tantum  esse 
redditum  ei.  Retribulionem  dico  justam,  quia  sic 
retribuendo  Deus  agit  ex  justitia,  nec  putetis  eum 
sic  raisericordem  esse  ul  obliviscatur  justitiae. 

Si,  inquam,  praevaricatio  vel  inobedientia  sermo- 
nis  dicli  per  angelos  accepit  retributara  mercedem, 
quomodo  nostffugiemusillud  pereffluere  si  neglexe- 
rimus,  non  dico  praevaricatores  exstiterimus,  sed 
(quod  minus  est)  si  saltem  neglexerimus,  id  est 
intelligere  contemnamus,  non  dico  sermonem,  sed 
salutem  ?  Verbum  enim  Christi  creditum  credenti- 
bus,  causa  eflficiens  est  salutis.  Salutcm  dico  tantam, 


probat  auctorilate  David ;  qui  tamen  de  hac  subje- 
ctione  futura  loquitur,  quasi  de  praeterita,  sicut  ad- 
missus  in  divino  consilio.  Et  ut  certius  exaltationem 
Christi  super  omnia  probaret,  praemittit  humilitatem 
ejus,  ne  si  (tacita  humiiitate)  exaltationem  assere- 
ret,  ambigeretur  alium  esse  qui  humiliatus,  alium 
qui  exaltatus  est.  Unde  sic  ait  :  Non  ego  solus  dico 
orbem  subjiciendum  Christo,  sed  etiam  testatus  est 
idem  mecum  quis  dicens  in  quodam  loco  (PsaL, 
VIII,  5.  6) .  Haec  auctoritas  adeo  nota  erat,  quod  nec 
auctoris  nec  loci  in  quo  erat  nomine  indigeret. 
Haec,  inquam;  testatur  David  loquens  ad  Patrem.  0 
Domine,  homo  ille  Christus  quid  est,  admirative,  id 
est  raagnum  quid  futurus  est,  sed   quanlum   quid 


id  est  indeficientem.  Salus  enim  haec  quando  remit-  ^  sit ;  hoc  tamen   totum  per  hoc  quod  tu  memor  e$ 


tuntur  peccata  principium  habet;  positionem  vir- 
tutum  habet  incrementum,  in  setema  beatitudine 
consunmiationem.  Nec  eos  reddit  inexcusabiles,  quod 
nequeant  opponere  se,  quasi  remotos  hanc  audisse 
aalutem  dicens  :  Qu(b  salus  cum  accepisset  ini- 
tium  non  constitutionis ,  quia  ab  SRterno  303 
sic  fieri  erat  dispositum;  sed  initium  enarrari 
per  Dominum  angelorum,  id  est  pcr  Christum  quod 
Christus  enarrare  coepit  hanc  saiulem.  Tunc,  in- 
quam,  cum  accepisset  hoc  initium  confirmata  est  in 
nos,  id  est  in  vos  Judaeos  ab  eis  qui  audierunt  ab  ipso 
ore  Christi,  scilicet  per  apostolos,  quorum  justitia 
et  auctoritas  firmitatem  hujus  salutis  vobis  com- 
mendavit.  Confirmata  dico,  Deo  coniestante.  Ipsi 


ejus  hominis.  Memor  fuit  Deus  horainis  Christi, 
quando  eum  immunem  a  peccato  conservavit.  Homi- 
nem  eum  appello,  aut  ut  expressius  dicam  homo 
ille  Filius  hominis  magnum  quid  est  in  eo  quod  tu 
visitas  eum.  Sicut  medicus  ut  visitet,  ingreditur  ad 
infirmum,  sic  Deus  visitavit  Christum  in  sepiucro, 
ingrediendo  ad  eum  ut  incoiTuptibilis  resurgeret. 
Ubi  ait  Filius  hominis  et  verum  hominem,  et  non 
de  semine  viri  natum  ostendit,  hominis  enim  Fiiius, 
non  hominum.  Et  sicut  cognovi  ejus  incarnationem, 
sicminorationemejusdem,mtnu»^ienim  eum  Filium 
Dei  in  virtute  per  assumptam  naturam  passibilitatis 
et  mortalitatis.  Minuisti  dico  paulo  minus,  id  est 
minus  per  paulum,  quia  licet  mortalis,  tamen  in 


enim  apostoli  auctoritate  sua  satis  hanc  attestahan-  D  I^&c  mortalitate  imperabat  angelis.  Minuisti  paulo 


tur,  sed  Deus  idem  testabatur  cum  illis  signis  et 
portentis.  Signa  vocat,  ut  morbos  depellere,  quod 
ars  medicinalis  posset  efficere.  Portenta  autem,  quae 
contra  naturam  erant,  ut  caeco  nato  oculos  aperire, 
Lazarum  suscitare :  quae  et  aliud  significabant. 
Contestante  autem  etiam  Deo  variis  virtutibus,  hic 
veras  virtutes  significat,  ut  justitiam,  prudentian:, 
et  hujusmodi,  quae  ministrabat  fidelibus  suis.  Con- 
testante  etiam  distributionibus ,  id  est  per  distribu- 
tiones  Spiritus  sancti^  huic  enim  genera  linguarum, 
illi  revelationes  Scripturarum,  et  caeteris  caeteras 
gratias  distribuebat. 


minus  separatum  ab  angelis^  id  est  ab  illa  dignitate 
loci,  Deus  enim  homo  faclus  inter  homines  est  con- 
versatus. 

Posita  humiliatione  Christi;  incipit  de  exalta- 
tione  dicens  :  Coronasti  eum  gloria^  id  est  claritate 
immortalitatis  et  honore  :  quia  ipsi  flectitur  omne 
genu.  Coronasti  ab  ea  similitudine  dicit,  qua  sicut 
virtor  revertens  de  triumpho,  coronam  suscipit ;  sic 
Christus  triumphata  morte,  gloria  et  honore  coro- 
nari  meruit.  Et  eum  coronatum  constituisti  super 
opera  manuum  tuarum  supar  homines  et  angelos, 
quae  proprie  dicunlur  opera  manuum  Dei|  et  ita  super 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  D. 


499 

opera,  quod  amnia  snbjecisti  sub  pedibus 
ejtUt  id  est  ipsi  pleaaria  subjectione.  Posset  enim  su- 
perior  esse  dignitate  ;  quod  non  tamen  inferiora  ali- 
qua  subjectione  ^sent  ei  obnoxia.  Modo  Paulus  quod 
David  ait  omnia  subjecisti,  quomodo  intelligendum 
sit,  exponit  dicens,  ait  David  :  Omnia  subjecisti. 
In  eo  autem  quod  Scriptura  subjecit,  id  est  ostendit 
subjecla  ei  omnia,  nihil  dimisit  non  subjectum  ei^ 
quia  ubi  ait  omnia  nihil  excipit.  Si  enim  habeluF; 
superius  jungitur.  Benedico  orbem  futurum  Christo 
subjectum,  quia  in  eo  quod  subjecit  ei  omnia^  nihil 
dimisit  non  subjectumei.  Etlicet  dixerit  omnia  sub- 
jecisti,  nunc  tamen  nondum  videmus  omnia  esse 
subjecta  eiy  quare  dicebam  futurum  subjectum  ei. 
Ilodie  enim  aliquid  subjicitur,  sed  necdum  omnia, 


500 


A  DuUo  glorificaretur,  damnato  bomine.  Et  cum  pro- 
pter  Deum  glorificandum,  et  per  Deum  facta  essent 
omnia,  consilium  ejus  impleri  oportuit,  ut  glorifi- 
caretur  in  creaturis,  ne,  non  providere  salutem  his 
quae  fecerat,  absurdum  esset.  Consummatio  Christi 
in  resurrectione  incipil,  perfectionem  habitura  in 
die  judicii,  quando  omnia  subjicientur  ei. 

Probat  quod  decuit  consummare  Christum  per 
passiones,  quia  dicerent  illi  satis  indecens  esse  ut 
quod  auctor  erat  salutis,  cui  omnia  deberent  subjici, 
eum  in  ignominias  passionis  deponere.  Unde  ait : 
Yere  sic  eum  consummare  non  dedecuit  quia  qui 
sanctificat  praedestinatos  ad  gloriam,  id  est  Christus, 
et  qui  sanctificantur^  id  est  prsedestinati  omnes  pen- 
dent  ex  unOj  id  est  ex  Deo  Patre.  Sic  enim  Christus 
cras  iterum  aliquid,  et  necdum  omnia,  et  istud  nec-  nhomo  potestali  Dei  subjectus  est,  sicut  hi  qui  per  eum 


dum  dici  poterit,  donec  in  judicio  etiam  subjicien- 
tur  ipsi  impii. 

Opponeret  aliquis  :  Sicut  necdum  subjecta  sunt, 
sic  nec  in  aeternum  subjicientur.  Ad  hoc  Paulus  :  lA- 
cet  necdum  subjecta  sint  ei  omnia,  tamen  quia 
partem  prophetiae  in  eo  completam  videmus,  scili- 
cct  coronatum  gloria  et  honore,  certi  sumus  partem 
quae  restat  implendam,  scilicet  ut  subjiciantur  ei 
omnia.  Quod  ita  ait :  Eum  qui  minoratus  est  modico, 
id  est  per  modicum  quam  angeli ;  posset  enim  ab 
eo  quod  erat  minorari,  ut  tamen  remaneret  major 
angelis,  ait  minor  factus  quam  angeli.  Eum,  in- 
quam,  tddemus  jam  Jesum^  id  est  salvantem  suos, 
coronatum  gloria  et  honore^  id  est  claritate  immor- 
talitatis,  et  quod  omne  genu  flectatur  illi.   Corona- 


salvantur.  Et  cum  Christus  ex  Deo  pendeat,  non  de- 
decuit  si  disposuit  de  eo  quomodo  sibi  placuit.  Pro- 
bat  quod  sanctificans  et  sanctificati  ex  uno  pendeant 
per  auctoritates,  sic  dicens  :  Propterquam  eausam, 
quia  sanctificans  et  sanctificati  ex  uno  sunt,  propter 
hoc,  inquam,  non  confunditur,  id  est  non  erubescit 
30&  Christus  eos  vocare  fratres  dicens  in  psalmo : 
Nuntiabo  nomen  tuum  (id  est  honorificentiam  tuam) 
fratribus  meis,  et  laudabo  te  positus  in  medio  Eccle^ 
sias  {PsaL  xxi,  23),  quasi  columna  sustinens  et  ful- 
ciens  domum,  ne  quid  in  ea  ruat.  Et  iterum  probat 
idem  auctoritate  Isaiae  loquentis  in  persona  Christi 
sic  :  Ego  Christus  ero  fidens  in  eum  {Psal.  xvn,  3), 
id  est  in  Deum  Patrem.  Cumque  in  Deum  se  dicat 
confidere,  apparet  eum  sicut  alios  ex  Deo  pendere. 


tum,  inquam,  non  sine  merito,   sed  propter  passio-  ^  Et  iterum  probat  quod  sanctificans  et  sanctificati  ex 


nem,  quae  passio  non  quoquomodo  tolerabilis  ;  sed 
passio  mortis.  Hic  jam  ostendere  incipit,  non  solum 
propter  potentiam  et  ultionem  mandata  Christi  de- 
bere  observari,  sed  (ut  illa  praetermittamus)  propter 
dilectionem  qua  nos  adeo  dilexit  ut  pro  salvatione 
nostra  mortemeligeret.  Minoratus  ideo,  uigustaret 
mortem  pro  omnibus  praedestinatis,  vel  pro  omnibus 
universaliter.  Pretium  enim  datum  est  omnibus,  si 
velint^  sufficiens.  Gustaret  dicit,  propter  amaritudi- 
nem  mortis,  quae  interius  illi  sapuit.  Vel  gustaret, 
quia  mors  illa  cito  prseteriens,  quasi  in  gustu  fuit, 
non  inebrians  per  moram.  Gustaret,  inquam,  et 
hoc  gratia,  id  est  per  gratiam  Dei,  non  enim  hoc 
promeruerat  homo.  Ideo  gustaret  mortem  pro  om- 


uno  sint,  dicens  in  Isaia  :  Ecce  ego  Christus  paratus 
sum  obsequio  Dei  et  pueri  mei,  quos  Deus  dedit  mihi 
{Isau  VIII,  18).  Ubi  ait :  Ecce  ego,  et  Deus  dedit 
mihi  ostendit  se  ex  Deo  pendere.  Probavit  qood 
non  dedecuit,  ooncludit  modo  quod  per  passionem 
oportuit  Christum  auctorem  esse  salutis  hominum, 
dicens  :  Quia  Christus  qui  sanctificat,  et  homines 
qui  sanctificantur  ex  uno  sunt.  Ergo  Christus  par- 
ticipavit  eisdem  hominibus,  similiter  ut  passibilis  et 
mortalis  fieret.  Et  quare  qui  sanctificat  participavit 
eisdem  ?  Ideo  quia  pueri  quos  sanclificabat  com' 
municaverunt  camt  et  sanguini,  id  est  corpori  et 
animae.  Per  sanguinem  enim  animam  accipit,  non 
quod  sit  anima,  sed  quia  sedes  est  animse.  Conunn- 


nibus  quia  decebat  eum,  id  est  DeumPatrem  prop^fr  D  nicare  cami  et  sanguini  dicit,  veros  homines  esse. 


quem  glorificandum  facta  sunt  omnia,  et  per  quem 
facta  sunt  omnia.  Eum  dico  qui  adduxerat,  id  est 
adducendospr8edestinaveratmu//05^/io{,  id  est  ho- 
mines  justificatos  ad  gloriam,  id  est  ad  salvationem. 
Eum,  inquam,  decebat  auctorem  salutis  eorum  fi- 
liorum  (scilicet  Christum)  consummare  per  passio- 
nem  mortis  sicut  promisit.  Frustra  enim  facta  es- 
sent  omnia,  si  homo  non  redemptus  periret.  Omnis 
enim  creatur^  terrena  homini  deservit ;  ut  homo  in 
illis  materiam  habeat  laudandi  Deum.  Si  autem 
homo  non  salvaretur,  dispositio  Dei  falleretur,  qui 
propter  se   glorificandum  fecerat  omnia ,  cum  in 


Et  quare  Christus  ideo  participavit  humanitati? 
quia  pueri  quos  sanctificabat  homines  erant ;  pro- 
pterea,  scilicet  ut  per  mortem  pro  puerorum  salute 
passam  destrueret  eum^  qui  habebat  imperium  mor^ 
tiSy  id  est  diabolum,  qui  imperabat  lege  mortis  omni 
homiui.  Nisi  enim  per  mortem  non  posset  destruere 
mortem ;  mori  autem  non  posset,  nisi  homo  fieret, 
et  ideo  oportuit  cum  participare  eisdem  similiter. 
Deus  enim  hominem  primum  purum  et  in  libertate 
creavit,  quem  diabolus  seductum  (quia  imperium 
Dci  transgressus  est)  imperio  suo  ut  servum  man- 
cipavit.  Homo  autem  corruptus  per  peccatum  nuUa 


501 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


502 


virtute  hanc  servitutem  evadere  potuil.  Cum  autemA  «  fabricalur  ab  aliquo.    Qui  aulem  omnia  creavil 


homo  per  se  servus  factus  esset,  si  per   alium  libe- 

raretur  quam  per  hominem,  violentia  esset,  et  dia- 
bolus  injuriam  sibi  fieri  juste  reclamaret. 

Propterea  ut  homo  redimeretur,  oportebat  inve- 
niri  hominem  in  quo  peccatum  non  esset,  ut  diabo- 
lus,  in  eo  usurpans  sibi  potestatem  in  quo,  quia 
peccatum  non  esset,  nullam  haberet,  per  hoc  quod 
homini  sine  peccato  mortem  (quae  poena  est  peccati) 
inferret,  usurpando  quod  suum  non  erat,  juste  pro 
hac  pnesumplione  perderet  omnem  hominem  quem 
joste  possederat.  Homo  autem  sine  peccato  inveniri 
non  potuit  intcr  homines,  quia  omnes  in  concu- 
piscentia  nati.  Si  autem  (ut  quidam  opponunt)  an- 
gelica  natura  incarnaretur,  cum  uterque  angelus  et 
homo  in  natura  habeat  peccare,  facillime  caderet, 
cum  utramque  naluram  per  se  constet  cecidisse.  Sic 
relinquitur  humanam  naturam  nullo  modo  sine  pec- 
cato  posse  consistere,  nisi  uniretur  ei  divinitas.  Ideo 
etiam  (sicut  aiunt  sancli)  Deus  voluit  homo  fieri 
ut  per  hoc  homines  redderet  magis  obnoxios  suae 
dilectioni.  Ostendil  Christum  non  solum  per  mor- 
tem  destruxisse  mortis  imperium,  sed  etiam  me- 
rito  morlis  su»  legem  (quae  Judaeos  in  servitute  te- 
nuerat)  evacuasse.  Unde  sic  ait  :  Ut  per  moriem 
destrueret  diaholum^  et  Mi^QvmoTiemliheraret  eos^ 
Judseos  ad  quos  hic  sermo  erat,  qui  per  totam  vitam 
iimore  mortis  obnoxii  fuerant  serviiuii/id  est  legi, 
quse  ut  servos  cogebat  eos,  dicens  :  Si  hoc  feceris, 
morte  moricris.  Sed  Christus,  nolens  vos  servire 
timore  mortis,  legem  evacuavit,  ut  sicut  servi  prius 


B 


•  Deus  est.  Et  Moyses  quidem  fidclis  erat  in  tota 
«  domo  ejus,  tanquam  famulus,  in  testimonium  eo- 
«  rum  quae  dicenda  eranl ;  Christus  vero  tanquam 
«  filius  in  domo  sua.  Quae  domus  sumus  nos,  si  fi- 
«  duciam  et  gloriam  spei  usque  ad  finem  firmam  re- 
»  tineamus.  Quapropter  sicut  dicit  Spirilus  san- 
«  ctus  :  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  noliteobdu- 
«  rare  corda   vestra,  sicut  in  exacerbalione  secun- 

•  dum  diem  tentationis  in  deserto,  ubi  tentaverunt 

•  me  patres  vestri ,  probaverunt  et  viderunt  opera 
«  mea  quadringenta  annis.  Propter  quod  offensus 
€  [infensus]  fui  generationi  huic,  et  dixi  :  Semper 
t  hi  errant  corde.  Ipsi  autem  non  cognoverunt  vias 
«  meas ,  quibus  juravi  in  ira  raea,  si  introibunt  in 
€  requiem  meam.  Videte,  fratres,  ne  forte  sit  in 
M  aliquo  vestrum  cor  malum ,  incredulitatis  disce- 
«  dendi  a  Deo  vivo.  Sed  adhortamini  vosmetipsos 
«  per  singulos  dies,  donec  hodie  cognominatur,  ut 
«  non  obdurelur  quis-  ex  vobis  fallacia  peccati.  Par- 
€  ticipes  enim  Chrisli  effecti  sumus ;  si  tamen  ini- 
f  tium  substantiae  ejus  usque  ad  finem  firmum  reti- 
c  neamus,  dum  dicilur  :  Hodie  si  vocem  ejus  au- 
€  dieritis,  nolite  obdurare  corda  vestra,  quemadmo- 
«  dun)  in  illa  exacerbatione.  Quidam  enim  audien- 
«  les  exarcebaverunt ,  sed  non  universi  qui  pro- 
«  fecti  sunt  ab  ^Egypto  per  Moysen.  Quibus  autem 
c  infensus  est  quadraginta  annis  ?  Nonne  illis  qui 
c  peccaverunt,  quorum  cadavera  prostrata  sunt  in 
«  deserto?  Quibus  autem  juravit  non  introire 
«  [quibus  autem  juravit  ut  non   introirent|  in   re- 


c  videmus  quia  non  potuerunt  introire  in  requiem 
«  ipsius  propter  incredulitatem.  » 


timebatis,  sic  modo  per  gratiam  liberi  diligatis.  Vere  ^  «  quiem  ipsius,  nisi  illis  qui  increduli   fuei*unt?   Et 

participauit  similiter  ut  homines  sanctificaret,  nus- 

quam  enim  apprehendit,  id  esl  in  nulla  Scriptura  le- 

gitur  apprehendisse  angelos^  id  est  angehcam  natu- 

turam,  ut  angelos  redimeret,  sed  apprehendit,  id  est 

legitur  apprehendisse  semen  Ahrahce,  carnem  sumens 

de  Abraham,  ut  qui  per  fidem  semen  sunt  Abraha"; 

eos  salvaret.  Vnde  quia  semen  Abrahse  apprehendit, 

debuit  similari  fratrihus  per  omnia  passibilis  factus 

et  morlalis,  ut  misericors  (quod  erat  in  natura)  /ieret 

operis  exhibitione,  et  ^^^poniifex,  id  est  factus 

nobis  pons,  quo  transeamus  ad  Deum .  Pontifex  dico 

fidelis,  quia  nec  ab  his  quos  ducebat,  nec  a  Deo  cui 

tradebat  munera  suse  ductionis  qusesivit.  Similari 

etiam  ideo,  ui  repropitiaret ,  id  est  propitiando  re- 


EXPOSITIO. 

A  superioribus  infert  quod  ex  vindicta  et  potentia 
Christus  timendus  est,  quia  iterum  ex  dilectione 
pro  vobis  mortem  gustavit  rediligendus  a  vobis,  quia 
potens  et  pra?sto  est  tenlatis  auxiliari.  Undey  id  est 
per  hsec  omnia,  o  vos  sancti  fralres,  facii  partici' 
pes  ccBlestis  vocationis.  Ad  participanda  enim  cceles- 
tia  bona  vocati  estis.  Vos,  inquam,  diligendo  et  ope- 
rando  quae  praecipit,  considerate  Jesum,  id  est  Sal^ 
vatorem,  Apostolum  quem  Pater  legavit  ad  vos,  et 
pontificemj  id  est  factum  nobis  pontem,  quo  tran- 


mitteret,  delicta  populi.  Et  vere  potens  est  repropi-  D  seamus  in  gloriam,  Jesum   pontificem   confessionis 


tiare  delicta  populi,  nam  in  eo,  id  est  in  inferiori 
ejus  substantia  in  qua  ipse  passus  est  sub  Pilato, 
tentatus  a  diabolo,  potens  est  ipse  auxiliari  eis 
quicunque  tentantur,  et  a  tentationibus  liberare. 

CAPUT  m. 

«  Unde,  fratres,  sancti  vocationis  coelestis  parti- 
«  cipes,  considerate  apostolum  et  pontificem  con- 
«  fessionis  nostras  Jesum  :  qui  fidelis  est  ei,  qui  fe- 
«  cit  illum,  sicut  et  Moyses  in  omni  domo  ejus. 
«  Amplioris  enim  gloriae  iste  prae  Moyse  dignus  ha- 
c  bitus  est,  quanto  ampliorem  honorem  habet  do- 
•  mus  qui  fabricavit  Ulam.  Omnis  namque  dQmus 


nostrce  :  quia  quidquid  alii  faciant,  nos  eum  fide 
confitemur  Salvatorem  nostrum.  Comparavit  Jesum 
prophetis,  comparavit  eum  angelis,  ita  ut  illis  omni- 
bus  majorem  ostenderet.  Nunc  eum  comparat  Moysi, 
ita  iterum  ut  digniorem  Moyse  asserat,  quanto  filius 
dignior  est  dispensatore  servo.  Unde  sic  ifit  :  Con- 
siderate  Jesum,  qui  Jesus  fidelis  est  ei,  id  est  Deo 
Patri  qui  facit  illum,  id  est  qui  facturam  humanam 
univit  Filio.  Fidelis  ideo  quia  non  suam,  sed  Patris 
gloriam  semper  quaesivit,  nec  timore  territus,  vel 
amore  seductus  mandata  Patris  occultavit.  Fidelis 
inquam,  est  ei,  sicut  et  Moyses  fidelis  fuit  in  omnt 
domo  illius  Jesu,  vel  Dei  Patris,  in  qua  Moyses  non 


503 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


504 


domimis,  sed  minister  erat.  In  omni  ideo,  qua  in 
omnibus  quse  necessaria  erant  et  in  docendo,  et  in 
pascendo,  et  in  ducendo  domum  illam,  id  est  po- 
pulum  Judaeorum,  fideliter  enutriebat.  Yel  ita  con- 
struamus.  Jesus  fidelis  est  Deo,  sicut  Moyses  fidelis 
fuit.  30T/^«u«  dico  fidelis  inomni  domoilliuSt 
tam  in  Judsis  quam  in  gentilibus  :  non  in  quadam 
domo  sicutMoyses  inJudaeis.  IUud  sicut  similitudinem 
tantum  notat,  non  quantitatem ;  probat  per  efifectum 
quod  ait  :  Yere  Jesus  fideiis  est,  sicut  Moyses.  Nam 
Jesus  habitus  es t  dignus ;  isief  inquam,  Jesus,  qui 
filius  longe  praecellit  miuistrum  dignus  est  gloriae, 
sicut  Moyses,  qui  etiam  amplioris  glorix  dignus  est 
prce  MoysCf  id  est  quam  Moyses  vei  prae  Moyse  exi- 
stens  in  merendo.  Tanto  utique  amplioris,  quanfo 
ampliorem  honorem  domus,  id  est  in  domo  apud 
eos,  sciiicet  qui  in  domo  sunt.  Yel  domus,  id  est  de 
domo  fabricata  habet  ilie  qui  fabncavit  illam  do- 
mum.  Ampliorem  dico  quam  ille  qui  dispensator  est 
in  ea.  Nunc  duo  residua  sunt  ad  probandum,  et  quod 
domus  non  a  se,  sed  ab  alio  fabricata  sit,  et  quod 
Chrislus  eam.  fabricaverit. 

Haec  autem  omnia  de  spiritali  domo  accipienda 
sunt.  Saepe  enim  contigit  ut,  in  domibus  noslris  ho- 
norabilior  esset  qui  in  ea  ministrabat  quam  iile  cu- 
jus  erat  domus.  Quasi  diceret  :  Bene  dico  qui  fa- 
bricavit  iliam ;  per  se  enim  non  potest  fabricari, 
omnis  namquedomus  fabincatur  abaliquo.  Ad  hoc 
ille  :  Si  ab  aiiquo,  non  tamen  a  Deo.  Ad  hoc  Pau- 
lus  :  Vere  domus  fabricatur  a  Deo ;  nam  Deus  est 
qui  creavit  omnia,  quod  si  omnia  creavit,  constat 
quod  et  domum,  quam  quia  fabricavit,  sequitur  ut 
amplioris  gloriae  habeatur  in  illa  quam  qui  in  domo 
tantum  ministrat.  Propterea  quia  fabricavit  domum, 
in  qua  Moyses  dispensavit,  prae  Moyse  ideo  dignus 
habitus  est.  Propterea  etiam  amplioris  gloriae  est, 
quia  Moyses  quidem  ut  famulus  in  domo  non  sua  ; 
Christus  vero  Fiiius  in  domo  sua.  Quidem,  et  vero, 
distributivae  conjunctiones  sunt.  Moyses  quidem  /¥- 
delis  erat  in  tota  domus  ejus^  scilicet  Dei  Patris  vel 
Christi,  tanquam  famulus ,  quia  solummodo  famu- 
iabatur  in  ea.  Famulus  autem  qui  hodie  est  in  domo, 
cras  fortassis  expelletur,  nunquam  adeo  fidelis  erit, 
sicut  filius  qui  haereditate  possessurus  est  domum. 
Moyses  tanquam  famulus  erat  in  testimonium  eo- 
rum,  id  est  ut  solummodo  testificaretur  ea,  non  ut 
gratiam  adjutricem  ad  operanda  mandata  dare  pos- 
set;  eorum,  dico,  qua:  dicenda  erant,  id  est  quae 
conveniebant  dici  illi  camali  populo,  qui  spiritalia 
capere  non  posset.  Moyses  tanquam  famulus  m  domo 
non  sua ;  Christus  vero  sic  erat  fidelis  tanquam  fi- 
liuSf  quem  illius  domus  manebat  haereditas.  Filius, 
dico,  in  domo  non  alterius,  sed  sua,  Quce  domus 
Christi  nos  renati  per  gratiam  sumus,  hac  condi- 
tione  dico,  sumus  domus,  si  retineamus  fiduciam 
spei,  id  est  spem  futurae  beatitudinis  cum  fiducia, 
ut  fiducialiter  speremus  ;  et  si  retineamus  gloriam 
spei,  id  est  gloriosam  spem,  quia  de  jucunditate  cae- 
lesti.   Retineamus   dico  tiduciam  spei  firmam,  id 


A  cst  perdurantem  u^que  ad  flnem  vitae,  quando  quod 
modo  speramus  accepturi  sumus.  Quapropter  quia 
retinendo  fiduciam  et  gloriam  spei  sumus  domus 
Christi.  Propter  hoc  videte,  fratres,  ne  forte  quod 
contingere  potest ,  sit  in  aliquo  vestrum.  In  aliquo 
ideo  ait  quia  plures  sciebat  in  Ecclesia  posse 
esse  perfectos,  ne,  inquam,  sit  in  aliquo  ves^ 
trum  cor  incredulitatiSy  ut  increduli  sitis,  putantes 
Christum  non  sufficere  ad  justificationem,  sed  ie- 
gem  esse  necessariam.  Cor  dico  increduiitatis  fita- 
lum,  id  est  in  multa  mala  praecipitatum.  Ex  quo 
enim  increduiis  est  aliquis,  praeceps  ruit  in  actum 
peccati.  Nec  parum  nocet  cor  incredulitatis,  quod 
est  habere  cor  discedendi  a  Deo.  Et  male  vobis  si  a 
Deo  disceditis,  quia  Deo  dico  vivo,  a  quo  qui  disce- 

-o  dit,  vitam  perdit,  qui  ad  eum  incedit,  vitam  invenit. 
Yidete  ne  sit  in  aliquo  cor  incredulitatis  quod  ego 
prohibeo,  sicut  idem  prohibens  dicit  Spiritus  san~ 
ctus  in  Davidhis  verbis  (PsaL  xciv,  8,  11) :  Hodief 
id  est  tempore  grati«,  sic  enim  David  loquebatur 
quasi  spiritu  praesens  in  diebus  Christi.  Per  hodie 
autem  totum  tempus  gratiae,  a  Christo  usque  in  fi- 
ncm  mundi  intelligitur.  Hodie,  inquam,  in  diebus 
Christi,  nolite  obdurare  corda  vestra ;  si  audieritis 
vocem  ejuSf  sicut  revera  audietis.  Ulud  si  affinnati- 
vum  est.  Nolite  obdurare  cor,  30^  agentes  sicui 
in  exacerbatione,  id  est  multoties  exacerbando  me 
fecerunt  patres  vestri.  De  multis  exacerbationi- 
bus  unam  reponit,  dicens  :  Nolite  obdurare  secun" 
dum  diem,  id  est  sicut  illi  obdurati  simt  in  die  ten- 
tationis,  quando  tentaverunt  me,  dicentes  :  c  Nun- 

^  quid  poterit  iiic  parare  mensam  populo  suo  1  i  {Psal, 
Lxxvii,  19.)  Tentationis  dico  factae  in  deserto,  ubi 
magis  confugiendum  illis  esset  ad  auxilium  Dei, 
quam  ad  provocandum  eum  per  tentationem.  Yos 
autem  positi  in  deserto  mundi  hujus,  videte  ne  per 
tentationes  Deum  irritetis,  ubi,  id  est  in  quo  deserto 
tentaverunt  me  patres  vestri.  Videte  si  secundum 
carnem  patres  sunt,  ne  sint  patres  secundum  imita- 
tionem.  Tentaverunt,  inquam,  et  probaverunt,  id  est 
probabilem  me  invenerunt ;  etenim  viderunt  opera 
mea  quadraginta  annis,  in  quibus  me  omnia  posse 
experti  sunt.  Propter  quod,  scilicet  quia  tentavenmt 
me,  offensus  fuiy  id  est  iratus  huic  tam  pessimse  ^e- 
neraiioni,  et  dixi  de  illis,  Istisemper  errant,  ethoc 
corde,  id  est  ex   propria  deliberatione,  quia  serio 

D  peccant,  potentes  et  scientes  recte  agere.  Et,  licet 
sic  dicerem  illis,  tamen  ipsi  non  cognoverunt  vias 
meas,  id  est  cognoscere  noluerunt  opera  mea,  in 
quibus  ambulare  debuissent ;  sed  quia  non  cogno- 
verunt,  si  ipsi  introibunt  in  requiem  meam,  quam 
illis  poUicitus  eram  ?  Defectio  orationis,  ut  intelii- 
gantur  quaelibet  inconvenientia,  quasi  diceret :  Si 
introibunt,  nemo  mihi  credat  ulterius.  Vel  quaelibet 
hujusmodi.  Illud  si  quidam  dicunt  esse  quaai  non, 
altendentes  vim  sententiae,  non  dictionis.  Si  introi- 
bunt  dico  ut  ego  juravi,  id  est  firmiter  stabilivi  eos 
non  intraturos ;  juravi  utique  in  ira  mea,  id  est 
quando  iratus  eram  illis ;  quod  utrumque  et  ira  e( 


505 


EXPOSmO  IN  BPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


506 


jaramentum  aufert  eis  introire  in  requiem.  Si,  qui-A.  non  pottierunt  iniTBre  in  requiem  propter  incredU" 
bus,  Ufif  sit  eadem  manet  in  sententia  sic  :  Si  in-      litatem  suam. 


trabunt  in  requiem  meam  illi,  quibus  in  ira  mea 
juravi  quod  non  essent  in  requiem  intraturi.  Et  quia, 
fratres,  propter  cor  in  incredulitate  obduratum  pa- 
tribus.vestris  requies  negata  est,  ideo,  fratres,  vi- 
dete  ne  forte  sit  in  aliquo  vestrum  cor  malum  in- 
credulitatis  discedendi  a  Deo  vivo,  sicut  expositum 
est.  Ne,  inquam,  sitis  increduli,  sed  adhortamini 
vosmetipsos  de  incremento  virtutum  dicentes  per 
singulos  dies :  Venite,  exsultemus,  eic^  donec,  idest 
quandiu  cognominatur  in  vobis  hodie,  id  est  tempus 
gratise.  Cognominatur,  ideo  ait,  ne  remoti  a  diebus 
Ghristi  putarent  minus  sibi  conferre  Christum  quam 
temporaneis.  Hodie,  inquam,  cognominatur,  quia 


u 


CAPDT  IV. 

«  Timeamus  ergo,  ne  forte  relicta  pollicitatione 
t  introeundi  in  requiem  ejus  existimetur  aliquis  ex 
«  nobis  deesse.  Etenim  et  nobis  nuntiatum  est, 
«  quemadmodum  et  illis  :  sed  non  profuit  illis  sermo 

auditus,  non  admistus  fidei  ex  his  quae  audierunt. 
c  Ingrediemur  enim  in  requiem  qui  credimus  : 
«  quemadmodum  dixit.  «  Sicut  juravi  in  ira  mea, 
c  si  introibunt  in  requiem  meam  {Psal  xciv,  11).  • 
«  Et  quidem  operibus  ab  institutione  mundi  perfe- 
«  ctis  :  dixit  enim  quodam  loco  de  die  septima  sic  : 
«  Et  requievit  Deus  die  septima  ab  omnibus  operibus 
«  suis  (Gen,  ii,  2).  »  Et  in  isto  rursum  :  Si  introi- 


hstc  gratia  quse  etiam  ultimis  tribuitur,  cognata  est  ]d  «  bunt  in  requiem  meam.  Quoniam  ergo  superest 


gratiae  datse  in  diebus  Christi,  tantum  valens  poste- 
ris  quantum  primitivis. 

Adhortamini,  inquam,  ut  non  obduretur  aliquis  ex 
vobis  fallacia.  Scitote  enim  quod  diabolus  vos  fal- 
lit,  si  forte  obduramini.  Fallacia  dico  causa  pec^ 
eati,  quia ,  postquam  deceptus  est  aliquis,  magis  ac 
magis  dehinc  praecipitatur  in  peccatum.  Debetis  vos 
adhortari  et  non  obdurare,  quia,  quod  non  eramus, 
effecti  sumus  per  gratiam,  participes  Christif  id  est 
partem  capientes  cum  Christo  in  hsereditate  Patris. 
Hac  tamen  conditione  dico  participes,  si  retineamus 
firmum  usque  ad  finem  vitas,  quod  nunquam  desera- 
mus  initium  substantioi  ejus,  id  est  fidem  quse  est 
initium  bonorum ,  et  per  quod  jam  deificamur,  et 
divinae  substantiae  quodammodo  participamus.  Re- 


c  introire  quosdam  in  illaro,  et  hi  quibus  prioribus 
«  annuntiatum  est,  non  introierunt  propter  incre- 
«  dulitatem,  iterum  terminat  diem  quemdam,  hodie 
«  in  David,  dicendo,  post  tantum  temporis  (sicut 
«  supra  dictum  est)  :  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis, 
c  nolite  obdurare  corda  vestra.  Nam  si  eis  Jesus  re- 
«  quiem  praestitisset,  nunquam  de  alia  loqueretur 
«  posthac  die.  Itaque  relinquitur  Sabbatismus  po- 
«  pulo  Dei.  Qui  enim  ingressus  est  in  requiem  ejus, 
c  etiam  ipse  requievit  ab  operibus  suis,  sicut  et  a 
c  suis  Deus.  Festinemus  ergo  ingredi  in  illam  re- 
«  quiem  :  ut  ne  in  idipsum  quis  incidat  increduli- 
«  tatis  exemplum.  Vivus  est  enim  sermo  Dei  et  ef- 
«  ficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancipiti,  et  per- 
«  tingens  usque  ad  divisionem  animse  ac  spiritus  : 


tineamus,  dico,  dum,  id  ofit  quandiu  ,  dicitur  in  no-  ^  «  compagum  quoque  ac  medullarum,  et  discretor 


bis  :  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  nolite  obdurare 
corda  vestra,  quemadmodum  patres  vestri  obdurave- 
runt  in  illa  exacerbatione  praefata.  Bene  dico  in  exa- 
cerbatione.  Quidam  enim  eorum,  audientes  mandata 
Domini,  exacerbaverunt  Deum.  Non  tamen  universi 
quiprofecti  sunt  ab  Mgypto  per  Moysen,  id  est  per 
ducatum  Moysi  exacerbaverunt  Deum,  quianecCaleb, 
nec  Josue.  Simiiiter  et  vos  profecti  ab  ^Egypto  per 
Moysen,  id  est  a  tenebris  infidelitatis  per  Christum 
consecrantem  vobis  aquam  remissionis,  nolite  exa- 
cerbareDeum.  Vere  quidam  exacerbaverunt,  quia^ui^ 
bus  infensus  est  Deus  quadraginta  annis,  nonne 
illis  qui  peccaverunt  (et  non  impune)  ne  impunitatem 
promittatis  vobis,  quia  cadavera  quorum  peccantium 


«  cogitationum,  et  intentionum  cordis  {Eceli.  x\,  20). 
«  Et  non  est  ulla  creatura  invisibilis  in  conspecta 
«  ejus.  Omnia  autem  nuda  et  aperta  sunt  oculis 
«  ejus,  ad  quem  nobis  sermo.  Habentes  ergo  ponti- 
«  ficem  magnum  qui  penetravit  coelos,  Jesum  Filium 
«  Dei,  teneamus  spei  nostrae  confessionem .  Non 
«  enim  habemus  pontificem,  qui  non  possit  compati 
«  infirmitatibus  nostris,  tentatum  autem  per  omnia 
«  pro  similitudine  absque  peccato.  Adeamus  ergo 
c  cum  fiducia  ad  thronum  gratiae  ejus,  ut  miseri- 
«  cordiam  consequamur,  et  gratiam  inveniamus  in 
u  auxilio  opportuno.  » 

Exposmo. 
Et  quia  propter  incredulitatem  intrare  non  potue- 


prostrata  suntin  deserto?  lUis  utique  Deus  infensus  D  runt  in  requiem,  igitur  timeamus  ne  forte  aliqtUs  ex 

nobis  existimetur  secundum  veritatem  deesse  ab  illa 
requie.  Sed  praemittit  possibilitatem  introeundi  no- 
bis  concessam  dicens.  Timeamus,  inquam,  ne  relicta 
pollieitatione,id  est  frequenti  promissione  introeundi 
in  requiem  ejus,  scilicet  Dei :  imde  nos  habere  con- 
stat  facultatem  introeundi,  ne,  inquam,  hac  relicta 
per  incredulitatem  existhfnetur  aliquis  nostrum  de- 
esse  a  requie.  Bene  dico  pollicitalione ;  etenim  nobis 
nuntiatum  est  (quemadmodum  et  illis)  per  fidem 
posse  intrare  in  requiem.  Illis  quidem  nuntiatum 
fuit,  sed  tamen  non  profuit  illis  sermo  nunliationis 
atidt/tMtantum,  et  non  admistus  fidei^  ui  crederent 


fuit.  300  Iterum  ad  idem :  Quibus  autemjuravit 
Deus  non  introire  in  requiem  ipsius,  id  est  in  coeles- 
tem  Hierusalem,  ubi  est  vera  requies,  nisi  illis  qui 
fuerunt  increduli  :eiin  verbisDomini  fidem  non  ha- 
buerunt  ?  Quibus  pro  peccato  prostratis  sicut  abstu- 
lit  terram  repromissionis ;  sic  veram  requiem  quae 
significabatur  per  illam  terram  :  Videte  itaque  ne 
vos  increduli  (quod  utique  estis)  si  legem  quasi  ne- 
cessariam  fidei  reducitis  non  credentes  posse  jusli- 
ficare  Deum  pro  incredulitate  non  intretis  in  re- 
quiem.  Deus  quidem  juravit  eos  non  intraturos  in 
requiem  ;  et  sicut  juravit,  impletum  videmus  :  quia 


507 


S.  BRUNONIS  GARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


508 


hls  qui  a  Deo  audiebant.  Fidei  dico  acceptoe  ex  his  A  fectis  operibus  nuntiatum  est  nobis.   Dixit  enim 


quce  audieruntf  ut  sicut  audiebant,  sic  Deum  imple- 
turum  crederent.  Yel  ita  :  Sermo  auditus  et  non  ad- 
mistus  fidei,  ex  his,  id  est  propter  ea  quae  audie- 
runt  ab  illis  exploratoribus  reversis,  non  profuit  illis. 
Secundum  hanc  sententiam  ad  historiam  nos  mittit, 
quando  duodecim  exploratores  missi  a  Moyse  rever- 
tentes  ten-uerunt  filios  Israel,  dicentes  {Num.  xiii, 
%S,  34)  :  Terram  quidem  esse  fructiferam  :  sed  filios 
Enachim  ibi  esse  gigantese  staturae,  quonim  in  con- 
spectu  stare  non  possent ;  quibus  et  hujusmodi  au- 
ditis  dixerunt  :  (Faciamus3TO  nobisducem  et 
revertamur  in  iEgyptum  {Num,  xiv,  4),  »  in  incre- 
dulitate  exacerbantes  Deum.  Yere  sermo  auditus 
tantum  quia  non  est  admistus  fidei,  non  profuit  il- 


Scriptura  vel  Moyses  in  quodam  loco  de  septima  die 
sic.  Ideo  non  determinans  locum  dicit  in  quodam 
loco,  quia  et  hic  locus  Scripturae  satis  notus  erat 
illis,  et  quia  hic  locus  discretus  et  egregius  erai,  ubi 
de  salvatione  sermo  habebatur  :  dignitate,  ii\quam, 
discretus  ab  illis,  ubi  de  tauro  immolando  habetur 
sermo.  Yel  si  ibi  non  sit,  enim,  nihil  oportet  repe- 
tere,  sed  dicamus  operibus  perfectis.  Dixit  in  quo- 
dam  loco  de  die  septima,  sic  illud  et  quod  seqoitur 
vim  habet  in  ordine  litterse,  unde  sumptum  est ; 
quasi  diceret :  Hoc  et  hoc  fecit  Deus;  et  his  factis 
requievit  die  septima.  Non  dicitur  Deus  requieyisse, 
quasi  qui  labore  aliquo  vexaretur ;  sed  ut  per  hoc 
significaret  requiem  futuram  ait :  Deus  requieuitf  id 


lis  :  nam  quia  in  nobis  est  admistus  fidei  proderit  -o  est  cessavit  ab  omnibus  operibtu  sttiSf  quod  nihil 

1_  •  T  ^  A  "  /%  J    'a  •»  IkT  •  ^^  1  m.  •*  •  •  1  •  •«••  1 


nobis.  Locus  a  contrariis.  Quod  ita  ait :  Nos  qui  cre- 
didimus,  id  est  qui  fidem  audilis  admiscuimus,  in^ 
grediemur  in  veram  requiem  :  cujus  et  figuram  et 
veritatem  illi  (quia  increduli)  perdiderunt.  Nos,  in- 
quam,  ingrediemur  ;  quemadmodum  dixit  nos  per 
fidem  ingressuros ;  ubi  ait  :  Sicutjuravi  in  ira  mea  : 
Si  introibunt  in  requiem  meam.  Et  hoc  dicerefuit 
per  contrarium,  quia  ubi  illos  propter  increduli- 
tatem  non  intraturos  dixit  in  requiem,  ibidem  per 
contrarium  nos,  quia  credimus  dixit  ingressuros  in 
requiem.  Vel  singula  reddamus  singulis.  Nobis  nun- 
tiatum  est  de  requie  illa,  quia  nos  qui  credidimus 
ingrediemur  requiem  :  ilis  non  profuit  sermo  au- 
ditus  tantum,  quemadmodum  dixit  :  sicut  juravi  in 
ira  mea  si  introibunt  in  requiem  meam. 


postea  operaturus  sit;  cujus  materia  vel  simililudo 
in  priori  creatione  non  prxcesserit,  materia  in  rebiM 
corporeis  ;  similitudo  in  corporeis  ut  in  animabus. 
Statim  sexta  feria  facto  homine,  Sabhato  requievit, 
quasi  per  hoc  diceret  homini  :  Si  obediens  mihi 
fueris,  hsec  eadem  requies  peracta  obedientia  parata 
est  tibi.  Ubi  ait  :  requievit  die  septima,  sic  de  re- 
quie  nuntiatum  est,  ut  et  figura  requiei  exspectare- 
tur,  scilicet  terra  repromissionis.  Et  veritas  figur» 
in  diebus  Chrisli,  ante  quem  nemo  veram  habuit 
requiem.  Sicut  in  praefato  loco,  sic  etiam  in  isto 
rursum  nuntiatum  est.  Vel  dicit  Scriptura  de  re- 
quie  illa  ubi  ait  rursum  de  eodem  significat  esse  di- 
ctum. 
Sic,  inquam,  nuntiatum  est :  Si  introibunt  in  re- 


.-j  _  _,     -j       ,  — — ^ 

Dixit  superius  :  Videte  ne  sit  in  aliquo  vestrum  ^  quiem  meam.  Ubi  enim  hoc  dicendo  incredulis  nega- 


cor  incredulitatis,  quia  propter  incredulitatem  non  in- 
traverunt  in  requiem  pollicitam,  de  quarequie  nun- 
tiatum  est  vobis,  quod  si  tidem  habeatis,  hanc  re- 
quiem  habere  potestis.  Quibus  autem  modis,  etqui- 
bus  temporibus  nuntiatum  sit  subjungit,  ostendens 
duas  nuntiationes  de  hac  requie  factas  esse  in  fi- 
gura,  quia  nemo  adhuc  requiem  illam  habere  pote- 
rat  :  cujus  requiei  tertia  nuntiatio  facta  est,  non  in 
figura,  sed  in  ipsa  veritate,  quando  jam  et  haberi 
poleraty  et  habebatur  ipsa  requies^  scilicet  in  die- 
bus  gratis.  Littera  sic  jungitur  :  De  requie  illa  uti- 
que  nuntiatum  est  nobis  :  nam  et  in  hoc  loco  et  in 
illo,  et  in  alio.  Illud  et  diversitates  locorum  ubi  de 
requie  agitur  significat  :  illud  quidem  discretionem 


bat  requiem,  significabatesserequiemfidelibuspossi- 
dendam.  Haec  autem  Scriptura  invenitur  in  David,  qui 
jam  3  T  JL  de  figura,  scilicet  de  terra  illapromissio- 
nis  nonpoterat  prophetare :  quam  filii  Israel  jamroulto 
temporc  possederant.  Et  ita  secundum  David  non  de 
figura  quae  jam  habebatur,-sed  de  veritate  rei  quse  in 
Christo  exspectabatur  hsec  prophetia  erat.  Secun- 
dum  Moysen  aulem  qui  hoc  idem  dicebat  filiis  Israel 
prophetia  erat,  et  de  figura  nondum  habita,  et  de 
veritate  in  Christo  accipienda.  Praemissis  de  eadem 
requie  duabus  nuntiationibus  in  figuris,  subjungit 
tertiam  secundum  impletionis  veritatem,  dicens  : 
Quia  hoc  et  ilio  modo  de  requie  illa  nuntiatum  est,  ergo 
ut  implerentur  praedicta,  terminat  iterum  agens  de 


temporis  :  quia  tempus  quo  primum  de  requie  hac  D  eadem  requie,  diem  quemdam  Spiritus  sancti  dicendo 


nuntiatum  est,  scilicet  constitutio  mundi ,  longe  di- 
stabat  a  tempore  impletionis,  scilicet  a  diebus  Christi. 
Unde  sic  ait  :  Nuntiatum  quidem  nobis  est  de  re- 
quie  :  et  quidem  operibus  perfeclis  incipiendo  ab  in- 
stitutione  mundi :  nuntiatum  est  nobis  de  requie  illa. 
Facto  homine,  perfecta  dicuntur  esse  opera  Dei, 
cum  omnis  creatio  mundi  fuerit  propter  hominem  : 
81  homo  caput  creaturarum  deesset,  imperfecta  es- 
sent  omnia  propter  hominem  creata.  Et  quia  a  Deo 
perfici  et  consummari  secundum  opinionem  quo- 
rumdam  possent,  et  non  principium  hal^ere  a  Deo, 
ideo  ait  incipiendo  ab  institutione  mundi.  Vere  per- 


hodie  in  David.  Diem  hunc  dicit  querodam,  id  est 
discretum  et  omnibus  qui  ante  fuerunt  prsecellen- 
tem  :  quia  in  hoc  die  impletur  salus,  qus  in  ante- 
actis  diebus  nuntiari  tantum  potuit  nunquam  imple- 
ri.  Dicendo  hodie  in  David  post  tanium  temporis. 
Multum  enim  tempus  prseterierat  a  Josue  qui  ter- 
ram  promissionis  Judaeis  distribuit ,  usque  ad  diem 
David  :  unde  apparet  David  aliam  requiem  intelle- 
xisse  futuram,  quam  illam  terram  quam  jam  diu 
possederant.  Dicendo,  inquam,  hodie  sicut  supra  di- 
ctum  est  ibi.  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis,  nolile 
obdurare  corda  vestra,  <}nia  sicut  priores  patres 


509 


Exposrno  in  epistolas  pauli.  —  in  epist.  ad  hbb. 


510 


propter  incredulitatem  etiam  flguram  perdiderunt  :  A  et  cum  tantam  habeat  potentiam,  non  minorem  ha- 


sic  et  vos  (si  increduli  fueritis)  veram  requiem  non 
possidebitis.  Post  tantum  temporis  ideo  terminat  : 
gtumiam  superest,  id  est  restat  adduc  quosdam  tn- 
trcirein  illamrequiem,  Ideo  etiam  ait  noliteobdurare 
corda  :  quia  hi  quibus  prioribus  annuntiatum  est  de 
requie  propter  incredulitatem  suam  :  nec  saltem 
introierunt  in  fi^raro  ,  nedum  in  ipsam  veritatem. 
Yel  ita  manente  eadem  sententia.  Quia  sic  et  sic 
pollicita  est  requies  illa  :  ergo  ut  impleantur  pro- 
missa  :  superest  quosdam  introire  in  illam  requiem . 
Et  quoniam  superest  quosdam  introire»  ideo  iterum 
terminat  quemdam  diem,  post  tantum  temporis,  di- 
cendo  hodie  in  David,  Et  quoniam  hi  quibus  prio- 
ribus  annuntiatum  est  de  requie  illa,  propter  incre- 


bet  sapientiam.  Est  enim  penetrabilior  omni  gladio, 
id  est  omni  humano  ingenio  :  quod  quia  occulta  pe* 
netrat,  dicitur  gladius  perforans  interiora.  Gladio 
dico,  ancipiti :  quia  sicut  gladius  anceps  qui  in  me- 
dio  tenetur  ante  et  retro  percutit ;  sic  humanum  in- 
genium  :  et  de  sapientia  spiritali,  et  de  scientia  hu- 
mana  intelligit.  Sermo  etiam  Dei  esi  pertingens  us^ 
gue  ad  divisimem  animce  ac  spiritus^  quia  scit  bene 
discernere  quse  sint  animse,  id  est  sensualitatis :  et 
quae  sint  spiritus,  id  est  rationis.  Discemit  etiam 
ipsos  actus  sensualitatis  inter  se  et  dispositiones  : 
quia  aliquando  sensuahtas  rationem  secum  trahit  in 
peccatum,  modo  bene  operando  consentit  spiritui. 
Scit  etiam  discemere  ea  quae  sunt  spiritus  inter  se, 


dulitatem   non  introiemnt  in  eam  :  idco  hodie  si  g  quomodo   nunc  repugnet  sensualitati,    quandoque 

"    ' '  '  '  consentiat  :  quandoque  bene  operari  secum  cogat, 

pertingens  usque  ad  divisionem  compagum.  Yel 
(quod  idem  valet) :  Discretor  etiam  compagum  ani- 
mae  et  spiritus  :  quia  scit  seriem  iUam  quodam  or- 
dine  compactam  :  nunc  in  sensuali|{ite,  nunc  in  spi- 
ritu  :  sicut  quando  sensualitas  desinit  male  agere, 
et  dehinc  bene  operando  consentire  spiritui,  et  sic 
gradatim  ascendit  etiam  spiritus,  primum  bene 
operari  incipit  :  dehinc  contemplari  illa  coelestia,  a 
coelestibus  transiens,  figit  oculum  in  ipsum  Deum. 
Discretor  etiam  medullarum,  id  est  omnis  subtilita- 
tis  animse  etspiritus  :  quia  nulla  subtiUtas  eum  la- 
tere  potest.  Discretor  etiam  onmium  cogitationum  : 
quia  novit  quidquid  homo  cogitat,  nec  solum  cogi- 
tationum,  sed  etiam  discretor  intentionum  cordis. 


Yocem  ejus  audieritis  nolite  obdurare  corda  vestra  : 
sicut  supra  dictum  est  patribus  vestris.  Yere  super- 
est  quosdam  intrare  in  illam  terram :  nam  (sicut 
falso  putatur  a  quibusdam)  Jesus,  id  est  Josue  non 
praestitit  eis  illam  requiem.  Si enimhic  JesiUf  id  est 
Josue  prcestitisset  eis  hanc  requiem,  nunquam  David 
loqueretur  de  alia  requie  longe  post  Josue  :  dicendo 
hac  die,  id  est  est  hodie.  Yel  ita  :  Nunquam  David 
loquereturdealia  die  post  hac,  idest  si  intellexisset 
a  Josue  veram  requiem  distributam  esse.  Assumatur 
ita  :  Sed  Jesus  Josue  non  praestitit  illis  veram  re- 
quiem.  Et  quia  promissa  est,  et  nondum  praestita, 
itaque  hoc  solum  ex  pnemissis  relinquiturf  scilicet 
Sabbatismus  populo  Dei.  Sabbatismus  dicitur  jucun- 
ditatis  :  et  iUa  delectatio  quae  fit  in  Sabbato  signifi- 


cans  jucunditatem  veri  Sabbati.  Et  bene  dico  Sab-  ^  quia  novit  quidquid  per  cogitationes  intendat.  £t  (ut 

batismus.  Nam  quicunque  ingressus  est  in  requiem 

ejuSf  sive  Abraham,  sive  quUibet  sanctus,  invenit 

hunc  Sabbatismum.  Quod  ita  ait :  Non  solum   Chri- 

stus  sed  etiam  ipse  qui  ingressus  est  requievit  ab 

operibus  suis,  id  est  ab  omni  labore :  sicut  et  Deus 

quievit  a  suis  operibus.  Quies  enim  Domini,  signum 

et  causa  fuit  nostrae  quietis.   Deus  enim  sexta  die 

hominem  fecit,  sexta  aetate  redimere  venit,   sexta 

die,  et  ejusdem  diei  sexta  hora  eum  redemit,  quie- 

Bcens  Sahbato  in  sepulcro ,  significans  sccum  in  se- 

temo  Sabbato  quieturos.  Et  quia  requies  relinquitur 

populo  Dei,  et  quicunque  ingrediens  in  Ulam,  sicut 

Deus  ita  requiescit :  ergo  bene  operando,  ct  sane 

credendo,  festinemus  ingredi  in  illam  requiem  :  ita 


sapientiam  ejus  breviter  comprehendam)  non  est 
ulla  creatura  invisibilis,  id  est  quae  non  appareat 
in  conspectu  ejus,  qui  tantus  est  ut  simul  omnia 
comprehendat.  Et  cum  sermo  Dei  ita  sit  efUcax  ut 
potentiam  efGciendi  quidquid  velit  habeat,  et  cum 
adeo  sit  sapiens,  bene  et  poterit ,  et  sciet  quid  uni- 
cuique  debeat  retribuere.  In  conspectu  ejus  nuUa 
creatura  invisibilis  :  sed  omnia  sunt  nuda^  id  est 
revelata  et  (quod  majus  est)  etiam  interius  aperta 
oculiSf  id  est  perspicacitati  ejus,  ad  quem  tam  po- 
tcntem,  tam  subtiUter  omnia  prospicientem,  nobis  est 
sermo  :  iiuic  enim  reddituri  sumus  rationem  de  sin- 
gulis.  FesUnate  ergo  ad  eum  reUcto  malo  incredu- 
Utatis.  Comparavit  quidem  Jesum,  et  majorem  os- 


{esiinemusutnequis  nosirum  incidatinidipsumeX'I>  tendit  prophetis,  etangelis,  dicens  eum  Filium  Dei, 


emplum  incredulitatis,  id  est  in  eadem  increduli- 
tatem,  in  quam  patres  nostri  incidemnt.  Nos  di- 
co,  gravius  nunc  offendentes,  quia  nos  habemus 
iUos  in  exemplum  cavendi  nobis,  iUi  sine  praece- 
denti  exemplo  cecidemnt.  Festinare  nos  oportet  in 
requiem,  et  non  incidere  in  increduUtatem  :  quia 
sermo  Dei,  id  est  verbum  patrisjuxta  Ulud  :  •  Omni- 
potens  sermotuus,  Domine,  a  regaUbussedibusvenit 
(5ap.xvn,  15). »  3T9  Hic,  inquam,  sermoDeiest 
vivuSf  idestvitam  habens,  suisquevitam  ministrans. 
Cumque  sit  vivus  esletiam  efficax,  idest  faciens  quod- 
cunque  vult,  remunerando  pios,  damnando  impios : 


sed  quomodo  in  eo  penderet  tota  salus  hominum, 
necdum  dixerat  :  ad  quod  possent  Uli  objicere  : 
Quid  prodest  nobis  si  major  angelis  sit  FiUus  Dei, 
cum  Deus  in  eo  non  disposuerit  non  salvari  ?  Ad  haec 
respondet  Paulus  dicens,  quod  in  eo  Deus  omnem 
salutem  proposuit  per  sacerdotium  Christi,  Leviti- 
cum  destruens  sacerdotium,  et  per  gratiam  Christi 
inutile  pondus  veteris  legis.  Littera  sic  jungitur  : 
Quia  ad  istum  tam  potentem,  tam  sapientem  nobis 
est  sermo  :  ergo  teneamus  confessionem  spei  nostrae, 
id  est  fidem  per  quam  nobis  conceditur  sperare  fu- 
turam  gloriam.  Teneamus,  inquam,  habentes  ponti- 


511 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  11. 


m 


/icem,  qui  factus  est  nobis  pons  in  salutem.  Pontifi-  A  <*  terpretabilis  ad  dicendum,  quoniam  irabecilles  fa- 


cemdico  ma^um  longe  praeomnibus  Leviticis  :  qui 
pontifex  noster  penetravit  ccelos  in  subHmitate  po- 
tentiae,  sacerdotes  autem  de  Levi  semel  in  anno 
licebat  introire  in  sancta  sanctorum,  ubi  tamen  non 
erant  nisi  manufacta.  Hic  autem  potentialiter  pene- 
tratis  coelis,  sedet  in  dextera  patris.  Pontificem  is- 
tum  dico  Jesurrif  id  est  salvatorem  nostrum  et  poten- 
tem  salvare,  quia  Filium  Dei.  Nos  talem  habentes 
pontificem,  teneamus  spei  nostrae  confessionem.  Ite- 
rum  ne  praemagnitudine  Jesu  dcsperarent  infirmi  fra- 
tres,  dicendo  quia  Filius  est  Dei,  quia  coelos  penetra- 
vit,  nunquam  dignabitur  condescendere  infirmitatibus 
nostris  ait  Paulus.  Sine  diffidentia  teneamus  confessio- 
nem  :  quia  non  habemus  pontificem,  qui  licet  Filius 


c  cti  estis  ad  audiendum.  Etenim  cum  deberetis  ma- 
«  gistri  esse  propter  tempus,  rursum  indigetisut  vos 
«  doceamini  quae  sint  elementa  exordii  sermonum 
«  Dei,  et  facli  estis  quibus  lacte  opus  sit,  non  solido 
«  cibo.  Omnis  enim  qui  lactis  est  particeps,  expers 
«  est  sermonis  justitiae,  parvulus  enim  est.  Perfecto- 
«  rum  autem  est  solidus  cibus^  eorum  qui  pro  con- 
«  suetudine  exercitatos  habent  sensus  ad  discretio- 
«  ncmboniacmali.  » 

Exposmo. 

Dixit  superius  adeamus  Christum  cum  /iducia,  ut 
per  hunc  pontificem  consequamur  misericordiam  et 
gratiam  in  auxilio,  Nunc  autem  probat  a  minori, 


3*73  Dei  sit,  nontamen pom^  compati  et  condes-  ^d  quod  per  hunc  pontificem  Christum  possumus  mise- 

*1  *^  *  A       J  *  1.  M.       ^  «  -3  ^  *1*A  *  1*  *1*  VT  ^^  l^       *      A 


cendere  in/irmitaiibus  nostris,  et  secundum  fragilita- 
temnaturae,  et  etiam  lapsis,  sed  habemus  pontificem 
tentatum  in  carne  per  omnia  genera  tentationis.  Ten- 
tatum  dico  pro  similitudine,  id  est  quia  similis  fuit 
nobis,  mortalis  et  passibilis.  Vel,  tentalum  pro  simi- 
litudine,  id  est  ut  exemplum  in  se  daret  nobis  resi- 
stendi  tentationibus,  et  sic  tentatum  tamen  absque 
peccato.  Ex  eo  enim  quod  tentatus  est,  scit  conpati ; 
ex  eo  autem  quod  sine  peccato,  potest  liberare.  ErgOf 
quia  et  compatientem  et  potentem  liberare  habemus 
pontificem,  ergo  cum  fiducia  adeamus  ad  thronum 
gratioiy  id  est  ad  Christum,  inquo  non  quaedam  gra- 
tia,  sed  thronus  et  sedes  est  omnis  gratiae.  De  pleni- 
tudine  enim  ejus  omnes  accepimus  {Joan.  i,  16), 
adeamus  ideo,  ut  per  eum  consequamur  misericor- 


ricordiam  consequi,  dicens  :  Vere  per  Christura  pos- 
sumus  consequi  misericordiam  in  auxilio.  Namque 
per  ministerium  omnis  pontiOcis  homines  sub  eo 
possunt  misericordiam  consequi,  qui  jiontifex  longe 
minor  quiasumptu^  ex  hominibus  ;  Christus  autem 
pontifex  ex  Deo.  Et  in  quibusdam  verbis  pontificem 
istum  Christo  comparabit,  et  in  aliis  minoremosten- 
det.  Nec  hoc  repugnare  videatur  quod  ait :  Omnem 
pontificem  constilui^  ut  per  ministerium  ejus  raiseri- 
cordiam  consequantur  subditi.  Cum  in  multis  hoc 
defuerit,  quia  licet  hoc  dcesset,  vel  propter  peccatum 
ministri  vel  populi,  ad  hoc  tamen  pontifex  consecra- 
tus  fuit  ut  per  ministerium  ejus  misericordiam  con- 
sequerctur  populus,  nisi  in  altero  peccaverit.  Quod 
ita  ait  :  Consequemur  misericordiam  per  pontificera 


rfiamdecommissis,  ^<apudeuminyem*am««^rah*am^  Chrislum.  Namque  omnis  pontifex  ex  hominibus. 


in  auxiliOf  id  est  auxiliatricera  ad  bene  operandura 
de  fiituro.  Auxilio,  inquaro,  non  pro  velle  nostro  sed 
opportuno,  quia  quocunque  modo  Dcus  oppoi*tunum 
videat,  nunquam  suos  inadjutosdeseret. 

CAPUT  V. 

«  Omnis  namque  pontifex,  ex  hominibus  assum- 
«  ptus,  pro  hominibus  constituitur  in  his  quse  sunt 
«  ad  Deum,  ut  offerat  dona  et  sacrificiapropeccatis, 
«  qui  condolere  possit  his  qui  ignorant  et  errant , 
«  quoniam  et  ipse  circumdatus  est  infirmitale.  Et 
«  propterea  debet  quemadmodum  pro  populo,  ita 
«  etiam  et  pro  seraetipso  offerre  pro  peccatis.  Nec 
«  quisquara  sumit  sibi  honorem,  sed  qui  vocatur  a 


Quia  antequam  eligatur,  sic  est  ex  hominibus,  quod 
non  plus  possit  confcrre  aliiquam  ille  sibi.  Hic,  in- 
quam,  pontifex  assumptus,  id  esl  divina  voluntate 
electus.  Electio  enim  divina  qua  ST-^  assuraitur, 
hoc  efficil  in  eo  ut  possit  intercedere  pro  populo,  qui 
priusquam  sic  assumatur,  impotens  est  in  hoc  :  velut 
aliushomo.  Assumptus,  inquam,  constituiiur  proho* 
minibus,  qui  paulo  ante  eral  ex  hominibus.  Consti- 
luitur,  inquam,  pro  hominibus,  non  ut  praesit  eis  in 
Eaecularibus,  sed  in  his  quas  sunt,  id  est  quae  perti- 
nent  ad  Deum,  scilicet  ut  obsecret  et  sacrificet  pro 
ilHs. 

In  his  ad  Deum  ita  constituitur  ut  offerat  dona  et 

sacrificia  pro  peccatis  populi  delendis.  Dona  voca- 

Deo  tanquara  Aaron.  Ita  et  Christus  non  semet-  Dbantur  inlege  veleriillae  minores  oblationes.  Sacri- 


«  ipsum  clarificavit  ut  Pontifex  fierit,  sed  qui  locu- 
«  tus  est  ad  eum  :  Filius  meus  es  tu,  ego  hodie  ge- 
«  nui  te.  Quemadmodum  et  in  alio  loco  dicit :  Tu  es 
«  sacerdos  in  aeternum  secundum  ordinem  Melchi- 
«.  sedech.  Qui  in  diebus  carnis  suae  preces  supplica- 
«  tionesque  ad  eum  qui  possit  [posset]  illum  sal- 
«  vum  facere  a  morte  ;  cura  claraore  valido  et  la- 
c  cryrais  offerens,  exarditus  est  pro  sua  reverentia. 
«  Et  quidera  cura  essetFiliusDei,  didicitcxhis  quae 
«  passus  est  obedientiara,  et  consummatus  factus 
«  est  omnibus  obtemperantibus  sibi  causa  salutis 
«  setemsD,  appetlatus  a  Deo  pontifex,  juxta  ordinem 
«  Melchiaedech.  De  quo  nobis  grandis  sermo,  etin- 


ficia  autem,  quando  immolabatur  taurus  vel  hujus- 
modi.  In  Christo  aulem  preces  et  quaecunque  fecit 
usque  ad  horara  passionis  dona  dicunlur.  Sacrifidt 
autem  quando  seipsum  in  ara  crucis  obtulit.  Ubiait 
assumpius  ex  hominibusy  ibi  ostendit  raajoritatem 
Christi,  qui  ex  electione  Dei  assumptus  sit ;  in  his 
quae  praedicta  sunl,  similitudinem,  quia,  si  per  il- 
lum  pontificem  offerentem  dona  et  sacrificia  conse- 
quuntur  homines  misericordiara,  quare  non  sirailiter 
per  Christum  haec  eadcm  offcrenlem  ?  Conslituitur, 
inquam,  pontifex  qui  possit,  id  est  qui  in  usu  habeat 
condolere  his  qui  ignorant,  id  est  ignoranter  ex  sim- 
plicitatepeccanty  et  his  qui  errant^  idest  scienter  in- 


513 


KXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


514 


cidunt  in  peccatum.  Talis  enim  debet  elegi  qui  om-  A  quo  mihi  bene  complacui  (Matth.  in,  17).  i    In  his 


nibus  inGrmitatibus  fratrum  sciat  compati,  non  qui 
impatienter  praecipitet  sententiam  damnationis  in 
subditos.  In  hoc  bene  Christus  similis,  qui  tentatus 
peromnia  compatitur  infirmilatibus  nostris.  Dico 
possit  condolcre,  et  utique  debet,  quoniam  sicut 
subditi,  ita  etiam  ipse  circumdatus  est  infirmitate, 
id  est  et  fragilitate  carnis,  et  saepius  actu  peccati. 
In  hoc  autem  Ghristus  major  quia  absque  peccato. 
Et  quia  ipse  circumdatus  est  infirmitate  :  propterea 
quemadmodum  oflfert  pro  populo  absolvendo  a  pec- 
catis,  et  conservando  de  futuro,  ita  etiam  eodem 
modo  dehet  (et  necesse  est)  offeire  pro  semetipsOy 
in  quo  est  infirmitas  conservando  de  futuro,  et  pro 
peccatis  praeteritis  delendis.  In  hoc  iterum  Christus 


verbis  Filium  clarificavit.  AdjuDgens  autem  :  «  Ip- 
sum  audite  (ibid).  >  in  hoc  verbo  pontificem  con- 
secravit.  Ut  Pater  ostenderet  dignitatem  Filii  :  tu  es 
Filiusmeus.  ItadeChristo  ait.quemadmodumde  pon« 
tificatu  ejusdem  etiam  inalioloco  ejusdem  Scripturae 
ait :  Tu  es  sacerdos^  duraturus  in  asternum  secundum 
ordinem^  id  est  secundum  dignitatem  ordinis  Melchi- 
sedech.  Sacerdotium  autem  Leviticum  non  in  aeter- 
num,  sed  in  tempore  duraturum.  Ideo  sacerdotium 
Christi  necesse  est  ut  maneat  in  aeternum,  quia  sic« 
ut,  nisi  per  eum,  beatitudo  non  potest  haberi,  sic, 
nisi  per  eum  habita,  non  potestretineri.  Inhoc  ite- 
rum  quod  in  aeternum  praelatus  est  sacerdotio  Levi- 
tico,  quia ,  illud  in  tempore.  Et  si  destruendum  sa- 


major  quia  non  indiget  ut  offerat  pro  se,  nisi  tantum  -^  cerdotium  prodesse  potuit,   multo  magis  aetemum 


pro  populo.  Quomodo  hic  pontifex  assumendus  sit, 
subjungit,  dicens  :  Hic  pontifex  sic  debet  offerre,  et 
quisquam  horum  pontificum  non  sumit^  id  est  non 
se  ad  sumendum  honorem  ingerit.  Sumit  dico 
sibif  id  est  respectu  eorum  quae  sua  sunt.  Sumeret 
sibi,  si  per  pecuniam,  si  propler  personam,  si  prop- 
ter  genus,  propter  saecularem  polentiam  vel  hujus- 
modi  ingeratur  in  honorem. 

Haec  enim  omnia  ex  eo  sunt,  sed  qui  propter  vir- 
tutes,  patientiam,  humilitatem  et  hujusmodi,  sume- 
retur  ad  honorem,  hic  non  sibi,  id  est  ex  eo  quod 
suum  est,  sed  ex  virtutibus  quae  Dei  sunt,  sumeret 
honorem.  Nemo  sumit  sibi  honorem,  sed  ille  qui  vo- 
catur  a  DeOy  id  est  qui  divina  vocatione  eligitur. 
Non  dicitur,  vocatur  a  Deo,  quod  vox  divina  ibi  au- 


sacerdotium  Christi ;  quod  etiam  alterius  est  digni- 
tatis,  quia  secundum  ordinem  Melchisedech.  Qui 
Christus  ut  certi  sitis  vos  in  eo  conseculuros  mise- 
ricordiam,  in  diebuscarnissum^  id  est  passibilitatis 
et  mortalitatis  suae.  Naturale  enim  cst  camis  pati  et 
mori.  In  his,  inquam,  diebus  obtulit  preces  et  sup^ 
plicationes  ad  Dcum.Preces  vocat  quascunque  po- 
stulationes  ante  passionis  articulum  fecit.  Supplica- 
tiones,  dicit  quando,  instante  hora  passionis,  tanta 
intentione  oravit  ut  sanguineum  sudorem  emitteret. 
Obtulit,  inquam,  ad  eum,  qui  possit  salvum  facere 
illum  a  morte.  Non  ut  non  moriatur;  sed  ne  mors 
ipsi  diu  dominetur.  Intendens  per  se  liberatum  a 
morte,  humanum  genas  ab  eadem  liberandum.  Ob- 
tulit,  inquam,  ad  eum  cum  clamore  valido^  non  quod 


, ,  ^ — _  ,-,       ,--       _...„  ,        ^ 

diatur,  sed,  si  propter  virtutes  Dei  ab  his  qui  sani^  ila  alte  clamaverit,  sed   cum  valido  clamofe,  id  est 


sunt  eligitur,  idem  valet  ac  si  Deus  diceret :  Yeni  quia 
dignus  es  accipere  pontificatum.  Yocatur  a  Deo  t;^- 
lut  Aaron  a  Deo  vocatus  est.  Aaron  tamen  non  com- 
muni  electione  electus  est,  quia  Filii  Core  contra- 
dixerunt.  Quare  illato  igne  alieno,  thurificantes  ab 
igne  consumpti  sunt,  et  Dathan  et  Abiron  pro  eo- 
dcm  murmurantes,  a  terra  absorpti  sunt  {Num.  xvi, 
31).  SedMoyses  ex  praecepto  Dei,  et  per  miraculum 
assumpsit  Aaron  in  sacerdotium.  Praecepit  enim  ut 
de  XII  tribubus  xii  viromm  xii  virgae  in  tabema- 
culo  ponerentur;  ut  cujus  virga  floruisset,  pontifex 
secundum  manifestam  voluntatem  Dei  fieret.  In  ele- 
ctione  autem  Aaron  ostendit  quod,  si  pauci  sint  qui 
juste  eligant  et  multitudo  contradicat,  tamen  pauco- 


cum  maxima  intentione,  et  cum  lacrymis.  Alibi  non 
invenitur  eadem  hora  lacrymasse  Christum,  nisi  in 
hoc  Evangelio  Pauli ;  cui  non  minus  est  credendum, 
quia,  si  pro  Lazaro  et  pro  destmctione  Hierusalem, 
miserando  ubique  humano  defectui,  lacrymasse  di- 
citur,  multo  magis  lacrymasse  dicendus  est,  ut, 
consummatione  obedientiae  suse,  defectum  humani 
generis  sanaret.  Offerens,  inquam,  preces  cum  la- 
crymis  exauditus  est,  completo  quod  postulabat, 
pro  sua  reverentia,  id  est  pro  suareligione.  Yel  pro 
sua  reverentia,  id  est  pro  obedientia  qua  se  Patrem 
semper  reveritum  fuisse  probavit.  Non  tantum  pre- 
ces  cum  lacrymis  obtulit,  sed  etiam  didicit,  non 
cognitione,  sed  per  experientiam  rei  obedientiam  ex 


Tum   sententia  canonice  eligentium   sequenda  est,  D  his  quas  passus  estyid  est  per  mortem;  cum,  id  est 


multitudinis  error  reprobandus  (iVttm.  xvii,  ^,  10). 
Pontifex  ille  si  tanquam  Aaron  vocatus  sit,  non  se  in- 
gerensinhonorem,  hominibus  prodesse  potest.  Sic  et 
Christus  simili  de  causa  suis  auxiliari  potest,  quia 
Christus  non  clari/icavit,  id  est  non  se  magnificando 
ingessit  ad  hoc,  ut  fieret  pontifex,  sed  Pater  clari- 
ficavit  Christum  qui  locutus  ad  eum,  dicens  :  Tu  es 
FiUus  meus  3  T  C»  ^^o  hodie  genui  te^  sicut  in  prin- 
cipio  Epistolae  exposuimus.  Haec  aulem  non  sunt  verba, 
quibus  Pater  eum  clarificavit ;  sed  in  quibus  Christum 
sacerdotio  dignum  ostendit  :  quando  autem,  dum 
Christus  baptizaretur,  ait :  c  Hic  est  Filius  meus,  in 


quamvis  esset  Filius  Dei  potens  omnia,  sic  tamen 
sacerdotium  suum  implere  voluit.  Et  ipse  consum-^ 
matuSf  id  est  mortuus.  Yel  consummalus,  id  est  in 
dextera  Patris,  ut  nihil  imperfectum  haberet  consti- 
tutus,  factus  est  causa  salutis  astimas  omnibus  ob^ 
temperantibus  sibi ,  non  illis  qui  sibi  renuunt  obe- 
dire.  Causa  utique  salutis  bene  potest  esse,  quia 
appellatus  est  pontifex  non  ab  hominibus,  sed  a  Deo^ 
nec  secundum  Leviticum,  sed  juxta  dignitatem  or- 
dinis  Melchisedech.  Dicturus  eis  quomodo  sacerdo- 
tium  suum  legale  destruat  sacerdotium ,  et  quo- 
modo  omnia  legalia  in  eo  finem  habeant,  quomodo 


515 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORDM  INSTITIJTORIS  OPP.  PARS.  IL 


616 


vero  suum  sacerdotium  praecesserit  legale,   et  ia  A  «  sus    crucifigentes    sibimetipsis   Filium   Dei,   et 


seteruum  sit  permansurum.  Primum  eos  (secundum 
partem  tamen)  aspera  invectione  aggreditur,  et  con- 
venienter  primum  eos  corrigit,  ul  correcti  devotio- 
res  sint  ad  audiendum,  et  proniores  ad  creden- 
dum^  dicens  :  De  qtw,  id  est  quomodo  Christus  sit 
pontifex  secundum  ordinem  Melchisedech  restat 
nobis  sermo  grandis,  id  est  multa  comprehendens, 
et  ininterpretabiliSy  id  est  qui  modo  non  possit  in- 
terpretari,  nec  a  me,  quia  non  habeo  congruos  au- 
ditores,  nec  vobis  interpretabilis ,  quia  capere  non 
potestis.  In  interpretabilis  dico  ad  dicendum^  id  est 
ad  exponendum  vobis,  quoniam  vos  facti  estis  im- 
becilles  adaudiendum,  id  est  adintelligendum.  Vel 
sermo  iste  grandis  est  et  interpretabilis ,  3*70 


c  ostentui  habentes.  Terra  enim  ssepe  venientem 
«  super  se  bibens  imbrem  et  germinans  [generans] 
«  herbam  opportunam  illis  a  quibus  colitur  accipit 
c  benedictionem  a  Deo ;  proferens  autem  spinas  ac 
u  tribulos,  reproba  est ,  et  maledictio  proxima,  cu- 
c  jus  consummatio  in  combustionem.  Confidimus 
c  autem  de  vobis  dilectissimi  meliora  el  viciniora 
«  saluti,  tametsi  ita  .loquimur.  Non  enim  injustus 
«  Deus  ut  obliviscatur  operis  vestri  et  dilectionis, 
c  quam  ostendistis  in  nomine  ipsius,  qui  ministra- 
«  stis  sanctis  et  ministratis.  Cupimus  autem  unum- 
«  quemque  vestrum  eamdem  ostentare  soUicitudi- 
«  nem,  ad  expletionem  spei  usque  in  finem,  ut  non 
«  segnes  efficiamini ,  verum  imitatores  eorum    qui 


quia  multa  sacramenta  hic  continentur,  quae  oportet  n  «  fide  et  patientia  hsereditabunt  promissiones.  Abra- 


exponi.  Grandis  ideo  dico  quoniam  vos  facti  estis 
imbecilles  ad  audiendum.  Vere  imbecilles,  nam  cum 
deberetis  esse  magistri  propter  tempus,  prolixum 
quod  habuistis  ad  discendum;  vos  enim  in  ipso 
initio  praedicationis  conversi  estis.  Cum,  inquam, 
deberetis  esse  magistri,  nunc  rursum  indigetis  ut 
vos  doceamini  quas  sint  elementa  exordiisermonum 
Dei.  In  sermonibus  Dei  multi  gradus  continentur  : 
primum  simplex  instrucCio ,  dehinc  media  ad  ul- 
timum  perfecta.  Exordium  autem  vocat,  ut  quando 
aliquis  docetur  crederc  incarnalionem,  passionem 
Christi,  et  hujusmodi  simplicibus  opportuna.  Ele- 
menta  autem  exordii  sunt  ,  ut  seriatim  enarrare 
materiam  passionis  ,  vel  aliquid  hujusmodi.  Vos 
etiam  facti  estis  tales  quibus  opus  sit  lacte,  id  est 


«  hae  namque  promittens  Deus,  quoniam  neminem 
«  habuit  per  quem  juraret  majorem,  juravit  per 
c  semelipsum ,  dicens  :  Nisi  benedicens  benedicam 
c  te,  et  multiplicans  multiplicabo  te.  £t  sic  lon- 
c  ganimiter  ferens,  adeptus  est  repromissionem. 
c  Homines  enim  per  majorem  sui  jurant,  et  omnis 
c  controversise  eorum  fmis  ad  confirmationem,  est 
« juramentum.  In  quo  abundantius  volens  Deus 
«  ostendere  pollicitationis  suae  haeredibus  immobili- 
c  tatem  consilii  sui,  interposuit  jusjurandum,  ut 
h  per  duas  res  immobiles  quibus  impossibile  est 
«  mentiri  Deum  ,  fortissimum  solatium  habeamus, 
«  qui  confugimus  ad  tcnendam  propositam  spem, 
u  quam  sicut  anchoram  habemus  animae  tutam  ac 
«  firmam;  et  incedentem  usque  ad  interiora  velaml- 


puerili   insinuatione,  et  ita  lacte  quod  non  solido  ^  c  nis,  ubi  praecursor  pro  nobis  introivit  Jesus»  se- 


eibOy  id  est  perfecta  doctrina.  Vere  ita  lacte,  quod 
non  opus  sit  solido  cibo.  f^am  omnis  ille  qui  par- 
ticeps  est  lactis,  id  est  cui  necessaria  est  insinuatio 
puerilis,  hic  talis  expers  sermonis  est  justiticey  id 
est  doctrinae  justorum,  id  est  perfectorum  ;  ideo  ex- 
pers,  quia  parvulus  est  sensu.  Vos  autem  perfecti 
malitia,  sensibus  vero  pueri.  Parvulorum  est  lac, 
sed  perfectorum  est  solidus  cibus,  id  est  solida  doc- 
trina  ;  perfectorum,  id  est  eorum  qui  habent  sen- 
8US,  id  est  intellectus  suos  pro  consuetudine,  id  est 
pro  assiduitate  studii  exercitatos  ad  discretionem 
boni  et  mali,  ut  bonum  discernere  sciant  a  malo,  et 
etiam  de  bonis,  quae  magis  sint  bona  quae  minus, 
^iunt  discemere ;  et  de  malis,  similiter. 

CAPUT  VI. 

«  Quapropter  intermittentes  inchoationis  Christi 
«  sermonem,  ad  perfectionem  feramur,  non  rursum 
•  jacentes  fundamentum  pcenitentiae  ab  operibus 
ff  mortuis,  et  fidei  ad  Deum,  baptismatum  doctri- 
ff  nae,  impositionis  quoque  manuum,  ac  resurrec- 
ff  tionis  mortuorum;  et  judicii  aeterni.  Et  hoc  facie- 
«  mus,  si  quidem  permiserit  Deus.  Impossibile  est 
c  enim  eos  qui  semel  sunt  illuminati,  gustaverunt 
ff  etiam  donum  coeleste ,  et  participes  facti  sunt 
«  Spiritus  sancti,  gustaverunt  nihilominus  bonum 
ff  Dei  verbum,  virtulesque  saeculi  venturi,  et  pro- 
«« lapsi  sunt»  ruraus  renovari  ad  pcenitentiam,  rur- 


«  cundum  ordinem  Melchisedech  pontifex  factus  in 
«  aetemum.  » 

Exposmo. 

3  T  T  Eis  duriter  increpatis,  itemmblanditur  in- 
serendo  se,  dicens.  Quapropter^  id  est,  quia  propter 
tempus  magistri  esse  deberetis,  et  quia  exercitatos 
sensus  in  lege  Domini  vos  oportet  habere,  ideo  nos, 
intermittentes  sermonem  inchoationis  Chrisii,  id 
est  elementa  exordii,  quibus  aliquis  inchoat  in  cog- 
nitione  Christi,  hanc,  inquam,  pueritiam  dese- 
rentes,  feramur  ad  perfeciionem ,  ut  sciamus  quo- 
modo  in  principio  erat  Verbum,  et  Deus  erat  VerlHmi, 
etc.  Feramur,  inquam,  ad  perfectionem,  non  rursum 
T)jacienies  fundamentunpamiieniice  ab  operibut  fitor- 
iuis,  etc.  Opera  mortua  vocat|Vel  peccata»  que 
mortificant,  vel  priora  bona,  propter  peccatum  su- 
perveniens  mortificata.  Poenitere  autem  ab  operi- 
bus  mortuis  est  fundamentum,  quia  nisi  hic  lapis 
primum  ponatur,  nihil  aedificabitur;  fundam^tum 
eiiam  fidei,  quae  sit  ad  Deum;  qui  enim  aliunde 
quaerit  justificationem,  vel  non  onmes  partes  fidei 
credit,  hic  fidem  non  habetadDeum ;  fundamentom 
etiam  docinnce  baptismaium.  Pluraliter  ideo  dicit 
baptismatum,  quia  est  baptismus  in  aqua;  dicitur 
etiam  baptismus  in  lacrymis  poenitentiae ;  tertio  modo, 
in  effusione  sanguinis  pro  Christo.  Fundamentum 
etiam    imposiiionis   manuum;  nisi   enim   qois 


517 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAtJU.  —  IN  EPIST.  AD  HBB. 


518 


credat  quod  per  impositionem  manus  et  peccata  Aiterari  non  potest,  scilicetut  quis  ibi  renoTetnr.  Re- 


dimittantur,  accipiendo  Spiritum  saDCtum,  et  contra 
futura  mala  reboremur,  hic  fundamentum  non  ha- 
bet,  quia  irritum  est  quidquid  superaedificat ;  funda- 
mentum  etiain  resurrectianU  mortmrumy  nisi  enim 
quis  credat  resurrectionem  Christi  efifecisse  resur- 
rectionem  mortuorum,  fidem  perdidit,  et  non  habet 
supra  quod  aedificet ;  fundamentum  etiam  judicii 
cetemi,  iEternum  dicit  judicium,  quia  quidquid 
isti  constituetur  de  bonis  sive  mahs,  in  seternum 
durabit.  Qui  autem  futurum  judicium  non  credit, 
fundamentum  non  habet,  quia  infidelis  est. 

Haec  omnia  propterea  dicuntur  fuodamentum, 
quia  nisi  haec  in  fundamento  praecesserint,  nemo 
aliter  polest  bonum  operari.  Hsec  autem  omnia  ne- 


novari  dico,  eos  qui  semel  illuminati  per  fidem  quia 
crediderunty  qui  etiam,  postquam  fidem  confessi 
sunt,  gustaverunt,  quasi  suavem  gustum  et  jucun- 
dum,  casleste  donum  scilicet  remissionem  de  peccato 
per  baptismum ;  quod  donum  desursiim  est.  Haec 
duo  circafidem.  Qui  etiam  facti  sunt  participesSpi- 
riius  sancti  quod  generaHnguarum,  vel  caetera  dona 
habuerunt.  Qui  etiam  (quod  majus  est)  gustaverunt 
nihilominus  quam  nos  bonumy  id  estjucundum 
verbum  Dei,  id  est  divinitatem  Filii  intellexenint.  Qui 
etiam  gustaverunt,  id  est  quadam  anticipatione  prae- 
libaverunt  virtutes  venturi  sasculi,  id  est  impassibi- 
litatem  et  immortahtatem,  eos  qui  etiam  haec  omnia 
habuerunt,  et  prolapsi  sunt ;  impossibile   et  reno- 


cessaria  erant  illis,  scilicet  fundamentum  poeniten-  p  vari  rursus   motos  ad  pcenitentiam^  et  impossibile 


tiae  ab  operibus  mortuis,  quia  peccaverant  graviter, 
et  bona  opera  quae  in  eis  praecesserant,  sicut  su- 
pra  ait,  multa  eos  passos  pro  Christo  a  contribuli- 
bus  suis,  peccando  irrita  fecerant.  Iterum  fides  ad 
Deum,  quia  si  intelligerent  quomodo  ex  fide  Christi 
omnis  justificatio  habeatur,  non  recurrerent  ad  cir- 
cumcisionem,  quasi  sibi  necessariam.  Si  iterum  de 
baptismo  bene  docti  essent,  quomodo  in  illo  omnia 
peccata  dimittantur,  legalia  confiterentur  esse  su- 
perflua.  Si  etiam  scirent  quomodo  per  impositionem 
manus  Spiritus  sanctus  et  priora  dimittat,  et  con- 
fortet  contra  venientia  mala  non  curarent  legalia . 
Si  iterum  resurrectionem  Ghristi  crederent  esse  ef- 
ficientem  causam    nostrae  resurrectionis  in  gloria. 


est  eos  rursum  esse  cruci/igentes  Filium  Deisibimet 
ipsis,  id  est  in  alia  vita  impotentes  efficere  ut  ulterius 
valeat  sibi  crucifixio  Christi,  et  rursum  non  habentes 
Filium  Dei  ostentui,  id  est  ostensioni  ut  imitentur 
ejus  ostensionem.  Quasi  diceret  :  Rursum  impo- 
tentes  imitari  Filium  Dei.  Yel  aliter  ut  iterationem 
baptismi  negemus  in  hoc  versu :  Impossibile  est  eos 
qui  tales  et  tales  fuerunt,  nedum  inferiores  rursus 
renovari,  id  est  rebaptizari  motos  ad  pcenitentiam. 
Ipsi  dico  si  rebaptizantur,  rursum  crucifigentes  si- 
bimetipsis  Filiura  Dei,  non  quod  in  re  iterum  cru- 
cifigant,  sed  in  peccati  paritate,  quia  una  fides, 
unum  baptisma,  et  Christus  consecrans  illud  semel 
pro  peccatis  nostris  mortuus  est.  Ideo  dicuntur  rursum 


nihil  praeter  Christum  quaererent.  Iterum,  si  pen-      sibi  crucifigere  Filium  Dei  paritate  peccati,  quia,  si 
sarent  quomodo  Christus  judex  futurus  sit  omnium,  ^  prius  per  baptismum  justificati  postea  peccaverunt, 

priinum  baptisma  putant  propterea  sic  irritum  esse 
ut  si  poenitentiam  de  futuro  ad  justificationem  non 
valeat.  Hi  tales  iterum  volunt  cnicifigere  Christum, 
ut  ex  iterata  crucifixione  iteratam  habeant  remissio- 
nem,  nescientes  quod  unum  baptisma  et  una  mors 
Christi;  ita  post  peccatum  sicut  anle  (solummodo  si 
poeniteat),  adomnemjustificationem  sufficiat.  Osten- 
tui  in  priori  sententia  pro  ostensioni  inusitate  qui- 
dem  ponitur,  sed  satis  bene  est  secundum  originem 
vocis  :  ab  ostendo,  ostendis.  Ubisupra  ait  prolapsi: 
illud  pro,  gravitatem  casus  designat,  scilicet  in  cri- 
minale.  Dixit  superius  feramur  ad  perfectionem,  et 
quibusdam  interpositis  adjunxit.  Hoc,  inquam,  fo- 
ciemus,   id   est  ad  perfectionem  feremur,  si  Deus 


per  fidem  Judicis  soli  studerent  placere  Judici.  Quia 
his  omnibus  indigebant,  propterea  ait :  Feramur  ad 
perfectionem  jacientes  (sicut  lapis  in  fundamento 
jacitur)  fundamentum  poenitentiae,  et  sequentia;  sic- 
nt  exposila  sunt.  Jacientes  dico  non  rursum,  id  est 
non  iterato  priori  modo,  ut  sicut  prius  jecimus  in 
vobis  omnia  haec,  et  vobis  peccantibus  destructa 
snnt  rursum  eadem  iterata  destmantur.  Ut  secun- 
dam  hanc  sententiam  illud  rursum  negemus  tan- 
tummodo.  Yel  si  ad  omnia  ponatur  negatio,  senten- 
tia  manet  eadem  sic :  Feramur  modo  ad  perfectio- 
nem,  ita  ut  simus  rursum,  id  est  amplius  jacientes 
fundamentum  poenitentiae ;  modo  quidem  jaciemus, 
sed  videte  ne  rursum  oporteat  jacere.  Sic  ad  omnia 


ponatnr  negatio,  manente  sententia.  Moneo  feramur  D  permiserit,   et  de  eodem  subdit :  Yere  id  fiiciemas 


ad  perfectionem  et  utique  hoe  faciemusj  id  est  ad 
perfectionem  feremur,  si  quidem  Deus  permiserit,  id 
est  si  in  vita  hac  spatium  concesserit  quo  peccata 
Dostra  possint  redimi.  Ideo  dico  si  Deus  promiserit, 
quia  impossUnle  est  in  alia  vita  per  poenitentiam  re- 
novari ;  ibi  enim  locus  accipiendi  quod  meruit ;  hic 
locus  3*7^  merendi.  Quod  itaait.  Si  Deus  per- 
iniserit,  ideo  dico,  quia  in  futnra  vita  non  per- 
mittet. 

Impossibile  enim  est  renovari  per  recuperatam 
justitiam  aliquos  in  alia  vita  motos  ad  poenitentiam ; 
quod  renoyare  rursus  esset.  Hic  enim  licet  quod  ibi 


quod  ad  perfectionem  feremur :  et  justum  est  quo- 
niam  terra  bibens  imbrem,  Per  terram  homines  ac- 
cipit,  qui  ut  fructum  faciant,  excoluntur  verbo 
Dei. 

Haec,  inquam,  terra  bibens  imbrem,  id  est  cnm  mag* 
no  desiderio  suscipiens  divini  verbi  doctrinam,  sicnt 
enim  imber  siccatam  et  induratam  terram  inebriat, 
sic  verbum  Der  cor  induratum  mollescere  facit^  et  con- 
temperat,  ut  fructus  facere  possit.  Terra,  inquamy  bi- 
bens  imbrem  sa^pe  venientem.  Ssepeideoquia  necas- 
sidua,  nevilescat,necnimis  parca^ne  opportunitatem 
fructificandi  amittat,  debet  esse  divinadoctrina ;  sed 


519 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  rNSTITUTORIS   OPP.  PARS  U. 


6M 


ssepe  ut  sit  opportunior  utrinque  coDtemperata.  Ve-Aopere  buo.   Ministrastis  olim  et  adhuc  in  eodon 


nientem  super  se^  quia  et  a  Deo  et  a  prslatis,  qui 
superiores  sunt  in  Ecclesia,  descenditdoctrina.  Ter- 
ra,  inquam,  sic  bibens  imbrem  et  generans  herbam, 
id  est  fructum  boni  operis.  Herbam  dico  opportu- 
nam  illU  a  quibus  colitur,  id  est  prsedicatoribus  qui 
eam  excolunt.  Opportunam  ideo  quia  facit  non  de- 
generem,  sed  fructum  divinitatis;  id  est  secundum 
quod  docentur  operari,  et  vident  in  doctoribussuis. 
Haec,  inquam,  terra  sic  generans  accipit  benedictio- 
nem^  id  est  multiplicationem  bonorum  a  Deo,  Bona 
terra  accipit  benedictionem.  Terra  autem  proferens 
spinas  ac  tribulos,  reproba  est.  Yel  si  habetur  enim, 
itajungatur  non  mutata  seatentia.  Vere  terra,  ge- 
nerans  herbam  opportunam  accipit  benedictionem. 


estis :  cupimus  autem  de  futuro  unumquemque  ve^ 
strum,  ut  nec  unus  desit  ab  hoc  opere  ostentare, 
id  est  frequenter  ostendere  eamdem  sollicitudinem 
administrandi  sanctista^u^  in  finem  vestrum.  Osten- 
tare  dico  ad  expletionem  spei,  id  est  in  futura  bea- 
titudine  compleatur  in  vobis  quod  modo  speratis. 
Ita  cupimus  oslentare;  ut  non  efficiamini  segnes  in 
hac  sollicitudine,  sed  sitis  imitatores  eat^um,  id  est 
sanctorum  quiha^editabuntpromissiones,  id  est  pro- 
missas  beatitudines  :  uon  propter  genus,  sed  fide  et 
patientia,  id  est  per  fidem,  et  quia  diu  sustinendo 
non  fuerunt  fatigati. 

Quia  sciebat   Paulus  multum  placere  illis  si  pa- 
tribus  eorum  diceret  repromissam  salutem,  ait,  ae 


Nam  terra  proferens  spinas  ac  tribulos  reproba  est.  -o  s\  quilibet  interrogaret :  Suntne  factse  promissiones 


3  TO  Proferens,  nolat  tam  male  peccare,  ut  pravo 
exemplo  corrumpat  alios.  Per  spinas,  peccata  acci- 
pit  minus  pungentia ;  pef  tribulos  (qui  asperius  pun- 
gunt)   graviora.   Terra,  inquam,  spinas  ac  tribuios 
proferens  reproba   est,  id  est  inimica  Deo,  et  pro- 
xima  maledictOf  id  est  perditioni.  Ubi  ait  proxima, 
significat  poenam  quidem  prope  esse,  sed  adhuc  per 
paenitentiam  posse  evadere.    ConsummatiOf  id  est 
finis  cujus  reprobae  terrae  erit  in  combustionem^  id 
est  in  perpetuum  ignem  nisi  poeniteat.  Idem  versus 
proximae  litterse  conjungitur,  non  tamen  sic  idonee. 
Yere  in  alia  vita  nemo  potest  renovari  ad  poeniten- 
tiam  ;  nam   terra,  id  est  homo  in  hac  vita  tantum 
bibit  venientem  imbrem,  id  est  potest  niti  ad  emen- 
dationem.    Hic  enim  locus  merendi,  ibi  recipiendi. 
Yel  secundum  aUam  sententiam,    impossibile  est 
renovari,  id  est  rebaptizari.   Nam  terra  semel  bibit 
imbrem,   id  est  homo  semel  suscipit  aquam  bapti- 
smatis. 

Quia  satis  duciter  eos  increpavit,  dicens  superius, 
cum  deberetis  esse  magistri ;  rursum  indigetis  ut 
doceamini,  etc.  Per  hoc  iterum  quod  prope  dixit  de 
benedictione  bonse  terrae,  suasit  eis  fructum  oppor- 
tunum  facere>  et  per  contrarium  deterruit,  nunc 
blanditur  eis,  ut  sicut  minis  concussit,  ita  modo 
foveat  blandimentisy  dicens :  Tametsi  ita  loquimur^ 
increpando  vos  superius,  tamen,  o  dilectissimi  nos 
confidimus  de  vobis  meliora,  quam  combustionem, 
et  viciniora  saluti  vestrae,  quam  sint  spinae  et  tri- 
buli.  Ubi  ait  de  vobiSj  signiGcat  talem  naturam  esse 


Sunt  utique  ;  nam  Abrahae.   Et  tria  subjungit  quod 
et  promissiones  faclae  sint,  et  per  jusjurandum  con- 
firmatae,  et  in  Abraham  jam  impletae  dicens  :  Deus 
promittens  Abrahas  juravit  per  semetipsum,  et  ideo 
per  semetipsum,  quoniam  neminem  habuit  majorem 
per  quem  juraret ;  et  quare  ?  Ideo  quia  majorem 
non  habuit,  per  se  juravit,  subdet,  sed  verba  juris- 
jurandi  praemittit :  juravit,  inquam,  (2u;^n«:  OAbra- 
ham  nisi  benedicam  te,  id  est  incremento  virtutum 
ditavero  te  in  hac  vita.  Benedicam  dico,  benedicens^ 
id  est  ita  ut  in  officio  benedicendi  semper  maneam, 
et  nisi  multiplicabo  te  in  futura  beatitudine  remu- 
nerando  fidem  tuam.  Multiplicabo,  inquaro,  multi" 
plicansy  id  est  non  hujus  multiplicationis  finem  fa- 
ciens  nisi  hoc   fecero,  (defectio  locutionis)  sequatnr 
^  quodcunque  inconveniens.  Et  sic  Abraham  certifica- 
tus,  Abraham  ferens  longanimiter,  quia  et  diu  et 
mufta  adversa  sustinuit,  adeptus  est  tandem  repro^ 
missionem,  id   est  saepe  promissam  beatitudinem. 
Ideo  juravit  quia  homo  jurat.   Ideo  per  se,  quia 
major  eo  non  est ;  homines  enim9^€^jurantper 
majorem  sui ;  ideo  Deus  post  promissionem  juraTit 
condescendens  consuetudini  hominum,  quorum  usus 
est  certos  fieri  per  jusjurandum,  sicut  Jesus  diebus 
suis  secundum  morem  illius  regionis,  in  parabolis 
et  similitudinibus  loquebatur  illis,  cum  tamen  jurare 
Dei  nihil  aliud  sit,  quam  immutabiliter  stabilire.  Ho- 
mines  jurant  per  majorem  sui,  et  juramentum  /ini$ 
est  omnis  controversioey  id  est  altercationis  eonim, 
valens   ad   confirmationem   allerius  partis,  in  quo. 


in  eis,  quse  sit  idonea  correctioni.  Meliora  et  vicinio-  D  scilicet  per  juramentumy  Deus  volens  abundantius 


ra  hsec  comparatio  non  fit  inter  participantia.  Pro- 
pterea  de  vobis  confidimus  quia  multa  bona  olim 
operati  estis  ;  quse  si  (postquam  poenitueritis)  Deus 
non  retribueret,  injustus  esset,  sed  Deus  non  est  in- 
justus  ut  obliviscatur  operis  vestri ;  quo  omnia  vestra 
omnibus  communia  fecistis,  et  dilectionis  quia  hoc 
opus  non  timoris,  sed  ex  dilectione  processit,  quam 
dilectionem  ostendistis  in  nomine  ipsius,  id  est  ad  ho- 
norem  Dei.  Operis  vestri  bene  dico,  quia  vestra  mt- 
nistrastis  sanctis,  et  adhuc  eadem  dilectione  mini" 
strastis.  Tripiex  bonum  notat  in  eis,  scilicet  opus 
bonum,   et  dilectionem  et  honorificentiam  Dei  in 


ostendere,  Abuudauter  enim  per  promissionem,  sed 
abundantius  ostendit  per  juramentum.  Volens  osten- 
dere  immobilitatem,  id  est  immutabilitatem  sui  con- 
silii.  Gonsilium  Dei  fuit  (quod  vix  aliqui  cognove* 
rant)  per  fidem  Christi  salvare  homines. 

HoCy  inquam,  consilium  ostendens  immobile  /ur- 
redibus  pollicitationis,  idest  frequentispromissionis, 
posuit  jusjurandum  inter  promissionem  et  impletio- 
nem  medium.  Ad  hocposuit,  utperduas  resimmth 
bileSf  scilicet  per  promissionem  et  jusjurandmn,  in 
^tti^ta  impossibile  est  mentiri  Deum,  quia  nec  in  al- 
tero ;  per  has  duas  res  habeamus  solatium  fartissi'' 


5ti 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


52i 


mum,  id  est  quod  in  omm  adversitate  fortes  nos  fa-  A  «  cimatus  est.  Adhuc  cnim  in  lumbis  palris  erat, 


ciat,  Yolentes  ad  horam  pati  ut  in  aeternum  regne- 
mus.  Jusjurandum  dicitur,  quasi  quod  jus  est  ad 
jurandum.  Perjurium  autem  non  jusjurandum,  sed 
jus  non  jurandumdicliuT,  In  hocjuramentoDei  au- 
ctoritatem  habemus  jurandi,  ila  tamen  ut  ncc  su- 
perflue  juremus,  etiamsi  veritatem  dicamus,  nec, 
ubi  necesse  est,  veritatem  juramento  confirmare  de- 
seramus.  Habeamus  solatium  nos  qui  confugimus  in 
omni  tribulatione  ad  spem  tenendam,  non  propter 
adversa  deserendam.  Spem  duco  propositam}&xn  no- 
bis  in  Abraham  et  impletam.  Vel  propositam,  id 
est  omnibus  in  fide  sperantibus  oblatam.  Ille  con- 
fugit  ad  spem,  qui  tribulationcm  spernit  gaudio 
beatitudinis ,   quam   sibi    futuram    sperat.    Quam 


«  quando  obviavit  ei  Melchisedech.  Si  ergo  con- 
«  summalio  per  sacerdotiura  Leviticum  erat  (po- 
«  pulus  enim  sub  ipso  legem  accepit)  quid  adhuc 
«  nccessarium  fuit  secundum  ordinem  Melchisedech 
«  alium  surgere  sacerdolcm,  et  non  secundum  or- 
«  dinem  Aaron  dici  ?  Translato  enim  sacerdotio, 
«  necesse  cst  et  ut  legis  translatio  Bat.  In  quo  enim 
«  haec  dicuntur,  de  alia  tribu  est,  de  qua  nullus 
u  ahari  praesto  fuit.  Manifestum  est  cnim  quod  ex 
«  Juda  ortus  sit  Dominus  noster,  in  qua  tribu  nihil 
«  de  sacerdotibus  Moyses  locutus  est.  Et  amplius 
«  adhuc  manifestum  est,  si  secundum  similitudi- 
«  nem  Melchisedech  exsurget  alius  sacerdos,  qui 
«  non  secundum  legem  mandati  carnalis  factus  est. 


spem  habemus  sicut  anchoram  animx  tutam  at;  -d  «  sed  secundum  virtutem  vitaB  insolubilis  [dissolu 


firmam ;  ut  sicut  anchora  navim  tenet  ne  submerga- 
tur ;  sic  spes  animam  nostram  faciat  tutam)  ne 
submergatur  consentiendo  iniquitati,  et  firmam  quod 
nunquam  refugiat  pati  saltem  in  minimo  titubans. 
Spemetiamdicoincedenlem  usque  in  interiora  vela- 
minis,  id  est  in  interiorem  et  velatam  beatitudi- 
nem,  quam  nemo  viventium  vidit.  Interiora  velami- 
nis  dicebatur  iocus  Sancta  sanctorum  quae  post  ve- 
lamen  erant.  Ante  velamen  autem  locus  dicebatur 
Sancta,  in  quo  stabant  sacerdotes,  sed  ad  sancta 
sanctorum  semel  in  anno  ingrediebatur  pontifex ; 
quae  interiora  velaminis  significabant  coclestem  bea- 
titudinem,  nobis  in  hac  vita  velatam.  Et  sicut  spe- 
ramus  illuc  utique  incedemus,  quia  ubi,  id  est  in 
quae  interiora  introiit  Jesus  prcecursor^  id  est  prce 


«  bilis].  Conteslalur  enim,  quoniam.  Tu  es  sacer- 
0  dos  in  aeternum  secundum  ordinem  Melchisedech. 
c  Reprobatio  quidem  fit  praccedentis  mandati,  prop- 
«  ter  infirmitatcm  ejus  et  inutilitatem.  Nihil  enim 
«  ad  perfectum  adduxit  lex.  Introductio  vero  melio- 
«  ris  spei,  per  quam  proximamus  ad  Deum,  et  quan- 
«  tum  est  non  sine  jurejurando.  Alii  quidem  sine 
« jurejurando  sacerdotes  facti  sunt ;  hic  autem  cum 
c  jurejurando  per  eum  qui  dixit  ad  illum  :  Juravit 
«  Dominus  «t  non  pcenitebit  eum  :  tu  es  sacerdos 
«  in  aetemum.  In  tantum  melioris  testamenti  spon- 
«  sor  factus  est  Jesus.  Et  alii  quidem  plures  facti 
«^  sunt  sacerdotes,  idcirco  quod  morle  prohiberen- 
«  tur  permanere ;  hic  autem  eo  quod  maneat  in 
«  aeternum,  sempitemum  habet  sacerdotium.  Unde 


nobis  currens  ut  eum  sequamur,  cursor  ideo  quia  ^ «  et  salvare  in  perpetuum  potest,  accedens  [acce- 

M  dentes]  per  semetipsum  ad  Deum,  semper  vivens 
«  ad  interpellandum  pro  nobis.  Talis  enim  decebat 
u  ut  nobis  esset  pontifex,  sanctus,  innocens,  impol- 
«  lutus,  segregatus  a  peccatoribus,  et  excelsior 
«  coelis  factus.  Qui  non  habet  necessitatem  quoti- 
«  die,  quemadmodum  sacerdotes,  prius  pro  suis 
«  delictis  hostias  oflferre,  deinde  pro  populo.  Hoc 
«  enim  fecit  semel  seipsum  offerendo.  Lex  enim 
M  homines  constituit  sacerdotes,  infirmitatem  ha- 
«  bentes ;  sermo  autem  jurisjurandi  qui  potest  le- 
u  gem  est,  Filium  in  aetemum  perfectum.  »    ^ 


nuUa  culpa  cursum  ejus  aliquando  reflexit.  Introiit, 
inquam,  pro  nobis  introducendis.  Pro  nobis  optime 
dico,  quia  factus  est  pontifex  noster  duraturus  in 
ceternum^  secundum  dignitatem  ordinis  Melchise- 
dech. 

CAPUT  VH. 

c  Hic  enim  Melchisedech  rex  Salem,  sacerdos 
«  Dei  summi,  qui  obviavit  Abraha3,  regresso  a  caede 
«  regum,  et  benedixit  ei,  cui  et  decimas  omnium  di- 
«  visit  Abraham,  primum  quidem  qui  interpretatur 
«  rex  justitice,  deindeautem  rexSalem,  quod  est  rex 
«  pacis,  sine  patre,  sine  matre,  sine  genealogia^  ne- 
«  que  initium  dierum,  neque  finem  vitae  habens, 

«  assimilalus  autem  Filio  Dei,  manet  sacerdos  in  D     QvLomo&o  secundumordinemUelchisedech^vaxjXiAA 
«  perpetuum.  Intuemini  autem  quantus  sit  hic,  cui  et     interpositis  tandem  exsequitur,  dicens  :  Bene  dico 


Exposmo. 


«  decimas  dedit  de  praecipuis  Abraham  patriarcha. 
«  Et  quidem  de  filiis  Levi  sacerdotium  accipientes, 
«  mandatum  habent  decimas  sumere  a  populo  se- 
«  cundum  legem,  id  est  a  fratribus  suis,  quanquam 
«  et  ipsi  exierunt  de  lumbis  Abrahae.  Cujus  autem 
«  generatio  non  adnumeratur  in  eis,  decimas 
«  sumpsit  ab  Abraham  et  hunc  qui  habebat  repro- 
«  missiones3^  JL  benedixit.SineuIIaautemcontra- 
«  dictione,  quod  minus  est,  a  meliore  benedicitur.  Et 

•  hic  quidem  morientes  homines  decimas  accipiunt, 

•  ibi  autem  contestatur  quia  vivit.  Et  ut  ita  dictum 
«  sit  per  Abraham  et  Levi,  qui  decimas  accepit  de- 

Patrol.  CLin. 


Jesum  pontificem  secundum  dignitatem  Melchise- 
dech.  Hic  enim  Melchisedech  rex  Salem,  quae  nunc 
Hiemsalem,  tunc  dicebatur  Salem  ;  sed  propter  Je- 
busaeos  eam  postea  inhabitantes,  additum  est  Hieru 
ad  Salem,  et  exinde  nomen  habuit  Hierusalem.  Hic, 
inquam,  rex  Salem,  fuit  sacerdos  Dei  summi,  id  est 
non  ab  hominibus  neque  per  hominem,  sed  de  di- 
gnitate  sua  confidens  assumpsit  sibi  sacerdotium 
Dei;  qui  Melchisedech  obviam  venit  Abrahasregresso 
a  ccede  regum,  qui  Lot  nepotem  suum  ducebant 
captivum,  et  ei  Abrahae  benedixit  Melchisedech,  cut 
benedicenti  sibi  Abraham  divisit  deoimoi  omnium 

47 


523 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


524 


spoliorum  {Gen,  xiv,  20).  Hic  primum  quidem  di- A  hocquo(laliquic^^/mL«t;iaccipi^n^^i«ac^r(/o^ium, 


ctus  est  Melchisedech,  qui  id  est  quod  nomen  inter- 
pretatur  rex  justitice.  Deinde  autem  diclus  esl  rex 
Salemy  quod  est  interpretatum  rex  pacis  Hiciterum 
Melchisedech;  sine  paire,  sine  matre,  non  quod  pa- 
rentes  non  habuerit,  sed  quia  Scriptura  eum  ha- 
buisse  nullatenus  dicit.  Fuit  etiam  sine  genealogia, 
non  habens  filios  vel  filias,  neque  initium  dierum 
habenSf  neque  finem  vitcey  quod  Scriptura  loquatur, 
fortassis  serio  praetermittens.  Hic  autem  Melchise- 
dech  assimulatus  in  praemissis  Filio  Dei,  manet  sa- 
cerdos,  id  est  sacerdotium  ejus  durat  in  perpetuum. 
Quomodo  assimulatus  Filio  Dei,  revertentes  exse- 
quamur  per  sicgula.  Melchisedech  dicitur  rex  justi- 
tise  :  quis  autem  rex  justitiae  nisi  Ghristus,  qui  per 


habent  mandatum  sumere  decimas  a  populo,neca\io 
modo  auderent,  et  hoc  secundum  legem,  in  qua  servi 
sunt.  A  popuio  dico,  id  est  a  fratrihus  suis,  qui, 
propterea  quia  fratres,  libenter  tribuunt  eis,  in  hoc 
quod  sumunt  decimas,  differunt  a  populo ;  quan^ 
qmm  etiam  ipsifiliiLeyiexierint  de  tumbis  Abrahce^ 
sicut  reliqui  de  populo.  Filii  Levi  sumunt  decimas 
a  fratribus,  sed  Melchisedech  generaiio,  cujus  non 
adnumeratur  in  eis,  id  est  in  Judaeis,  hic,  inquam, 
sumpsit  decimas  ab  Abraham  et  benedixit  hunc  in 
tempore  majoris  dignitatis  suae,  scilicet,  quando 
jam  habebat  repromissiones  a  Deo. 

Nunc  ex  praemissis  colligit,  Abraham  dedit,  Mel- 
chisedech  benedixit,  sine  ulla  contradictione.  NuUus 


procellas  mundi,    suos  regit  in  justitia.   Ghristus  -o  enim  hoc  contradicere  potest,  quin  iilud  quod  mi- 


etiam  rex  Salem,  id  est  pacis  :  quia,  postquam 
suos  in  justitia  rexit,  in  pace  vera  angelorum  loca- 
tos  regere  non  desinit.  Sacerdos  Dei  summi :  quis  au- 
tem  tantus  sacerdos  sicut  Ghristus,  qui  propter  ino- 
bedientiam  399  Patris  seipsum  obtulit  in  ara  cru- 
cis  qui  obviam  venit  Abrahae  regresso  a  caede  quin- 
que  regum.  Quinque  reges,  quinque  sensus  corpo- 
ris  sunt,  per  quos  omnia  vitia  in  homine  dominan- 
tur,  ut,  per  visum,  cupiditas,  dum  desiderat  qnod 
vidit ;  et  sic  per  caeteros  sensus,  juxta  quod  in 
Evangelio  mulieri  dictum  est.  c  Quinque  viros  ha- 
buisti  (/oan.  iv,  18).  » 

Per  Abraham  quicunque  fidelis  intelligitur ;  uni- 
cuique  autem  fideli  revertenli  a  csde  hostium,  id 
est  vitiorum,    per  quinque   sensus  dominantium, 


nus  est  benedicelur  a  meliore.  Etiam  enim  si,  se- 
cundum  aliud,  major  sit  qui  benedicitur,  in  eo  ta- 
men  constat  esse  minorem  quod  ab  eo  qui  benedi- 
cit,  hoc  quod  non  habebat  qui  benedicitur,  accipit. 
Hoc  etiam  modo  intuemini  dignitatem  Melchisedech, 
quia  hic  quidem,  id  est  in  sacerdotio  Levitico  mo- 
rientes  homines  accipiunt  decimas.  Ibi  aulem  in 
superiori  loco  Scripturae  contestatur  Moyses,  quod 
Melchisedech  vivit,  dum  de  vita  loquens  de  morte 
nil  adjunxit.  Hoc  etiam  modo  intuemini  dignitatem 
ejus,  quia  Leviqui  decimas  accipit,  ipse  etiam  Levi- 
ticus  ordo  decimatus  est,  id  est  decimas  dedit.  Et 
hoc  dico,  ut  ita  dictum  sit  decimas  dedisse  LeYi  per 
Abraham,  id  est  per  materialem  causam.  Quando 
enim  Abraham  decimas  dedit,  adhuc  omnes  erant 


obviam   venit  Ghristus,  dando  incrementum   boni  ^  in  lumbis  Abrahae.  Quod  optime  sequi  videtur.  Si 


operis.  Legitur  etiam  ibi  obtulisse  Abrahse  panem 
et  vinum  (Gen.  xvi,  18),  quod  hic  non  habetur ;  quae 
panis  scilicet  et  vinum,  corpus  et  sanguinem  Ghristi 
significant  quorum  participatione  et  peccata  dimit- 
tuntur,  et  suscipiens  de  futuro  contra  vitia  confor- 
tatur.  Cui  divisit,  Abraham  (Ibid.,  20),  id  est  fidelis 
decimas  omnium,  id  est  perfectiones  omnes  quae 
habuit.  Quisque  enim  fidelis  omnem  perfectionem 
suam  Christo  attribuit  per  decem,  qui  numerus  per- 
fectus  est  (quia  usque  ad  decem  numerus  crescit, 
nec  ultra  sed  a  principio  recapitulat  dicendo,  unde- 
cim,  id  est  unus  et  decem)  perfectio  designatur. 
Primum  quidem  dictus  Melchisedech,  qui  interpre- 
tatur  rex  justitice.  Deinde  rex  Salem  quod  est  rex 


enim  omnes  in  Adam  peccavimus,  quia  in  lumbis 
ejus,  quando  peccavit,  eramus,  quare  Levi  dedisse 
decimas  non  dicatur,  qui  in  lumbis  Abrahae  erat, 
Abraham  dante  decimas  ?  Et  vere  Levi  decimas  de- 
dit  per  Abraham  dantem,  quia  adhuc  Levi  erat  in 
lumbis  patris  sui  Abrahce,  quando  Melcliisedech  ob- 
viam  venit  ei  Abrahae  danti  sibi  decimas.  Si  enim 
tunc  temporis  393  esset  Isaac,  non  diceretur  Levi 
tunc  in  lumbis  Abrahae  fuissc;  sed  in  lumbis  Isaae : 
sed  quia  adhuc  erat  in  lumbis  Abrahae  per  Isaac, 
similiter  et  Levi.  Levi  dicitur  decimatus  in  lumbis 
Abrahae,  et  non  Christus,  licet  filius  sit  Abrabe  : 
quia  Christus  non  secundum  concupiscentiara  car- 
nis  de  lumbis  Abrahae  natus  :  Levi  autem  per  legem 


pacis ;  ita  Ghristus  prius  regit  suos  in  juslitia  hu-  D  membrorum,  quae  est  concupiscentia  camis,  de  lum- 
jus  vitae ;  in  alia  vita  regit  eos  in  pace.  Sine  patre     bis  Abrahae  natus  est. 


Christus  secundum  carnem,  sine  matre  secundum 
deitatem,  sine  genealogia,  quia  filios  carnis  non  ha- 
buit,  non  habens  initium  dierum,  nee  finem  secun- 
dum  divinitatem,  coa^ternus  Patri.  Per  praecedentia 
aatis  commendata  est  dignitas  Melchisedech,  sed 
nunc  etiam  ad  augmentum  dignitatis  ejusdem  intue- 
mini ,  quantus  sii  hic  Melchisedech ,  cui  Abraham 
patrlarcha,  id  est  princeps  patrum  nostrorum,  Isaac 
et  Jacob,  dedit  decimas,  quasi  servus  ejusque  tribu- 
tarius,  et  de  prascipuis  quae  habebat.  Et  hoc  etiam 
alio  modo  intuenunii  quantus  sit  Melchisedech  :  per 


Ostendit  superius,  sacerdotem  esse  Christiim  se- 
cundum  ordinem  Melchisedech,  sufficienterque  pro- 
bavit  hoc  sacerdotium,  et  tempore  et  multa  dignitate 
excellentius  esse  sacetdotioLevi:quoditeram  mnltis 
modis  depressit.  Nunc  autem  commendato  sacerdo- 
tio  Ghristi,  transit  ut  ostendat  quomodo  per  sacer- 
dotium  Christi^  Leviticum  destruatur  sacerdotiom  : 
quo  destructo,  ex  necessitate  probat  sequi  destruc- 
tionem  lcgis.  Littera  sic  jungitur  :  Quandoquidem 
Christus  factus  est  sacerdos  secundom  ordinem 
Melchisedech,  et  hoc  sacerdotiom  omnimodo  prseesse 


525 


EXPOSITIO  m  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.   AD   HEB. 


526 


Levitico  satis    probatum  est  :    Ergo,   tu  legalis,  A  manifestum  est  ampliuSy  id  est  ampliori  et  firmiori 


responde  mihi  de  hoc  quod  sequitur  :  Si  per  sacer^ 
dotium  Leviticum  erat  consummatiOi  id  est,  habeba- 
tur  perfecta  justificatio.  Et  bene  dico  per  sacerdo- 
tium  debere  fieri  consummationem :  quia  populus 
accepit  legem  existentem  sub  ipso  sacerdotio.  In  ma- 
nu  enim  sacerdotis  lex  erat,  et  lex  impleri  non  po- 
teraty  nec  saltem  minimum  operari,  nisi  ministerio 
sacerdotis.  Si,  inquam,  consummatio  erat  per  Le- 
viticum  sacerdotium,  quid  adhuc  postquam  vetus 
sacerdotium  consummaret,  necessarium  fuit  dici  a 
propheta  David  surgere  sacerdotem  alium  a  Levili- 
cis,  et  secundnm  tribum.  Surgere  secundum  dignita- 
tem  ordinis  Melchisedech.  Et  ne  ille  diceret,  utique 
surgat  secundum  hunc  ordinem  ila  ut  commistim 


ratione,  quia  magis  valet  probatio  de  ritu  quam  de 
tribu.  Manifestum  est;  inquam,  translatum  sacerdo- 
tium  esse,  si  hoc  est  quod  secundum  similitudinem 
et  ritum  Melchisedech  exsurgat  sacerdos  aliuSy  sicut 
praedictum  est  :  qui  alius  non  est  factus  sacerdos  se- 
cundum  legem  mandati  carnaliSy  id  est  quae  lex  so« 
iummodo  mandabat  et  promittebat  carnalia  :  sed 
factus  est  sacerdos  secundum  virtutem,  id  est  deita- 
tem  quse  erat  in  eo. 

Yirtutem  dico  vitai  insolubilis,  id  est  per  quam 
dabat  credentibus  in  se  vitam  insolubilem,  id  est 
setemam.  Vel  ita  :  Non  est  secundum  legem  man- 
dati  carnalis,  id  est  secundum  carnalem  intellectum 
legis,  sed  secundum  virtutem  ipsius  legis,  spirita- 


teneat  ordinem  Aaron.  Ad  hoc  ait  ita  dici  secundum  ^  lem,  scilicet,  intellectum.  Yirtutem  dico  vitae  inso- 

Jl  •  _        _    _         %g^l_l_*_^     J     _      _1  A  «^    -*._»  ^l  A  Zm^  ^l*  A  ^    ^».       ^  ^^      1  %       •!•  •  •  *A  t*  *•  1  •  ••  •«^•« 


ordinem  Melchisedech,  ut  non  sit  in  aliquo  secun- 
dum  ordinem  Aaron.  Surgere  ideo  ait  quia  Levitici 
sacerdotes  depressi  erant  impotentes  excutere,  vel  a 
se,  vel  a  populo  jugum  peccati  per  legem.  Hic  autem 
Ghristus  surrexit,  per  cujus  sacerdotium  fideles 
excutientes  jugum  peccati  ad  beatitudinem  exsur- 
gunt.  Quasi  diceret :  Si  per  Leviticum  sacerdotium, 
esset  consummatio,  frustra  surgeret  aliud  sacerdo- 
tium  secundum  Melchisedech  ad  consummandum  : 
sed  surrexit  aliud  sacerdotium,  Leviticum  igitur 
non  consummabat  :  habemus  assumptionem  trans- 
lato  sacerdotio,  etc. 

Littera  tamen  sic  jungitur.  Quasi  diceret  aliquis 
Quare  dicis  legem  sub  sacerdotio,  et  sacerdotium 
esse  destructum,  surgente  a]io  sacerdote  ?  Quid  per 


lubilis»  quia  spiritalis  operatio  legis  vitam  promittit 
setemam,  sicut  infirmitas  vitam  carnalem.  Dico 
translatum  est  sacerdotium,  si  surrexit  alius  sacer- 
dos  ;  sed  sacerdos  alius  surrexit  et  hoc  ab  auctori- 
tate  probat,  dicens  :  Yere  surrexit  alius  sacerdos, 
quia  David  contestatur,  id  est  mecum  vel  cum  mul- 
tis  aliis  Scripturis  testatur.  QuoniamtUy  Christe,  es 
sacerdos  in  astemum  secundum  ordinem  Melchise^ 
dech,  Cum  dederet  dicere,  Christus  est  sacerdos  ut 
fideliter  poneret  verba  prophetiae,  ait  :  Tu  es  sacer- 
dos.  Causamquare  vetus  sacerdotium  sit  destmctum, 
et  novum  inductum  subjungit  ne  adversarius  oppo- 
neret.  Quare  dicis  Deum  dedisse  aliud  sacerdotium 
ad  reprobationem  veteris,  qui  vetus  utique  sacerdo^ 
tium  instituit  ?  Ad  hoc  respondens  ait  :  Reprobatio 


hoc  intendis  ?  Ideo  utique  dico  legem  sub  ipsO;  et  ^  quidem  prcecedentis  mandati  fit  et    veteris  legis 

propter  infirmitatem  ejus^  id  est  quia  etiam  tempore 
quo  tenebatur  infirma  erat  :  quia  et  si  aUquam  non 
tamen  perfectam  dabat  justificationem  :  reprobata 
propter  inutilitatem  ejus  :  quia  Jam  non  solum  est 
infirma  si  tenetur,  sed  etiam  damnosa.  Yere  infir- 
mitatem  habuit.  Tempore  enim  quo  tenebatur  /ex, 
nihil  adduxit  adperfectumy  id  est  nihil  adducere  va- 
luit  ad  perfectionem,  quia  et  si  aliqui  sub  ea  fucre 
perfecti,  non  per  eam,  sed  per  fidem  venturi.  In  eo 
quod  lex  dicitur  praecedens,  significatur  aliud  de- 
bere  consequi  ad  corrigendam  legis  imperfectionem. 
Reprobatio  quidem  praecedentis  mandati,  introdu-- 
ctio  vero  fit  melioris.  Ut  magis  commendet,  non  ait 
mandati  sed  spei  :  quia  hoc   novum  mandatum 


ipsum  Leviticum  sacerdotium  esse  destructum,  quia 
trantlatosacerdotio,necesse  est  utfiat  translatio  /e- 
gis  ejus  sacerdotii,  cum  lex  sit  in  manu  sacerdotis. 
Destructionem  autem  legis  probare  intendo,  dum 
sacerdotium  ejus  destmo.  Yere  alius  surrexit  sa- 
cerdos,  et  vere  sacerdotium  est  translatum,  quod 
idem  est :  nam  alius  secundum  tribum  et  secundum 
ritum.  Yel  quia  translatum  est,  quia  et  secundum 
tribum  et  secundum  ritum.  Secundum  tribum  esse 
translatum  prius  ostendit,  dicens  :  Vere  translatum 
est,  yel  vere  sacerdos  alius  est ;  nam  Christus  in  quo, 
id  est  in  cigus  consideratione  dicuntur  hcec ;  de  alia 
^n^u  e5^,etnondetribu  Levi,  de  gua  aliatribu  nul- 
lus  fuitprcesto,  id  est  prsestabiliter  altari.  Et  vere  de 


alia  tribu :  quia  manifestum  est  quod  Dominus  no-  J)  Christi  tale  est,  in  quo  habeatur  spes,  non  caraalis 


ster  Chnsius  ortus  sit  ex  Juda,  inqua  tribu  Moyses 
nihil  locutus  est  de  sacerdotibus,  ut  quilibet  de  iila 
tribu  deberet  sacerdos  fieri.  Translatio  autem  sacer- 
dotii  secundum  tribum  jam  praecesserat  in  SamuelCi 
rq>robatis  filiis  Heli,  qui  secundum  lineam  generis 
haeredes  erant  sacerdotii  :  quae  transmutatio  signifi- 
cabat  veram  (quae  futura  erat  in  Christo)  transmu- 
tationem  [translationem].  Probat  iterum  secundum 
ritum  translatumesse  sacerdotium  quod  non  amplius 
visum  fuerai ;  quia  3^>&licet  tribus  reprobaretur, 
ritus  tamen  non  sunt  mutati.  Unde  ait :  Probavi  se- 
cundmn  tribum  transferri  sacerdotium.  Adhuc  etiam 


sed  gloriae  coelestis  :  perquam  spem  non  solum  pro- 
pinquamus,  sed  etiam  proximamus  ad  Deum.  Le- 
gem  fuisse  infirmam,  mandatum  autem  Christi  cau- 
sam  esse  qua  proximemus  ad  Deum,  multum  est  ad 
laudem  novi  sacerdotis.  Et  quantum  hoc  itemm  est 
ad  commendationem  ejus,  quod  non  sine  jurejurando 
Jesus  factus  est  sacerdos  :  Alii  quidem^  id  est  Leui- 
tici  facii  sunt  sacerdotes  sinejurejurando,  tanquam 
illud  quod  deberet  mutari :  hic  autem  Jesu  ^cum  ju" 
rejurando,  factus  est  sacerdos  per  eum,  id  est  per 
Deum  Patrem,  qui  dixitad  i//iim  Jesum  :  Tu  es  sa^ 
cerdos  in  mtemum.  Et  quod  sacerdotium  tuum  sitin 


627 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  II. 


m 


sctcrnum  :  juravit  Dominus  et  de  hoc  non  po&nitehit  A  non  habentem  infirmitatem,  sed  duraturum  in  ceter- 


eum,  id  est  non  immutabit  tuum  sacerdolium    Ait 

quidem  David,  Deum  hoc  jurasse«  sed  ubi,  vel  quan- 

do,  vel  quibus  verbis  hoc  juraverit  non  ail.  Inquan- 

tum  cum  jurejurando   Jesus,  illi  autem  sine  jureju- 

rando,  et  inquantum  per  Jesum    proximamus  ad 

Deum,  et  per  legem  nemo  adducebatur  ad  perfec- 

tum,  intanturn  Jesus  factus  est  sponsor^  id  est  lir- 

matoret  assertor  testamenti  melioris,  id  est  meliora, 

quiaa^terna,  promittcntis.  Sicutpromissis  sicetiamhac 

dignilate  quaj  sequitur  :  Jesus  Leviticos   sacerdotes 

prajcellit,  quia  a/ii  quidcmy  id  est  Levilici  sacerdo- 

tcs  facti  sunt  plures,  Idcirco  plures  quod  permanere 

inyiiSLprohiberentur  morte  supcrveniente. Hic autem 

Chrislus  habet  sempiternum  sacerdotiumf  eo  quod 

maneat  in  ceternum,  Unde  quia  mancns  in  ajternum 

sempitcrnum  habet  sacerdolium,  salvare  eliam  po- 

testin  perpeiuumf  39&  cum  constcl  morlales 

lcgis  sacerdotes  temporc  sacerdotii  sui  potuisse  ali- 

quas  salvationes  conferre. 

Oslenso  quomodo,  per  sacerdotium  Chrisli,  vclus 
sacerdotium,  et  lcx  deslruatur,    et   ipso   sacerdotio 
Christi  satis  commcndato,  commendat  eliam  nunc 
actum  et  exhibitioncm  saccrdolalis  oiTicii  in  Christo, 
deprimendo  per  contrarium  operationem  vetcris  sa- 
cerdotii,  dicens  :  Polest  Jesus  salvare  in  perpetuum, 
ipse,  dico,  accedens  ad  Deumy  non  per  alienas  ho- 
stias  animalium,  sed  per  semetipsum,  hostiam  vivam 
in  ara  crucis  oblatum.  Jesus,  dico,  semper  vivens  ad 
int e r pe l landum  Vdiirem  pro  nobiSf  quia  caro  ejusad 
hoc  semper  in  cobHs  vivit,  ut   repra^scntationc  sua 
jugiter  pulset  Patrcm  pro  nobis.  Dico  accedens  per 
scmetipsum  ;  decebat  enim  et  necessarium  erat  ut 
talis,  et  per  semetipsum  accedens,  esset  nobis  ponti- 
fex,  sanctus  in  se  posscssione  virtutum,  innocens  ad 
proximum,  et,  cum   sanctus  habitu  bonorum;    im- 
pollutus  etiam  absentia  vitiorum .  Nec  modo  impol- 
lutus  ut  aliquando   fuerit  pollutus,   sed  omni   die 
segregatus  a  peccatoribus,  id  est  a  grege  peccato- 
rum  segregatus,  factus  etiam  excelsior  cceliSf  id  est 
omni  coclesti  creatura.  Qui  pontifex  talis  et  talis  non 
habet  necessitatem  quotidie  offeire  pro  se,  quemad- 
modum    sacerdotes   Levitici    necessitatem  habent 
ofiferre  hostias,  prius  intercedentes  pro  suis  delictis, 
deinde  pro  deUciis  populi.  Non  ait  quotidie,  quasi 
aliquo  die  ncccsse  sit  Christo  offerre  pro  se,  scd  ut  re- 


B 


num  et  perfectum, 

CAPUT  VIU. 
«  Capitulum  autem  super  ea  quae  dtcuntur.  Talem 
«  habemus  pontificem,  qui  consedit  in  dextera  sedis 
c  magnitudinis  in    co^lis,  sanctorum   minister,    et 
c  tabernaculi  veri,  quod  fixit  Deus,  et  nou  homo. 
u  Omnis  enim  pontifex  ad  offerenda    munera    et 
«  hostias  constituitur.  Unde  necesse  est  et  hunc  ha- 
c  bere  aliquid  quod  ofiferat.  Si  ergo  essetsuper  ter- 
c  ram,  non  esset  sacerdos,  cum  essent  qui  offerrent 
0  secundum  legem  munera  ;  qui  exemplari  et  um- 
«  brse  deserviunt  coelestium,  sicut  responsum  est 
c  Moysi,   cum  consummaret  tabernaculum.    Yide, 
«  inquit,  omnia  facito  secundum  exemplar,    quod 
«  tibi  ostensum  est  in  monte.  Nunc  autem  melius 
c  sortitus  cst  ministerium,  quanto  ut  melioris  tes- 
«  tamenti  medialor  est,  quod  in  melioribus  repro- 
u  missionibus  sancitum   est.   Nam   si  illud   prias 
c  culpa  vacassct,  non  ulique  secundi  locus  inquire- 
«  retur.  Yitupcrans  enim  eos  dicit.  Ecce  dies  ve- 
c  niunl,  dicit  Dominus,  et  consummabo  super  do- 
c  mum  Israel  et  super  domum   Juda   testamentum 
«  novum  :  non  secundum  testamentum  quod  feci 
u  patribus  corum  in  die  qua  apprehendi  manum 
c  illorum,  ut  educerem  iilos  de  terra  i£gypli,  quo- 
c  niam  ipsi  non  permanserunt  in  testamento  meo, 
«  et  cgo  ncglexi  eos,  dicit  dominus.    Quia   hoc   est 
c  testamentum  quod  disponam   domui    Israel  post 
«  dies  illos,  dicit   Dominus  :  Dando  [daboj   leges 
«  meas  in  mentem  eorum  ;  et  in  corda  eorum  su- 
c  perscribam  eas,  et  ero  eis  in  Deum,  et  ipsi  erunt 
c  mihi  in  populum.  Et  non  docebit    uniusquisqne 
«  proximum  suum,  et  unusquisque  fratrem  suum, 
c  dicens  :  Cognosce  Dominum,  quia  omnes  scient 
c  me,  a  minore  [minimo]  usque  ad  msgorem  eonun ; 
I  quia  propitius  ero  iniquitatibus  eorum,  et  pecca- 
«   torum  [peccatum]  illorum  jam  non   memorabor 
c  [commemorabor]  3^0  Dicendo  autem  novum, 
«  vcteravit  prius.  Quod  autem  antiquatur  et  senesdt, 
«  prope  interitum  est.  > 

Exposmo. 

Quasi  pauca  dixisset  de  hoc  sacerdote,  breviter 

complectitur  modo  dignitatem  ejus,  super  hoc  quam 

in  praemissis  complexus  sit.  Quasi  dicerel  :  Multa 

quidem  dixi  de  laude  h^jus  sacerdolis,  sed  nunc 


C 


moveat  a  Christo  quod   altribuit  illis   quotidie   ha-  D  faciam  capitulum,  id  est  brevem  multorum  comple- 


bentibus  necessitatem  oiferendi  pro  se.  Non  habet 
Christus  necessitatem  hanc.  Hoc  enim,  scilicet  of- 
ferrc,  fecitsemel,  non  tamen  pro  suis,  sed  pro  de- 
lictih  populi ;  fecit,  inquam,  offerendo  se,  Et  ejus 
semel  facta  oblatio  sufficiens  fuit  omnibus  ad  re- 
missionem  omnium.  Quare  non  est  necesse  ut  ite- 
retur.  Sacerdotes  illi  habent  necessitatem  quotidie 
ofiferendi pro  se^quia  lex  sacerdotes constituit  homi' 
nes  habentes  infirmitatem  et  fragilitatis  natura»  et 
peccati.  Lex  tales  constituitsacerdotes,  sed  sennoju- 
risjurandi  qui  post  legem  datam  per  David  dictus  est, 
constituit  sacerdotem  non  hominem,  sed  filium  [)ei 


xionem.  Capitulum  dAco,  super  ea,  id  est  superins  et 
dignius  ad  laudem  Christi  continens  quidem  ea 
omnia  qtuB  dicuntur  in  praemissis;  hoc,  inquam,  est 
capitulum.  Nos  habemus  talem  pontificem  qui  jam- 
diu  est ;  quod  consedit  cum  Patre  quiescens  et  ju- 
dicans.  Consedit  dico  in  dextera,  id  est  in  sequa- 
iitate  sedis  magnitudinis,  id  est  sedentis  divini- 
tatis.  Magnitudo  enim  Pater  dicitur  qui  similiter 
sedens  quiescit  et  judicat.  Consedit  dico  in  ccslis, 
id  est  vel  super  illos  materiales  coelos,  vel  supe^ 
thronos  et  dominationes.  Hic  pontifex  dico  ibi  ndr 
nister  sanctorum.  In  coelis  enim  ministrat  gloriam 


55(9 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


530 


per  Sancta  sanctorum  significatam,  minister  et  jam  A  non  cum  inciperet,  sed  cumcoTuummarettabemacU' 


ibidem  veri  tabemaculij  id  est  veritatis,  quam  taber- 
naculum  vetus  praefigurabat,  scilicet  justitiam  in 
praesenti  Ecclesia,  gloriam  in  futura.  Quod  verum 
tabemaculum  /ixit  Dominus  in  seternum  perman- 
surum ;  illud  vero  umbratile  iegis  tabernaculum, 
non  fixum ,  sed  erat  portabile  de  loco  ad  locum. 
Diceret  Judaeus  :  Et  legale  quidem  tabernaculum 
fixit  Dominus  per  ministrum  Moysen.  Ulique  ait 
Paulus,  sed  hoc  fixit  Dominus,  ita  quod  non  fuil  hic 
cum  eo  cujus  ministerio  Ogeret ;  sed  propriam  per- 
sonam  fixit.  Vere  Christus  minister  est ;  nam  omnis 
pontifex  constituitur  ad  ministrandum,  scilicet  ad 
offerenda  munera  et  hostias.  Unde  quia  omnis  pon- 
tifex  constituitur  ad  offerendum,  necesse  est  hunc 


lum.  Quasdam  enim  figuras  per  se  invenire  potuit  : 
sed  cum  omnes  per  se  non  posset  invenire,  rever- 
sus  est  ad  Deum  ,  ut  sicut  de  veritate,  sic  de  figuris 
edoceretur.  Cui  Dominus  inquit  :  Vide,  Moyses,  /a- 
citoomnia,  id  estfigurasomnes  secundumexemplar^ 
id  esl  secundum  veritatem,  quod  exemplar  ostensum 
est  tibi  in  monte  :  illi  habent  ministerium  deservire 
exemplari  et  umbrae ;  sed  Jesus  sortitus  est  ministe- 
rium  melius  :  quia  et  in  spiritalibus  ministrat,  ct 
spiritalia  dat.  Sortilus  dico  nunc  postquam  osten- 
sum  est  eum  non  offerre,  quod  sit  super  terram. 
Ministerium  dico  tanto  melius  quanto  et  ipse  Jesus 
dator  est  testamenti  melioriSf  id  est  meliora,  quia 
aeterna  promilteniis.  E(  non  ait  dator,  sed  mediator. 


etiam  pontificcm  Christum  habere  aliquid  quod  offe-  -o  quoniam   medius  inter  Deum  et  homioem  a  Deo 


rat^  et  cum  nccesse  sit  cum  habere  aliquid  ad  offe- 
rendum,  aut  illud  crit  super  terram,  aut  coeleste, 
sed  non  super  terram.  Si  enim  super  terram,  jam 
non  esset  sacerdos^  nedum  ponlifex.  Ergo  cooleste 
erit  quod  offerret.  Super  terram  esse  dicit  quidquid 
in  camalibus  et  pro  carnalibus  offerret.  Si  esset  su- 
pcr  lerram  quod  Jesus  offerret,  non  solum  nego  cum 
pontificem,  sed  nec  esset  sacerdos ;  frustra  enim  in 
caraalibus  sacerdos  esset,  cum  essent  multi  sacer- 
doies  quiofferrentmunerasecundum  legem^  idestsu- 
per  terram.  Diceret  ille :  Multi  quidem  sunt  offerentes, 
sed  quia  nemo  sic  digne  possit  offerre,  bonum  erat 
ut  Jesus  offerret  sccundum  legem,  et  hoc  removet, 
dicens  :  Cum  csscnt  qui  secundum  legem  offerrent, 
et  qui  deserviunt  exemplari.  Exemplar  dicitur  illud 


accipit,  quod  homini  tribuit.  Quod  testamentum 
sancitum^  id  est  confirmatum,  est  duraturum  in 
a3ternum.  Sancitum  dico  repromissionibus,  id  est 
multis  ac  diversis  pollicitationibus.  Repromissioni- 
bus  dico  melioribus  sicut  siepe  dictum  est.  Dixit 
ibi  :  Christus  est  dator  melioris  testamenti,  et  hoc 
probat  dicens  :  Yera  testamentum  Christi  melius  est 
teslamento  priori.  Nam  illud  prius  testamentum 
non  vocavit  a  culpa ,  Christi  autem  testamentum  va- 
cal  a  culpa.  Si  enim  illud  prius  testamenlum  vacas- 
set  a  culpa,  non  daretur  secuudum  testamentum ; 
sed  quia  secundum  datum  est,  apparet  primum 
fuisse  imperfectum,  et  secundum  perfectum.  Fru- 
stra  enim  prius  tcslamentum  destrueretur,  nisi 
esset  imperfectum.  Et  frustra  secundum  dariHur  ad 


ad  cujus  similitudinem  fit  aliquid.  Exemplum  au-  0  correctionem  prioris  imperfecti,  si  non  esset  perfe- 


tem  similitudo,  quae  ab  exemplari  capitur.  Quando 
Deus  Moysen  vocavit  in  montem,  ibi  revelavit  ei 
omnem  (quae  implenda  erat)  de  cultu  Dei  veritatcm. 
Sed  Deus  cum  Moyse  intelligens  populum  illum  car- 
naiem  non  statim  posse  capere  spiritalia,  dixit  Moy- 
si,  ut,  sicut  veritatem  quam  ibi  videbat,  faceret  figu- 
ras  illi  populo  carnali,  in  quibus  puerilis  populus  tan- 
diu  enulriretur,  doncc  de  pueritia  figurarum  Iransire 
posset  ad  malunlatem  virlulis,  el  hoc  raodo  veritas 
prius  ostensa  exemplar  fuit  figurarum  factarum,  ad 
simililudinem  prius  ostensae  veritatis. 

Itemm'  alio  respeclu  figurae  dicuntur  exemplar 
veritatis,  secundum  impletioncm  iilius,  ad  simililu- 
dinem  figurarum  praecedenlium,  et  secundum  hunc 


ctum.  Quod  ita  ait  :  Si  iliud  prius  testamentum  va- 
casset  a  culpa,  non  ait  si  homines  sub  illo  vacassent 
a  culpa,  sed  illud  ipsum  testamentum  vacassct,  id 
cst  vacuum  esset  a  culpa ;  in  hoc  enim  ipsa  lex  non 
esse  vacua  videbatur  a  culpa,  quam  praecipiebat  ct 
graliam  adjutricem  quam  ministraret  non  habebat  : 
sic  omnes  legales  faciens  culpabiles. 

Si,  inquam,  illud  prius  vacasset  a  culpa  (idem 
pro  certo  dico  vobis)  non  inquireretur  locus,  id  est 
opportunitas  secundi  testamenti  dandi.  Inquireretur 
ideo  ait  quia  Deus  primum  per  Noe,  deinde  per  pa- 
triarchas,  postea  per  legem  et  prophetas  ;  in  lege 
paulatim  instruendo  carnalem  ruditatem  hominum, 
inquirebat  locum,  quo,  illis  ad  peifeclionem  instm- 


modum  figuras  hic  vocat  exemplar.  In  sequenlibus  J)  ctis,  opporlune  daret  spiritale  lestamentum.  Si,  in- 


autem  veritatcm  prius  in  monte  Moysi  revelatam, 
exemplar  vocat  respectu  figurarum  ad  similitudinem 
ostensae  virtutis  [veritati]  inventaruro.  Deserviunl, 
inquam,  exemplari,  id  est  figuris,  et  quia  exemplar 
quandoque  est  veritas,  non  figura,  addit  et  umbrcc, 
quia  illae  figurao,  exemplar  erant,  non  verilatem, 
sed  umbram  habentes  verilatis,  per  Christum  le- 
viter  depellcndam.  Cum  essent,  inquam,  qui  deser- 
viunt  umbrae  cxlestium ,  ita  complendo  omnia, 
sicut  a  Deo  rcsponsum  est  Moysi,  et  cum  illi  sacer- 
dotes  3^*7  bene  legem  implerent  :  fmstraJesus 
boc  sacerdotium  assumeret.  Responsum  est  Moysi 


quam,  prius  testamentum  vacasset  a  culpa,  non  in- 
quirerelur  locus  secundi  testamenti.  Sed  locus  se- 
cundi  inquiritur,  et  hoc  probat  per  teslimonium 
Jeremiae  dicentis  :  Vcre  inquirilur.  Nam  Spiritus 
sanclus  vituperans  eos  legales,  dicit  per  Jeremiam. 
Ecce  veniunt  paulatim  propinquando  magis  ac  ma- 
gis  dies.  Tempus  Christi  dics  vocat,  quia  veniente 
Christo,  tenebrse  pulsae  sunt.  Et  illuxit  dies,  id  est 
veritatis  coguitio.  Et  hoc  quod  veniant  hi  dies  :  non 
ego,  sed  Dominus  dicit :  credite  illi,  et  in  diebus 
illis  consummabo,  idest  dabo  testamentumnovum, 
quod  erit  consummans  vctus  :  quia   ad  pcrfectum 


531 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS  U. 


S38 


adducens  :  quomodo   ooTam  satis  in  sequentibus  A  minore  enim  hoc  impossibile  est  doceri   majorem. 


determinabit.  Gonsummabo,  inquam,  illud  in  domo 
Israel  et  in  domo  Juda.  Ad  litteram  per  Israel  et 
Judam,  Judaei  tantum  intelliguntur,  sed  secundum 
interpretationes  vocum,  omnis  videns  et  eonfitens 
Deum  intelligitur.  Israel  et  Juda  dividit,  quia  post 
mortem  Salomonis,  qui  in  utrisque  regnum  babuit, 
Roboam  filius  ejus  tribum  Juda  et  dimidiam  tribum 
Benjamin  tantum  habuit,  et  aUae  tribus  Israel  ab  eo 
die,  recedentes  ab  eo  adhaeserunt  Jeroboam  (///  Reg. 
XII,  19).  Hoc  testamentum  novum  dabo  super  do- 
tnum^  id  est  ut  quasi  de  supemis  veniens  domine- 
tur  Israel  et  judce  :  et  non  sit  quasi  lex  vetus  an- 
cilla  in  manu  sacerdotis.  Et  quia  posset  esse  testa- 
mentum  novum,  quia  nova  terrena  promitteret  et 


Et  ero  eis  in  Deum»  omnes  iterum  scient  me,  et  haec 
omnia  faciam  eis,  quia  propUius  ero  iniquiiatilnu 
earum,  et  jam  non  memorai>or  peceatomm  illorum. 
Iniquitates  ait,  quando  non  servant  sequitatem  ad 
proximum  suum  ;  peccata,  quando  in  seipsis  male 
agunt.  Yel  ut  peccatum  et  iniquitatem  idem  accipia- 
mus,  ita  dicimus,  didt :  Propitius  ero  iniquitatibus 
eonun.  Et  quia  propitiatio  dici  posset,  si  absque 
ultione  dimitteret  in  prsesenti,  ideo  addit :  Ita  pro- 
pitius  ero  quod  jam  ultra  non  memorabor  peccato- 
rum  eorum  in  futuro.  Habent  quidam  libri,  pecca- 
tum  illorum,  et  secundum  hanc  litteram  intelligitur 
originale.  Ab  hoc  loco  incipit  Paulus.  Dixit  pro- 
pheta  :  Dabo  testamentum  novum.  Dieendo  autem 


praeciperet,  determinat  hoc  dicens :Novum  ita  ut  non  ^  novum,  veteravit priusiesitmeniam  in  activa  aigni- 

'       '"  ""  ^  -' ^' —  «»^*=»  — -*  —     ficatione.  Vel  veteravit,  idest  vetus  factum  est  prius 

testamentum,  in  passiva.  Et  bene  dico  veteravit 
prius,  quia  prope  interitum  est :  quod  ita  ait  :  Quod 
autem  antiquatur  sicutin  animatis,  et  senescit^  sicut 
in  animatis,  omne  hoc  est  prope  interitum.  Senectus 
enim  et  antiquatio  praenuntiae  sunt  mortis. 

CAPUT  IX. 

«  Habuit  quidem  et  prius  justificationes  caltarae 
«  et  sanctum  saeculare.  Tabemaculum  enim  factum 
«  est  primum  :  in  quo  erant  candelabra,  et  mensa, 
«  et  propositio  panum  qu83  dicitur  Sancta.  Post 
c  velamentum  autem  secundum  taberaaculuro,  quod 
«  dicitur  Sancta  sanctomm,  aureum  habens  thuri- 
c  bulum,  et  arcam  testamenti  circumtectam  ex  omni 
ff  parte  aurO;  in  qua  uma  aurea  habens  manna,  et 
«  virga  Aaron  quae  fronduerat,  et  tabulae  testamenli, 
«  390  superque  eam  erant  Cherubim  gloriae 
c  obumbrantia  propitiatoram ;  de  quibus  non  est 
€  modo  dicendum  per  singula.  His  vero  ita  compo- 
«  sitis,  in  priori  quidem  taberaaculo  semper  introi- 
«  bant  sacerdotes  sacrificiorum  ofiicia  consum- 
«  mantes.  In  secundo  autem  semel  in  anno  solus 
«  pontifex;  non  sine  sanguine,  quem  offerret  pro 
«  sua  et  populi  ignorantia ;  hoc  significante  Spiritu 
c  sancto  nondum  propalatam  esse  sanctorum  viam, 
«  adhuc  priore  taberaaculo  habente  statum.  Quae 
«  parabola  est  temporis  instanti; ,  juxta  quam  mu- 
«  nera  et  hostiae  ofierantur,  quae  non  possunt  juxta 


sit  secundum  illud  testamentum  9^9  quod  ego 
feci  patribus  eorum.  Et  quia  quibusdam  patribus,  ut 
Abraham,  spiritale  testamentum  fecerat,  ideo  de- 
terminansait  quodfeci  in  die  quaapprehendi  manum 
illorumt  ut  educeremillos  deterra  ^gypti.  Appre- 
hendi  manum ,  ea  similitudine  dicit  qua  aliquis  ma- 
num  in  luto  jacentis,  et  per  se  surgere  impotentis 
apprehendit,  et  erigit ;  sic  Deus  eos  per  se  impo- 
tentes  apprehendit,  et  de  aeramna  iEgyptioram 
extraxit. 

Quomodo  eos  vituperaverit  nunc  ait :  Ego  qui- 
dem  apprehendi  manum  eoram,  sed  quoniam  ipsi 
non  permanserunt  in  testamento  meo,  ipsi  neglexe- 
rant  me,  et  ego  neglexi  eos  :  et  si  dico  vos  negiectos 
a  Deo,  ne  molesti  sitis  mihi ;  quia  hoc  dicit  Domi- 
nus  :  Vere  dabo  testamentum  novum,  et  non  secun-  ^ 
dum  illud  quod  dedi  patribus  eoram  :  quia  hoc  est 
testamentum  quod  tgo  disponam,  id  est  ordinabiiiter 
dabo  domui  Israel,  id  est  omnium  videntium  Deum, 
nec  modo,  sed  post  dies  illos  determinatos,  et  hoc 
iterum  credite  :  quia  sic  dicit  Dominus.  Disponam 
utique  dando  leges  meas  in  mentes,  id  est  in  intelli- 
gentias  eorum^  nec  solum  disponam,  sed  etiam  scri- 
bam  eas,  ut  in  aeterno  maneant,  in  corda^  id  est  in 
voluntates  eorum  :  quia  et  intelligent  ct  ex  voluutate 
leges  meas  opcrabuntur.  Scribam  dico  quasi  illud 
quod  superesse  debet  eisque  dominari,  et  postquam 
in  mente  et  in  corde  eoram  leges  meas  scriptas  ha- 
bebunt ;  ero  eis  in  Deum^  quia  dicetur  :  Vere  Deus  in 
istis  habilat,  qui   tot  refulgent  miraculis,   et  ipsi 


erunt  mihi  in  populum :  quod  dicetur  de  eis.  Hi  re-  D  c  conscientiam  perfectum  facere  servientem ,  so- 


vera  sunt  populus  Dei.  Haec  pars  prophetiae  imple- 
tur  in  hoc  mundo ;  quod  sequitur  implendum  re- 
stat  in  futuro.  Erant  mihi  in  populum,  et  non  doce- 
bit  unusquisque  proximum  suum.  Diceret  aliquis 
fortassis,  quia  non  curabit  de  eo,  ideo  addit  nec 
unusquisque  docebitetiam/ra/r«m  suum,  quem  mul- 
tum  diligit,  dicens  ita :  Frater,  cognosce  Deum.  Ideo 
alter  non  docebit  alteram.  quoniam  scient  me  a  mi" 
nore  usque  ad  majorem  eorum.  Hoc  autem  comple- 
bitur  in  die  judicii,  quando  etiam  impii  confitebun- 
tur  Christum  Filium  Dei.  Notant  sancti,  quod  ait  a 
minore  usque  ad  majorem,  et  non  e  converso  :  ut 
ostendat  omnes  tunc  perfecte  Deum  cognoscere ;  a 


c  lummodo  in  cibis  et  in  potibus,  et  in  variis  baptis- 
«  matibus,  et  justitiis  carais  usque  ad  tempus  cor- 
«  rectionis  impositis.  Christus  autem,  assistens 
«  pontifex  futuroram  bonoram ,  peramplius  et  per- 
«  feclius  tabernaculum  non  manufactum,  id  est  non 
«  hujus  creationis,  neque  per  sanguinem  hircoram 
«  [lauroram]  aut  vituloram,  sed  per  proprium  san- 
c  guinem  introivit  semel  in  sancta,  aeleraa  redem- 
«  ptione  invcnta.  Si  enim  sauguis  hircoram  et  tau- 
c  roram  et  cinis  vitulae  aspersus  inquinatos  sancti- 
c  ficat  ad  emundationem  carais,  quanto  magis 
«  sanguis  Christi,  qui  per  Spiritum  sanctum  semet- 
f  ipsum  obtulit  immaculatum  Deo,  emundabit  con- 


m 


fiXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAUU.  —  TS  EPIST.   AD  HEB. 


534 


sdetitiam  nostram  ab  operibus  mortuis  ad  ser-  A 
viendum  Deo  viventi.  Et  ideo  novi  testamenti  me- 
diator  est,  ut  morte  intercedente  in  redemptionem 
earum  praevaricationum  quse  erant  sub  priore  tes- 
tamento  repromissionem  accipiant  qui  vocati  sunt 
setema  baereditatis.  Ubi  enim  testamentum  est, 
mors  necesse  est  intercedat  testatoris.  Testamen- 
tum  enim  in  mortuis  confirmatum  est.  Alioquin 
nondum  valet,  dum  vivit  qui  testatus  est.  Unde 
nec  primum  quidem  sine  sanguine  dedicatum  est. 
Lecto  enim  omni  mandato  legis  a  Moyse  universo 
populo,  accipiens  sanguinem  vitulorum  et  hirco- 
rum  cum  aqua  et  lana  coccinea  et  hyssopo,  ipsum 
quoque  librum  et  omnem  populum  aspersit,  di> 
cens  :  Hic  sanguis  testamenti,  quod  mandavit  ad 


vos  Deus.    Etiam  tabemaculum   et  omnia  vasa 


B 


ministerii  sanguine  similiter  aspersit.  Et  omnia 
pene  in  sanguine  secundum  legem  mundantur, 
et  sine  sanguinis  effusione  non  fit  remissio.  Ne- 
cesse  est  ergo  exemplaria  quidem  ccelestium  his 
«  mundari ;  ipsa  autem  coelestia  melioribus  hostiis 
«  quam  istis.  Nou  enim  in  manufactis  sanctis  Jesus 
«  introiit  exemplaria  verorum,  sed  in  ipsum  coe- 

<  lum,  ut  appareat  nunc  vultui  Dei  pro  nobis.  Ne- 
c  que,  ut  saepe  offerat  semetipsum,  quemadmodum 
«  ponlifex  intrat  in  sancta  per  singulos  annos  in 
c  sanguine  alieno.  Alioquin  oportebat  eum  frequen- 

<  ter  pati  ab  origine  mundi.  Nunc  autem  semel  in 
«  consummatione  saeculomm ,  ad  destitutionem 
«  [destmctionem]  peccati  per  hostiam  suam  appa- 
«  mit.  Et  quemadmodum  statutum  est  hominibus 

c  semel   mori,   post  hoc  autem  judicium;  sic  et^ 

«  Ghristus  semel  oblatus  est  ad  multomm  exhau- 

«  rienda  peccata.  Secundo  sine  peccato  apparebit 

«  exspectantibus  se  in  salutem  per  fidem  [deest  per 

«  fiden)].  n 

Bxposmo. 

Sed  licet  prius  testamentum  sit  prope  interitum ; 
tamen  habuU  quidem  etiam  prius  testamentum  ;us* 
ti/icaHofies  non  veras,  sed  pro  modo  culturce  suas, 
id  est  carnales,  quia  camalis  erat  cultus,  et  habuit 
sanctum  non  spiritale,  sed  smculare^  quia  ab  homi- 
nibus  quidem  putabatur  ibi  sanctitas,  quae  tamen 
non  erat,  el  hoc  probat.  Vere  prius  testamentum  ha- 
buit  sanctum,  nam  tabernaculum  primum  habuit  et 
secundum.  Quod  ita  ait  :  Factum  est  primum  taher- 
naculum^  in  quo  primo  erant  candelabra.  Licet  plu-  D 
raliter  dicat  candelabra,  unum  tamen  erat  candela- 
bmm,  habens  hastile  in  medio,  in  quo  inniteban- 
tur  sex  brachia,  tria  a  sinistra  {Exod.  xxv,  32) ;  et 
erat  in  illo  tabernaculo  mensa  slatim  postintroitum, 
et  super  hanc  mensam  erat  propositio  panum^  id 
est  duodecim  panes  Deo  per  sanctificationem  pro- 
positi,  de  quibus  si  forte  per  necessitatem  aliquis 
absumeretur  (hic  enim  sanctificatus  panis  erat  ne- 
cessarius  ad  sacrificia)  paratus  erat  panis  similiter 
de  simila,  qui  slatim  loco  assumpti  substituebatur. 
Hi  autem  duodecim  panes  in  Sabbato  ponebantur  : 
quibus  in  sequenti  Sabbato  ablatis,  alii  duodecim 


restituebantur  (/^ii.,  30).  (Jttod  tabernaculum  conti- 
nens  haec  (ftd^tir300  Sancta,  Erat  autem  extra 
hoc  tabemaculum  altare  sub  dico,  super  quodimmola- 
bantur  animalia.  Post  velamentum  autem  erat  secun- 
dum  tabemaculum.  Yelum  enim  interpositum  fuerat^ 
quod  prius  tabernaculum  a  secundo  separabat.  Quod 
secundum  tabernaculum  dicitur  Sancta  sanctorum, 
Secundum  tabernaculum  dico  habens  thuribulum 
aureumf  et  habens  arcam  testamenti,  id  est  conli- 
nens  testamentum,  in  circuitu  tectam  auro,  Et  quia 
exterius  circumtecta  posset  esse  auro  et  non  inte- 
rius,  ideo  addit  tectam  auro  ex  omni  parte  et  intus 
et  extra  ;  in  qua  arca  erat  wnu  aurea,  id  est  gomor 
de  auro  factum,  habens  manna,  ut  memoriter  tene- 
rent  quo  pane  Deus  paverat  eos  in  deserto.  Et  erat 
in  eadem  arca  virga  Aaron,  quae  fronduerat,  id  est 
per  quam  electus  est  in  sacerdotem,  et  erant  ibi- 
dem  tabulas  testamenti,  in  quibus  lex  scripta  fuit,  et 
super  eam  arcam  erant  cherubimy  id  est  duo  angeli. 
Ghembim  dico  gloriaSj  id  est  gloriose  decorata,  et 
illa  Gherubim  evtLniobumbrantia  propitiatorum.  Ta- 
bula  erat  super  arcam  quse  dicebatur  propitiato- 
rium,  eo  quod  inter  duo  chembim  super  eamdem 
tabulam  confixa  apparere  solebat  angelus,  dans  di- 
vina  responsa.  Et  in  hoc  secundo  tabemaculo  erat 
altare  incensi ;  in  templo  vero  erant  duo  tabemacula 
quae  velum  interpositum  dividebat.  Erat  in  primo 
tabemaculo  juxta  introitum  mensa,  et  super  eam 
duodecim  panes,  et  super  singulos  eomm  thus. 
Erat  et  candelabrum  ex  una  quaque,  parte  habens 
tria  brachia  medio  stipiti  cohaerentia,  in  quibus 
brachiis  erant  sphaemlae  :  post  sphsemlas  lilia,  post 
eas  scyphuli. 

Primum  itaque  tabemaculum  Ecclesiam  fide- 
lium  quae  in  mundo  est  signi6cat,  in  qua  ministn 
Ecclesiae  orationes  quaque  die  offemnt  et  sacri- 
ficia.  Mensa  autem  in  templo  juxta  portam,  Scrip- 
tura  divina  intelligitur,  quae  per  fidem  intran- 
tibus  Ecclesiam  pro  eomm  capacitate  ministratur. 
Panes  vero  duodecim  sunt  duodecim  apostoli,  quo- 
mm  doctrina  fideles  in  Ecclesia  reficiuntur.  Hoc 
autem  quod  superveniente  aliqua  necessitate  aliquis 
de  panibus  sumebatur,  et  alius  substituebatur  loco 
illius,  scilicet  significat  quod,  aliquo  apostolomm  vel 
suomm  successomm  de  mundo  ablato,  alius  qui 
ejus  vice  fungatur,  loco  illius  ^bstitui  debet.  Qui 
panes  omnes  in  Sabbato  absumuntur  :  quia  post- 
quam  ad  verse  gloriae  requiem  in  die  judicii  perve- 
nietur,  jam  nullum  episcopi  ofiicium  vel  eccle- 
siasticae  cura;  exercebitur.  Hi  panes  de  simila  di- 
cuntur  fuisse,  quia  in  apostolis  nihil  nisi  in- 
nocentiae  puritas  et  virtutum  perfectio  fuit,  neque 
in  eorum  successoribus  debet  esse.  Thus  autem  su- 
perpositum,  cujus  odor  jucundus  est,  orationes  sunt 
eomm,  quae  Deo  acceptabiles  sunt,  et  suis  subjectis 
jucundae  et  utiles.  Hastile  veix)  candelabri,  cui  tria 
brachia  ex  dextera  parte  inhaerebant  et  totidem  ex 
sinistra,  Ghristus  est,  cui  quasi  firmo  stipiti  tam  ve- 
teris  Ecclesiae  fideles  quam  novae  inhaerent,  et  hoc  to- 


335 


S.  BRUNONIS  CARTHUSUNORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  H. 


336 


tum  quod  sunt  vel  fuerunt  ex  eo  habent.  Tres  enim 
rami  qui  ex  dextera  parte  sunt,  tres  ordines  fidelium 
hujus  Ecclesise  (quae  dignior  est  quam  vetus)  osten- 
dunt,  hos  habes  in  Evangelio  ubi  dicilur  :  c  Duo 
erunt  in  lecto  :  unus  assumetur,  alter  relinquetur.  n 
Duo  in  agro,  unus  assumelur,  alter  autem  relin- 
quelur.  Duo  in  molendino,  unus  assumetur,  et  alter 
relinquetur  {Luc.  xvii,  34,  35).  Duo  in  lecto,  conti- 
nentes,  quorum  illi  relinquentur  qui  vel  pro  favore 
roundi  abstinentes,  vel  pro  Deo  boc  facientes,  ta- 
men  deficiunt.  Illi  autem  qui  pro  Ghristo  hoc  fa- 
ciunt  et  perseverant,  in  gloria  assumentur  ;  duo  in 
agro,  sunt  laborantes  in  Ecclesia  quse  Dei  ager  est, 
quorum  (sicut  de  aliis  dictum  est)  quidam  ad  glo- 
riam  assumentur,  quidam  ad  pOBnam  relinquentur ; 
duo  in  molendino,  demonstrant  hujus  sseculi  posses- 
sores  in  volubilitate  mundanarum  rerum  manentes, 
qui  laborant  quomodo  vir  placeat  mulieri,  et  mu- 
Uer  viro.  Horum  illi  relinquentur,  quod  ipsius  mundi 
delectatio  in  criniina  et  perniciem  trahit.  30JL 
Illi  vero  assumenlur,  qui  in  crimina  non  incidunt,  et 
de  mammona  iniquitatis  amicos  sibi  faciunt  {Limc, 
XVI,  9). 

Illi  autem  tres  rami,  qui  sinistrae  parti  inhaerent, 
tres  ordines  fidelium  sub  veteri  ostendunt  :  quos 
habes  per  Danielem,  per  Noe,  per  Job.  Danicl  et- 
enim  qui  vixitcaste,  continentes  sub  veterilege  osten- 
dit.  Noe  vero  fabricator  et  artifex  arcae  Domini, 
doctores  legis  prsesignavit.  Job  vero  qui  in  conjugio 
et  rerum  possessione  fuit,  demonstrat  illos  qui  in 
coi^jugiis  et  rebus  mundanis  Deo  placuerint.  In 
omnibus  autem  his  ramis  erant  sphaerulae,  quia 
rotunditas  perfectionis  erat  in  omnibus,  et  sequali- 
tas  justitiae.  Has  autem  sphaerulas  lilia  sequebantur, 
quia  postquam  aliquis  perfectus  est  gratus  odor 
Deo,  et  in  Ecclesia  exemplo  bonorum  operum  redo- 
lens  efficitur.  Post  liha  vero  succedunt  scyphuli,  quia 
cum  ahquis  probatur  perfectus,  et  exemplo  bonae 
operationis  tanquam  lilium  sua  odore  cognoscitur, 
restat  ut  efQciatur  praedicator,  et  catholicae  doclrinae 
indigentibus  propinator.  Qui  operatione  et  doctrina 
talis  efifectus,  et  seipsum  igne  charitalis  accendit, 
et  aliis  lumen  in  tenebris  ostendit.  Secundum  au- 
tem  tabernaculum  a  primo  veli  interpositione  divi- 
debatur,  in  quod  pontifex  solus  et  semel  in  anno  cum 
sanguine  ingrediebatur. 

Tabemaculum  illud  cceleslis  Ecclesia  est.  Illud 
autem  obtegitur  velo,  quia  dum  sumus  in  hac  adhuc 
mortali  came  vel  Ecclesia,  quae  et  quanta  Deus  suis 
praeparet  ignorantiae  caecitatc  cognoscere  non  pos- 
sumus.  Pontifex  autem  qui  semel  in  anno,  et  cum 
sanguine  introibat,  Christus  est,  qui,  in  perfectione 
tempomm  semel  sanguinem  suum  offerens,  viam 
coelestis  patriae  nobis  initiavit.  Quod  vero  ipsa  hostia 
uno  quoque  anno  reiterabatur,  imperfectionem 
ipsius  hostiae  oslendebat,  et  ex  ipsa  sua  iteratione 
aliam  hostiam  quam  ilerari  non  oporteret,  exspe- 
ctari  praecipiebat.  Thuribulum  aureum  Ghristus  est, 
qui  in  eo  quod  perfectam  sapientiam  habuit,  et  de 


A  mundanis  et  de  coelestibus  jure  aureus  fuisse  did- 
tur.  In  eo  autem  quod  igne  charitatis  in  Deum  et 
in  proximum  plenus  fuit,  et  jucundum  orationum 
odorem  pro  mundo  Deo  effudit,  thuribulo  jure  assi- 
milatur  ignem  continenti,  et  odorem  thuris  in  su- 
periora  emittenti.  Idem  etiam  est  arca  testamenti, 
id  est  in  qua  reservabatur  testamentum  et  latebat, 
quia  in  sapientia  Patris,  cum  qua  idem  personaliter 
erat,  praecepta  veteris  legis  et  novae  latebant^  et  jam 
ex  ejus  dispositione  pendebant ;  qui  etiam  ea  claudit 
et  nemo  aperit,  aperit  etnemo  claudit  (Apoc.  in,  7). 
Haec  arca  omni  parte  tam  interius  quam  exterius 
auro  tecta  erat,  quia  ipse  et  anima  et  corpore  om- 
nium  consummalione  virtutum  enituit,  et  nulla  ei 
defuit  justitia.  In  hac  arca  erat  uma  aurea,  quia 

n  in  corpore  Ghristi  erat  vera  et  humana  anima,  et 
eadem  omni  virtute  et  perfecta  sapientia  plena.  In 
uma  erat  manna  absconditum,  quia  in  anima 
Ghristi  est  ipsa  divinitas ;  quae  est  panis  et  refe- 
ctio  angelomm .  Erant  etiam  in  arca  virga  Aaron  et 
labulae  Testamenti.  Yirga  Aaron  vemm  significa- 
vit  sacerdotium.  Tabulae  Testamenti  corda  eorum 
sunt,  in  quibus  legis  praecepta  insident  et  quies- 
cunt. 

Sunt  itaque  in  arca  virga  Aaron  et  Tabulae  Testa- 
menti,  quia  in  Ghristo  verum  est  sacerdotium,  et 
unusquisque  fidelis ;  unde  in  Evangelio  ait :  c  Manete 
in  me,  et  ego  in  vobis  {Jgan,  xv,  4).  »  Superarcam 
erat  tabula  quae  vocabatur  propitiatorium,  in  qua 
Deus  apparens  per  angelum  propitiabatur  peccatis 
eomm.  Super  propitiatorium,  duo  chembim  semper 

^inclinato  vullu  iUud  aspicientia,  et  co^juncUone 
alarum  suarum  desuper  extensammilludobumbran- 
tia.  Idem  Ghristus  propitiatorium  est,  secundum 
quod  ab  co  quae  volumus,  postulamus,  et  sua  mi- 
sericordia  nostris  peccatis,  propitiatur .  Super  eum 
sunt  duo  chembim,  quia  etiam  altiores  coelomm 
virtutes  ei  innituntur,  et  firmanentum  suae  stabili- 
tatis  habent  illum.  Eadem  chembim  propitiatorium 
semper  aspiciunt  :  30^  se*d  desuper  obdurant, 
quia  coelestes  virtutes  misericordiam  Dei  semper 
contemplantur,  sed,  quo  intentius  eum  aspiciunt, 
tanto  obscurior  et  magis  ignotus  efficitur,  c  quoniam 
misericordia  Domini  abyssus  multa  {PsaL  xxxv,7).  • 
In  arca  aulem  qualuor  erant  annuli,  in  quibus 
vectes  immittebantur,   et  sic  arca  quo  res  poscebat 

D  deferebatur.  Quatuor  annuli,  quatuor  sunt  Evangelia; 
vectes,  sancti  predicatores,  qui,  in  doctrinam  Evan- 
gelii  immissi,  et  Ghristum  et  ejus  fidem  quo  Deus 
vult  et  praeordinat  defemnt.  Hoc  autem,  quod  de 
lignis  setim  (quae  imputribilia  sunl)  £Eicta  est,  cor- 
pus  Ghristi  post  passionem  immortale  et  impassi- 
bile  futumm  praesignavit.  Haec  in  primo  et  secundo 
sunt  tabernaculo^cf^  quibus  non  est  modo  dicendum) 
eundo  per  singula  eorum  interpretanda.  De  singulis 
quidem  non  est  discendum ,  sed  de  his  ita  compo- 
sitis  est  dicepdum  hoc,  scilicet  quod  in  prius  quidem 
tabemaculum  semper  introibant  sacerdotes  con" 
iummantes  officia  sacnficiorum,  id  est  perficientes 


537 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


538 


sacrificia  secandum  ritum  officii  sui  in  prins  sem-  A  correctionU,  id  est  usque  ad  Ghristum,  perfectione 


per. 

Sed  in  secundum  tabemaculum  semel  in  anno  in- 
troibat  solus  poniifeXj  einonsine  sanguine,  quoac* 
cepto,  de  animali  foris  immolato,  tingebat  de  eo 
comua  altans  incensi ;  quem  sanguinem  offert  sa- 
cerdos  pro  ignorantia  sua,  et  pro  ignorantia  populi 
dimittenda,  Spiriiu  sancto  significante  per  hoc  quod 
in  prius  omnes  introibant,  in  secundum  nullus  prae- 
ter  solum  pontificem,  viam  sanctorum  nondum  esse 
propalatam,  id  est  sanctos  non  posse  introire  in 
coelos,  quse  vir  propalanda  erat  eis  in  Ghristo  eo 
resurgente.  Et  adhuc  quando  nondum  propalata 
erat  via  sanctorum,  sed  Abraham  et  omnes  sancti 
tenebantur  in  tenebris,  tunc,  inquam  priore  taber- 


testamenti  cujus  corrigeretur  imperiectio  vele- 
ris.  Munera  et  hostise  legales  neminem  possunt  fa- 
cere  perfectum,  sed  Ghristus  invenit  aetemam  re- 
demptionem,  quod  est  dicere  Ghristus  facit  perfe- 
ctum.  Sed  per  quid  setemam  redemptionem  invenerit 
prsemittitdicens  :  Christus  assistens.  non  determi- 
nat  cui  assistat.  Et  possumus  dicere  :  Ghristus  as- 
sistens  Patri  reprsesentatione  sua,  semper  interpel- 
lans  pro  nobis.  Vel  Ghristus  assistens,  pro  nobis 
erigens  infirmitatem  nostram  ad  coelestia,  porigendo 
nobis  manum  auxilii.  Ghristus,  inquam,  assistens 
pontifex  noncamalium,sed  bonorum  futurorum,  id 
est  ccelestium.  Vel  bonomm  futuroram,  id  est 
praesentis  justitiae  et  eetemse  beatitudinis  ;  quse  om- 


naeulo  habente  «^afum.  Donec  enim  via  sanctorum,  ^  nia  tempore  legis  futura  erant.   Ghristus,  inquam, 

pontifex  talis   introivit   tabernaculum,   noroine  si- 
gnificantis  designat  significatum. 

Tabeimaculum  dico  perampliuSf  quia  si  illud  ve- 
tns  mille  vel  plura  millia  hominum  capiebat,  ccele- 
ste  tabernaculum  etiam  peramplius  est  late  capiens 
infinitatem  omnium  ingredientium  in  illud.  Taber- 
naculum  perfectius,  quia  in  illo  tabemaculo  totius 
beatitudinis  accipitur  perfectio.  In  legali  taberaa- 
culo  ubique  erat  imperfectio.  Tabemaculum  dico, 
non  manu  factum ;  et  ne  quilibet  hoc  perverse  acci- 
peret,  putans  non  esse  factum  manu,  id  est  opera- 
tione  Dei,  determinat  dicens  :  Id  quod  dico  non 
manufactum,  est  dicere  illud  taberaaculum  non  est 
hujuSy  id  est  humanae  creationis,  sicut  vetus.  In  quo 
mulieres  nebant  eortinas,  fabri  in  genere  suo  ope- 


Ghristo  celebrante  novum  Pascha,  propalata  fuit, 
vetus  lex  statum  sunm  ex  Deo  habuit.  Quo!  omnia 
deoronipriorietvero  taberaaculo  est  parabola  tn- 
stantis  temporis,  id  est  figura  pertinens  ad  hoc  tem- 
pus  quod  nunc  instat,  quia  quidquid  ibi  figuratum 
fuit,  nunc  in  Ghristo  implctum  est.  In  prius  taber- 
naculum  semper  introibant  sacerdotes  consummantes 
sacrificia,  quia  in  praesentem  Ecclesiam  quotidie 
introimus  consummantes  spirituale  sacrificium 
Christi.  In  secundum  autem  taberaaculum  pontifex 
semel  ingrediebatur  in  anno,  quia  Ghristus  verus 
pontifex  ingressus  est  in  coelestem  Ecclesiam  semel, 
non  ulterius  reversurus  a  gloria.  Quod  veras  sacer- 
dos  singulis  annis  introitum  illum  secundi  taber- 
naculi  reiterabat,  verum  pontificem  Ghristum  non- 


_-,  ^ —  _  ,   -  -    —  o        -       -  -r 

dum  introisse  in  suum  taberaaculum  in   coelis,  sed     rabantur,  et  similiter  caeteri  artifices.  Introivit  qui- 


adhuc  intraturam  exspcctabat.  Legalis  pontifex  non 
introibat  sine  sanguine,  quia  Ghristus  non  pene- 
travit  coelos,  nisi  prius  sanguine  suo  effuso  in  re- 
demptionem  omnium  ;  quem  sanguinem  Ghristus 
obtulit  non  utique  pro  sua,  sed  pro  totius  populi 
delenda  ignorantia.  Juxta  quam  parabolam,  id  est 
figuram  offeruntur  in  veteri  lege  mun^ra,  idestmi- 
nores  oblationes. 

Ofiferantur  etiam  hostice  animalium.  Sic  in  hac 
prsesenti  Ecclesia  munera  nostra  sunt  orationes 
in  odorem  suavitatis  Deo,  et  hostia)  sunt  illi  qui 
pro  Ghristo  mactantur,  ut  Laurentius,  etiam  qui 
seipsos  mactant  jejuniis,  vigiliis,  et  multimodis  af- 
flictionibus.  Quce  munera  et   hostise  in  veteri   lege 


dem  hoc  taberaaculum  neque  per  sanguinem  hirco- 
rum  et  vitulomm  effusum,  quod  opportebat  fieri  in 
introitu  secundi  tabernaculi,  sed  introivit  per  pro- 
prium  sanguinem  effusum  in  coeleste  taberaaculum, 
scilicet  in  Sancta  sanctorum.  Introivit  utique ;  semel, 
et  per  sanguinem  semel  effusum.  Quod  enim  semel 
introireet  sanguinem  semel  effundere  dicit,  signifi- 
cat  perfectionem  ejus  sacrificii  ;  quod  non  oportuit 
iterari.  Quod  aulem  sacrificium  vetus  toties  iterabant, 
significabat  in  illo  non  esse  nec  adhuc  venisse  per- 
fectionem.  Introivit  in  Sancta  inventa  redemptione. 
Non  determinat  a  quo  inventa  an  se,  an  ab  alio,  et 
ulramque  dicere  possumus.  Redemptione  inventa 
a  Ghristo,  quia  hic  pontifex  in  sacrificio  suo  invenit 


non  possunt  facere  perfectum  servientem  in  his.  El  D  redemptionem   hominum  a  peccatis  :  in  qua  inven- 


si  perfectus  est  secundum  reputationem  hominum, 
non  tamen  perfectus  ;uj:/a  conscientiam  suam,  quia 
se  reum  sceleris  factum,  et  non  mundatum  per  le- 
galia,  conscientia  sibijugiterinsusurrat.  Nec  mirum 
si  non  perfectum,  quia  servientem  dico  illum  solum- 
modo  in  cibis  et  in  potibus  :  quia  copiose  manducat 
et  potat,  et  in  variis  baptismatibus,  id  est  ablutio- 
nibus  factis  secundum  ritus  legalium  ;  servientem 
etiam  in  justitiis,  sed  carnis,  quia  carnales  sunt  illae 
justitiae ;  corpus  quidem  a  poena  legis  liberantes,  sed 
animam  in  vinculispcccatideserenles.  Justitiiscarnis, 
dico,  impositis  ut  durarent  usque  ad  tempus 


lione  legales  semper  defecere  pontifices,  vel  redem- 
ptione  inventa  a  nobis.  Nos  enim  in  Ghristo  redem- 
ptionem  nostram  invenimus.  Redemptione  dico  a^ter' 
na,  quia  quos  redimit  seteraos  facil.  Probat  hoc  a 
minori  dicens  :  Vere  per  sanguinem  Christi  inventa 
estredemptio,  ^uia  si  sanguis  hircomm  ettauromm, 
et  si  cinis  vt^u/^combustaea^/^miifsuperpopulum,  , 
sanctificatinquinatoSf  id  est  mundat  pollutiones  pec- 
catoram  :  Sanctificat  dico  valens  ad  emendationem 
non  utique  animae,  sed  camis  tantum,  quia  car- 
nem  liberat  a  poena  legis,  anima  poUuta  remanct  ; 
si,  inquam,  sanguis  iUoram  animalium  aliquo  modo 


539 


S.  BRUNOMS  GARTHUSIANORUM  INSTrrUTORIS  OPP.  PIRS  n. 


540 


sanctificat  quanio  magis  sanguis  Christi  emundaHt  A 
nos  f  ^tti  Ghristus  obtulit  non  hircum,  non  taurum, 
sed  semetipsum  Deo  :  se  dico  immaculatumf  quod 
nuUum  sacrificium  potQit  esse  in  lege.  Immacula- 
tum  dico  per  Spiritum  sanctum,  unitum  sibi  in  ute- 
ro  matris  de  quo  conceptus  est,  factus  per  hoc  im- 
munis  a  peccato.  Yelobtulit  se  perSpiritum  sanctum, 
dictantem  sibi  ut  in  omni  patientia  obediret  Patri. 

Quanto  roagis,  inquam,  sanguis  Ghristi  emunda" 
bit,  non  dico  camem,  sed  etiam  conxcientiam  no- 
stram ;  quod  nec  relinquetur  unde  conscientia  sibi 
iormidet.  Emundabit  utique  ab  operibus  mortuis, 
id  est  a  peccatis  mortem  operantibus,  ad  servien- 
dum  Deo.  Haec  enim  duo  sanguis  Ghristi  efficit  in 
nobis,  quia  et  mundat  a  peccalis,  et  virtutem  li- 
beri  arbitrii  restituit,  ut  Deo  servire  possit,  Deo  dico  «% 
viventi  positum  ad  causam,  quia  servientibus  sibi 
vitam  8eternam  dabit.  Obtulil  semetipsum :  etestme* 
(fia/or,  idestdatoriVot^t  Testamenti.  39^Medius 
inter  Deum  a  quo  accipit,  et  hominem  cui  tribuit, 
ideo  dator  Testamenli  Novi,  ut  morte  ejus  interce- 
dentCf  id  est  inlerveniente  media  inter  dispositio- 
nem  et  completionem  testamenti.  Morte  dico  neces- 
saria  in  redemptione,  non  dico  gentilium  de  quibus 
constat,  sed  in  redemptione  earum  prasvaricationum^ 
quas  erant  suh  priori  [veteri]  Testamento,  Lex  enim 
illa  prior  prsecipiendo  praevaricationes  addebat,  a 
quibus  nuUo  modo  solvere  poterat.  Ut,  inquam,  inter- 
cedente  morte,  accipiant  repromisslonem  cetemas 
hasreditatis,  id  est  setemam  haereditatem  frequenter 
sibi  promissam  :  accipiant,  non  omnes,  sed  qui 
vocati  sunt  a  Deo,  electiab  aetemo.  Postquam  Ghri-  ^ 
stus  Novum  Testamentum  disposuit,  pro  confirma- 
tione  ejus  testamenti  necesse  fuit  eum  mori  :  tum 
quia  si  captus  a  Judaeis  negaret  quod  antea  dixerat, 
et  pro  assertione  eorum  refugeret  pati,  putarent 
discipuli  Ghristum  non  intellexisse  vera  esse  quae 
docuerat,  dum  ea  timore  mortis  negaret.  Praeterea 
mori  oportuit  ut,  a  morte  resurgens  quae  se  praedi- 
xerat  impleturum  consummaret,  scilicet  redemptio- 
nem  Israel.  Yitula  de  qua  superius,  diximus,  rufa 
erat,  typum  gerens  sanguinis  Ghristi,  et  tota  com- 
burebatur  in  cinerem  redacta,  ut  esset  holocaustum 
Domino  :  cujus  cinis  aspergebatur  aqua  :  ita  Ghri- 
stus  multis  tribulationibus  attritus,  et  morte  tan- 
dem  quasi  in  cinerem  redactus  fuit.  Ginis  autem  vi- 
tulae,  qui  super  homines  projicicbatur,  significatD 
memoriam  contritionis  Ghristi,  quae  semper  ingeren- 
da  est  hominibus.  Sic,  frater,  esto  memor  Ghristum 
pro  te  passum  et  contritum,  et  peccando  noli  eum 
provocare.  Si  autem  cinis  vitulae  emundabat  car- 
nem,  longe  dignius  cinis  Ghristi  emundat  animam. 

Dixit  superius,  Ghristum  datorem  Novi  Testa- 
menti  morte  intercedente  :  nunc  autem  quod  opor- 
tuerit  eum  mori  pro  confirmatione  Novi  Testamenti, 
approbat  consuetudine  humanae  legis.  Quasi  diceret 
aliquis  :  Quid  opus  fuit  ut  ad  confirmationem  Tes- 
tamenti  Novi  mors  Ghristi  intercederet?  Oportuit 
utique,  ait  Paulus,  ut  morte  intercedente  daret  Te* 


stamentum,  quia  ubicunquefit  testamentuminhvL" 
manis  legibus,  necesse  est  ut  intercedat^  id  est  inter 
dispositionem  testamenti  et  completionem  media 
veniat  mors  testatoris,  id  est  testamentum  facientis. 
Ideo  necesse  est  mortem  testatoris  intervenire,  guia 
omne  testamentumcon/irmatum  est  in  martuis  tes- 
tatoribus,  id  est  per  mortem  eorum  qui  testamenta 
disponunt.  Alioquint  id  est  aliter  sit  quod  mors 
teslatoris  non  interveniat,  nondum  valet  dispositum 
testamentum,  dum^  id  est  quandiu  vivit  ille  qui  te- 
status  est,  Si  enim  testator  mortem  evadit,  iterum 
si  placet  testamentum  mutabit.  IJnde  quia  omne  te* 
slamentnm  sanguine  et  morte  confirmatur.  Primum 
quidem  testamentum  non  est  dedicatum,  idestcon- 
firmatum  sine  sanguine.  Utique  non  est  dedicatom 
sine  sanguine :  lecto  enim  omni  mandato  legis :  om- 
ni  ideo  quia  si  quaedam  dimitteret,  viderelur  di- 
missa  reprobare,  et  tantummodo  lecta  confirmare. 
Lecto,  inquam,  omni  mandato  a  Moyse,  idem  enim 
Moyses  legit,  universo  populo  audiente.  Tunc  Moyses 
postquam  legerat,  accipiens  sanguifiemvitularum  et 
hircorum  cum  aqua  mistum :  accepta  etiam  coccinea 
lana  et  hyssopo  de  quibus  fit  aspersoriun^  ipsum 
etiam  librum,  et  omnempopulumaspersit  sanguine, 
dicens  ita :  Hic  sanguis  de  quo  vos  aspergo  est  tesiar 
mentif  id  est  ad  confirmandum  testamenlum  quod 
Deus  mandavit  ad  vos,  Sicut  librum,  sicetiam  taber' 
naculum  et  omnia  vasa  ministerii  simiUieT  aspersit 
deeodem  sanguine,  Et  omniapene,  aitPaulus,  se^ 
cundum  veterem  legem  mundantur  in  sanguine  : 
Etquidquid  de  aliissitremissiopecca^nonn/in  vete- 
ri  lege  sine  effusione  sanguinis,  id  est  nullum  pecea- 
tum  remittebatur,  nisi  quodlibet  animal  in  aacrifi- 
cium  occideretur.  Similiter  Ghristus,  qui  per  Moysen 
significatur  lecto  omni  mandato  novae  legis  sm  in 
coena,  universo  populo  discipulomm  audiente  :  post- 
quam  omnia  legit,  Jesus  accipiens  sanguinem 
vitulorum  et  hircorum,  id  est  proprium  sangui- 
nem,  qui  ChrisCus  dicitur  vitulus  propter  Tirtutem 
30&  crucis  :  cujus  comibus  impios  ventilavit. 
Qui  etiam  Ghristus  dictusest  hircus,  propter  aimilitu- 
dinem  carnis  peccati,  et  quia  hostia  propeccato  fuit, 
dum  peccala  nostra  super  lignum  portavit.  Acci- 
piens,  inquam,  Ghristus  sanguinem  suum  cum  aqua 
egressum  de  latere  suo  in  cruce :  per  aquam  san- 
ctificans  baptisma,  pretio  sanguinis  redimeos  nos  a 
peccalis  :  accipiens  illum  cum  lana  coccinea  :  qui 
color  igneus  est  et  cum  hyssopo.  Lana  enim  signi- 
ficat  charitatem  Ghristi,  quod  coccinea  fuit  aimilis 
igni  fervorem  dilectionis  Ghristi :  hyssopus  autem 
qui  valet  ad  depellendum  tumorem  pulmonis,  hu- 
militatem  Ghristi,  qui  per  fervorem  dilectionis  et 
humilitatem  pro  redemptione  nostra  sanguinem 
suum  effudit.  Ipsum  etiam  libmm,  id  est  Evange- 
lium  suum  quod  intercedente  morte  confirmavit, 
et  omnem  populum  fidelium  aspersit,  id  est  sancti- 
ficavit  sanguine  suo  dicens  :  Hic  est  sanguis  Novi 
Testamenti  affirmator,  quod  Testamentum  Deus 
mandavit  ad  vos.  Hic  Moyses  multum  fideliter  pro- 


541 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


Ut 


bByii,  dieens  eadem  verba  quse  Christus,  cmn  post  A 
coenam  calicem  sui  sanguinis  tradidil  dicens  :  Hic 
calix  Novi  Testamenti  est  in  meo  sanguine.  Aspersit 
librum,  aspersit  etiam  tabemaculum  similiter  san- 
guine.  Eadem  allegoria  accipitur  per  tabemaculum, 
scilicel  Ecclesiam  Ghristi  sanguine  ejus  redemptam, 
quse  supra  per  omnem  populum  accipiebatur. 
Aspersit  etiam  omnia  vasa  ministerii ,  quia  Ghri- 
stus  doctores  Ecclesise  in  quibus  continentur  mini- 
steria  sua,  et  sanguine  redemit ,  et  redemptis  spiri- 
tum  sapientise  et  scientise  tribuit,  et  omnia  secun- 
dum  legem  Ghristi  mundantur  in  sanguine  ejus. 
Illud  pene  nihil  habet  in  allegoria.  Et  sine  effusione 
sanguinis  Ghristi  non  fit  remissio  cujuslibet  peccati. 
Et  quia  omnia  oportet  mundari  in  sanguine,  et  sine 
effiisione  sanguinis  nulla  fit  remissio.  ^ 

Ergo  necesse  est  exemplaria  quidem  ccelesiium, 
id  est  legalia  quse  sunt  figura  spiritalium,  mundari 
his  supra  dictis,  scilicet  vituloram  et  hircorum.  Ex- 
emplaria  veromm  necesse  fuit  mundari  his  hostHs, 
sed  ipsa  ccelestiay  cujus  hsec  erantfigura  necesse  fuit 
mundari  melioribus  hostiis  quam  istis  prseditstis, 
hirco  et  vitulo.  Et  vere  melior  hostia  fuit  qua  mun- 
data  sunt  coelestia  :  nam  Jesus,  et  vere  ista  sunt 
coelestia,  nam  non  manu  facta,  etc.  Quod  ita  ait : 
Jesus  introiit  non  manens  in  sanctis  manu  factiSf 
quse  manu  flBicta  sancta  quidem  fuere  exemplaria 
verorum  ,  sed  introiit  in  ipsum  ccelum,  Ad  hoc  in- 
troiit,  ut  nunc  postquam  ostensum  est,  inutilia  esse 
manu  facta  sancta  appareat  vultuiy  id  est  beneplacito 
Dei  pro  nobis  in  coelum,  secum  introducendis.  Introiit 
quidem  in  coelum,  sed  neque  ita  introiit,  ut  saepe^ 
inde  revertens  iterum  offerat  semetipsum  quasi  non 
omnibus,  et  omni  tempore  sufficiat  sacrificium  suum 
semel  ablatum.  Non  utscepe  offerat  quemadmodum 
pontifex  legalis  per  singulos  annos  quia  non  sufiicit, 
sacrifidum  suum  iterans  intrat  in  Sancta  sanctoram : 
non  in  suo  sicut  Ghristus  ,  sed  in  alieno  sanguine. 
Quare,  quia  alienus  sanguis  est,  justificare  non  po- 
test.  In  hoc  et  sacrificium  suum  sufficiens,  et  legale 
insufficiens  ostendit. 

Alioquinf  id  est  si  aliter  vis  dicere,  ut  Ghristus 
ssepe  debeat  se  offerre,  tunc  procul  dubio  (si  ita  est) 
oportebat  eum  frequenter  pati^  incipiendo  ab  origine 
mundi.  Si  enim  illis  tantum  qui  in  tempore  suo  fue- 
rant,  passio  ejus  profuit,  et  singulis  futuris  aetatibus 
oporteat  eum  iterato  pati  :  tunc  utique  necesse  erat  D 
ut  incipiendo  a  diebus  Abel  singulis  setatibus,  sin- 
gulas  craces  portaret,  vel  Abraham  tt  cseteri  sancti 
non  erant  redempti.  Sic  quidem  oporteret.  Sed  nunc 
postquam  ostensum  est  tantum  inconveniens  inde 
consequi,  dicendum  est  quod  semel  Ghristus  appa- 
rait  in  consummatione  soeculorum.  Tempus  Ghristi 
dicitur  consummatio  :  quia  Ghristus,  quidquid  pne- 
dictum  de  eo  fuerat,  consummavit.  Et  cum  ante  in 
nullo  fuerit  consummatio,  id  est  vera  perfectio,  ipse 
omnium  perfectionem  attulit.  Apparuit,  inquam, 
ad  destitutionemy  id  est  ad  destractionemp^r  hostiam 
390  non  alienam,  sed  suam.  Quia  plene  pecca- 
tum  destraxit  non  oportet  iterum  Ghristum  pati,  ideo 


etiam  non  debet  altera  vice  mori :  quia  cseteri  ho- 
mines  semel  tantum  moriuntur.  Et  quenuulmodum 
statutum  est  hominihus  mori  semel;post  hoc  autem 
quod  mortui  sunt,  restat  de  illis  judicium,  Sic  et 
Christus  semel  quidem  oblatus  Deo  per  mortem  ad 
exhauriendam,  id  est  evacuanda  peccata  multorum. 
In  hoc  quidem  quod  semel  mortuus  est  similis  esl 
homini  :  sed  in  hoc  quod  homo  moritur ,  judicetur 
Ghristus,  ut  judicet  dissimilis.  Quia  ita  ait  :  Se^ 
cundo  adventu  veniens  ad  judicium  apparebit  Ghri^ 
stus ,  sine  peccato ,  id  est  non  simiiitudine  camis 
peccati,  sed  glorificatse  per  daritatem  immortalitar 
tis  et  impossibilitatis.  Yel  apparebit  sine  peccato, 
id  est  non  veniens  ut  srcut  prius  iteram  fiat  hostia 
pro  peccato.  Apparebit  utique  in  salutem,  non  im- 
piis,  sed  exspectantibus  se  in  justitia  et  timore. 

GAPUT  X. 


t  Umbram  enim  habens  lex  futurorum  bonorum, 
non  ipsam  imaginem  reram,  per  singulos  annos 
eisdem  ipsis  hostiis  quas  offerant  indesinenter, 
nunquam  potest  accedentes  perfectos  facere.  Alio- 
quin  cessassent  offerri ,  ideo  quod  nullam  ha- 
berent  ultra  conscientiam  peccati  cultores  se- 
mel  mundati.  Sed  in  ipsis  commemoratio  pecca- 
toram  per  singulos  annos  fit.  Impossibile  enim 
est  sanguine  tauroram  et  hircoram  auferri  pec- 
cata.  Ideo  ingrediens  mundum  dicit  :  Hostiam  et 
oblationem  noluisti ,  corpus  autem  aptasti  mihi. 
Holocaustomata  et  pro  peccato  non  tibi  placue- 
rant.  Tunc  dixi  :  Ecce  venio.  In  capite  libri  scri- 
ptum  est  de  me  :  Ut  faciam ,  Deus ,  voluntatem 
tuam.  Superius  dicens,  quia  hostias  et  oblationea 
et  holocaustomata  et  pro  peccato  noluisti,  nec 
placita  sunt  tibi  quae  secundum  legem  offerantur. 
Tunc  dixi  :  Ecce  venio,  ut  faciam,  Deus,  volunta- 
tem  tuam  :  aufert  primum ,  ut  sequens  statuat.  In 
qua  voluntate  sanctificati  sumus  per  oblationem 
corporis  Jesu  Gbristi  semel.  Et  omnis  quidem  sa- 
cerdos  praesto  est  quotidie  ministrans ,  et  easdem 
ssepe  offerens  hostias,  quae  nunquam  possunt  au- 
ferre  peccata.  Hic  autem  unam  pro  peccatis  offe- 
rens  hostiam ,  in  sempitemum  sedet  in  dextera 
Dei :  de  caetero  exspectans  donec  ponantur  inimiicii 
ejus  scabellum  pedum  ejus.  Una  enim  oblatione 
consummavit  in  sempiternum  sanctificatos.  Gon- 
testatur  autem  nos  (nobis)  et  Spiritus  sanctus. 
Postquam  enim  dixit :  Hoc  autem  Testamentum 
quod  testabor  ad  illos  post  dies  illos  dicit  Domi- 
nus.  Dando  ^dabo)  leges  meas  in  cordibus  eorum^ 
et  in  mentibus  eoram  superscribam  eas ,  et  pec- 
catorum  et  iniquitatum  eoram  jam  non  recorda- 
bor  amplius.  Ubi  autem  horam  remissio  jam  non 
est  oblatio  pro  peccato.  Habentes  itaque ,  fratres, 
fiduciam  in  introitu  sanctoram  in  sanguine  Ghri- 
sti,  quam  initiavit  nobis  viam  novam  et  viventem 
per  velamen,  id  est  carnem  suam  :  et  sacerdotem 
magnum  super  domum  Dei,  accedamus  cum  vero 
corde  in  plenitudine ,  fidei  aspersi  corda  a  con- 


543 


S.  BRUNONIS   CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


JM 


scientiamala,  et  abluti  corpus  aqua  munda ,  te- 
neamus  spci  noslrae  confessionem  indeclinabilem. 
Fidelis  enim  est  qui  repromisit.  Et  consideremus 
invicem  in  provocationem  cbaritalis  et  bonorum 
operum,  non  deserentes  colleclionem  nostram, 
sicut  consuetudinis  cst  quibusdam,  sed  consolan- 
tes  et  tanto  magis,  quanto  videritis  appropinquan- 
tem  diem.  Yoluntarie  enim  pcccantibus  nobis  post 
acceptam  notitiam  verilatis,  jani  non  relinquitur 
pro  peccatis  bostia  ;  terribilis  autem  quaedam  e\- 
spectatio  judicii  et  ignis  aemulatio,  quse  consum- 
ptura  est  adversarios.  Irrilam  quis  faciens  legem 
Moysi,  sine  ulla  miseratione  duobus  vel  tribus  te- 
stibus  moritur,  quanlo  magis  putatis  deteriora  me- 
reri  supplicia ,  qui  Filium  Dei  conculcaverit,  et 
sanguinem  Testamenti  pollutum  duxeiit  in  quo 
sanctificatus  cst ,  et  Spirilui  gratia;  contumeliam 
fecerit  ?  Scimus  cnim  qui  dixit  :  Mihi  vindiclam, 
et  ego  retribuam.  Et  iterum  :  Quia  judicabit  Do- 
roinus  populum  suum  :  Horrendum  est  incidere 
in  manus  Dei  viventis.  Rememoramini  autem  pri- 
stinos  dies,  in  quibus  illuminati  magnum  certamen 
307  sustinuistis  passionum  :  et  in  altero  quidem 
opprobriis  et  tribulationibus  spcctaculum  facli,  in 
altero  autem  socii  taliter  conversantium  cfiecii. 
Nam  et  vinctis  compassi  estis ,  et  rapinam  bono- 
rum  vestrorum  cum  gaudio  suscepistis ;  cogno- 
scentes  vos  babere  meliorem  et  manenlem  sub- 
stantiam.  Nolite  itaque  amittere  confidentiam  ve- 
stram,  qute  magnam  habct  remunerationem.  Pa- 
tientia  enim  vobis  neccssaria  cst ,  ut  voluntatem 
Dei  facientes  reportetis  promissionem.  Adhuc 
enim  modicum  aliquantulumque ,  qui  venturus 
est  veniet,  et  non  tardabit.  Justus  autcm  meus  cx 
fide  vivit.  Quod  si  subtraxcrit  sc^  non  placcbit 
animae  roeae.  Nos  autem  non  simus  sublractionis 
filii  in  perditionem ,  scd  fidci  in  acquisitioncm 
«  animae.  » 

EXPOSITIO. 

Christus  ideo  oblatus  cst  ad  cxhauricnda  pcccata, 
quia  lex  non  potest  facere  perfectos ,  scilicet  non 
exhaurire  peccata.  Et  quare  Icx  non  possit  facere 
perfectos  praemittit,  diccns  :  Lex  habens  umbram 
futurorum  bonorum ,  id  est  futurae  justitiae  in  prae- 
senti  Ecclesia,  et  salvationis  in  futura.  Ita  habcns 
umbram  quodnec ipsam imaginem  rerum^  quod  ncc 
habet  in  se  aliquam  partem  veritatis.  Imago  cnim 
saltem  figuras  membrorum  singulas  ostendit,  umbra 
autem  confnse  omnia  commiscet.  Lex,  inquam,  ha- 
bens  umbram  cisdcm  ipsis  hostiis  quac  semper 
idem,  id  est  imperfectc  erant^  quas  hostias  o/ferunt 
per  singulos  annos,  et  hoc  indesinenter,  id  cst  vel 
singulis  mcnsibus,  vcl  singulis  hebdomadibus.  Lex, 
inquam,  eisdem  hostiis  toties  rcpetitis,  nunquam  po- 
test  facere  porfectos  accedentes  ad  se.  Quod  non 
faciat  perfectos  probat  per  Iioc,  quia  si  modo  immo- 
lassent  pro  aliquo  peccato,  et  secundum  legem  ab- 
solverentur,  ab  illo  :  si  iterum  peccarcnt,  ct  pro 
novo  peccato  iterum  immolarent,  faciebat  sacerdos 


A  memoriam  prioris  peccati,  pro  quo  jam  immolaverat, 
ostendens  imperfectionem  sacrificii  illius ,  per  quod 
si  justificatus  esset ,  frustra  vetus  peccatum  recapi- 
tularet.  Quod  ita  ait :  Alioquin,  id  est  si  hostiae  legis 
perfectos  facerent ,  procul  dubio  cessassent  illae  ho- 
stice  pro  praeteritis  peccatis.  Ideoque  cultores  sacri- 
ficiorum  semel  immolata  hostia,  mundati,  non  uUra 
haberent  ullam  conscientiam  praeteriti  peccati.  Ces- 
sassent  quidem  ofFerre,  sed  hostiae  pro  praeteritis 
non  cessarent  ofTcrri  :  in  ipsis  enim  hostiis  pro 
recentibus  culpis  per  singulos  annos  oblatis  sit  com- 
memoratio  praeteritorum  peccatorum ,  igitur  bostiae 
illae  perfectos  facere  non  possunt.  Et  necesse  est  ut 
per  singulos  fiat  commemoratio  praeteritorum,  quia 
impossibile  est  auferri  peccata  sanguine  hircorum 

g  et  taurorum.  Idco  quia  per  sanguinem  taurorum 
et  hircorum  auferri  nequent  peccata  :  propierea 
ingrediens  mundum,  id  est  Propheta  inducens  Filium 
Dei  mundum  ingredientem  per  assumplionem  car- 
nisy  dicit  in  voce  filii  ad  patrem.  0  Domine  Pater, 
tu  noluisti  hostiam  et  oblationem  secundum  legalem 
traditionem.  Hoslias  de  animalibus,  oblationem  de 
panibus  et  luminariis  dicit.  lUa  quidem  noluisli  sed 
aptasti,  id  est  aptare  mihi  voluisti  corpus,  ut  de 
corpore  mco  hostia  tibi  fieret  bcneplacens  et  munda. 
Corpus  Christi  aptum  fuisse  dicitur,  quia  et  immune 
a  pcccato,  et  passibile ,  et  mortale  fuit.  Nisi  enim 
sinc  peccato  cssct,  hostia  munda  esse  non  posset. 
Si  autem  impassibilc  et  immortale  fieret ,  mortem 
non  destruerct ,  quam  immortalis  mortcm  gustare 
non  possct.   Sed  quia  et  immunis  a  peccato,   et 

^  impassibilis  y  et  immortalis  fuit,  ideo  congrue  ait : 
Corpus  aptasti  mihi,  hostiam  et  oblationem  noluisti ; 
holocaustomata  etiam ,  id  est  sacrificium  totum  in- 
censum,  ei  pro  peccatOf  id  est  hostia  qua;  vocabatur 
pcccatum  vcl  pro  pcccato.  Haec,  inquam,  nonplacu^" 
runt  tibi,  ct  tunc  postquam  vidi  hoc  displicere  tibi, 
ut  munda  et  placcns  hostia  offcrrctur  tibi ;  dizi,  id 
est  deliberavi  apud  me  hoc  :  Ecce  opportune  venio, 
quia  nunc  reprobatis  illis  legabilus,  hostia  nova  ero 
ct  bcneplacens  Dco. 

Venio  ad  hoc  ut  faciam  voluntatem  tmm,  id  est 
ut  pro  modo  voluntatis  tuae  ofiTcram  libi  meipsum 
sacrificium  novum ,  in  odorem  suavitatis.  Quod  ita 
eonstruere  debcamus  :  Venio  ut  faciam,  309  idem 
docet   in   sequcntibus  :  Faciam  voluntatem  tuam ; 

D  sic  enim  scriptum  cst  de  me  in  capite  libri.  Liber 
dicitur  Christus  homo  ,  qui  in  exemplum  justitiae 
expositus  est  omnibus.  Caput  libri  dicitur  divinitas 
habitans  in  Christo,  quod  regit  eum  in  omni  per- 
fectione.  Vel  in  capite  libri ,  id  esc  in  principio 
Gencsis  vcl  Psalterii  scriptum  est  in  lege  Domini 
voluntas  cjus,  ctc.  Praemissa  auctorilas  quomodo 
intelligcnda  sil ,  Paulus  exponit ,  ita  Propbeta  in 
voce  Filii ,  dicens  superius  ad  respectum  superioris 
partis,  ait  superius.  Dicens,  inquam,  hoc,  quiay  id 
est  quod,  tu  Pater,  noluisti  ohlationcs  et  holocausta 
et  pro  peccato  ,  id  cst  non  postulasti  haec  ab  eis  ut 
fierent  tibi,  ncc  (cliam  si  faciunt  injussi)  non  sunt 


545 


EXPOSITIO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  -  IN  EPIST.   AD  HEB. 


546 


placita  tibi.  Diceret  aliquis  fortasse  :  Ideo  non  pla- A  lera,  adhortans  eosin  primis  ut  puro  corde  integri- 


cent,  quia  non  fiunt  ordinabiliter  secundum  legem. 
Ad  hoc  removenduro  ait  :  Non  sunt  placila  tibi  ea 
qtue  offeruniur  secundum  legem^  id  est  licet  fiant 
secundum  legis  institutionem  tuQc  reprobatis  lega- 
libus  hosliis  dixi  :  Ecce  venio  ut  faciam  voluntatem 
tuam,  o  Deus,  haec,  inquam,  dicens.  In  his  verbis 
aufert  primum  testamenium^  ila  ut  stataaty  id  est 
perpetuo  durandum  stabiliat  sequens,  Novum  scili- 
cet  Testamentum,  in  qua  voluntate^  id  esl  in  quo 
Novo  Testamento  ex  voluntate  Dei  coqstituto,  nos 
sumus  sanctificatif  posilione  virlutum  posl  emun- 
dationem  malorum.  Sanclificati  dico,  per  oblationem 
Christi  Jesu ,  id  est  per  corpus  Christi  oblatum  se- 
melf  in  qua  semel  facta  oblatione  sufficiens  fuit  ad 
purgationem  omnium    macularum. 

Opponeret  aliquis  :  Sacrificium  pontificis  ideo  in- 
sufficiens  erat,  quia  semel  tantum  in  anno  fiebat ; 
sed  quotidiana  sacrificia  proderant  ad  aufcrenda 
peccata.  Ad  hoc  removendum  ait  :  Sicut  pontifex 
semel  facto  sacrificio  auferre  peccata  non  poterat, 
sic  etiam  omnis  quidem  legalis  sacerdos  quolidie 
ministrans  prassto  est :  et  ipse  saepe  repetendo  re* 
ferens  easdem  hostiasheri  hircum,  hodie  iterum  hir- 
cum,  quia  sicut  non  heri,  sic  nec  hodie  proderat ; 
ofiferens,  inquam  ,  easdem  hostias,  quae  hostise 
nunquam  possunt  auferre  peccata.  Pontifex  seu 
quilibet  sacerdos  legalis  repetens  hostias,  peccata 
nequit  auferre ,  sed  hic  pontifex  Christus  offerens 
hostiam  non  repetitam,  sed  unam  solam  pro  pecca- 
tis  omnium;  sedet,  id  est  quiescit  et  regnat  positus 


tatem  fidei  teneant ;  et  si  incumbat  persequi,  audac- 
ter  confiteantur,  gaudentes  pati  pro  Christo,  et  sic 
in  fide,  et  confessione  firmam  spem  habeant.  Unde 
sic  ait  :  Quia  pontifex  Christus  semel  ofTerens  sanc- 
tificat  veteres,  nec  quotidianis  sacrificiis  300 
prodcsse  possunt.  Itaque  fratreSj  nos  habentes  ft- 
duciam  in  introitUy  id  est  de  introitu  sanctorum^ 
scilicet  quod  nos  Sancta  sanctorum  vere  introibimus. 
Habentes,  dico,  fiduciam  in  sanguine  Christiy  quem 
semel  ofFerens  pro  nostra  emundatione  fudit  :  quem 
viam ,  id  est  introitum  sanctorum  viam  dico  nova^ 
id  est  noviter  in  Chrislo  reseratam  (nemo  etiam 
ante  Christum  ambuiavit  banc  viam  quam  initiavit 
nobis  Christus,)  Viam  novam  et  viventem,  id  est  per- 
p  durantem  in  aeternum.  Iniliavit  dico  per  velamen, 
id  est  per  significatum  illius  velaminis,  qnod  duo 
tabernacula  dividebat,  id  est  per  camem  suam. 
Yelamen  enim  illud  quod  Sancta  sanctorum  occul- 
tabat,  carnem  Christi ,  quse  deitatem  sibi  unitam 
velabat,  praefigurabat.  Unde,  expirante  Christo  in 
cruce  consummalis  omnibus,  scissum  est  velum  tem- 
pli  {Matth,  XXVI,  51  ;  Mart.  xv,  38 ;  Luc  xxiii,  45), 
significans  apertam  esse  viam  in  Christo  intrandi  in 
Sancta  sanctorum.  Yel  ita  initiavit  nobis  viam  per 
velamen,  id  est  per  carnem  suam,  cujus  camem  et 
sanguinem  in  accessu  mortis  accipimus  viaticum  ad 
patriam. 

Camem  dico  et  sanguinem  specie  panis  velatam. 
Initiavit  nobis  per  carnem  suam,  et  per  se  sacerd(h 
tem  quotidie  Patrem  pro  nobis  interpellantem.  Sa- 


in  dextera,  id  est  in  aequalitate  Dei  patris  sessurus  ^  cerdolem  dico  magnum  ad  comparationem  legalium. 


ibi  in  sempiternum.  Nec  reversurus  ut  iterum  offe- 
rat,  quasi  hostia  ejus  fuerit  insufficiens,  sed  de  c^- 
tero,  id  est  de  futuro  exspectans  ibi  in  dextera  Dei 
donec  inimici  ejus  ponantur  scabellum  pedum  ejus, 
id  est  omni  modo  subjectionis  subjiciantur  ei,  quod 
futuram  est  in  die  judicii.  Ofiferens  hostiam  unam, 
ideo  unam,  quia  una  sola  oblatione  sanctificavit,  et 
sanctificatos  virtutum  perfectione  consummavit, 
permansuros  in  sempitemum .  Nos  quidem  dicimus 
Christum  una  oblatione  sanctificatos  consummasse. 
In  hoc  autem  contestatur^  id  est  confirroat  nos; 
idem  nobiscum  affirmans  eliam  Spiritus  sanctuSy 
quia  postquam  dixit  in  Jeremia  :  Uoc  autem  est 
testamentum  quod  testabor  ad  illos,  et  hoc  dicit 


Magnum  dico  constitutum  super  Domum  Dei,  id  est 
prsesentem  et  futuram  Ecclesiam.  Nos,  inquam, 
fratres,  habentes  talem  fiduciam  accedamus,  id  est 
approximemus  ad  Dorainum  cum  vero  corde,  id  est 
cum  recta  intelligentia  in  plenitudine  fidei,  id  est 
habentes  fidem,  non  de  quibusdam  tantun>y  sed  de 
omnibus  credendis  plenariam.  Accedamus,  inquam, 
aspcrsi  corda,  id  est  habentes  mundata  corda,  non 
solum  a  peccato,  sed  etiam  a  mala  conscientia,  quod 
nec  cujuslibet  mali  conscientia  nos  mordeat ;  et 
abluti  corpus  aqua  munda,  id  est  habentes  purifi- 
catam  camem  baptismo  mundante  nos,  teneamui 
opereet  corde  confessionem ;  quod  si  ingraant  mala, 
inde  non  formidemus  ideo  confiteri  Christum.  Con- 


Dominus  :  post  dies  illos  dabo  leges  meas  in  cordir  D  fcssionem  dico  indeclinabilem,  qnod  nec  in  dexte- 


bus  eorum,  et  superscribam  eas  in  monte  eorum. 
Postquara  hoc  dixit,  adjunxit  Spiritus  sanctus  :  et 
jam  amplius  non  recordabor  peccatomm,  iniquita- 
tum  eorum.  In  his  flutem  verbis  contestatur  Spiri- 
tus  sanctus  unam  oblationem  consummasse  sancli- 
ficatos  :  quia  ubi  est  peccatorum  remissio,  jam  non 
est  neccssaria  oblaiio  pro  peccato. 

Postquam  per  pontificium  Christi,  sufficienter 
velus  pontificium  destruxit,  et  vetera  sacrificia  re- 
probata,  ct  in  sacrificio  Christi  semel  oblato,  om- 
nem  justificationem  consistere  perhibuit,  faciens 
finem  de  hujusmodi,  transit  ad  instmctionem  mora- 


ram  declinemus ,  nec  ad  sinistram,  quse  confessio 
est  causa  nostrce  spH.  Si  enim  fidem  Ghristi  in  con- 
spectu  persecutorum  non  timuerimus  confiteri,  tmic 
pro  certo  sperare  possumus  futaram  gloriam  sanctis. 
Diceret  ille  :  Quis  tandiu,  et  tanta  toierando,  posset 
sperare  rem  fortasse  nunquam  habendam  ?  Ad  hoc 
Paulus  :  Si  audacter  confitemini,  salva  spes  est  vo- 
bis,  quia  Deus  est  fidelis  et  mentiri  non  potest,  ^i 
repromisit  confitentibus  se  bona  quse  speratis.  Te- 
neamus  confessionem.  et  consideremus  intdcem,  id 
est  alter  altemm,  non  in  litigio  el  detractione  :  sed 
inprovocatUme  charitatii  et  bonorum  operwn,  idest 


547 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


548 


alter  exemplo  alterius  provocetur  ad  dilectionem  et  A  gratiam   attulit,  licet  peccemus  ,  non   tantuni   non 


ad  bene  operandum. 

Nos,  dico,  non  deserentes  collectionem  nostram, 
id  est  congregationem  Ecclesiae,  timore  urgentium 
persecutorum  territi,  sicut  estcomuetudinis  quibus- 
dam^  ut  «  ad  tempus  credant,  et  in  tempore  tenta- 
tionis  recedant  (Luc.  viii,  13).  >  Non  deserentes, 
sed  consolantes  coUectionem  Ecclesiae ;  tanto  magis 
laborantes  in  hoc»  quanto  amplius  videritis  apprO' 
pinquante m  diem  mortis.  Yel  ita  provocemus  fra- 
tres  ad  charitatem,  non  deserentes  collectionem  no- 
stram,  id  est  si  peccaverint  fralres  ,  non  ideo  su- 
perbe  indignantes  separemur  ab  eis,  sicut  est  con- 
suetudinis  quibusdam ,  ut  labenti  fratri  dedignentur 
compati ;  sed  consolantes  nostram  coUectionem ,  et 


damnabit,  sed  indulgebit.  Ad  hoc  removendumPau- 
lus  probat  Ghristum  esse  judicem,  nec  propter  mi- 
sericordiam  deseruisse  judicium,  dicens  :  Yere  con- 
culcans  Filium  Dei,  deteriora  patietur.  Nos  enim 
scimus  eum  qui  dixit  hoc  in  Deuteronomio  {Deut. 
xxxiiy  35)  :  Mihi  reservate  vindictam,  si  proximus 
peccat,  mea  est  ultio  in  proximum,  et  ego  retri- 
buam  eis,  in  tempore  pro  modo  delicti*  Quod  si 
peccare  in  proximum  non  deserit  inultum ,  qnanto 
magis  peccare  in  seipsum?  Et  iterum  Scriptura 
approbans  judicium  Dei  ait  :  Quia  judicabit  Dami- 
nuspopulum  suum,  Et  quia  Dominus  judicans  red- 
detunicuique  vindictam  peccati,  videte  ne  peccetis 
ait  Paulus ,  quia  horrendum  est  incidere  in  manus 


tanto  magis  per  compassionem  revocate  eos  a  malis,  ^  Dei  viventis ,  id  est  qusecunque  vult  potentis 

_  «  «        •-•  •  -  «•  *     ••       *•  A^  ^^  •  •         •_     •«« 


quanto  videritis  appropinquantem  diem  retributio- 
nis.  Malis  male,  bonis  bene.  Ideo  teneamus  fidem 
et  confessionemnon  deserentescollectionem  nostrafti. 
Haec  omniapraedicta  ideo  faciamus,  qui  nobis  peccan- 
tibus  voluntarie^  id  est  ex  voluntate  et  propria  de- 
liberatione  in  peccato  manentibus,  post  acceptam 
notitiam  veritatiSf  id  est  postquam  Ghristum  qui  est 
ipsa  veritas  cognovimus,  fidemque  suscepimus  : 
si  voluntas  peccandi  perdurat  in  nobis,  jam  non  re- 
linquiturf  nihil  proderit  nobis  Chiistus  factus  hoslia 
pro  peccatis  delendis.  Vel  ita  jam  non  relinquiturf 
id  est  non  reservatur  Christus ;  ut  pro  iterum  pec- 
cantibus,  itenun  fiat  hostia pro  peccatis.  Sedho^  re- 
linquitur  nobis,  scilicet,  qucedam  ^€^0  terribilis 
exspectatio  judicii  futuri ;  et  relinquitur  nobis  asmu- 


Postquam  asperius  corripuit  illos,  nunc  rememo- 
rando  priora  bona  iliorum,  blanditur  eis  ut  quos 
terrore  judicii  concussit,  quibusdam  blanditiis  alli- 
ciat,  dicens  :  Yidete  ne  incidatis  in  manus  Dei, 
sed  rememoramini  pristinos  dies  in  quihus  vos  H- 
luminati  per  fidem,  statim  accepta  fide  sustinuistis 
magnum  certamen  passionum ;  multa  enim  tunc 
passi  estis  a  contribulibus  vestris.  Sustinuistis  uti- 
que  passiones,  et  enim  in  altero,  id  est  in  una  parte 
quidem  facti  estis  spectaculum  mundo»  opprobrixt^ 
id  est  propter  opprobria  et  tribulationes  illatas  vo- 
bis.  In  altero  autem^  id  est  ex  una  parte  effecH  es' 
tis  socii  conversantium  taliter ,  sicut  nos,  id  est 
omnium  illorum  qui  in  religione  fidei  convcrsabantur 
vobiscum.  Vere  socii.   Nam  et  vos  compatsi  estis 


latio,  id  est  invidia  ignis^  quae  semulatio  consump-  C  vinctisy  ministrando  eisin  vinculisnecessariade  bonis 


tura  est  adversarios  veritatis. 

Probat  a  majori  puniendos  esse  peccantes  iu 
Christum,  dicens  :  Yere  qui  voluntarie  peccat,  in 
veritate  punietur.  Nam  aliquis  praevaricando  faciens 
irritam  legem  Moysi,  quae  non  erat  nisi  umbra  ve- 
ritatis,  moritur  sine  illa  miseratione  convictus  de 
peccato  sub  duobus  vel  tribus  testibus.  £t  si  praeva- 
ricans  in  lege  Moysi  moritur,  quanto  magis  putatis 
eum  mereri  deteriora  supplicia,  qui  conculcaverit 
Filium  Pei?  Ule  conculcabilem  et  nimis  vilem  in- 
telligit  Filium  Dei,  qui  ad  remittenda  peccata  eum 
impotentem  dicit,  nisi  adjungatur  circumcisio ;  et 
gvi  duxerity  id  est  intellexerit  sanguinem  testamenti 
esse  pollutum  ,  id  est  sanguinem  Christi,  quo  con- 


vestriSy  et  opprobria  et  tribulationes  passi  estis.  Yos 
enim  suscepistis  cum  gaudio  rapinam  bonorum  ves^ 
trorum,  cognoscentes  vos  habere  in  coelis  xttfttton- 
tiam  meliorem,  quia  spiritalem  et  permanentem,  Bt 
quando  quidem  tales  in  principio  fidei  fuistis,  ito^ue 
nolite  degenerando  amittere  confidentiam  vestram, 
id  est  bona  opera,  per  quselicetconfidere  :  ^turcon- 
fidentia  si  perseverat,  magnam  habet  remuneratUH 
nem,  Dicerent  illi :  DifBcile  est  tot  vexationes,  et  tan- 
diu  pati.  Ad  hoc  Paulus :  Nolite  patientiam  amittere, 
sed  estote  longanimes  in  patiendo,  quia  patientia 
longanimis  est  vobis  necessaria^  ut  patiendo  faeien- 
iesvoluntatem  Deiy  reportetis  promissionem,  id  est 
promissam  gloriam.  Nec  semper  oportebit  pati,  quia 


firmatum  est  testamentum  novum.  Sanguinem  Christi  D  adhuc  modicum  quidem  temporis  et  aliquantulum 


dicit  ille  pollutum,  qui  in  eo  dicit  non  posse  mun- 
dari  omne  delictum.  Si  enim  Ghristus  munda  hostia 
fuit,  etiam  ab  omni  culpa  mundare  potuit :  quod  si 
mundare  non  potuit,  sequitur  ut  polluta  hostia  ite- 
rit,  in  quo,  sanguine  sanctificatus  est  quicunque 
baptizatus.  Ille  etiam  deteriora  meretur  qui  fecerit 
eontumeliam  Spiritui  sancto.  Qui  aliunde  quam  per 
^piritum  dicit  peccata  remitti,  in  Spiritum  contu- 
meliose  agit.  Spiritui  dico  gratUB,  qui  gratis  datur, 
et  gratis  peccata  remittit.  Diceret  ille  :  Licet  lex 
Moysi  qufe  sine  misericordia  erat,  damnaret  prseva- 
ricatores  suos,  Ghnstus  tamen  qui  misericordiam  et 


passionis,  sed  leve  et  momentaneum  restat.  Et  post 
hoc  veniet  vobis  ille  qui  venturus  est.  Et  postquam 
venerit,  ^O  JL  non  tardabit,  id  est  non  tarde  dabit 
vobis  gloriam  quam  promisit,  martyribus  non  tar- 
datur  gloria,  sed  statim  exeuntibus  de  mundo  datur. 
His  autem  qui  in  pace  Ecclesiae  quiescunt  tardafe 
videtur ,  propterea  quia  de  quibusdam  quae  iUidte 
contraxerunt,  necesse  ost  prius  pcenitentiam  agere. 
Qui  ventunis  est  veniet  et  non  tardabit,  et  interim 
dum  venit,  vos  justi  ex  fide  vivctis,  quia  dixit 
Deus  per  prophetam  :  Justus  meus  ex  fide  vivit 
{Habac.  u,  4).  Si  vero  justus  subtraxerit  se  a  fide, 


549 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEB. 


560 


non  placebit  animce ,  id  est  voluntati  mea:.  Dico  si  A 
subtraxerit  ^Q,iednos  nonsumus/ilii  fubtractioniSf 
ituri  sic  in  perditionemt  sed  sumus^ei  inacquisi- 
tUmem,  id  est  ad  hoc  ut  per  fidem  acquiramus  sa- 
latem  animce  nostrae. 

CAPDTXI. 
«  Est  autem  fides  sperandarum  substantia  renim, 
argumentum  non  apparentium.  In  hac  enim  testi- 
monium  consecuti  sunt  senes.  Fide  intelligimus 
aptata  esse  ssecula  verbo  Dei,  ut  ex  invisibilibus 
visibilia  fierent.  Fide  plurimam  hostiam  Abel 
quam  Gain  obtulit  Deo,  per  quam  testimonium 
consecutus  est  esse  justus,  testimonium  perhibente 
muneribus  ejus  Deo ;  et  per  illam  defunctus  adhuc 
loquitur.  Fide  Henoch  translatus  est,  ne  videret 
mortem,  et  non  inveniebatur,  quia  transtulit  il-  3 
lum  Deus.  Ante  translationem  enim  ejus  testimo- 
nium  habuit  placuisse  Deo.  Sine  fide  autem  im- 
possibile  est  placere  Deo.  Credere  enim  oportet 
accedentem  ad  Deum  quia  est,  et  inquirentibus  se 
remunerator  sit.  Fide  Noe,  responso  accepto  de 
his  quae  adhuc  non  videbantur,  roetuens  aptavit 
arcam  in  salutem  domus  suse,  per  quam  damnavit 
mundum,  et  justitiae,  quae  per  fidem  est,  hseres  est 
institutus  [factus].  Fide  qui  vocatur  Abraham,  obe- 
divit  in  locum  exire,  quem  accepturus  erat  in 
bsereditatem,  et  exiit  nesciens  quo  iret.  Fide  de- 
moratus  est  in  terra  repromissionis,  tanquam  in 
aliena,  in  casulis  habitando  cum  Isaac  et  Jacob^ 
cohfleredibus  repromissionis  ejusdem.  Exspectabat 
enim  fundamenta  habentem  civitatem,  cujus  ar-  ^ 
tifex  et  conditor  Deus.  Fide  et  ipsa  Sara  sterilis 
virtutem  in  conceptione  seminis  accepit,  etiam 
prseter  tempus  setatis,  quoniam  fidelem  credidit 
esse  eum  qui  repromiserat.  Propter  quod  et  ab 
ono  orti  sunt ;  et  hoc  emortuo,  tanquam  sidera 
cceli  in  multitudine,  el  sicut  arena  quR;  est  ad 
oram  maris  innumerabilis.  Juxta  fidem  defuQCti 
aont  omnes  isti,  non  acceptis  repromissionibus, 
sed  a  longe  eas  aspicientes,  et  salutantes,  et  confi- 
teotesquia  peregrini  et  hospitessunt  superterram. 
Qui  enim  haec  dicunt,  significant  se  patriam  in- 
quirere.  Etsi  quidem  illius  meminissent,  de  qua 
exienmt,  habebant  utique  tempus  revertendi. 
Nonc  autem  meliorem  appetunt,  id  est  coaiestem. 
Ideo  non  confunditur  Deus  vocari  Deus  eorum. 
Paravit  enim  illis  civitatem.  Fide  obtulit  Abra-  D 
hamlsaac  cum  tentaretur,  et  unigenitum  offere- 
bat  in  quo  susceperat  repromissiones,  ad  quem 
dictum  est :  Quia  in  Isaac  vocabitur  tibi  semen  ; 
arbitrans  [cogitans]  quia  et  a  mortuis  suscitare 
poteni  est  Deus.  Unde  eum  et  in  parabolam  acce- 
pit.  Fide  et  de  futuris  benedixit.  Isaac ,  Jacob  et 
Esan.  Fide  Jacob  moriens  singulos  filiorum  Joseph 
benedixit,  et  adoravit  £atstigium  virgae  ejus.  Fide 
Joseph  moriens  de  profectione  filiorum  Israel  me- 
moratus  est,  et  de  ossibus  suis  mandavit.  Fide 
Moyses  natus  occultatus  est  mensibus  tribus  a 
parentibua  suis,  eo  quod  vidissent  elegantem  in- 
iantemy  et  non  timuerunt  regis  edictum.   Fide 


Moyses  grandis  factus,  negavit  se  esse  filium  filiae 
Pharaonis,  magis  eligens  affligi  cum  populo  Dei 
quam  temporalis  peccati  habere  jucunditatem, 
majores  divitias  sestimans  thesauro  i£gyptiorum, 
improperium  Christi.  Aspiciebat  enim  in  remune- 
rationem.  Fide  reliquit  .£gyptum,  non  veritus 
animositatem  regis.  Invisibiiem  enim  tanquam  vi- 
dens  sustinuit.  Fide  celebravit  Pascha,  et  sangui- 
nis  effusionem,  ne  qui  vastabat  [vastaret]  primitiva, 
tangeret  eos.  Fide  transierunt  mare  Rubrum^ 
tanquam  per  aridam  terram  :  quod  experti  JBgy- 
tii  devorati  sunt.  ^O^  Fide  muri  Jericho  cor- 
ruerunt,  circumitu  dienim  septem.  Fide  Raab  me- 
retrix  non  periit  cum  incredulis,  excipiens  ex- 
ploratores  cum  pace.  Et  quid  adhuc  dicam?  Defi- 
ciet  em'm  me  tempus  enarrantem  de  Gedeon,  Ba- 
rac,  Samson,  Jephte,  David,  Samuel,  et  propbe- 
tis,  qui  per  fidem  vicerunt  regna,  operati  sunt 
justitiam  adepti  sunt  repromissiones,  obturave- 
runt  ora  leonum,  exstinxerunt  impetum  ignis. 
Effugaverunt  aciem  gladii,  convaluerunt  de  infir- 
roitate,  fortes  facti  sunt  in  bello.  Castra  verterunt 
exterorum  acceperunt  roulieres  de  resurrectione 
mortuos  suos.  Alii  autem  distenti  sunt,  non  sus- 
cipientes  redemptionem,  ut  meliorem  invenirent 
resurrectionem.  Alii  vero  ludibria  et  verbera  ex- 
perti,  insupei;  et  vincula  et  carceres  ,  lapidati 
sunt,  secti  sunt ,  tentati  sunt ,  in  occisione  gladii 
mortui  sunt.  Circuierunt  in  roelotis,  in  pellibus. 
caprihis,  egentes,  angustiati,  afflicti,  quibus  di- 
gnus  non  erat  mundus,  in  solitudinibus  errantes, 
in  montibus  et  speluncis,  et  in  cavemis  terrae.  Et 
hi  omnes,  testimonio  fidei  probati,  non  accepe- 
runt  repromissionem,  Deo  pro  nobis  melius  ali- 
quid  providente,  ut  non  sine  nebis  consummaren- 
tur.  » 

EXPOSITIO. 

Quia  de  fide  sermonem  inccepit,  dicens  :  Nos  xu- 
mus  /ilii  /idei,  etc. ,  subjungit  quasi  diffinitionem  fi- 
dei ;  quae  tamen  non  est  diffinitio,  sed  fidei  com- 
mendatio.  Ad  cujus  fidei  comroendationem  diu  im- 
morando,  multa  veterum  exempla  supponet.  Ait  au- 
tem  :  Nos  sumus  filii  fidei :  Fides  autem  est  subs^ 
tantia^  id  est  existentia  et  acquisitio  rerum  speran^ 
darum,  id  est  futurorum  bonorum,  quae  singulariter 
et  prsecipue  speranda  sunt.  Fides,  inquam ,  sic  est 
substantia  futurorum  bonorum,  quia  nec  sine  fide  in 
quolibet  subsistunt,  nec  nisiperfidem  acquiruntur. 
Yel  ita  dicamus  :  Fides  in  prsesenti  habita  est  in 
futuro  substantia  rerum,  id  est  bonorum  coelestium. 
Merito  enim  hic  habita  fidei  tunc  subsistunt  bona 
illa  in  eo  qui  fidem  in  hoc  mundo  habuit;  rerum 
dico  nunc  per  fidem  sperandarum.  Fides  etiam  est 
argumentum,  id  est  approbatio  rerum  non  apparen- 
tium,  id  est  bonorum,  quse  (dum  in  hoc  mundo  ma- 
nemus)  videre  non  possumus.  Si  quis  enim  considerat 
Abraham,  quomodo  merito  fidei  possedit  gloriam, 
idem  de  se  potestsperare  quod,  siper  fidem  imitabitur 
Abraham,  sieut  ille,  quam  non  vidit,  per  fidem  pos- 
ftidebit  gloriam.  Dico  fides  est  substantia  futororam 


551 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.   PARS  U. 


m 


bonorum  et  argumentum.  Propterea  sic  commendo  A 
fidem,  quia  in  hac,  id  est  in  fide,  senes,  id  est  anti- 
quiores  patres  consecuti  sunt  bonum  testimonium. 
Senes  dicit  non  «etate,  sed  temporis  praecessione. 
Abel  enim ,  etsi  junior  annis,  senior  tamen  quam 
Abraham  anliquitate  praeeuntis  temporis.  Sed  oppo- 
neret  aliquis  :  Fidem  dicis  argumentum  esse  re- 
rum,  quae  non  apparent.  Sed  quomodo  credi  pos- 
sunt  quse  videri  nequeunt  ?  Ad  hoc  Paulus  :  Fides 
utique  argumentum  est  rerum  non  apparentium. 
Nam  fidet  id  est  per  fidem  intelligimus  scecula  ap- 
tata,  id  est  apte  formata  csse.  Aptata  dico  verbOy  id 
est  Fiiio  vel  imperio  Dei,  quod  idem  cst.  £t  si  de  sse- 
culis  credimus,  quod  per  verbum  Dei  formala  sint 
(quod  tamen  nemo  vidit  hominum)  credamus  simi- 
liter  per  fidem  de  rebus  nondum  apparentibus.  Sa3-  •» 
cula ,  inquam,  credimus  aptata  verbo  Dei,  ita  ut 
fierent  visUnlia,  id  est  res  visibiles  ex  invisibilibuSf 
quando  enim  chaos  erat  sicut  scriptum  est :  t  Tene- 
brae  erant  super  faciem  abyssi  {Gen,  i,  2).  »  Tene- 
bra;  ideo,  quia  elementa  illa  videri  non  poterant, 
etiamsi  tunc  esset ,  qui  visum  humanum  haberet. 
Sed  postquam  elementa  separata  sunt,  et  creaturis 
formatis  in  quamdam  spissitudinem  coalescendo 
creverunt,  elementa  prius  invisibilia,  jam  fuere  vi- 
sibilia.  Nec  mirum  si  videri  non  poterant,  licet  res 
essent  corporeae ,  eum  humorem  ilium  ,  qui  est  in 
grano  seminis,  unde  culmus  et  spica  pullulat,  videre 
nec  discernere  podsimus,  licet  in  illa  massa  grani 
contineatur.  Yel  ita  sunt  verbo  Dei  ut  fierent  visibi- 
lia  ex  invisibilibus,  id  est  secundum  invisibilia  quae 
praeces8erantinconsilio^03  Dei.  Prius  enimDeus  ^ 
ab  aeterno  in  consilio  suo  onmium  creaturarum  for- 
mas  disposuit,  et  secundum  quod  singula  in  consi- 
lio  praeordinata  fuerant,  invisibilia  adhuc  secundum 
modum  illum  facta  sunt  visibilia  in  tempore  forma- 
tionis  singulorum. 

Yere  senes  consecuti  sunt  testimonium  per  fidem 
Abel  enim  /ide,  id  est  per  fidem  obtulit  hostiam  plu- 
rimam,  id  est  magis  acceptabilem  Deo  quam  fuerit 
hostia  Cain.  Hostia  Abel  grata  Deo  fuissc  cognosci- 
tur,  quia  agnus  quem  obtulit  igne  divino  consum- 
ptus  sit.  Hostia  Gain  reprobatur,  quia ,  non  super- 
venieirte  igne,  manipulus  frugum  quem  obtulit 
integer  mansit.  Per  quam  fidem  Abel  justus  conse- 
cutus  est  testimonium  hoc,  scilicet,  se  essejustum. 
Ait  enim  Christus  in  Bvangelio.  «  A  sanguine  Abel  D 
justi  {Matth.  xxiu,  35),  »  etc.  Moyses  autem  justi- 
tiam  Abel  commeudat,  et  multi  prophetarum.  Con- 
secutus  est  Abel  testimonium  Deo  perhibente  testi- 
monium  muneribus  ejus  sicut  praefati  sumus,  et  per 
illam  fidem  Abel  defunctus  loquitur  adhuCy  quia  fa- 
cit  nos  loquentes  de  fide  ejus.  Henoch  eliam  per  fi- 
dem  quam  habuit ,  translatus  est  ad  alias  patrias. 
ideo  ne  videret  mortem,  et  translatus  non  invenie- 
batur,quiaDeus  transtulit  illum ;  qui  siab  homine 
translatus  esset,  facile  inveniretur.  Deus  ideo  tran- 
stulit  eum  quia  ante  translationem  habcbat  testimo- 
nitm  placuisse  Deo.  Per  fidemsic  isti  placueruntDeo. 


Sine  fide  autem  impossibile  est  aHiqaemplacere  Deo. 
Vere  sine  fide  nemo  placebit  Deo ;  nam  accedentem^  id 
est  volentem  approximare  ad  Deum,  oportet  credere 
guia  Deus  unus  est,  et  quia  Deus  sit  remunerator 
inquirentibus  se.  Si  hoc  solum  crederent  gentiles, 
quod  creator  unus  esset,  et  singulis  pro  eorum 
actibus  retribueret,  satis  esset  illis.  Noe  etiam  ac- 
cepto  responso  de  his  quoe  non  videbantur  adhuc,  id 
est  de  diluvio  fuluro,  metuens  illud  diluvium  per 
fidem  quam  habuit  in  verbis  Domini,  aptavit  arcam 
in  salutem  domus  suce,  id  est  in  qua  salvaret  filios 
suos  et  filias.  Per  quam  fidem,  quia  secundum  ver- 
bum  Dei  futurum  credidit  diluviunj,  damnauit,  id 
est  damnabilem  fecit  mundum.  Dum  enim  Noe  cre- 
didit,  el  homines  stultum  esse  crediderunt  quod 
praeparabat  arcam,  m  qua  salvaret  domom  suam, 
comparatione  fidei  ejus  damnati  sunl.  Et  ipse 
Noe  est  institutis  hasres  justitice  ejus  quce  est  per 
fidem, 

Nunc  ad  patres  Judaeorum  descendit,  ostendens 
in  eis  et  in  prioribus  omnem  justitiam  ex  fide  ha- 
buisse  originem.  Ille  etiam  qui  merito  fidei  nunc 
vocatur  Abraham,  prius  dictus  Abram  per  fidem, 
obedivit  Deo  exire  de  Ur  Chaldaeorum in  locumHlum 
quem  merito  fidei  accepturus  erat  in  hasreditatem. 
Obedivit,  inquam,  et  exiit  de  terra  nationis  suae, 
nesciens  quo  iret.  Idem  Abraham  per  fidem  moratus 
est  in  terra  repromissionis  tanquam  in  aliena,  kabi' 
tando  ibidem  incasulis,  id  estin  ienioms  cum  Isaae 
et  Jacob,  non  quod  Jacob  eodem  tempore  quo  Abra- 
ham  fuerit,  sed  quia  Jacob  eamdem  terram  sicut 
Abraham  habitavit,  inquirens  cum  palribos  suis 
non  illam,  sed  veram  terram  repromissioQis.  Isaac 
et  Jacob  dico,  cohasredibus  ejusdem  repromisnonis ; 
illis  enim  frequentur  Deus,  sicut  Abrahae,  repro- 
misit.  Abraham  ideo>  habitabat  in  casulis,  quia 
exspectabat  civitatem  habentem  fundamenta,  id  est 
stabilitatem  aeternitatis,  coelestem,  scilicet,  Hiem- 
salem,  cujus  civitatis  Deus  est  artifex,  id  est  arte 
sua  disponens  sibi  singula  ;  et  idem  eorum  quae 
disponit  est  con(fi<or  ipsemetfabricansilla.Abraham 
habitans  in  casulis  ostendebat  se  non  curare  Hie- 
rusalem  terrenam,  sed  inquirere  coelestem.  Ipsa 
etiam  Sarastenlis,  et  nonagenaria  p^r  fidemaceepit 
virtutem  inconceptione,  idestconcipiendifmtnu. 
Ipsa  dico  non  solum  sterilis,  sec  etiam  pneter  tem- 
piu  cetatis,  quia  (sicut  dictum  est)  nonagenaria  erat, 
accepit  ideo,  qumiam  credidil  Deum  esse  fidelem, 
id  est  veracem  qui  illi  promiserat  semen,  propter 
quod  quia  Deum  credidit  fidelem,  et  ab  uno  ventre 
vel  ab  uno  patre,  et  hoc  uno  emortuo  vel  ventre,  vel 
patre,  orti  sunt  filii  tanquam  sidera  cor/i,  nec  secun- 
dum^O^  claritatemvirtutum  comparo  sideribus, 
sed  eundo  in  multitudinem  eorum.  Orti  suat  eliam 
sicut  arena^  nec  iterum  secundum  sterilitatem  tan- 
tum  arenae  comparo ;  sed  quoi  est  innumerabilis,  id 
est  secundum  innumerabilitatem  eorum  ;  quse  arena 
est  ad  oram  maris,  id  est  juxta  littus  gentilitatis. 
Multi  enim  de  filiis  Abrahae  virtutibus  micaenint, 


553 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPKT.  AD  HEBR. 


554 


ot  sidera,   mulli  steriles  et    infructuosi   in  littus  A  sui  {Psal.  xliv,  7).  Joseph  moriens  fide,  id  est  per 


[aL,  ritus]  gentilium  suni  prsecipitati.  Eiomnes  isti, 
Abraham,  scilicet,  Isaac  et  Jacob,  defuncti  sunt, 
etiam  cum  morerentur,  existentes  juxta  fidem^ 
id  est  credentes  se  accepluros  promissa  Dei.  De- 
functi,  inquam,  sunt,  non  acceptis  repromissionibus 
in  vita,  sed  aspicientes  eas  repromissiones  futuras 
a  longe,  id  est  in  diebus  Christi,  et  salutantes,  sicut 
nautse  patriam ,  quam  a  longe  videntes  multum  de- 
siderant,  et  confitentes  de  se  quia  ipsi  sunt  tuper 
terram  peregrini,  semper  ad  alia  transeuntes,  et 
hospites,  id  est  aliunde  venientes.  Ideo  et  sic  confi- 
tentes ;  qui  enim  dicunt  hmc,  scilicet,  se  peregrinos 
esse  et  hospites,  his  verbis  signijicant  se  veram 
patrium  inquirere. 
Diceret  aliquis  :  Inquirebant  alienam,  quia  fortas 


fidem,  memoratus  de  profectione  filiorum  Israel, 
quod  profecturi  essent  de  iEgypto,  et  hoc  memorans, 
mandavit  de  ossibus  suis,  ut  deferrentur  ad  sepul- 
turam  Abrahae ,  confidens  et  resurrecturos  esse 
cum  Ghristo  illos  quibus  facta  erat  repromissio,  si 
corpora  eorum  invenirentur  in  terra  repromis- 
sionis. 

Moyses  natus  per  fidem,  quia  crediderunt  pa- 
rentes  hunc  magnum  futurum,  videntes  ejus  ele- 
gwaiidimfOCcultatus  est  iribus  mensibus  aparentibui 
^0&  suiSyCO  quod  vidissent  infantem  elegantem^ 
etnon  Hmuerunt  edictum  regis,  quiomnem  mascu- 
lum  in  pueris  Hebrseorum  jusserat  interfici.  Moyses 
etiam  grandis  factus,  negavit  se  esse  filium  filioB 
Pharaonis  per  fidem,eligens  magis  affiigi  cum  popur 


sis  ad  suam  patriam  reverti  non  poterant.  Ad   hoc  ^  lo  Dei  quam  habere  jucunditatem  temporalis  pecca- 


Paulus  :  Haec  dicebant,  et  si  quidem  meminissent 
illius  patriae,  de  qua  exierunty  volentes  illuc  reverti, 
utique  habebant  tempus^  id  est  opportunitatem,  re- 
vertendi.  Sed  nunCy  postquam  illius  non  memine- 
rant,  appetunt  meliorem  patriam,  id  est  coelestem. 
£t  quia  coeleslem  appetunt,  ideo  Deus  non  confun^ 
ditur,  id  est  non  erubescit  vocari  Deus  eorum  :  ut 
dicatur  Deus  Abraham,  Isaac  et  Jacob.  Ideo  Deus 
eorum  vocatur,  quia  paravit  illis  coelestem  civitatem. 
Abraham  iterum  per  fidem  obtulit  Isaac,  cum  ten- 
taretur;  Deus  non  tentabat  Abraham,  quasi  qui  fidem 
ejus  ignoraret,sedut  ipse  Abrahamet  mundusvirtu- 
lemsusefidei  cognosceret.  Et,  ne  putaretur  ibraham 
ideo  immolare  Isaac  quia  in  alio  filio  implendas  ex- 


ti,  et  improperium  Christi,  quod  in  se  patiente  pro 
Christo  pr8efigurabat,ea;i j^tman^  esse  divitias  majo* 
res  omni  thesauro  Mgyptiorum,  Ideo  sic  existimans 
quia  aspiciebat  in  remunerationem  futuram,  non  in 
laborem  praesentem  vel  jucunditatem.  Moyses  per 
fidem  reliquit  ^gyptum,  educen»  inde  populum 
Judaeorum,non  veritus  animositatem  regis  ^gyptiO' 
rum.  Ideo  non  veritus  quia  sustinuit  invisibilemj  id 
e8texspepectavitDeum,quemviderenonpoterat,  ton- 
quam  corporaliter  eumt^^n«,adhibensfidemsermo- 
nibus  Dei.  Idem  Moyses  celebravit  Pascha  effusione 
sanguinisdigmper  ^(2m,ideo,ne  quivastabat  primo" 
genita  i£gypti  tangeret  Judceos.  Fidem  habuit  in 
sanguine  agni,  quod  per  virtutem  agniinnocentiae  (id 


spectaret  promissiones  ait.  Et  ipse  Abraham  qui  sus-  G  est  Christi  quem  praefigurabat)  posset  salvari.  Filii 


ceperat  repromissiones  ad  quem  dictum  est :  Quia 
in  Isaac  vocabitur  tibi  semen,  ipse  offerebat  hunc 
unigenitum,  arbitrans  quia  Deus  potens  est  eum  sus- 
citare  a  mortuis,  et  per  eum  suscitatum  Abrahae  vo- 
cari  semen.  Unde  quia  ita  credidit,  accepit  eum  fi- 
lium,  etin  multiplicationem  seminis,  et  in  parabolam, 
id  est  in  figuris  Christi.  Aries  enim,  qui  inter  vepres 
comibus  haerens  repertus  est,  et  Isaac,  unum  Chri- 
stum  Deum  et  hominem  significabant.  Per  hoc  igi- 
tur  quod  aries  quidem  est  immolatus,  Isaac  vero 
morti  subtractus,  significatum  est  Christum,  secun- 
dum  carnem,  passurum,  secundum  divinitatem  vero, 
mortis  discrimen  non  esse  sensurum.  Aries  enim 
immolatus ,   carnem    Christi    immolandam ;   Isaac 


Israelper  fidem  transiemnt  mare  Rubrum  tanquam 
per  aridam  terram.  Etnequls  dicat  hocfuissecasum, 
quod  scilicet  transiremare  Mgyptii  expertijdevorati 
sunt.  Muri  Jericho  per  fidem  corruerunt  circuitu 
septem  dierum.  Raab  meretrix  excipiens  explora-' 
tores  Judaeorum  cum  pace,  non  periit  cum  incredu" 
lis,  propter  fidem  qua  credidit  quod  Deus  traderet 
urbem  in  manus  Judaeorum. 

Multa  de  laude  fidei  dixi,  et  quid  adhuc  amplius 
dicam  f  tempus  enim  (si  exsequar  omnia  de  fide)  dC' 
ficiet,  id  est  deseret  me  enarrantem  de  Gedeon,  qui 
vellus  in  area  posuit ;  de  Barac,  qui  fide  populum 
liberavit ;  de  Samson,  qui  per  fidem  multa  operatus 
est ;  de  JephtCj  qui  dux  populi  liberavit  populum, 


vero  subtractus,  divinitatem  Christi  non  laedendam  tn  licet  stulto  voto  filiam  immolaverit ;  de  his  quatuor 


per  passionem  praefiguravit.  Isaac  etiam  benedixit 
Jacob  et  Esau,  habita  fide  etdeillis,  quomodo  major 
serviret  minori,  et  de  futuris,  quorum  typum  gere- 
bant,  scilicet,  quomodo  primogenitus  Judaicus  po- 
polus  primogenita  sua  (cultum  scilicet  Dei)  dese- 
reret,  et  minor,  gentilis  sibi  usurparit.  Jacob  in 
iEgypto  morienSy  per  fidem  benedixit  singulos  filiO' 
rum  Joseph,  scilicet  Manassem  et  Ephraim,  et  ado- 
ravit  fastigium  virgds  ejus  Joseph,  qui  secundus  a 
rege  -£gyptisceptrumgerebat,in  signum  suae  digni- 
tatis,  adoravit  fastigium  virgae,  id  est  Christum,  per 
Joseph  figuratum,cuivirgaaequitatis  virgaest  regnl 

Patrol.  CLm. 


in  libro  Judicum  plenius  invenitur ;  de  David  etiam, 
qui  multa  per  fidem  fecit,  et  de  Samuele,  et  aliis 
prophetis,  qui  vicerunt  regna,  id  est  reges  superave- 
runt  per  /i^em,qui  etiam  operati  sunt  justitiam  per 
fidem ;  adepti  sunt  repromissas  beatitudines  per  fi- 
dem ;  obturaverunt  ora  leonum  per fidem,  ut  Daniel ; 
exstinxerunt  impetum  ignis,  ut  tres  pueri ;  effuga- 
runt  aciem  gladii,  ut  Judas  Machabaeus ;  convalue- 
runt  de  infirmitatej  ut  Ezechias ;  fortes  facti  sunt 
in  bello  complures ;  everterunt  castra  exterorum^ 
illis  fugatis ;  mulieres  acceperunt  mortuos  suos  de 
reiurrectione  venientes;  ut  vidua  Sareptana  per  Eliam 

18 


5S5 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  H. 


556 


filiumunicum,eiSunanimitisperEIisaeum.y4/tiau^mA  «  gaudii,  sed  mceroris ;  postea  autem  fructum  pa- 


disienti  sunt  in  eculeis,  ut  septem  Machabaei,  non  su- 
scipientes  redemptionem^  id  est  nolentes  a  tormentis 
redimi,  ut  merilopassionum  invenirent  meliorem  re- 
surrectionem,  Quanto  enim  magis  quis  patilur, 
tanlo  melius  coronabitur.  Alii  vero  sunt  experti  /u- 
dibria,et  verbera,  insuper^  et  vincula  et  carceres^la- 
pidaii  sunty  secii  sunt^  ut  Isaias ;  teniati  sunt,  an 
timore  poense  negarent  fidem ;  moriui  sunt  in  occi- 
sione  gladii ;  circumierunt  fugiendo  liac  illac  in  me- 
lotis.  Melota  est  (ut  aiunt)  vestimentum  de  pilis  ca- 
melorum.  Yel  melus  animal  est  quod  dicitur  taxo» 
et  a  melo  melola  dicitur.  Circumierunt  etiam  in  pel- 
libus  capriniSj  egentes  temporalibus,  angusiiati  ani- 
mo,  affiicti  corpore,  quibus  sanctis  mundus  non  erat 


«  catissimum  exercitatis  per  eam  reddet  justitiae. 
«  Propter  quod  remissas  manus  et  soluta  genua  eri- 
«  gite,  et  gressus  rectos  facite  pedibus  Yestris,  ut 
c  non  claudicans  quis  erret ;  magis  autem  sanetur. 
c  Pacem  sequimini  cum  omnibus  et  sanctimoniam, 
«  sine  qua  nemo  videbit  Deum.  Contemplantes  ne 
«  quis  desit  gratiae  Dei,  ne  qua  radix  amaritudinis 
c  sursum  germinans  impediat,  et  per  illam  inqui- 
«  nentur  multi.  Ne  quis  fornicator  aut  profanus,  ut 
«  Esau,  qui  propter  unam  escam  vendidil  primi- 
«  tiva  [aL,  primogenita]  sua.  Scitote  enim  quoniam 
«  et  postea  cupiens  haereditare  benedictionem,  re- 
«  probatus  est.  Non  enim  invenit  poenitentiaelocum, 
c  quanquam  cum  lacrymis   inquisisset  eam.   Non 


dignus,  ut  tales  haberct,  vel  quibus  dignus  non  erat  -n  «  enim  accessistis  ad  tractabilem  montem,  et  acces- 

I  _1  !_••  !•■•  TW"    ^^  •|_"1  •  ««1*  A  !••'  M 


mundus,  secundum  verba  impiorum  dicentium  :  Hi 
tales  inquinamentum  mundi  sunt,  purgetur  mundus 
ab  illis.  Errantes  in  soliiudinibus  ut  Matathias,  et  qui 
cum  eo  erant,  et  in  moniibus,  et  in  spelunciSyCi  in 
cavemis  terras,  Speluncae  naturales  foveae  sunt.  Ca- 
vernae,  arle  cavatae.  Et  hi  omnes  probaii  iesiimonio 
fideiy  non  acceperunt  repromissionem,  id  est  repro- 
missam  haereditatem, /)eo  providente  aliquid  melius 
pro  nobis,  scilicet  ui  priores  sancti  non  consumma- 
reniur  in  perfeclione  jur.unditatis  sine  nobis,  Si  enim 
sine  ^OO  incarnato  Christo  acciperent  ilh  aetemam 
beatitudinem.  Christus  non  incarnaretur,  quia  fru- 
stra,  cum  alio  modo  salus  existeret,  et  sic  priores 
sancti  salvarontur  sine  nobis. 

CAPUT  XII. 

«  Ideoque  et  nos,  tantam  habentes  impositam  nu- 
«  bem  testium,  deponentes  omne  pondus,  et  cir- 
«  cumstans  nos  peccatum,  per  patientiam  curramus 
c  ad  propositum  nobis  certamen,  respicientes  in 
«  auctorem  fidei,  et  consummatorem  Jesum,  qui 
«  proposito  sibi  gaudio  suslinuit  crucem,  confusione 
«  contempta,  atque  in  dextera  sedis  Dei  sedet.  Re- 
«  cogitate  enim  eum  qui  talem  sustinuit  a  peccatO" 
«  ribus  adversus  semetipsum  contradictionem,  ut 
«  non  fatigemini  animis  vestris  deficientes.  Nondum 
<  enim  usque  ad  sanguineni  restitistis,  adversus  pec- 
«  catum  rcpugnantes,  et  obliti  estis  consolationis, 
«  quae  vobis  tanquam  filiis  loquitur,  dicetis  :  Fili 
u  rai,  noli  negligcre  disciplinam  Domini,  neque  fati- 


«  sibilem  ignem,  et  turbinem,  et  caliginem,  et  pro- 
«  cellani,  et  tubaesonum,  et  vocem  verborum ;  quam 
c  qui  audierunt ,  excusaverunt  se ,  ne  eis  fieret 
c  verbum.  Non  enim  portabant  quod  dicebatur  : 
«  Et  ai  bestia  tetigerit  montem,  lapidabitur.  Et  ita 
c  terribile  erat  quod  videbatur.  Moyses  dixit  :  Ex- 
c  territus  sum  et  tremebundus.  Sed  accessistis  ad 
c  Sion  montem  et  civitatem  Dei  viventis  Jerusalem 
c  coelestem,  et  multorum  millium  angelorum  fre- 
c  quentiam,  et  Ecclesiam  primitivorum,  qui  con- 
«  scripti  sunt  in  coelis,  et  judicem  omnium  Deum, 
c  et  spiritum  [spiritus  vel  spirituum]  justorum  per- 
c  fectorum,  et  Testamenti  Novi  mediatorem  Jesum ; 
«  et  sanguinis  aspersionem  melius  loquentem  quam 
c  Abel.  Yidete  ne  recusetis  loquentem.  Si  enim  illi 
^ «  non  efifugerant  recusantes  eum,  qui  super  terram 

•  loquebatur,  multo  magis  nos  qui  de  coelis  loquen- 
c  tem  nobis  advertimus,  ciuus  vox  movit  terram 

•  tunc ;  nunc  autem  repromittit,  dicens  :  Adhuc  se- 

•  mel,  et  ego  movebo  non  solum  terram,  sed  et 
c  coelum.  Quod  autem  adhuc  semel  dicit,  declarat 
«  mobilium  translationem,  tanquam  factorum  (fa- 
c  cturam]  ut  maneant  ea  quae  sunt  immobilia.  Itaque 
c  regnum  immobile  suscipientes,  habemus  piabea- 
c  mus]  gratiam,  per  quam  serviamus,  plaeentes 
«  Deo  cum  metu  et  reverentia.  Etenim  Deus  noster 
«  ignis  consumens  est.  » 

BXPOSITIO. 

Adductis   tot  commendationibus  fidei,  infert  ez 


«  geris,  dum  ab  eo  argueris.  Quem  enim  diligit  ^  omnibus  :  Quandoquidem  fides  tot  testimoniis  com- 


u  Dominus,  castigat ;  flagcllat  autem  omnem  filium 
«  quem  recipit.  In  disciplina  perseverate.  Tanquam 
«  filiis  vobis  offert  se  Deus.  Quis  enim  filius,  quem 
«  non  corripit  pater  ?  Quia  si  extra  disciplinam  estis, 
«  cujus  participes  facti  sunt  omnes,  ergo  adulteri, 
«  et  non  filii  eslis.  Deinde  patres  quidem  camis 
«  nostrae  eruditores  habuimus,  et  reverebamur  eos. 
t  Num  [non]  multo  magis  obtcmperabimus  patri 
«  spirlluum,  et  vivcmus?  Et  illi  quidam  in  tempore 
«  paucorum  dierum,  secundum  volunlatem  suam, 
c  crudiebant  nos  :  hic  autem  ad  id  quod  utile  est  in 
«  recipiendo  sanctificationem  ejus.  Omnis  autem 
«  disciplina  in  praesenti  quidem  videtur  non  esse 


mendabilis  est,  ideo  sicut  priores,  ita  et  nos  haben" 
tes  tantam  ntibem  testium,  commendantium  fidem 
impositam  nobis.  Nubem  ideo  didt,  quia  sicut  nubes 
ab  aestu  protegit  et  pluvia,  sic  praefatorum  sancto- 
rum  exempla  muniunt  nos  contra  imientia  ^OT 
mala.  Nos  etiam  sicut  illi  deponentes  per  poeniten- 
tiam  omne  pondus  peccati  quod  perpetravimus,  de- 
ponentes  etiam  peccatum  nos  circumstans  undique, 
id  est  omnem  pravam  suggestionem  per  paUentiam 
curramuSj  non  reflexi  a  bono  certamen  propositum 
nobiSy  non  enim  ad  blanditias  vocati  sumus,  sed  ad 
tolerandos  labores.  Curramus,  inquam,  imitando 
aspicientes  tn  Jesum  auctorem  /Idnnostrae»  idestqui 


557 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULI.  —  IN  EPIST.  AD  HEBR. 


558 


nos  consummabit  in  gloria,  si  fides  nostra  perduret  A  nisi  prsesto  sit  gratia  Dei.  Disciplinam  dico  non  per- 


integra.  Qui  Jesus  sustinuit  crucem,  contempta  non 
tantum  acerbitate,  sed  etiam  confunonCy  id  est  eru- 
bescentia  de  ignominioso  genere  mortis.  Sustinuit, 
inquam,  gaudio  proposito  sibi  in  gloria  merito  pas- 
sionis.  Vel,  proposito  sibi  terreno  gaudio;  id  est  ter* 
renis  facultatibus  propositis  sibi  a  crucifixoribus 
suis,  si  vellet  se  diffiteri  Filium  Dei.  Atque  ideo  quia 
crucem  sustinuit,  confusionem  contempsit,  sedet  in 
dextera  sedis,  id  est  in  aequalitate  sedentis  Dei  Pa- 
tris.  Gurramus  propositum  certamen  imitantes  Je- 
sum,  qui  contempta  confusione  sustinuit  crucem  ; 
eum,  inquaro,  aspicite  crucem  in  morte  sustinentem  ; 
recogitate  etiam  eumdem  Jesum  qui  sustinuit  con' 
trcuiictionem,  ut  sicut  in  morte,  sic  etiam  imitemini 


secutorum,  sed  Domini ;  ipsi  enim  nihil  possunt 
nisi  ex  permissione  Dei,  boc  modo  purgare  iilios 
suos  volentis.  Noli  negligere  disciplinam,  neque  fa^ 
Hgeris,  id  est  ne  fessus  refugias  pati  dum  argueris, 
id  est  reus  esse  convinceris  a  Deo  per  hanc  disci- 
plinam  indulgente  tibi.  Per  hanc  etiam  disciplinam, 
homo  et  fragilitatem  suam  cognoscit,  et  (si  patienter 
suslineat)  indulgentiam  promeretur  de  peccatis. 
^O^  Non  debes  fatigari  dum  argueris,  eum  enim 
quem  diligit  Domtnus  castigaty  id  cstin  castitate  et 
continentia  vitiorum  pcr  disciplinam  agit  ;  illum 
quem  diiigit,  castigat,  omnem  autem  filium quemre- 
cipit,  priusquam  recipiat^  flagellat,  Licet  enim  pec- 
cata  dimittat,  nulli  tamen  poena  remittitur,  quin  vel 


eum  in  patienda  contradictione.  Quidquid  adversi-  •»  in  hac  vita,  vel  in  futura  solvatur,  vel  ab  ipso  ho- 


tatis  tulit  Jesus  usque  ad  horam  passionis  significat 
hic  per  contradictionem.  Yel  si  habetur  enim,  ita 
jungatur.  Debetis  aspicere  Jesum  sustinentem  cru- 
cem,  nam  etiam  hoc  quod  in  Christo  minus  est,  sci- 
licet  contradictionem  quam  sustinuit,  recogitate,  id 
est  frequenter  debetis  mandare  memoriae.  Quod  ita 
ait  :  Recogitate  Jesum  qui  sustinuit  contradictionem 
talem,  id  est  adeo  contemptibilem  et  difficilem, 
quodque  magis  potuit  gravare  eum,  ipse  qui  pecca- 
tum  non  novit,  illatam  sibi  a  peccatoribus  sustinuit, 
non  adversus  Petrum,  vel  quemlibet  discipulorum, 
aed  aduersus  semetipsum.  Recogitate,  inquam,  hanc 
contradictionem,  ad  boc,  ut  memores  ejus  non  fati* 
gemini,  id  est  ne  sitis  fessi  patiendo  adversa^  vel  si 
fatigamini  corpore,  ne  fatigemini  in  animis  vestris, 


mine  spontanea  voluntate,  quod  opus  acceptius  est, 
vel  alio  sibi  inferente.  Sicut  per  originale  probare 
possumus,  quod  quidem  in  baptismo  dimiltitur^ 
poena  tamen  ejus  peccati  (mortalitas  scilicet  et  pas- 
sibilitas  relinquitur.  Et  quando  quidem  disciplina 
Domini  adeo  commendabilis  est,  igitur  perseverate 
in  disciplina^  id  est  in  patientia  tribulationum,  in 
qua  ulique  perseverare  debetis  ;  Deus  enim  offert  se 
vobis  in  tribulationibus  adjutorem  tanquam  /iliis. 
Bene  dico  tanquam  filiis,  quia  quis  est  filius  quam 
noncorripiat  pater?  Dens  utiquefilium  nonhabebit 
incorrectum.  Filius  non  erit  nisi  qui  corripitur. 
Quod  sif  id  est  si  vero  vos  estis  extra  diciplinamf 
quod  subtrahatis  vos  a  disciphna  Domini,  cujiis  di- 
sciplinae  participes  facti  sunt  omnes  filii  Dei.  Si,  in- 


sed  came  infirma  spiritus  tamen  prompti  sint.  Si  ^  quam,  extra  disciplinam  estis,  ergo  non  estis  filii 

enim  tanta  sit  contradictio  ut  fatigentur  animi,  sicut 

idem  Paulus  de  se  ait :  «  Gravati  sumus  supra  mo- 

dum,  ita  ut  taedeat  nos  vivere  (//  Cor,  i,  8) ;  »  non 

tamen  deficientes,  sicut  nec  Paulus    defecit,  licet 

fatigatus  esset  animus.  Deficerent,  si  timore  tribu- 

lationum  fidem  negarent,  debetis  utique  sine  fatiga- 

tione  et  defectu  sustinere ,  quia  et  si  restiiistis, 

nondum  tamen  usque  ad  sanguinem,  id  est  nondum 

efifiisus  est  sanguis  vester,  quod  si  oportet,  pro  fide 

patiendum  est. 

Nondum  usque  ad  efifundendum  sanguinem  resti- 
tistis,  vostamen  repugnantes  adversus  peccatum ;  ita 
dicens  in  altero  laudat  eos  quia  repugnaverunt.  In 
altero  ostendit  adhuc  posse  ascendere,  scilicet  ad 


legitimi,  sed  estis  filii  adulteriy  id  est  adulterini  qui- 
bui  pater  non  adhibet  paedagogos,  quia  eos  non  cu- 
rat.  Vel  estis  filii  adulteri,  id  est  diaboli,  adulte- 
rantes  vos. 

Probavit  per  testimonia  Scripturae,  debere  eos 
perseverare  in  disciplina  ;  nunc  rationibus  humanaB 
consuetudinis  idem  approbat,  quasi  diceret  :  Quia 
in  disciplina  perseverandum  nobis  sit,  per  auctori- 
tates  ostendi,  deinde  post  testimonia  Scripturarum, 
humanae  consuetudinis  rationes  induco,  ad  idem 
probandum.  Nos  quidem  habuimus  patres  non  ani- 
marum,  sed  camis  nostroe  :  lineam  enim  carnis  ab 
ipsis  traximus,  et  carni  nostrae  a  carne  parentum 
derivatae  Deus  animam  contulit.  Hos  autem  patres 


efifusionem  sanguinis.  Repugnantes,  inquam,  adver-  J)  habuimu^  eruditores,  et  reverebamur,  honorem  eis 


sus  peccatum  ne  locum  haberet  in  vobis.  Dum  enim 
impiis  consentire  renuitis,  contra  peccatum  statis, 
quibus  si  cunsentiretis,  peccatum  statim  locum  ha- 
beret  m  vobis.  Repugnastis  olim  adversus  peccatum, 
et  nunc quare  o^/i/i  estis  consolatxonis^  idestdivini- 
tatia  vos  in  tribulatione  consolantis?  quoe  divina 
consolatio  loquitur  nobis  non  tanquam  alienis,  sed 
tanquam  /iliis,  quos  fovere  intendit  dicens  in  Sa- 
lomone  {Prov,  in,  4) :  0  tu  fili  mi,  noli  negligere  di- 
seiplinam,  id  est  persecutiones  et  verbera  quae  sunt 
disciplina.  In  his  enim  homo  addiscit  quanta  sit 
fragilitas  sua,  et  quam  parum  viribus  suis  possit, 


exhibendo  timebamus  eos,  Revereri  enim  est^  cum 
timore  honorem  impendere.  Et  si  patres  carnis  re- 
verebamur,  nonne  multo  magis  obtemperabimus  Pa' 
tri  spirituumf  id  est  Deo  qui  dat  animas  longe  cor- 
pore  digniores  ?  cui  obtemperantes  vivemus  in  sete- 
num  quod  patres  camis  nec  sibi  nec  nobis  conferre 
queunt  ?  Patri  utique  spirituum  magis  obtemperan- 
dum  est  quia  illi  quidem  patres  camis  in  tempore 
paucorum  dierum  erudiebant  nos  secundumvolun" 
tatem  suam  fhic  ad  grammaticam,ille  ad  fabrilem  ar- 
tem,  plerumque  ad  inutilia.  Hic  autem  Pater  spiri- 
tuum,  ad  id  quod  pro  certe  utile  est,  erudit  nos  per 


559 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


560 


disciplinam  in  recipiendo  saneti/icationem  ejus,  id  A  les  vos  infnictuosa  poenitentia  danmationem   e?a- 


est  patientiam  el  caeteras  virtutes,  positione  quarum 
suos  sanctificat.  Quia  illi  possent  objicere,dicentes  : 
Quis  potest  pati  hujusmodi  disciplinara,  in  qua  sem- 
per  moeror,  nunquam  gaudium  ?  ipse  idem  ut  solvat 
objicit  sibi,  dicens  :  £go  quidem  commendo  vobis 
patientiam  disciplinae,  sed  tamen  confiteor  quod 
omnis  disciplina  in  prcesenti  tempore  quidem  vide- 
turf  his  qui  superficiem  rei  tantum  aspiciunt,  non  esse 
gaudiiy  sed  solummodo  mcerons,  Moeror  enim  hic 
semper  est,  nunquam  gaudium.  Nunc  solutionem 
subJit,  videtur  quidem  in  praesenti  esse  mccroris, 
sed  posteay  id  est  in  futuro  exercitatis  per  eam  disci- 
plinam,  non  adulterinis  extrapositis  reddet  Deus 
fructum  justitias.  Fructum  dico  non  sicut  fructus  est 


dere,  quia  scitote  hoc  de  Esau,  quod  et  ante  venditio- 
n^myetpostea  cupiens  ha^editare  benedictionempTi' 
mogeniti,  reprobatus  est,  et  si  nonapatre,  tamen  a 
Deo.  Vere  reprobatus,non  cnim  invenit  locum  pami" 
tentice ;  poenituit  quidemse  vendidisse  primitiva,  sed 
haec  poenitentia  locum  opportunitatis  non  habuit, 
quanquam  inquisisset  eam  pcenitentiam  cum  lacry- 
mis.  Si  enim  lacrymaretur  confitendo  peccatum,  et 
puniendo  iniquitatem  suam,  locum  haberet  ejus  p<£- 
nitentia,  sed  quia  in  ipsis  lacrymis  indignabatur  de 
electione  fratris,  cogitans  interficere  fratrem,  sl  pos- 
set,  ideo  locus  poenitentiae  ipsi  negatus  est.  Debetis 
pacem  et  sanctimoniam  sequi.  Yidete  ne  amaritu- 
dinis  radix  germinet  in  vobis,  etc,  quia  non  acces- 


mundi,  qui  nunquam  cst  in  tranquillitate,  sed  fructum  •»  sistis  ad  legem  importabilem  et  terribilem  eam  £b- 


pacatissimum,  id  est  in  omni  quiete  possidendum. 
Propter  quod,  quia  exercitatis  per  disciplinam  adeo 
fructuosa  eril  justitia  sua,  erigite  ideo  remissas  ma~ 
ni^,id  est  operationes  charitatis,priusintensas,modo 
dissolutas.  Erigite  etiam  genua  soluta^  id  est  fortitu- 
dinem  prius  habilam,  nunc  limore  disciplinae  reso- 
lutam.  Ideo  per  gcnua  soiuta,  amissionem  virtutis 
significat  quia  in  genibus  prius  apparct  trcmor,  si 
fuerint  dissoluta ;  erectio  si  fuerint  confortata.  Eri- 
gite  gcnua  et  facite  pedibus^  id  est  aficctionibus  ve- 
strae  fidci,  rectos  gressus.  Primus  gressus  fidei  est, 
confileri ;  deinde,  si  necesse  sit,  pati :  ita  rectos  facite 
ul  non  erretaliquis  vestrum recedens  a  via  fidei,  nec 
saltem  sit  claudicans  in  via ;  posset  enim  fidem  te- 
nere,  sane  crcdcns,  ^OO  et  claudicare  in  ea,  si  ti- 


cienti  et  inutilem,  sicut  prior  lex,  sed  accessistis  ad 
legem  multa  facilitate  jucundam,  ad  gratiam  ad- 
jutricem,  ad  coelestium  repromissionem.  Quod  dif- 
fuse  ait  sic  incipiens :  non  accessistis  ad  ignem  tra' 
ctabilem  et  accessibilem.  In  datione  enim  veteris  le- 
gis  ignis  fuit  corporeus,  si  pateretur  Deus  qui  pos- 
set  tractari  humanis  manibus,  et  ad  quem  possibile 
esset  accedere.  Nec  accessistis  ad  turbinem,  et  calir 
ginem,  et  procellam.  Turbo  enim,  id  esl  ventorum 
commotio  ibi  fuit,  et  tenebrosa  caligo  et  procella. 
Ventis  enim  percellentibus  se  invicem,  contusio  erat 
grandinis.  Nec  ad  sonum  tubas^  et  vocem  verborum ; 
clangor  enim  tubarum  et  vocalia  verba  ibidem  au- 
dita  sunt;  quam  vocem  Judaei  quiaudierunt,  excusa- 
verunt  se,  obtendentes  fragilitatem  suam,  ne  fieret 
merct  confiteri.  El  pro  assertione  fidei  non  erret  ali-  ^  eis  verbum,  id  est  ne  Dominus  loqueretur  eis,  sed 


quis,  sed  magis  sanetur  ab  errore,  si  forle  erraverit. 
Ut  autem  recti  sint  grcssus  vestri,  sequimini  pacem 
cum  omnibu^y  ctiam  cum  inimicis.  Sequimini  etiam 
sanctimoniam,  id  est  omnem  sanctitatem,  sine  qua 
pace  et  sanctimonia  nemo  videbit  Deum-. 

Quomodo  sanctimonia  sequenda  sit,  insinuat,  di- 
cens  :  Scquimini  sanctimoniam,  contemplantes  ne 
quis  vestrum  desit  gratice  Dei ;  gratia  enim  Dei  pa- 
rataest  vobis,  videte  ne  repellatis  eam  ;  contemplan- 
tes  etiam  ne  aliqua  radiXy  id  est  suggeslio  peccati, 
Radix  dico  amaritudinis,  licet  quidam  putent  esse 
dulcedinis,  videte,  inquam,  ne  radix  hujusmodi  im^ 
pediat  vos,  germinans  sursum,  id  est  prorumpens  in 
actum  peccati.  Tunc  enim  suggestio  sursum  germi- 


Moysi,  et  Moyses  illi3  :  ideosic  se  excusaverunt  quia 
non  portabant,  id  cst  non  poterant  portare  illud 
quod  dicebatur  eis.  Deus  ideo  in  tanta  asperitate  ter 
roris  legem  dabat  eis,  quia  sciebat  per  lenitatem  di- 
lectionis  nil  boni  eos  operaturos,  et  ideo  quasi  ser- 
vos  per  supplicia  cogendos.  Praesignabatur  etiam  in 
tanta  multiplicitate  terrorum  eos  nunquam  posse 
portare  legem  illam. 

Et  dictum  erat  in  acceptione  legis,  quia  si  bestia  te- 
tigerit  montem  illum,  in  quo  dabatur  lex,  lapidabi- 
tur  {Exod.  XIX,  12).  Yel  secundum  quosdam  ex 
judicio,  vel  secundum  alios  ex  grandinis  confusione. 
Haec  omnia  per  oppositum  figurabant  dationem  no- 
vae  legis.  Nos  enim  accipiendo  gratiam,  accessimus 


nat,  cum  quod  male  suadet  per  actum  consummat.  D  td  ignem,  id  est  ad  ardorem  Spiritus  sancti,  nec 


Videtc  ne  qua  radix  sic  vos  impediat,  et  per  illam 
sursum  germinantem  inquinentur  multit  proniores 
ad  imitationem  turpiludinis,  quam  honestatis.  Gon- 
tcmplantes  etiam  ne  quis  vestrum  sit  fomicator  aut 
profanus,  cultum  Dei  deserens,  sicut  fuit  Esau,  qui 
propter  unam  e^cam  lenticularum  vendidit  primoge- 
nita  sua  fratri  suo  Jacob.  De  fornicatione  Esau  non 
alibi  invenimus.  Vel  si  allegoriae  insistimus,  dica- 
mus  ita  ne  sit  quis  fornicalor  in  cultu  Dei.  Fomi- 
calores  crant  qui  fidei  Christi  neccssariam  esse  cir- 
cuiDcisioncm  credebant ;  aut,  ue  quis  sit  profanus, 
fidcm  peuitus  deserens.  Ne  sitis  sicut  Esau,  putan- 


tractabilem,  nec  accessibilem,  sed  spiritualem.  So- 
nus  tubae  qui  ^  JL  O  fuit  ibi,  suggestionem  significa- 
vit,  quae  sic  ad  actum  peccati,  ut  tuba  provocat  ad 
bellum.  Quanto  magis  enim  Judseis  prohibebatur, 
tanto  ardentius  ruebant  in  vetitum.  Ibi  iterum  fuil 
turbo,  id  est  commotio  suggestionum,  actus  scilicet 
peccati.  In  nova  gratia  et  suggestio,  et  actus  peccati 
removetnr.  Ibi  iterum  fuit  procella,  id  est  conlusio 
grandinis,  scilicet  consuetudo  peccandi.  Fuit  iterum 
caligo,  id  est  excaecatio,  ex  consuetudine  peccandi 
procedens.  In  gratia  ista  et  consuetudo  peccandi  re- 
mota  est  et  omnis  caecitas  illuminata ;  ibi  fuit  toz 


561 


EXPOSmO  IN  EPISTOLAS  PAULL  —  IN  EPIST.    AD  HEBR. 


56) 


verborum,  quam   audire  potuerunt.  Hic  inspiratio  A  manebunt  omnia  immobilia,  itaque  nos   qui  tunc 


mtenus,  quam  qui  prdelibat,  multo  desiderio  currit 
ut  comprehendat.  Illi  non  portabant  quod  dicebatur. 
Onus  autem  hujus  ieve,  et  jugum  suave  est  {Matth,, 
XI,  30).  Ibi  diclum  fuil :  Si  bestia  letigerit  montem 
lapidabitur  {Exod,  xix,  12),  quia  hic  si  quis  bestia- 
lis  vilae,  et  intellectus  posuerit  os  suum  blasphe- 
mando  in  montem,  id  est  in  divinitatem,  lapidabi- 
tur,  contusus  potentia  deitatis,  et  eo  quod  adeo 
terribile  erat  quod  videbatur,  ita  dixit  ipse  Moyses  : 
Exterritus  sum  animo,  et  tremebundus  corpore.  Ad 
legem  terroris  et  inutilem  non  accessistis,  sed  ad 
Sion,  id  est  ad  vitam  speculativam.  Sion  dico  m/>»- 
tem,  id  est  altiludine  virtutum  erainentem,  et  ad  ci- 
vitatem  Dei  tnventis,  id  est  civibus  suis  vitam  seter- 


erimus  suscipientes  regnum  illud  immobile,  habea- 
mus  aliquam  gratiam,  per  quam  placentes  Deo  ser- 
viamus  ei,  cum  metu  animi  etreverentia,  id  est  timo- 
re  corporis  et  exhibitione  honoris.  Necesse  est  enim 
ut  serviamus  Deo  cum  raetu  et  reverentia ;  etenim 
Deus  noster  est  ignis  consumens,  id  est  excoquens 
'A  JL  JL  omnis  peccati  rubiginem,  et  ideo  necesse  est 
ut  purgatos  inveniat  non  purgandos. 

CAPUT  xin. 

«  Gharitas  fraternitatis  maneat  in  vobis,  et  hospi- 
«  talitatem  nolite  oblivisci.  Per  hanc  enim  placue- 
«  runt  quidam  angelis  hospitio  receptis.  Mementote 


nam  dantis,  scilicet  ad  coelestem  Hierusalem,  et  ad  -nt  vinctorum,    tanquam  simul  vincti,  et  laborantium. 


frequentiam  multorum  millium  angelorum^  ut  cum 
eis  in  gloria  Dei  personelis,  et  ad  Ecclesiam  pnmi- 
Hvorum,  id  est  patriarchanim  et  prophetarum,  qui 
conscripti  sunt  senatores  in  coelis,  et  ad  Deum  Pa- 
trem  omnium  judicem^  et  ad  spiritus  justorum  et 
perfectorum,  idest  quos  Spiritus  sanctus  justos  facit 
et  perfectos,  propter  diversitates  donorum.  Sicut 
Joannes  solet,  pluraliter  ait  Spiritus.  Et  accessistis 
ad  Jesum  datorem  Novi  Testamenti,  Vel  ita  dica- 
mus  ad  Dominum  omniura,  el  ad  Deum  spirituum, 
id  est  animarum  justorum  perfectorum. 

Accessislis  etiam  ad  aspersionem  sanguinis,  id  est 
ad  sanguinem  Ghristi,  quo  aspersi  mundati  estis. 
Sanguinem  Ghristi  dico  loquentem  melius  quam  san- 
guinem  Abel  de  quo  scriptum  est :  <  Sanguis  fratris 
tui  Abel  clamat  ad  me  de  terra  {Gen,  iv,  10) ;  » ideo  ^ 
melius  quia  sanguis  Ahel  ultionem,  sanguis  Ghri- 
sti  clamat  remissionem.  Et  quia  sanguis  Ghristi 
loquitur  pro  vobis,  videte  ilaque  ne  male  agendo, 
recusetis  illum  loquentem  pro  vobis  quia  malo  ves- 
Iro,  si  recusatis.  Si  enim  illi  recusantes  eumqui  lo- 
quebatur  super  terram,  id  est  Moysen,  vel  angelum^ 
non  effugerunt  \i\\\oxiQm,multomagisnosvLOTi  efifu- 
giemus  ^ui at^^r/imti^  litMmloquentemnobis^TiOxi  de 
terra,  sed  de  ccelis,  Yox  cujus  loquentis,  tunc  in  da- 
tione  veteris  legis  terram  movity  nunc  autem  repro- 
mittit  in  Aggseo,  diccns :  Adhuc  semel ;  adhuc  ideo, 
quia  jam  moverat  terram,  Ego  movebo,  non  solum 
terram^  quam  olim  movi,  sed  etiam  caslum  {Agg.  ii, 
7),  mutabilero  eorura  transferens  in  iramutabilita- 


c  tanquara  et  ipsi  in  corpore  raorantes.  Honorabile 
t  connubium  in  oir.nibus,  et  torus  imraaculatus. 
«  Fornicatores  enim  et  adultcros  judicabit  Deus. 
c  Sint  mores  sine  avaritia,  contenti  praesentibus. 
«  Ipse  enira  dixit :  Non  le  deserara,  neque  derelin- 
«  quam  ita  ut  confidenter  dicamus  :  Dorainus  mihi 
«  adjutor  est,  non  timebo  quid  faciat  mihi  homo. 
M  Mementote  praepositorum  vestrorum,  qui  vobis  lo- 
«  cuti  sunt  verbum  Dei ;  quorura  intuentes  exitum 
t  conversationis,  iraitaraini  fidem.  Jesus  Ghristus 
«  heri  et  hodie,  ipse  et  in  saecula.  Doctrinis  variis 
«  et  peregrinis  nolite  abduci.  Optimum  est  enim 
«  gratia  stabilire  cor,  non  escis,  quae  non  profue- 
«  runt  ambulantibus  in  eis.  Haberaus  altare,  de  quo 
t  edere  non  habent  potestatera  qui  tabernaculo  de- 
t  serviunt.  Quorum  enim  aniraalium  infertur  san- 
«  guis  pro  peccato  in  sancta  per  pontificem,  horum 
«  corpora  cremantur  extra  castra.  Propter  quod  et 
«  Jesus  ut  sanctificaret  per  suum  sanguinem  popu- 
u  lum,  extra  portam  passus  est.  Exeamus  igitur  ad 
«  eum  extra  castra,  improperium  ejus  portantes. 
«  Non  enira  habemus  hic  manentem  civitatem,  sed 
«  fuluram  inquirimus.  Per  ipsum  crgo  ofTeramua 
«  hostiara  laudis  semper  Deo,  id  est  fructum  labio- 
«  rum  confitenlium  nomini  ejus.  Beneficentiae  autem 
t  et  communionis  nolite  oblivisci.  Talibus  enim  ho- 
u  stiis  promeretur  Deus.  Obedite  praepositis  vestris, 
t  et  subjaccte  eis.  Ipsi  eniin  pcrvigilant  quasi  ratio- 
«  nem  pro  animabus  vestris  reddituri,  ut  cum  gan- 
<  dio   hoc  faciant,  et  non  gementes.  Hoc  enim  non 


tem.  Nunc  Paulus  exponit :  Quod  autem  dicit  pro-  D  t  expedit   vobis.  Orate  pro  nobis.  Gonfidimus  enim 


pheta  adhuc  et  semel,  per  adhuc  declarat  transla*- 
tionem  mobilium.  Translata  enim  eleraenta,  dc  mo- 
bilitate  fient  iramobilia.  Translationem  dico  mobi- 
lium  tanquam  factorum,  id  est  sicut  eorura  quae  fe- 
cit.  Qui  enira  ea  de  nihilo  fecit,  facta  levius  trans- 
ferre  potuit.  Semel  dicit  ut  translatione  facta  ea 
maneant  immobilia,  quae  modo  sunt  raobilia.  Et 
quandoquidem  omnia  in  immobilitatera  transferen- 
tur,  itaque  nos  suscipientes  regnum  immobile^  id  est 
nos  in  immobilibus  regnaturi,  habemus  aliquam  gra- 
tiam  in  nobis  a  Deo  praemissam.  Nisi  enim  praecede- 
ret  in  nobis  aliqua  gratia  Dei,  uon  susciperemur  ab 
eo  in  immobilitate  regnaturi.  Yel  ita,  quia  translata 


t  quia  bonam  conscientiam  habemus,  in  omnibus 
u  bene  volentes  conversari.  Amplius  autem  depre- 
«  cor  vos  hoc  facere,  quo  celerius  restiluar  vobis. 
«  Deus  autem  pacis,  qui  eduxit  de  mortuis  Pasto- 
«  rem  magnum  ovium,  in  sanguine  testamenti 
«  aeterni  Dominum  nostrum  Jesum  Gbristum,  aptet 
u  vos  in  omni  bono,  ut  faciatis  voluntatera  ejus, 
u  faciens  in  vobis  quod  placeat  corara  se  per  Jesum 
t  Ghristum,  cui  est  gloria  in  saecula  saeculorum. 
«  Amen.  Rogo  autera  vos,  fratres,  ut  sufferalis  ver- 
«  bura  solatii.  Etenim  perpaucis  scripsi  vobis.  Go- 
«  gnoscite  fratrem  vestrum  Timotheum  dimissum, 
a  cum  quosi  celerius  venerit,  videbo  vos,  Salutate 


563 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITUTORIS  OPP.  PARS  U. 


m 


<  omnes  praepositos  vestros,  et  omnes  sanctos.  Sa- 
«  lutant  vos  de  Italia  fratres.  Gratia  cum  omnibus 
<(  vobis.  Amen.  • 

EXPOSITIO. 

Cum  melu  et  reverentia  servite  Deo.  Charitas 
eliam  perseveranler  maneat  in  vobis,  Charitas  dico 
fraternitatiSf  quam  fraternitas  reposcit.  Hoc  enim 
quod  fratres  estis  exigit  ul  vos  invicem  diligatis ;  et 
nolite  oblivisci  hospitalitatemj  quae  est  pars  charita- 
tis,  in  qua  olim  valuistis.  Per  hoc  quod  ait,  nolite 
oblivisci,  signat  eos  prius  devotos  in  hospitalitate, 
nunc  remissos  esse.  Ideo  scctanda  est  hospitahtas, 
quia  per  hanc  virtutem  placuerunt  quidam  Deo,  ut 
Abraham  et  Lot,  quos  Deus  inde  significavit  sibi 
placuisse,  angelis  receptis  hospitio.  Ideo  enim  an- 
gelos  suos  immisit,  quasi  hospites,  ut  per  hoc  ho- 
spitahtatem  gratam  sibi  esse  cagnoscerent.  Charitas 
maneatin  vobis.  Mementote  etiam  vinctorum,  id  est 
his  ministrate,  qui  in  vinculis  opprimuntur,  tan^ 
quam  simul  vincti^  id  est  memores  vos  simul  esse 
vinctos,  quia  si  illi  in  carcere,  vos  vincti  molestia 
carnis.  Ycl  ita  :  Mementote  vinctorum  tanquam  si- 
mul  vincti,  id  est  sicut  velletis  reminisci  vestri,  si 
similiter  in  vinculis  essetis.  Mementote  etiam  labo- 
rantium  quocunque  genere  mundanae  miseriae  tan- 
quam  et  ipsi  laborantes  sitis  ;  quod  idemait  >^  JLS^ 
tanquam  morantes  in  corpore,  Quicunque  enim  pre- 
mitur  onere  camis,  nunquam  expers  est  aerumnae  et 
laboris.  Sit  etiam  in  omnibus  vobis  honorabile  con- 
nubium ;  hic  removet  fornicationem.  Et  conjugiis 
celebratis  sit  tgrus  immaculatus ;  hic  adulterium 
abdicat.  Ideo  moneo  connubia,  castitatem  tori,  re- 
movendo  fornicationem  et  adulterium,  quia  Deus 
judicabit,  id  est  damnabit  fornicatores  et  adulteros ; 
non  quod  homicidia  et  reliqua  mala  judicare  non 
debeat;  sed  nunc  de  his  duobus  tantum  sermo  erat. 
Mores  etiam  vestri  sint  sine  avaritia,  ut  non  concu- 
piscatis  superflua.  Vos  dico  contenti  prcesentibus ; 
Dei  enim  est  providere  de  crastinis.  Debelis  esse 
sine  avaritia.  Ipse  enim  Deus  dixit  ad  Josue,  et  per 
eum  ad  omnem  fidelem.  0  tu  Josue,  seu  quicunque 
fidelis,  ego  non  deseram  te  penitus  abjectura,  neque 
saltem  aliqua  hora  derelinquam  te  inadjutum  ;  Deus 
hoc  dixit  ita^  ut  supra  hoc  quod  prius  diximus  :  nos 
scihcet  contentos  esse  praesentibus,  nunc  confiden' 
ter  dicamus  :  Dominus  est  mihi  adjutory  et  ideo  non 
timebo  quid  faciat  mihi  homo,  etiam  si  tollat  prae- 
sentia. 

Mementote  etiam  praspositorum  i;^s^7*orum,utejus 
conformemini,  qui  locuti  sunt  vobis  verbum  Dei  quo- 
rum  exitum,  id  est  finem  bonum  esse  intuentes,  Exi- 
tum  dico  conversationis,  id  est  bonae  operationis  in 
qua  conversantur.  Imitamini  primum  fidem  eorum, 
ut  sic  bona  conversatio  et  bonus  exitus  similiter  sit 
in  vobis.  Dicerent  illi ;  Non  possumus  perfeclionem 
eorum  sequi,  quia  ipsi,  ab  ipso  Christo  edocti^  ha- 
huere  migorem  afiluentiam  gratiae  quam  nos  possi- 
mus  habere.  Ad  hoc  Paulus  :  Bene,  inquit,  imitari 
potestis ;  Jesus  Chiistus  enim  qui  fuit  heri,  quan- 


A  tum  ad  illos,  hodie  etiam  est  paratus  in  eodem 
quantum  ad  vos  ;  ipse  etiam  praesens  erit  in  omnia 
scecula  sperantibus  in  se,  quibus  ait :  c  Ecce  vo- 
biscum  sum  usque  ad  consummationem  saecoli 
(Matth.  xxviiiy  20).  i  Imitamini  fidem  praepositorum, 
sequentes  doctrinam  eorum.  Et  doctrinis  variis, 
quH)  nunc  unum  nunc  aliud  asserunt,  et  peregrinis, 
id  est  extraneis  aliunde  quam  a  nobis  procedenti- 
bus  ;  his,  inquam,  doctrinis  nolite  abduci  ab  eo  quod 
a  nobis  accepistis.  Erant  enim  quidam  seductores, 
qui  dogmatizabant;  ex  eo  quod  Paulus  omnes  cibos 
mundos  esse  et  sanctificatos  a  Deo  dixerat ,  nt 
quanto  magis  ingurgilarent  ventrem  opulentia  csca- 
rum,  tanto  magis  essent  grati  Deo,  quiomnes  cibos 
sanctificaverat  ad  edendum.  Inde  ait  :  Nolite  hu- 

^jusmodi  doctrinis  abduci,  quia  optimum  estj  non 
corpus,  sed  cor  stabiliri  et  confirmari  gratia,  id  est 
ex  libertate  quam  Deus  intulit  nobis  in  usu  omnium, 
quam  stabiliri  escis,  id  est  multiplicatione  volupta- 
tis,  qiue  escae  non  profuerunt  ambulantibus  in  volu- 
ptatibus,  et  supra  modum  locum  dantibus  eis,  Escis 
utique  non  debemus  cor  stabilire,  quia  habemus 
altare,  id  est  corpus  Christi,  quod  in  allari  conse- 
cratur;  supra  quod  principatum  a  nobis  vota  et 
orationes  Deo  offerimus.  De  quo  altari,  id  est  cor- 
pore  Christi  non  habent  potestatem  edere  quicunque 
deserviunt  tabemaculo,  id  est  corporis  voluptatibus ; 
sic  enim  horam  mansuri  sumus  in  corpore,  sicut 
roiles  in  tabernaculo  militari.  Probat  duplici  aucto- 
ritate  veteris  primum,  deinde  novae  legis,  eumdem 
sensum  in  utraque  colligens  auctoritate  quod  pro- 

^  misit,  dicens  :  Vere  qui  deserviunt  tabernaculo  vo- 
luptatis,  non  habent  facultatem  edere  de  hoc  altari, 
qui  non  sunt  extra  castra,  id  est  quia  secundum 
dimissiones  voluptatum  non  exeunt  corpora  sua. 
Quod  ita  ait :  Eorum  animalium  quorum  sanguisin- 
fertur  per  pontificem  in  Sancta  sanctorum  pro 
peccato  populi  delendo,  et  hoc  semel  in  anno.  Horum^ 
animalium  corpora  cremantur  extra  castra.  Moserat 
(sicut  saepe  fati  sumus)  ut  pontifex  legalis  semel  in 
anno  sanguinem  inferret  in  Sancta  sanctorum.  Hic 
autem  sanguis  assumcbatur  de  >^JL3  animaiibus, 
extra  castra  crematis.  Pontifex  autem  ille  Christus 
est,  qui  pro  peccato  omnium  delendo  sanguinem 
suum  in  cruce  fusum  intuHt  in  Sancta  sanctonim. 
Quod  autem  illud  animal  cremebatur  ut  cinis  fieret, 

Dsignum  erat  contritionis  Christi,  quam  sustinuil, 
einis  cujus,  id  est  memoria  passionis  debet  aspergi 
super  capita,  id  est  in  mentibus  singulorum.  Quod 
extra  castra  cremabatur,  significabat  omnem  volen- 
tem  mundari  oportere;  ut  exeat  extra  castra  id  est 
carnales  voluptates. 

Nunc  subjungit  Novi  Testamenti  auctorilatem 
idem  cum  Veteri  sentientcm  dicens  :  Propter  quod 
comprobandum  scilicet,  quod  qui  tabernaculo  dc- 
serviunl,  non  habent  edere  de  hoc  altari,  vel  pro- 
pter  quod  praefiguratum  in  Veteri,  nunc  implendum. 
Jesus  eiiam  passus  est  extra  portam,  significans  par- 
ticipantes  altari  suo  debere  fieri  extra  portam,  id 


565 


EPISTOLA  B.  PAUU  AD  LAODIGENSES. 


565 


estextra  sensus  voluptatis.  Sensus  enim  port»  sunt 
animae,  qui  per  oculos  ducitur  ad  concupiscendum 
quod  videt,  et  sic  per  csteros  sensus.  Jesus  passus 
est  extra  portam,  ideo  ut  per  proprium  sanguinem 
sancH/icaretpopulum.  Quia  Jesus  extra  portam  pas- 
sus  est,  igitur  exeamus  ad  eum^  positi  extra  castra, 
id  est  extra  voluptates  tabernaculi ;  nec  hoc  solum, 
sed  etiam  portantes  (si  necesse  fuerit)  improperium 
ejus,  id  est  mortem  crucis.  Et  utique  sic  debemus 
exire,  quia  eliam  si  volumus  hic  manere,  non  habe- 
mus  hic  manentem  civitatem^  sed  inquirimus  fu- 
turam,  id  est  aetemam.  Et  quandoquidem  futuram 
inquirimus,  ergo  ut  apprehendamus  eam,  offeramus 
per  tpsum  Jesum  hostias  laudis,  id  est  laudes  non 
minus  quam  hostise  promerentes  Deo^  et  hoc  semper. 
Et  quod  dico  hostias  laudis ,  est  dicere  :  Ofiferamus 
fructum  labiorum.  Per  labionim,  facilitatem,  per 
fructum  designat  ulilitalem.  Labiorumdico  confiten'' 
tium  nomini,  id  est  gloriae  ejus,  Offeramus  laudes, 
Beneficentice  autemj  id  est  largitatis  eleemosynarum 
et  communionis  (postquam  non  propria,  sed  com- 
munia  dicebatis)  nolite  obliinsci.  Nec  debetis  obli- 
visci,  quia  talibus  hostiis,  id  est  per  beneficentiam 
et  communionem.  Deuspromeretur  inpeiSsvfB.  signi- 
iicatione.  Ijt  autem  horum  memores  sitis,  obedite 
prcepositis  vesiris,  qui  perfecti  sunt,  et  bene  vos  in- 
struunt,  et  subjacete  eis,  id  est  obedite»  ut  omnem 
subjectionem  verbo  et  opere  exhibeatis  ilUs.  Debetis 
ulique  subjacere  eis,  quia  ipsi  pervigilant  pro  vobis, 
quasi  illi  qui  reddituri  sunt  rationes  pro  animabus 
vestris,  sibi  commissis.  Et  ideo  sic  subjacete  eis, 
ut  faciant  hcec^  id  est  pervigilant  pro  vobis  cum 
gaudio,  etnon  gementes^  produritia  et  intemperan- 
tia  vestra.  Dico  non  gementes  ;  non  enim  expedit 
vohis  hoc,  ut  eos  gemere  faciatis.  Obedite  praepositis 
et  orate  pro  nobis,  Dicerent  illi :  Tu  gentem  nostram 
et  ritus  nostros  persequeris,  et  quomodo  dicis,  orate 
pro  nobis  ?  Ad  hoc  Paulus  :  Orare  pro  nobis  debe- 
tis.  Nos  enim  confidimuSf  id  est  contidenter  vobis 
dicimus  quod  habemus  bonam  conscientiam  in  om- 
nibuSf  id  est  ad  omncs  volentes  bene  conversari  ad 
illos.  Ubi  autcm  conscicntia  pura  est,  et  opus  mun- 
dum  est,  ne  ergo  molesti  sitis  mihi. 


A  Dixit  superius  orate  pro  nobis ;  nunc  autem  de- 
precor  vos  amplius  hoc  facere^  id  esl  orare  pro  no- 
bis  instantius,  quo,  id  est  eo  ut  restiiuar  vohts  cele- 
rius,  deferens  mecum  fructus  eleemosynarum ,  si 
forte  solvar  a  vinculis.  Dico  orate  pro  nobis,  ego 
autem  sic  oro  pro  vobis.  Deus  pacis  aptet  vos  in  omni 
bono,  qui  Deus  eduxit  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum  de  mortuiSy  id  est  a  numero  mortuorum. 
Jesum  dico  Pastorem  magnum,  id  est  supcr  omnia 
magnificatum.  Pastorcm  dico  non  luporum,  sed 
ovium,  id  est  mansuetorum.  Pastorem  dico  factum 
insanguine,  id  est  per  oblationem  sanguinis  sui. 
Sanguinem  dico  confirmatorem  testamenti  ceterni^ 
id  est  in  aetemum  duraturi.  Hic,  inquam,  Deus  aptet 
vos  in  omni  bono.  Aptatos  eos  intelligit,  si  bona  vo- 

n  luntas  in  eis  fuerit.  Aptet  ita,  ut  faciatis  vo- 
luntatem  ejus  Dei,  nec  viribus  vestris,  sed  ila  faciatis 
A%.4L  ut  ipse  sit  faciens  in  vobis  quod  placeat 
coram  se,  id  est  in  beneplacito  ejus;  faciens  dico  per 
Jesum  Christum,  qui  est  gloria  in  scecula  sasculo^ 
rum,  Amen,  Quia  aliquantulum  asperius  correxerat 
illos,  nunc  blanditur  eis,  ne  moveantur  visa  asperi- 
tate  verborum,  diccns  :*Deus  si  aptet  vos,  ego  autem, 
fratres,  rogo  vos^  ut  hoc  verbum  non  reprehensionis 
(ut  forte  aUqui  de  vobis  existimant),  sed  Epistolam 
solatiisufferatis,  id  estin  omni  palientia  suscipiatis. 
Et  potestis  satis  sufiferre^  quia  scripsi  vobis  perpauds. 
Hic  significat  eos  impatientes,  quibus  multo  plura 
scripsisset,  si  patienter  audituros  cognosceret.  Suf- 
ferte  verbum  et  fratrem  vestrum  Timotheum  a  me 
dimissum  ad  vos,  vel  a  vinculis  quibus  ligatus  me- 

0  cum  erat,  nunc  dimissum.  Eum,  inquam,  delatorem 
hujus  Epistolse,  cognoscite,  id  est  honorifice  et  cum 
omni  charitate  suscipite,  cum  quo  videbo  vos^  sicut 
autumo,  si  celerius  revertens  a  vobis,  venerit  ad 
me.  Salutate  omnes  prcepositos  vestros,  Ipsis  cnim, 
quia  perfecti  erant,  non  scribebat  Epistolam,  sed 
quibusdam  subditorum  incorrectis.  Salutate  etiam 
omnes  sanctos  in  Ecclesia  vestra .  Erant  enim  qui- 
da.Ti  subditomm  perfecti,  quibus  similiter  non  scri- 
bebat.  Salutant  vos  fratres  de  Italia.  Gratia  Dei 
cum  omnibus  vobis.  Amen,  Signum  Pauli  quod 
Epistola  ipsius  esset. 


EPISTOLA  B.  PAULI  AD    LAODIGENSES, 

Nuper  in  antiqua  bibliotheca  inventa  : 
Sed  quia  inter  catholicas  vulgo  non  legitur^  non  est  a  B,  Brunone  elucidata. 


PauluSf  apostolus  non  ab  hominibus,  neque  per 
hominem,  sed  per  Jesum  Christum,  fratrihus  qui 
sunt  Laodicice,  Gratia  vobis  et  pax  a  Deo  Patre  no- 
stro  et  Domino  Jesu  Christo.  Gratias  ago  Chiistoper 
omnem  orationem  meam,  eo  quod  permanentes 
cstis  in  eo,  et  perseverantes  in  operibus  bonis,  pro- 
missum  exspectantes  in  die  judicii.  Neque  desti-- 
tuant  vos  quorumdam  vaniloqtUa  insinuantiumf  ut 


D  vos  avertant  a  veritate  Evangelii,  quod  a  me  prcedi- 
catur.  Et  nunc  faciet  Deus  ut  qui  sunt  ex  me  ad  pro- 
fectum  veritatis  Evangelii,  deservientes  sint,  et  fa- 
cientes  benignitates  operum  qtue  sunt  salutis  vitce 
cetemx.  Et  nuncpalam  sunt  vincula  mea,  quas  pa- 
tior  in  Christo,  quibus  lastor  et  gaudeo,  et  hoc  mihi 
factum  est  ad  salutem  perpetuam,  quod  ipsum  fa- 
ctum  orationibus  vestris,  et  administrante  Spiritu 


S.  BRUNONIS  CARTHUSIANORUM  INSTITDTORIS  OPP.  PARS  U. 


567 

sanctOf  sive  per  vitam,  tive  per  mortem,  Est  enim 
mihi  vivere,  vita  in  Christo,  et  mori  gaiuiium  (vel 
lucrum).  Et  ipse  in  vobis  faciet  misericordiam 
suam,  ut  eamdem  dilectionem  habeatis  et  sitis  una- 
nimes.  Ergo,  dilectissimi,  ut  audistis  proesentiam 
Domini,  ita  retinete  et  facite  in  timore  Dei,  ^^  ^^it 
vobis  vita  in  cetemum,  Est  enim  Deus  qui  operatur 
in  vobis,et  facite  sine  retractu  vel  peccato  quacun^ 
gue  facitis,  Et  quod  est  optimum,  dilectissimiy 
gaudete  in  Christo,  et  prxcavete  sordidos  omnes  in 


568 


A  lucro.  Omnes  sint  petitUmes  vestras  palam  apud 
Deum,  et  estote  firmi  in  sensu  Christi,  et  quas  tn- 
tegra,  et  vera,  et  pudica,  et  casta,  et  justa^  et 
amabilia  sunt,  facite.  Et  qua*  audistis  et  accepistis, 
in  corde  retinete,  et  erit  vobispax.  Salutate  omnes 
fratres  in  osculo  sant*to.  Saluiant  vos  sancti  omnes. 
Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  spiritu 
vestro.  Et  hanc  facite  legi  Colossensibus,  et 
Colossensium  vobis. 

FINIS  EPISTOLARUM  B.  PAUU  APOSTOLI. 


^*^  HECATOSTICHON  APOLOGETICUM  D-  JACOBI  HIERONYMI 

CARfHUSIiE  PARISIENSIS  ALUMNI, 

Quo  Phrasin  B.  Brunonis,  quse  nasutis  humilior  videatur  a  calumnia  defendit,  et  sententiarum 

pondera  lance  justa  appendit. 


Qais  novus  harmonioo  mulcens  stridore  lyristes 

Allobrogum  longi  saxa  nivosa  jugi 
Transiliens  coIIeS;  saliens  in  montibus  ?  0  quam 

Per  coelum  auritas  omne  moratur  aves, 
Ore  senem,  cultu  macieque  professus  eremum, 

Et  nihil  agresti  pectine  agreste  sonans  1 
FroDS  erecta  polo  est,  pedibus  calcantur  honores, 

Septenum  in  capitis  vertice  sidus  inest. 
Dehciis  mollique  toro  nemo  arguet  usum; 

Nec  quidquam  a  studiis  et  pietate  vacans. 
Non  aurum  digiti,  nec  habet  lyra  dia  smaragdoS| 

Nec  fucum  ^llophylum  sancta  camena  petit. 
Nec  sibi  calvitiem  sacra  veridicentia  texit, 

Nec  calami  stratas  captat  ab  arte  comas. 
Alter  an  Amphion,  redivivus  an  inclytus  Orpheus, 

Illecebrse  nervis  surda  elementa  trahens, 
Restituens  sensum,  quibus  hunc  natura  negavit  ? 

An  lyra  naturae  robore  majus  habet  ? 
Oppida  jam  putent  inculta,  arridet  eremus. 

Dum  fremit  armorum  turbine  mundus  hebes. 
Dum  tam  grata  canunt  superis  epinicea  silvae, 

Angelicisque  opplent  invia  lusti*a  choris, 
.  Militet  ut  sancto  jam  omnis  doctrina  parenti 

Spiritui,  vertens  signa  aquilina  cruci. 
0  videam  charites  Chisto  connubia  pactas, 

Atque  eadem  castas  fcedera  Castalides. 
Imo  adeo  cunctas  deserto  HeUcone  videbo, 

Deserti  fabricam  jamque  levare  novi. 
Alternum  miscere  melos  sub  nomine  Christi^ 

Per  templum  bifidis  e  regione  choris. 
Nec  tacitis  cellis  deerit  symphonia  psallens 

Spiritu,  et  allernae  lectio  juncla  preci. 
Hiccine  Carthusi,  Bruno,  caput  ordinis,  olim 

Clarum  agiographiae  nomen  in  orbc  gerens, 
Quo  schola  Francorum  nequaquam  invidit  Athenis, 

Rostraque  Romano  nil  theodoxa  foro  ? 
Ecce  movet  citharas,  et  naula  prophetica  ductor 

Ordinis  et  vitae  consona  plectra  suae. 
Exemplum  signumque  suis  illustre  relinquit 

Vivere,  et  aethereo  Principe  digna  loqui. 
Gompellare  virum  propriusque  audire  juvabit. 

Nempe  (nisi  auditu  fallor)  et  ipse  vocat. 


B  Affluite,  errantes  (ait)  atque  audite,  tenelii, 
Cum  lyrico  Domini  rege  docebo  metum*. 
nie  ego  qui  malens  inhonorus  honoribus  illuc 

Cedere,  quo  puppim  numinis  aura  vocat. 
Parisii  mundo  profugum  quem  perpulit  horror 

>A:  JL  O  Funeris,  ut  cceU  haecseptimus  astra  sequar. 
Astra  dedere  viam,  divi  arrisere  tot  esse 

Millia,  sic  hamis  illaqueanda  meis. 
His  agor  auspiciis.  Ceu  vox  clamantis  eremo, 

Pertaesi  mundum  sterno  Tonantis  iter. 
Baptistae  reparando  vias  disjectaque  membra, 

Gastra  monoptolemis  singula  condo  meis. 
Deserto  deserta  placet  Carthusia  Christo, 

Tuscala  cui  laudum  nocte  dieque  calent. 
Invia  Psalmologi  deserta  inaquosaque  terra  est, 
n     Qua  pateat  virtus  gloriaque  alma  Dei. 
Unde  columbinis  avide  latera  instruit  alis, 

Discat  ut  huc  fugiens  seque  Deoque  frui. 
Discipulis  eadem  tribus  haec  in  monte  refulsit 

Gloria,  quo  fieri  vult  tria  castra  Petrus. 
Cemere  Zacchaeus  per  turbam  nescit  Jesum : 

Cui,  Turba  opprimeris,  discipuhque  canunt. 
Sic,  monache,  infesti  fugiens  contraria  mundi, 

Naviter  efifectum  nominis  hujus  habe. 
Hasce  igitur  partes  mihi  delegavit  Jesus, 

Asperula  in  planas  sternere  lustra  vias, 
Laeviget  ut  Christo  rigidos  citharaedia  saltus  : 

Militiae  toUens  hic  nova  signa  piae. 
Nulla  Madaurensis  Milesia  habemus  aselli. 

Nulla  Lycambaeae  conscia  tela  necis. 
Semina  divinae  mihi  sunt  uberrinui  flanunae, 

Devoto  nihii  est  dignius  otiolo. 
Exuro,  gelidos  exsurgere  cogo  jacentes ; 

Et  nunc  illecebras,  nunc  quoque  vim  facio. 
Nunc  lyra  Davidis,  nunc  Pauli  buccina  pleno 

Ore  quidem  haec,  digitis  concrepat  illa  meis. 
HaeC;  Carthuse,  tibi  ratio  est  praescripta  silendi ; 

Ut,  claudens  homini  labra,  loquare  Deo. 
Quippe  ad  eum,  Paulo  aut  Davide  interprete,  fari  esl 

Et  jactura  tuum  nulla  silere  quatit. 
Nec  Latiae  offendat  linguae  neglectior  usus, 

Dictio  si  tritae  est  corporis  sequa  togae. 


D 


569                                            SERMO  DE  CONTEMPTU  DIVHURUM.  570 

Sublimes  huinili  sensus  attempero  linguae  :  A  Jam  mihi  purga  aures  atque  excute  faece  palatum, 

Nec  mihi  ab  ore  sed  ex  pectore  verba  iluunt.  Yel  magis  intra  animi  septa  redito  tui. 

Niliacis  omate  alii  delubra  tropseis,  Non  linguae^  sed  cordis  ad  haec  delectus  habendus  : 

Laudo ;  sed  in  prsesens  causa  aliena  mihi  est.  Nam  mihi  cum  rebus  tota  palaestra  fuit. 

Humanae  verbis  sophiae  inclarescere  nolens ,  Ne  sensu  haec  sapias ,  sed  quo  sunt  prodita  gustes 

Paulus  adest  doctis  debitor  et  rudibus.  Spiritu,  et  hoc  animse  viscera  pasce  bono. 

Cum  David  cinere,  et  cilicino  horrescat  amictu,  Consultum  pariter  summis  minimisque  volebam, 

Rhetoricis  compta  quis  volet  esse  rosis  t  Et  ratio  captus  omnis  habenda  fuit. 


Sequitur  in  editione  Coloniensi  tomut  seu  pars  III  Operum  S.  Brunonis.  Continet,  prceter  sermonet 
quosdam,  opuscula  De  laudibus  Ecclesias,  De  oimatu  Ecclesias,  De  novo  mundo,  De  festivitatibus  festivi' 
tatum,  QwB  tamen  non  sunt  Bmnonis  Carthusiani,  sed  Brunonis  Astensis  episcopi^  et  ejus  Operibus 
annumerantur .  (Vide  infraadannum  1125.)  Opuscula  supradicta  excipiunt  S,  Brunonis  epistolce  bincey 
Sermo  De  contemptu  dlvitiarum  et  appendix  De  origine  sacri  Carthusiensis  ordinis. 


DlVi    BRUNONIS 

EPISTOLj;  BIN^ 

Quas  scripsit  ex  eremo  Calabriae  cum  ex  urbe  Roma  ad  eam  se  solitudinem,  in  qua  et  obiit, 

postliminio  se  recepisset. 

I. 

AdRadulphum  Viridem,  Ecclesioe  Bemensis  prcepositum,  ad  contemptum  mundi,  vitam  eremiticam  con- 
tempiativam  optimam  Maru»  partem,  insuper  ad  voti  impleiionem,  exhortatoyia. 

(Vide  inter  Aota  S.  Brunonis,  n.  683,  hujus  tomi  col.  420,) 

n. 


Ad  filios  suos  Majoris  Carthusias. 
(Vide  ubi  supra  col.  418.) 


SERMO  DE  CONTEMPTU  DIVITIARUM. 

Facilius  est  camelumper  foramen  acus  transire,  B  scnptum  est :  Pecunioe  obediunt  omnia{Eccl.  x,i9;. 

quam  divitem  intrare  in  regnum  coelorum  (Maith.  In  hac  autem  sedet  impielas,  quoniam  divites  et 

XIX;  24).  Hoc  autem  significabat  illa  amphora,  in  avari,   quia  misericordiam  et  pietatem  non  habent, 

qua  impietas  clausa  erat ,  de  qua  ne  egredi  posset,  non  solum  impii,  verum  etiam  impietas  recte  vocan- 

massa  plumbea  os  amphorae  claudebat  (Zach.  v,  6,  tur.  Sed  quid  melius  per  duas  illas  mulieres  quae 

7).  Qua  in   re  datur  intelligi  quam  difficile  sit  de  amphoram  ferunt ,  quam  sollicitudo  et  deceptio  in- 

ventre  avaritis  hominem  avarum  vel  extrahi  vel  se-  telligi  potest  ?  Semper  enim  avari  solliciti  sunt  in 

parari  posse.  Narrat  enim  Zacharias  propheta  se  acquirendo,  et  deceptores  alieno  aliena  rapiendo. 

vidisse  amphoram  egredientem ,  de  qua  cum  inter-  Unde  et  alas  milvi  hae  mulieres  habere  dicuntur, 

rogaret  quid  esset,  dictum  est  ei  :  Hcrc  est  amphora  quoniam  milvus  inter  alias  aves  rapacissimus  est : 

egrediens.ethicestoculuseoruminuniversaterra;  qui  semper  pusillis  et  mansuetis  avibus  insidiatur. 

eteccetalentumplumbiportabatur  :et  ecce  mulier  Ferunt  autem  hse  mulieres,  id  est  deceptio  et  prava 

unasedens  in  medio  amphoras  (ibid.).  De  quacum  soUicitudO;  amphoram  in  terram  Sennaar,  sive  Ba- 

interrogaret  qus^  esset,  dictum  est  ei  quod  esset  im-  bylonis ,  quia  his  duobus  vitiis  divites  et  avari  in 

pietas.  Os  autem  amphorae  massa  plumbea  clausum  perditionem  rapiuntur.  De  hac  enim  Babylone  scri- 
erat.  Et  ecce  dtue  mulieres  egredientes.  quae  habebant  p  ptum  est :  Cecidit,  cecidit  Babylon  illa  meretrix :  et 

alas  quasi  milvi,  levaverunt  amphoram  inter  terram  factaest  habitatio  dasmoniorum  (Apoc.  xiv,  8).  Mi- 

et  caslum  ut  oedificetur  ei  domus  in  terra  Sennaar,  scri  igitur  et  per  omnia  infelices  ,  qui  inter  dse- 

et  stabiliatur,etponaturibisuperbasimsuam,eic.  monia  habitaturi  sibi  in  terra  Sennaar  domum  in- 

Quid  enim  per  amphoram  nisi  avaritia  significatur  ?  venerunt.    A   qua  nos  eruat  mitissimus   Dominus 

Hic  oculus  eorum.  Quorum  eorum  ?  Eorum  videlicet  noster  Jesus  ,   qui  cum  Patre  et  Spiritu   sancto 

qui  eam  diligunt  in  universa  terra.  Omnes  enim  ad  vivit  et  regnat  Deus  per  setema  ssecula,  Amen, 
eam  spectant,  omnes  ad  eam  tendunt,  quoniam  sicut 


571 


APPENDIX  AD   S.    BRUNONEM. 


578 


CONFESSIO  S.  BRUNONIS. 

(Edidit  Mabill.,  Analect.^  nov.  edit.,  p.  447.) 


Fidem  magistri  BrunoniSf  quam  communiter  fra-  A 
tribus  suis  protestatus  est,  cum  horam  sibiappro- 
pinquare  sensissety  ut  omnis  carnis  viam  ingrede- 
retury  scriptam  servare  curavimus ,  eo  quod  satis 
intime  coram  Deo  nos  illius  fidei  testes  esse  ro- 
garet. 

Credo  firmiter  in  Palrem,  et  Filium,  et  Spiritum 
sanclum,  Patrem  ingenituin,  Filium  unigenitum, 
Spirilum  sanctum  ex  utroque  procedentem,  et  has 
tres  personas  unum  Deum.  Credo  quod  idem  Dei 
Filius  conceptus  sit  de  Spiritu  sancto  ex  Maria  Vir- 
gine.  Crcdo  quod  virgo  castissima  fuerit  ante  par- 
tum ,  virgo  in  partu ,  et  post  partum  virgo  in  aeter- 
num  permanserit.  Credo  quod  idem  Dei  Filius  con- 
ceptus  sit  inter  homines,  ut  verus  hoino,  sine^ 
peccato.  Credo  quod  idem  Dei  Filius  invidiose  a 
perfidis  Judaeis  captus  sit,  injuriose  tractatus,  in- 
juste  ligatus,  consputus,  ilagellatus ,  mortuus  et  se- 
pultus.  Descendit  ad  inferos ,  ut  captivos  suos  inde 
liberaret,  descendit  propter  redemplionem  nostram. 


et  resurrexit.  Ascendit  ad  coelos,  inde  venlonis  esl 
judicare  vivos  et  mortuos.  Credo  sacramenta  qus 
catholica  credit  et  veneratur  Ecclesia ,  et  nomina- 
tim  quod  consecratur  in  altari,  verum  corpus  csse, 
veram  carnem ,  et  verum  sanguinem  Domini  nostri 
Jesu  Chrisli,  quem  et  nos  accipimus  in  remissionem 
peccatorum  noslrorum ,  in  spem  salutis  aetemse. 
Credo  carnis  resurrectionem,  vitam  aetemam.  Amen. 
Confiteor  et  credo  sanctaro  atque  ineffabilem  Trini- 
tatem  ,  Patrem  ,  el  Filium ,  et  Spirilum  sanctum, 
unum  Deum  naturalem ,  unius  substantiae ,  unius 
natur»  ,  unius  majestatis  atque  virtutis.  £t  Patrem 
quidcm  non  genitum ,  non  creatum ,  sed  ingenitum 
profitemur.  Ipse  Pater  a  nullo  originem  ducit,  ex 
quo  Fihus  nativitatem  ,  et  Spiritus  sanctus  proces- 
sionem  accepit.  Fons  ipse  igitur  et  origo  est  totius 
divioitatis  :  ipse  quoque  Pater  essentia  quidem  inef- 
fabilis,  substantia  sua  Filium  genuit  ineffabiliter, 
nec  lamen  aliud  quam  quod  ipse  est.  Genuit  Deus 
Deum,  lux  lucem.  Ab  ipso  ergo  est  omnis  pater 
nitas  in  coelo  et  in  terra.  Amen. 


APPENDIX  AD  S.  BRUNOIVEM 

DE     ORIGINE    SACRI    CARTHUSIENSIS    ORDINIS 

AUGTORE  ZAGHARIA  BENEDIGTO,  VIGENTINO,  GARTHUSIANO. 


Quis  Garthusiaci  jccit  fundamina  primum  C 

Ordinis,  et  qua;  causa  illi ,  vis  nosse  viator  ? 
Historiam  hanc  sequere,  hos  eliam  tu  perlege  versus. 
Fruclum  si  quaeras,  aderit  compunctio  sancta. 

In   Senonum  planis  urbs  priestantissima  campis 
Emporium  Sophiae,  turrito  vcrtice  surgit ; 
Quam  Parides,  fugiens  Trojana  incendia;  fertur 
Exstruxisse,  patrisque  memor  dixisse  Parisos 
Cultores,  illisque  insignia  et  arma  dedisse. 
Sequana  vorticibus  qua  multis  alluit  arces 
Et  peregrina  suas  transmittit  ad  aequora  merccs. 
Hic  est  assiduo  fecunda  academia  cultu ; 
Huc  et  Cecropidum  translata  est  Pallas  ab  oris, 
Missaque  de  summis  ingens  sapientia  rebus. 

Hic  ita   clarus  erat  virtutibus   omnibus  ,    atque 
His  disciplinis  (quae  libera  tempora  poscunt) 
Doclor  ut,  ascenso  suggesto  sive  cathedra, 
Esse  viderelur  magni  vox  inclyta  Pauli, 
Atque  verecundis  in  moribus  alter  Joseph. 
Hunc,  veluti  ccBli  divum  de  culmine  lapsum,  j) 

Totus  adorabat  populus,  namque  ille  sacerdos. 

Inclyta  Virginei  post  incunabula  parlus 
Elapsis  annis  mille  octoginta  duobus, 
Contigit  huic  horaini  postremum  claudere  tempus. 
Alquc  subirc  grave  imperium ,  jura  aspera  lethi, 
Jamque  jacet  vivo  gelidum  sine  sanguine  corpus ; 
Rumor  ubique  strepit ,  dolor  anxius  undique  mansit, 
Gt  gemini  sexus  resonant  lamenta  per  urbem. 


Heu  !  bonus  interiit  pastor,  vir  sanctus  obivit, 
Per  fora  clamabant,  nemo  dabit  amplius  illa 
Docta  salutiferi  sermonis  et  aurea  verba. 

Funeris  interea  lugubris  pompa  paratur, 
Exsequia}  multo  fmnt  et  nenia  fastu 
Conveniunt  passim  cives,  clerus,  schola  tota 
Docta  coit,  crepitant  ex  ictibus  aera  sonoris. 
Fertur  honoratum  majora  ad  templa  cadaver, 
Marmore  sub  Pario  condendum  et  aromata  snbter, 
Triste  sacerdotes  recitando  in  carmine  fatom, 
Ardentes  faculas,  et  cerea  lumina  portant, 
Procedunt  querulae  longo  simul  ordine  turmae, 
Atque  vias  omnes  nigro  velamine  complent. 
Accidit  inter  tot  res  admiranda  relatu, 
Judicium  coeleste,  et  formidabile  cunctis  : 
Et  sane  ipsa  Dei  sententia,  grandis  abyssus, 
Cui  soli  detecta  manent  abscondita  cordis  {Ps.  xxxv). 
Quos  sibi  delegit,  vel  quos  privavit  olympo, 
Solus  habet  notos,  solus  discrevit  ab  sevo. 
Nos  homines  caeci  rerum  secreta  videmus , 
Sicut  ApoIIineum  discernit  noctua  lumen. 
Ecce  sub  argento  qui  portabatur  et  ostro 
Mortuus,  et  tanto  fuerat  cumulatus  honore, 
Cum  foret  ad  fanum  sublimi  in  mole  localus 
Qua  mclius  posset  cerni ,  cunctisque  patcret, 
Hesponde  mihi,  dum  legitur,  res  ecce  stupenda, 
Emmus  attollit  vultus ,  exsangueque  pectus, 
Ac  circumspiciens  torvo  cum  lumine  turbas, 


573 


DE  ORIGINB  SAGRI  GARTHUSIENSIS  ORDINIS. 


574 


Clamore  horribili  feretro  sic  dixit  ab  alto  : 
Consilio  supenim  secreto,  et  le^bus  SBquis, 
Heu  me  1  accusatus,  peto  Judicis  ora  tremendi. 
Deposuitque  caput  taciturus,  et  arida  membra. 
Contremuit  primo  aspectu,  ac  obmutuit  omnis, 
Cuncta  silent,  cunctique  pavent,  plebs  arrigit  aures. 
Prodigium  insuetum  vix  credit  mente  labanti. 
Stant  pollinctores  trepidi,  et  terrore  subacli, 
Audentque  exanimum  minus  hoc  contingere  corpus. 
Obriguere  comae,   et  tremulis  vox  faucibus  hsesit. 
Ingentes  strepitus  post  ipsa  silentia  fiunt 
Confusus    sonitus    vocum    juvenumque  senumque 
Longius  auditur ;  discurrit  fama  per  urbem. 
Gens  agorsea  (^)  venit,  properando  vulgus  anhelat. 
Concava  templa  crepant  variis  rumoribus,  et  gens 
Non  capitur,  premitur  pede  pes,  et  tergore  tergus. 
Vi  faciunt  auditus,  procumbunt  cardine  posles. 
Hique  gradus    summos,  illi  pinnacula    scandunt  : 
Ut  nova  prospiciant  isthaec  miracula  ab  alto. 

Extollens  iterum  liventia  mortuus  ora, 
Hucque  illucque    tuens  oculis  terrentibus  omneis, 
Mugitu  insohto  dixit :  Vse,  vse  mihi,  namque 
Jndicium  jam  in  me  latum  est  a  Numine  sancto. 
Utque  prius  jacuit  nullo  cum  murmure  voci^. 
Ima  tremor  gelidus  languorque  per  ossa  cucurrit 
Corda  pavent,  trepidant  pueri,  terrentur  et  ipsi 
Hac   novitate    senes;    nuptarum   implentur  acutis 
Infantum,    juvenumque    sacrae  clamoribus  auiae, 
Exorant  veniam  superos,  et  pectora  tundunt, 
Atque  aliis  suspensis  auribus  aiunt  : 
Quidnam  hoc  esse  potesl  ?  hic  vir  sanctissima  semper 
Uis  populis  mandata  dedit,  vixit()ue  probale, 
Sese  accusatum  tamen,  ac  audisse  supremum 
Judicium  a  superis  miseranda  voce   fatetur. 
Haec  portenta  aliauid  certe  mirabile  signant. 

An  tumulo  traai  sacrato  debeat,  omnis 
Ambigit ;  ancipiti  praesul  venerabilis  urbi 
Servari  supra  tellurem  consulit,  usque 
Dum  Deus  ex  alto,  quid  sit,  declaret,  agendum. 
Tum  rursum  exanimus   feretro  caput  extulit  alto, 
Atque  infelicem,  se  contemplando,  locutus, 
Sic  ait  immenso  luctu  grandique  boatu  : 
Parcite  funeribus,  mihi  nil  prodesse  valetis. 
Infortunatum  cur  me  ^enuere  parentes  ? 
Ah  !  miser  aetemos  vado  damnatus  ad  i^es. 
Indeque  conticuit  semper,  jacuitque  supmus. 
Exstasis  et  planctus  turbas  invadit,  et  omnis 
iEdes  sacra  sonat  gemitu  varioque  tumultu, 
Femineis  late  resonant  ululatibus  aedes. 
Hique  tenent  postes  amplexi,  illique  columnas, 
Praegravibusfjue  oculis  quasisomnia  habere  videntur. 
Mirantur  tanti  de  perditione  magistri, 
Mirariqne  satis  neG[ueunt  exstincta  fuisse 
Tot  bona,  totque  pios  pro  relligione  labores. 

Protinus  e  sacro  benedictae  margine  terrae, 
Perfusi  lacrymis  populi  extraxere  cadaver, 
Atque  in  telluris  loveam  clausere  profanae. 
Hinc  sambucus  olens  oritur,  tristisque  cicuta. 
Oceanitidibus  Titan  se  merserat  undis 
Deliaaue  albentes    monstrabat  ab    aethere  vultus, 
Quanao  vulgus  iaers,  cives,  simul  agmina  docta  , 
Mentibus  attonitis  in  propria  tecta  redibant, 
Languida  cum  stralo  cessissent  membra  cubili 
In  somnis  videre  faces,  dirasque  figuras, 
Errantes  Erebo  manes,  furiasque  triformes, 
Quse  quasi  lelhaeum  noctu  incussere  timorem. 
Parisius  nec  adhuc  horum  estoblita  dierum, 
Tempore  ab  hoc  siquidem  prorsus  tremefacta  recusat 
(Responde  mitii)  cantare  haec,  sed  lectio  quarta 
Incipit  hic.  Quantas  habeo  ;  res  flebilis  aevo ) 

firuno  sacerdotum  splendor,  rectorque  scholarum, 
Quem  genuit  celebri  germana  colonia  partu. 


A  Vir  pius,  et  sapiens,  ac  praestantissimus  omni 
Munere  doctrinae;  temph  Remensis  alumnus^ 
Tunc  sacra  Parisiae  e^enti  documenta  legebat, 
Exsequiis  aderat  muito  comitatus  honore  : 
Menlecpie  conceptum  nequiens  celare  dolorem 
Talibus  ostentis,  mox  ut  sua  septa  petivit, 
Solus  inexhausto  lacrymarum  flumine  planxit. 
Hei  mihi  dicebat  :  Vae,  vae  quia  tempora  Irivi. 
Quid  faciam  demens  ?  ex  quo  qui  ut  sanctus  ab  omni 
Plebe  colebatur,  sic  infeliciter  ardet, 
Ad  loca  Cerberei  rictus,  immane  baralhrum  ? 
Hisque  animum  verbis,  nunc  huc,  nunc  dividit  illuc 
Pervigil,  in  melius  cupiens  convertere  vitam. 

Mane  scholas  repetens  Bruno,  circumdatus  amplo 
Servorum  numero,  cathedram  conscendit,  amictus 
Cyclade  lugubri,  defixaque  lumina  terris 
Fert,  et  erant  multo  rubra  atque  tumenlia  luctu, 
Qualia  somni  expers  habet;  ut  crudelia  dudum 
Pervigiles  inter  noctes  suspiria  duxit. 

B  Aggrediturque  suos  tali  sermone  sequaces, 
Innumerus  quasi  coetus  erat,  tacitusque  manebat : 
Huc  ego  non  veni  facturus  inania  verba. 
Hactenus  humanis  soliti  rationibus  uti, 
0  docti  juvenes,  omnes  erravimus  una, 
Sed  satis  atque  super ;  divum  modo  jussa  sequamur. 
Huc  veni,  ut  referam  quid  sentio,  quodque  tenendum 
Consilium  duxi,  quidquidve  sit  utile  nobis^ 
Ut  pedicas  hujus  secli  fugiamus,  et  illud 
Hesternae  lucis  dirum,  et  miserabile  fatum. 
Quis,  precor,  ex  nobis  hominem  pensasset  iturum 
Ad  Stygae,  Cocytique  ardentia  guttura,  tantis 
Moribus  illustrem,  tantoque  nitore  docendi 
Perspicuum,  et  tantis  naturae  dotibus  almum  ? 
Vidimus,  heu  !  quantum  nos  lippi  fallimur,  et  quot 
Nostra  per  errores  versatur  opmio  fallax. 
Quid  miseris  nobis  lon^o  peccantibus  usu 
Eveniet,  si  tanta  homim  damnatio  perpes 
Est  data  ?  si  in  viridi  ligno  hoc  factum  est,  quid  in  ipso 

Q  Arenti  fiet  ?  {Luc,  25)  quae  nos  vindicta  moretur, 
Cemite  discipuli  dulces,  librate  parumper, 
Quanta  tot  ingentes  purgabunt  februa  sordes. 
Hujus  ad  hoc  etenim  mundi  sapientia  nil  est 
Et  justum  apparere  foris  sanctumque  videri. 

0  chari  comites,  vestros  miserescite  casus  : 
Cernite,  vicino  mors  est  in  limine,  curvam 
Exlendcns  harpen,  viridesque  secabit  in  herbas, 
Temnite  divitias,  quas  nec  deferre  valetis 
Vobiscum  post  fata,  precor,  si  verba  magistri 
Penditis  ;  et  si  me  digno  servatis  honore, 
Linquite  Pentapolim,  fugitivaque  saecula  mecum, 
Atque  specus  cum  Lot,  montesque  subite  latentes. 
Aspicitis,  quanlum  praesens  haec  vita  caduca  est ; 
Quae  diccnda  magis  mors  est  quam  vita,  fatebor. 
Erigite  ad  coelum  mentes ;  ibi  patria  nobis, 
Nostra  quies  illic,  aetemaque  mansio  pacis  : 
Vita  haec  exsihum  nobis,  et  pondus  iniquum, 
Sunt  ubi  tot  clades,  totque  adversantia  tela. 

jN  Ast  ubi  tot  quondam  terraque  marique  potentes 
Sunt  reges  ?  ubi,  quaeso,  duces  ?  diadema  superbum 
Induperatomm  toto  spectabile  mundo  ? 
Nunc  ubi  bellomm  quondam  virtute  periti? 
Aut  oratores  ubi  sunt,  clarique  poetae  ? 
Pictores,  medicique  graves,  sophiaeque  magistri  ? 
Hi  periere  omnes,  pessumque  abiere  sub  imas 
Terrarum  caveas,  ubi  mors  truculenta  moratur, 
Et  solum  monimenta  sui  liquere  sepulcra, 
Immundos  cineres  el  felida  corpora  bustis. 
Heu  vitae  fallacis  amor !  qui  spargere  flores 
Et  violas  per  agros,  ac  lilia  odora  videris, 
Atque  metis  spmas,  texos  et  toxica  demum 
Et  risum  in  fletus,  et  gaudia  in  anxia  vertis. 
Viventi  servire  Deo  suavissima  res  est. 


(S)  ^AYopxIoc,  id  est  foretms. 


575 


APPENDIX  AD  S.  BRUNONEM, 


57€ 


Sunt  lacrymae  dulceS;  suspiria  dulcia»  dulces 
Prolixae  excubipe,  jejunia  dulcia,  dulce 
Subdere  se  imperiis,  atque  inler  septa  morari. 
Quid  debet  nunc  esse  polis,  ubi  carne  soluti 
£t  miseris  curis,  locaque  in  secura  recepti 
Laeta  vident  claris  oblutubus  ora  supremi 
Principis  :  unde  fluunt  felicia  gaudia  semper. 
Quid  tacimus,  chari  comites  ?  ad  clauslra  quieta 
Nos  citat  omnipolens,  per  tot  miracula,  Numen. 
Cur  sumus  ignavi  tanti  ad  spiraminis  auram  ? 
Pergendum  auo  dexlra  vocant  nos  sidera,  quo  nos 
Rorifer  impellit  zephyrus  caurusque  secundat. 
Gedamus  patria,  moniti  meliora  sequamur ; 
Quippe  mihi  mens  est  urbana  relinquere  tecta, 
£t  petere  incullos  auditus,  tacitumaque  saxa  : 
Alque  inter  Faunos,  et  semina  dura  leonum 
Antoni  mores  amplecti,  et  nitrea  Pauli 
Lustra  sub  exesis  latitabo  incognitus  antris. 
At  vos,  egregii  comites  generosa  propago, 
Experti  toties  humana  pericula  mecum  ; 
Mene  sequi  vultis  per  tot  discrimina  rerum  ? 
Mene  juvat,  veluti  semper  fecistis,  habere 
Ductorem,  fidumque  palrem,  dulcemque  magistrum  ? 
Dux  ego  vester  ero.  Nunc,  nunc  comitabor  euntei. 
Sic  ait  et  tepidos  fundentia  lumina  fletus, 
Saepius  admoto  siccal  velamine  Bruno. 

E  numero  tanto  sex  surrexere  priores 
Ingenio  et  sophia,  rebusque  ac  sanguine  prisco  : 
Andraeas,  Hugoque  sacer,  Vegetusque  Garinus, 
Laudunus,  Stephanus  Burgensis,  itemque  Diensis. 
Hi  duo  postremi  Libyci  doctoris  alumni, 
Et  canonum  asseclae  magni  de  caelibe  Ruffi 
Goenobio,  mira  et  pollebant  dogmatis  arte, 
£t  successive  rupere  silentia,  tali 
Ordine  :  Praeceptor,  cui  non  est  aller  in  orbe 
JEquandus,  te  nos  sumus  a  puerilibus  annis 
Sectati,  et  semper  fuimus  parere  parati 
Imperiis,  dictisque  tuis,  per  numina,  per  tot 
Quot  per  ol;pipiacos  scintillant  sidera  tractus 
Testamur,  sine  te  possemus  vivere  nunquam. 
Per  medios  ignes,  te  per  media  arma  sequemur, 
Eveniat  quaecunque  tibi  fortuna  sinistra 
Fare,  mori  tecum  mens  est,  et  ducere  vitam. 

Vivite  felices,  veraque  in  pace  valete, 
0  comites,  tanto  non  possumus  absque  magistro 
Degere  sub  membris,  et  grata  luce  potiri. 
Incedat  quocunque  libet,  comitamur  ovantes. 
Nos  igitur  pariler  spelaea  petemus  et  antra. 
Vos  iterum  socii,  vos  et  terrena  valetc  : 
Tuque  Parisina  urbs,  nostrorum  theca  laborum. 
Germani  valeant,  valeant  utrique  perentes, 
Divitiae  atque  domus,  et  pinguia  rura,  valete. 
Nos  sequimur  superos,  pereuntia  temnimus  arva ; 
Nos  fugimus  terram,  et  coeli  properamus  ad  arcem. 
Finierant,  cunctique  ruunt  in  dulcia  pacis 
Oscula,  et  amplexus  lacrymisque  rigantur  utrinque. 
Sicque  revertentes  in  propria  tecta  gemebant. 

Bruno  capit  nuilam  tacita  sub  nocte  quietem  ; 
Sed  qualem  reperire  locum  (quo  tutus  ab  omni 
Sit  strepitu  gentis,  maneatque  latentior)  anceps 
Gogilat,  et  secum  versat,  crebro  alque  reversat. 
Vertitur  interea  coelum,  et  Latonia  lampas,     . 
Oppositas  primo  nebulas  scindebat  in  orlu, 
Gumque  diu  orasset  superos,  arisque  dedisset 
Mystica  cum  gemitu  libamina,  jusque  Minervae 
Pasceret,  ardentem  lychnum  suspensa  tenebat, 
In  multam  solus  vigilans  praecordia  noctem  : 
Opprimitur  sumno,  et  lepido  dat  membra  cubili  : 
Procumbil  languens,  et  mox  ut  lumina  lexit 
Matulina  quies,  facies  incederc  cernit 
Angelicas,  labiisque  salcs  miscere  modestis. 
Affixit  nitidae  tidei  signacula  fronti, 
Atquc  ait  :  0,  tali  qujc  vos  sub  imagine  fcrtis, 
Gaudentes  animae,    per  maxima    sceptra  Tonantis 
Adjuro,  a  Stygiis  estis  vel  missse  ab  olympo  ? 


A  Illae  alacri  vultu,  facieque  et  fronte  decora, 
Ne  trepida,  dixere  :  Dei  sacrate  minister, 
Mittimur  huc  etenim  summis  e  sedibus  ad  te. 
Et  paradisiaci  ferimus  mandata  Parentis. 
0  te  felicem,.quem  de  tot  millibus  unum 
Elegcre  poli,  monachos  reparare  labantes  1 
Perge,  tuum  completo  animum,  tua  vota  seconda, 
Hoc  tibi  divinus  Sator  imperat,  ito  citatus 
Granopolim,  dicunt  vulgari  idiomate  Galli, 
Hugonemcfue  petas  antistitem,  et  ille  docebit, 
Quem  tibi  condidimus  sublimi  in  vertice  campum, 
Voce  sub  Hebraea  Garthusia  dicilur,  hoc  est, 
Sermonc  Ausonio,  perfecta  vocatio  divum. 
Vos  quoque  sumatis  tanto  de  nomine  nomen, 
Et  Gurthusiaci  vestri  appellentur  alumni. 
Vade  igitur  felix,  te  totus  honorat  olympun 
Bruno,  tibique  dabit  divinum  in  ssecula  nomen. 
Talibus  effati  fluxere  in  nubila  vultus 
Angelici,  et  sumptae  densato  ex  aere  formae. 

S  Mox  abiere,  torusque  omnis  spiravit  amomo. 
Ille  ^emens,  tantique  labans  dulcedine  verbi, 
Gornpit  e  strato  corpus,  tenditque  supinas 
Ad  superos  cum  voce  manus,  ^tesque  rependit. 
Numina  (tum  dixit)  coeli  quae  Iimen  habetis, 
Si  mihi  smt  totidem  linguae  quot  lumina  fertur 
In  membris  habuisse  Argus,  persolvere  dipias 
Haud  possem  laudes,  istud  quod  munus  obire 
Me  facitis  dignum ;  tua  sunt  haec  munera ,  Ghriste. 
Est  nihil  excellens  in  me,  vos  omnia  fertis, 
Optima  coepta  date,  gressusque  parate  secundos, 
Goelicolae,  quibus  est  humanae  cura  salutis. 

Bruno  jubet  socios  ad  se  sub  mane  vocari. 
Gontinuo  adveniunt,  illis  ea  singula  narrat. 
Irriguos  inter  fletus,  roresque  tepenles, 
Inter  complexus,  inter  sancta  oscula,  dextras 
Dant  pariter,  fldeique  arrhas ,  et  foedus  amoris. 
Gonstituere  omnes  opus  accelerare  futunim, 
Atque  reservatis  paucis  ad  fana  struenda, 

Q  Gaetera  pauperibus  bona  distribuere  per  urbem. 
Praecipiunt  famulis  ut  equos  adducere  certent 
Ac  sellas  et  frena  parent ;  tunc  ocius  omnes 
Imperio  parere  student,  et  jussa  facessunt. 
Godicibus  jumenta  onerant  et  plaustra  citati. 
Fit  strepitus,  vocesque  per  araua  tecta  volutant 
Mirantur  subitos  dominorum  cx  a^de  recessus, 
Paccere  nec  possunt  lacrymis,  miseroque  dolori. 
Gonvertere  pios  ad  summa  palatia  vultus, 
Singultuque  gravi,  et  gemitu  dixere  patenti, 
Aula  superba,  vale,  redimita  aulaea,  valete, 
Non  eritis  per  nos  ultra  visenda,  colonis 
Linquunus  externis  vos  esse  habitanda,  valete. 
Imus  ad  ignotas  (nunquamque  redibimus)  oras. 
Sicque  viam  carpunt,  et  equis  calcaria  figunt. 
Mox  igitur  septem  stellas  ex  aethere  summo 
Demisere  poli,  quibus  una  nitentior  ibat 
Ante  alias,  nec  non  Phoebi  nascentis  ab  ortu, 
Ferre  videbatur  gressum  ad  sublimia  tecta 

yv  Pracsulis  Hugonis,  rigidumque  ascendere  callem, 

^  Qui  vicinus  erat,  celsoque  incumbere  saxo. 
Talia,  cum  dulci  decumberet  ille  sopore, 
Suscipit.  A  somno  postquam  expergiscitur,  omne 
Mente  agitat  factum,  pensat  secum  atque  repcnsat. 
Quid  bone  vult  Deus,  hoc,  inquit  mirabile  signum  ? 
Quid,  rogo,  portendunt  haec  septem  sidera  mundo? 
Altius  haec  igitur  duni  cogitat,  imminet  urbi, 
Sex  sociis  doctor  comitatus,  et  introit  aedes 
Pontificis,  quem  se  secreto  afifamine  dixit 
Viserc  velle.  Intra  penetralia  ducitur  aulae. 
Et  comites  seni  se  mclinant,  oscula  figit 
Sacratis  manibus  Bruno,  sicque  incipit  ore  : 

Grande  decus  fidei,  rectissima  norma  Parenlum 
Hugo,  ab  olympiacis  moniti  per  somnia  divis, 
Venimus  huc  aa  te,  nostramquoque  pandimusonmem, 
Quam  superi  teligere  suo  spiramine,  mentem. 
Terruit  horrendo  nos  summa  potentia  monstro, 


5T7 


DE  ORIGINE  SACRI  CARTHUSIENSIS  ORDINIS. 


571 


Quod  puto  Don  lateat  quoque  te,   cum  Gallia  tota  A 

Uac  Dovitate  rei  multis  sit  plena   diebus. 

0  quam  cruda  dies,   graadique  tremenda  pavore; 

Illa  fuit,  qu«  dos  tanto  calefecit  amore. 

Singula  tu  nosti  melius,  sanctissime  pastor, 

Quem  Deus  illustrem  majori  lumine  fecit. 

Hi  sex  discipuli  rigidum  conscendere  montem 

Relligionis  m  his  mecum  ree^ionibus  optant. 

Uno  animo  cuncti  in  vasta  vellemus  eremo 

Degere  et  in  rigidis  vitam  deducere  septis. 

Jam  saturi  mundo,  nos  faslidimus  in  illo 

Quidquid  adest,  omnesquepariinflammamuramore: 

Ergo  locum  nobis  aptum,  Paler  inclyte,  pande, 

Pande,  rogo.  Scimus    quoniam  palefecit  olympus 

Tanta  tibi,  temetque  juvamina  grata  daturum 

Hoc  in  opus,  nobisque  ducem  ad   deserta  futurum. 

Sic  Bruno.  At  verbis  socii  assensere  loquentis. 

His  Pater  auditis  nequiit  cohibere  cadentes 
Ex  oculis  fluvios,  leval  ac  amplectitur  illos, 
Suspiciensque  polos,    mox    verba   erupit  in  ista  :  B 
0  supreme  Dator,  devolvens  aetherisorbes, 
Influxus  in  eos,  qui  tempora  la^ta  ministrant, 
Aureaque  efifusa  deducunt  saecula  pace  I 
Quali  £go  te  digne  verbo  laudare  vel  actu, 
Afifectuve  queam,  nostro  qui  tanta  sub  aevo 
Mirafacis,  tantogue  hominem  dignaris  amore 
Demere  de  luteis,  et  ad  axem  attollere  curis. 
Yisa  mihi  in  somnis  ea  septem  sidera.  Quid  ?  ni 
Ilosce  viros  signant,  haec  septem  pectora  monstrant, 
Pi«na  Deo,  occiduos  collustratura  penates 
Namque  suos  ad  nos  oriens  transmisit  honores, 
Gallia  tu  felix^  quae  tanto  germine  gaudes, 
Quamve  pere^rmo  decorant  a  climate  gentes. 
Mox  illis  dulci  sic  est  sermone  locutus  : 
Arbitror  esse  locum,  vobis  divinitus  aptum 
Qua  declinarunt  septem  de  nubidus  astra. 
Ipse  situm  recolo,  memorique  in  pectore  servo; 
Ardua  deducit  gibbosaque  semita  rupis 
Illuc,  efifetus  locus  est  et  frigidus,  ullra  q 

Quam  dici  possit ;  sunt  saxa  albentia  semper, 
Assiduis  nivibus  surgente  carentia  sole, 
Mane  soporati  simul  ibimus,  inspiciemus, 
Quidquia  erit,  campos  ibi  contemplabimur  arctos. 
Interea  mecum,  nati^  maneatis  in  aula, 
Et  memores  eslote  mei,  memoresque  meorum. 
Sicque  quieverunt  hic  facto  fine  loquendi. 

Cumque  diurna  novo  sole  intervalla  redirent, 
Tum  montana  petunt  omnes  et  culmen  apricum 
Ad  supremum  igitur  tandem  venere  cacumen. 
Hemica  saxa  vident,  horrentesque  undique  rupes. 
Non  arbusta  illic,  non  ligna  ferentia  fructus. 
Yix  ibi  sunt  herbse  virides,  humilesque  genislae. 
Hicque  rigore  loci  praesul  perterritus,  inquit, 
0  quantum  doleo  fratrum  allecta  corona, 
Tam  steriles  adiisse  sinuS;  sublimia  septa. 
Eb  infecundae  vallant  nos  undique  cautes. 
Yix  solem  aspicimus,  vesperque  manere  videtur 
Hic  semper^  nebulaeaue  graves ,  hic  nulla  ferarum  j^ 
Lustra  tuor,  nullos  aditus,  vestie^ia  nulla. 
Non  avis,  huc,  non  vir,  non  bellua  forsitan  ulla 
Accessere,  horrent  sane  haec  loca  frigida^  semper 
Perpetuis  nivibus  surgente  carentia  sole. 
Ergohomines  vivenl,   renuunt  ubi  vivere  bruta? 
Paudite  quid  facitis,  sique  hic  habitare  valetis? 
Sicque  loquebatur.  Repetentem  singula  Bruno 
His  interrupit  verbis  :  0  candide  princeps, 
Nonne  putas  melius  sufiferre  incommoda  montis 
HujuS;  et  algores  gehdos  quam  ferre  vel  uno 
Infemi  tormenta  die,  variosque  dolores  ? 
Ad  superos  attoilo  acies,  et  mente  revolvo 
Jucundos  sine  morte  dies,  et  munera  semper 
Duratura  olim,  nullumque  videntia  finem. 
Huc  vocat  Omnipotens  nos,  et  manifesta  dedere 
Signa  poli,  et  modicis  damnis  terrebimur  higus 
Yitse  infelicis,  vitaeque  decore  carentis  ? 


Absit !  sum  potius  discrimen  iturus  in  omne. 
Hic  igitur  sit  nostra  quies,  et  sancta  voluptas. 
Dixit,  et  unanimes  cuncti  assensere  loquenti. 

Res  memoranda  statim  vir  praestantissimus  Hugo, 
Cum  Brunone  simul  cunctisque  sodalibus,  ista 
Ore  uno  dixere  alacres  in  carmine  verba  : 
0  salve  semper  regio  tutissima  mundi, 
0  salve  quaesila  diu,  tu  saxea  moles, 
Purgatura  pias  longa  a  rubigine  mentes, 
Et  multos  missura  animos  in  tecta  deorum. 
0  salve,  superum  mons  impinguatus  amore, 
Cujus  terra,  licet  sterilescat  munere  glebae, 
Culturaque  carens  et  frugibus,  haud  tamen  unquam 
Est  caritura  illis  fruticctisatque  virore 
lilO;  ex  quo  sancti  gignuntur  in  aethere  fructus. 
Herbis  aret  humus,  sed  a^er  virtutibus  almis 
Pinguescet  semper,  menlis  cumulatus  opimis. 
Salvete,  o  tacitae  silvae,  tenuesque  myricae : 
Sumile  nos  hilari  vestra  in  cousortia  vuItU; 
Yenimus  huc  victuri  omnes,  simul  et  morituri. 

Po3t  haec  artifices  ccepere  excidere  saxa 
Cotibus  ex  altis,  calcemaue  parere  teoacem. 
Hi  fodiunt,  ast  hic  cumulos  componit  arenae. 
lile  solurp  sternit,  lateres  hic  portat  et  undas. 
Scalpra  sonant,  dolabraeque  graves,  duraeque  bi- 

[pennes. 
Longius  auditur  strepitus,  rumorque  virorum, 
Planitie  in  summa  cellaeque  et  fana  stmuntur  : 
Christiparaeciue  sacrum  genitrici  ac  ara  dicatur. 
Ulelocus  privatus  erat  pluvialibus  undis. 
Non  ibi  cisternae,  puteusque  nec  ullus  ibidem  : 
In  fovea  tantum  pluvialis  lympha  manebat 
Mortua  :  et  interdum  luteofetebat  odore. 
In  moerore  omnes  incommoda  tanta  ferebant. 
Sed  quid  certa  fides  non  impetrat  atque  meretur  ? 
Se  dedit  in  lacrymas,  oravitque  inclytus  iUe 
Coetus,  et  obtinuit  supplex  quod  ab  axe  petivit. 
Namque  statim  in  dura  fodere  crepidine  mpis. 
Nec  mora,  continuo  latices  fluxere  recentes, 
Et  rivos  egere  amplos,  ad  fluminis  instar, 
Lambit  adhuc  curvo  fons  ille  cacumina  cursu, 
Cellammque  hortos  vitreo  circumfluit  amne. 
Durat  adhuc  signum  renovans  miracula  Mosis, 
Qui  sterili  deduxit  aquas  de  marmore  dulces  : 
Quando  Hebraea  cohors  arabum  deserta  petivit. 

Jamque  dies  solemnis  erat,  quo  machina  surgens 
Hospitio  poterat  monachos  servare  decenti. 
Hugo  ciet  clemm,  civesaue  invitat  ab  urbe 
Ad  summos  aditus,  incuitaque  limina  mentis, 
Yisuros  fieri  festivi  encaenia  templi, 
Atque  viros  tantos  habitum  persumere  sanctae 
Rusticitatis,  et  exesas  latitare  per  alpes. 
Ipso  i^tur  clero  comitante ,  cacumina  silvae 
Scandit ;  at  hic  aegre  Bmno  fratresque  ferebant 
Agmina  tot  gentis,  tot  per  pia  tecta  tumultus. 
Praesul  adest,  sacras  solito  capit  ordine  vestes, 
Et  decus  imponit  capiti,  bifidamque  tiaram  : 
Fumus  odoratus  veniens  e  thure  Sabaeo, 
Altius  ascendit,  fanique  volumina  complet. 
Pontiflci  cathedram  parat  ille,  hic  stragula  stemit, 
Jamque  sacerdotes  aequo  discrimine  vocum 
Incipiunt  cantus,  mtilas  assurgit  ad  aras 
Pastor,  et  erectis  coeli  ad  fastigia  palmis 
Mystica  sancta  litat,  superis  et  munera  libat. 
Dedicat  interea  templum  claustmmque  sacerdosy 
Sitque  novae  domui  nomen  Carthusia,  mandat : 
Condendasque  domos  habituras  nomen  ab  iUa. 
Praedia  donavit,  donavit  pinguia  villae 
Jugera  quo  monachi  sine  questu  vivere  possent. 

Tunc  adyta  ingreditur  Bruno,  senique  sodales. 
Singulus  exuitur  pretiosis  usaue  lacernis 
Mollibus,  atque  trahunt  crepiaas  e  cruribus  omnes 
Confestim,  tondent  generoso  e  vertice  crines. 
Apparent  juvenum  lormosa  et  lactea  membra, 
Nudatique  manent,  genubusque  et  corpore  flexi. 


579 


APPENDIX  AD  S.  BRUNONEM. 


580 


Mox  operit  lugens  villoso  tegmine  pastor 
Gandida  doctoris,  fratrumque  tenerrima  dorsa, 
Atque  rudi  sacco,  niveumque  imponit  amictum 
Virgine  de  lana,  nivea  tum  cannabe  cingit, 
Atque  tegit  scapulas  albo  clausoque  cucullo, 
Indicio  seternee  clausurse  munditiaeque. 
Innumerae  astabant  turbse,  cunctique  gemebant. 
Nec  poterant  retinere  pios  pia  pectora  planctus. 
Tunc  etiam  summi  nitido  de  vertice  coefi 
Angelici  venere  chori,  cantuque  sonoro 
Festa  celebrarunt  ;  hos  murice  clarus  et  ostro 
Praecedens  David  citharam  pulsabat  eburnam. 
Huc  et  Joannes  villosa  pelle  cameli 
Cinctus,  praedulces  circumplexurus  alumnos 
Venerat ;  hic  Paulus  teclus  velamine  palmae, 
Hic  erat  Hillarion  celeberque  Antonius  heros, 
Candentique  toga  Benedictus  et  ore  verendus 
Spectaturi  aderant  solemnia  tanta  p^irentes, 
Qui  latebras  olim  fuerant  saltusque  seculi. 

Discite  mundano  vos  qui  insudatis  honori, 
Qui  caput  erigilis,  tumidum  qui  pectus  habetis 
Praesenti  speculo,  et  tanta  dulcedine  moti, 
Alta  supercilia  elatae  deponere  frontis. 

Tum  pater  excelsae  Christi  qui  praefuit  aulae 
Victor,  olympiacos  forte  aspiciebat  in  axes, 
Felicesque  cliores  vidit  splendore  corusco, 
Sedibus  e  summis  laetum  associare  Tonantem, 
Carthusiae  sanctos  pcrgentem  invisere  colles. 
Obstupuit,  montes  illos  et  clima  notavit, 
Cursoremque  illuc  celerem,  celeresque  tabellas 
Misit,  et  Hugoni  visa  haec  miracula  scripsit. 

Hugo  admiratus,  quodcunque  evenerat  illo 
Tempore  rescripsit,  quaeve  in  confmibus  iilis 
Egerat  Omnipotens,  calamo  dat  nota  volanti, 
Doctorem  et  senos  comites  a  turbine  mundi 
Conversos,  septem  stellarum  lumina,  necnon 
Ordinis  incoepti  seriem,  strictumque  rigorem. 
Nuntius  abscessit,  Latiamque  redivit  ad  urbem. 

Maximus  ut  pastor  cepit  nova  nuntia,  gaudens 
Convocat  extemplo  Patres,  sanctumque  senatum, 
Quos  Romana  facit  sublimes  purpura  :  pandit 
Omne  quod  acciderat  factum,  et  divinitus  auctum 
Confirmavit  opus,  votis  concordibus  aulae. 
Divinisque  illud,  confecto  grammate,  donis 
Munivit,  variisque  eftecit  dotibus  almum, 
Servanturque  notis  signata  bifrontibus  aera. 
Hoc  et  idem  plures  summi  fecere  Parentes 
Qui  caput  excelsum  triplici  diademate  cingunt. 
Hugo  autem  nusquam  potuit  desistere  coeptis^ 
Quos  semel  adjuvU,  fovit  quo(]pie  semper  et  auxit. 
Jugiter  inter  eos  studuit  consistere,  claustro 
Conditus,  albentes  tunicas  quoque  sumpsit  ab  iIliS| 
Nonnisique  inter  eos  voluit  decedere  vilam. 
Femineos  vullus  ibi  quadraginta  par  annos 
Aspexit  nunguam,  nullosqne  ambivit  honores. 
Demum  est  m  divos  post  funera  sancta  relatus. 
Tunc  etiam  divi  Theophredi  maximus  abbas, 
Guillelmus ,  cessit  mitrae,  baculumque  rehquit 
Sacralum,  necnon  monachorum  ditia  templa, 
Degereque  elegit  solus  sub  paupere  tecto, 
Sub  Bninonis  ope,  et  niveum  suscepit  amictum. 

Victore  assumpto,  successit  honoribus  urbis 
Cluniacae  gentis  princeps,  Urbanus,  in  omni 
Praeclarus  sophia  ;  fuerat  Bruno  illius  olim 
Doctor,  et  idcirco  cupiens  in  rebus  agendis 
Prseceptoris  ope,  et  monitis  sapientibus  uti, 
Consiliisque  ejus,  Romana  mittit  ab  urbe, 
Ad  Carthusiaci  gelidissima  culmina  montis 
Nuntium  :  ut  in  sanctaeBrunonemconvocetaulae 
Obsequium,  hicque  Patris  summi  mandata  capessens, 
Pergit,  et  optatas  cursu  pervenit  ad  aedes. 

Pontificis  charlas  accepit  Bruno,  legensque, 
Anxius  addubitat  sibi  quid  tunc  esset  agendum, 
An  tantare  viam,  seu  respondere  precando, 
Ne  se  proposito  retrahat,  ne  grata  relinqaat 


A  Antra,  quibus  latitare  nihil  contingere  posset 
Dulcius.  At,  postquam  partes  evolverat  ambaSy 
Bruno,  reluctari  votis,  jussisque  supremi 
Pontificis  putat  esse  nefas,  concludit  eundum. 
Sic  licet  invitus,  Carthusiadeseritarva. 
Heu  quantos  gemitus,  heu  quot  lamenta,  perosns 
Romiueos  fasces,  curas  atque  aspera  cellas 
Exsilia  emisit  Bruno,  emisere  sodales  ? 
Ceu  clavo  amissO;  ac  veluti  temone  refracto, 
Puppis  erant,  adeo  dispendia  multa  tuiere. 
Tunc  omnes.  Laudumnus  erat  moderator  ovilis. 

Protinus  ut  sunmii  Bruno  pervenit  ad  aulam 
Pontificis,  toto  prostratus  pectore  figit 
Oscula  sacratis  pedibus  ;  sed  papa  jacentem 
Attollit  manibus,  venienti  applaudit  amico. 
Dat  faciles  aditus,  et  laeta  fronte  magistrum 
Suscipit  hospitio,  multoque  exceptus  honorey 
Pontihcis  lateri  consul  ndissimus  haeret. 
Hujus  et  hortatu  motus,  diversa  coegit 

3  Consilia  Urbanus,  generosa  Placentia  testis, 
Sunt  testes  Melphi.  Clarus  mons  testis,  ihadem. 
Multa  sacrosancti  decrevit  Pneumatis  aura ; 
Instituit  Mariae  celebrari  Virginis  horas 
Quotidie  a  cleris ;  huic  Sabbata  cuncta  dicari 
In  Mahumetanos  (quae  gens  contraria  Christo  est) 
Millia  multa  hominum,  fidei  succensus  emore, 
Armavit,  qui  signa  crucis  subiere,  parati 
Christo  immortali  mortalem  reddere  vitam. 
Dux  Godfredus  erat,  Billonius  optimus  armis  : 
San^uineque  anliquo ,  virtuteque  magnus  et  aodax, 
AuxiUo  superum  Turcas  pfostravit,  et  urbem 
Ingressus  sanctam,  capiti  diadema  recusat 
Imponi  regale  suo,  cum  Christus  in  illa 
Urbe  coronatus  sit  spinis  dispare  forma. 
Interea  doctor  nequiens  tolerare  tumultus 
Urbis,  apostolicos  interpellasse  parentes 
Fertur,  ut  optatas  sinerent  se  yisere  silvas  : 
Ataue  frui  solitae  dulci  solamine  pacis. 

Q  Nolentes  vero  tantum  sub  nube  nitorem 
Celari,  renuere  Patres,  fecereque  Remis 
Pontificem  toto  populo  exsultante  ;  sed  ille 
Cessit,  et  indignum  tanto  se  dixit  honore, 
Atque  onere  ;  agnoscebat  enim,  discrimine  quanto 
Quisque  subire  queal  praelati  nomen,  et  ingens 
Pondus ;  at  instanti  discessum  ex  urbe  rogatn 
Obtinet,  ad  Calabras  exivit  protinus  oras, 
Pristina  non  repetens  Carthusi  habitacula  montis 
Ne  fortasse  sequi  Romani  antistitis  aulam 
Arte  videretur  tacita  ;  nam  papa  quietos 
Tum  fines  adiit  Gallorum^  urbemque  reliquit. 
Ad  Carthusiacae  cultores  scripsit  eremi 
Bruno,  quid  impediat  reditum,  et  auae  causa  remete 
Transtulitin  Caiabros,  quippe  illi  nrma  voluntas, 
Perstitil,  antiquos  aliquando  revisere  colles, 
Dum  foret  optatis  occasio  commoda  rebus. 

Optata  gaudens  de  libertate  recessus, 
Alloquitur  Bruno  charos  hac  voce  sodaies  : 

jv  Vidistis,  comites,  Romanae  tot  mala  gentis 

^  Quis  numerare  potest  ?  memet  narrare  volentem 
Impediunt  lacrymae  ;  sunl  mille  pericula,  mille 
Sunt  laquei,  et  nostrse  sunt  mille  incommoda  vitae. 
Bella,  neces,  rixas,  et  litigiosa  popelh 
Jur^ia,  iivores,  odia  inveterata,  tumultus 
Vidimus,  et  misera  quosdam  ambitione  tumentes, 
Hinc,  precor,  avertamus  iter ;  Deus  evocat  hinc  nos. 
Eripit  a  tenebris  ;  dum  lux  praecedit,  eamus. 
Antiqui  repetamus  iter^  repetamus  amorem 
Propositi,  celias  humiles,  silvasque  quietas, 
Atque  intermissae  solatia  dulcia  vitse. 
Dixit,  et  ad  cursum  promptos  sermonibus  urget^ 
Optatasque  vias  concordi  mente  sequunlur. 

Post  haec  discipulos  alios  hinc  inde  coegit, 
Linquebant  opulenta  alii  patrimonia,  cultus 
Corporis,  et  ventris  curas,  ditissima  castra. 
Demque  quidquid  habet  fallacis  gloria  muQdi, 


GUIGO  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIOR  V.  —  NOTITIA. 


m 


erunt  penitus,  per  inhospita  saxa  secuti 
nem,  quocunaue  manus  divina  vocasset. 
TH  calcatur  :  Bruno  feliciter  arlus 
tegit  nivea,  dat  vcslimenta  salutis. 
\BB,  humiJesque  notans  hos  csse  futuros, 
mues  habitare  specus,  et  lustra  docebat. 
nrvore  Unimi,  quo  sex  instruxerat  ante, 
n  Carthusiacis  Bruno  degebat  in  antris. 
emus  umbrosum   sibi   construxere  cavernas, 
18  in  Calabris  :  nam  paupertate  coacti, 
K>terant  cellas  sublimi  attoUere  tecto. 
[>rinceps  Calabra  fuugens  ditione  Rogerus, 
nus  ire  parat  venatum.  La^ta  juventus. 
rara  ferunt,  venabula,  odora  canumque 
aa  deducunt,  sonipes  spumantia  mandit 
f  ruunt  equites  cinctis  ad  terga  pharetris, 
aam  frondiferi  ventum  est  ad  culmina  montis, 
lustra  patent,  dejectae  a  vertice  saxi, 
ferse  aufugiunt,  et  pulvemlenta  fatigant 
jugis,  vallesque  petunt,  camposque  patentes. 
K>nant,  clamantque  viri,  volitantque  sagittae. 
ue  lyciscae  agiles  saltuS;  cervosque  sequuntur : 
petunt  ubi  Bruno  latet,  sanctique  sodales. 
tate  virum  moti,  tellure  cadentes 
ere  genu,  caudasque  movendo  sub  illis, 
n  adorarunt,  implcnt  latratibus  auras. 
n  errat  equo  mediis  in  vallibus  atque 
ttus  varios  audit,  forsanque  repertum 
t  aprum,  aut  aliquem  descendere  rupe  leonem. 
srniitur  cursu  nuncque  hos,  nuncprseteritillos. 
eoras  tandem  pervenit,  easquc;  lyciscas 
it  oranti  caudis  applauderesancto, 
eque  incurvo  fixos  accumbere  terra. 
leacendit  equo,  faciem  vultusque  verendos 
mplatus ,   humi   cecidit   causamque  requirit, 
rasta  audendi  deserta  tenere.  Beatus 
la  narravit  doctor,  verbumque  salutis 
(it  atque  ducem  superum  calfecit  amore. 
ieri  delubra  jubet,  cellasque  domosque, 
isque  dedit,  terrasque  ac  oppida  pnnceps, 
Ua  atque  pecus  vanum.  Carthusia  nobis 
^unda  fuit  virtutibus  inclyta  multis. 
C  dux  Bnmonis  precibus,  comitumque  piorum 
tus  sperabat  opem,  si  quando  necesse 
>ii8  quidquam  bellorum  eventibus  csset. 
etiam  ncc  spes,  nec  opinio  vana  fefellit, 


A  Quando  quidem  Capuae  dura  muros  undique  circum 
Obsidet,  agminibus  late  implens  oppida  multis  : 
Sergius,  excubiis  noctis  prajfectus  ab  illo, 
Sancta  datae  fidei  violavit  firdera,  falso 
Quae  juramento  divum  promiserat  aris. 
Principi  enim  Capuae  tacita  sub  nocte  latentes^ 
Se  patefacturum  ad  sibi  credita  castra  Rogeri. 
Res  infanda !  aditus  animo  promisit  avaro. 
Jamjam  nox  aderat,  qua  proditor  impius  omnem 
Patraturus  erat  (ni  obstarent  numina)  fraudem. 
Oppositae  stabant  acies,  properabat  iniquus 
Sergius  hostiles  furlim  introducere   lurmas. 
Oux  tenuem  in  somnum  tunc  declinarat  ocellos. 
Bruno  quiescenti  (res  admiranda),  repente 
Astitit  iilacrymans,  et  scissis  vestibus  iras 
Denudans  in  eum  Capuani  miiitis,  inquit  : 
Surge,  cape  arma,  vide,  princeps,  si  numina  coeli 
Teque  tuosque  velint  a  proditione  parata 
Eripere,  Attonitus  somno  sese  excutit,  agmen 

-Q  Excitat,  ut,  vcri  quid  haberet  visio,  nosset. 
Arma  capit,  fmnt  strepitus,  it  clamor  in  auras. 
Anxia  turba  ducem  sequitur,  licet  inscia  motus 
Tam  subiti,  castris  mox  Sergius  atque  sequaces 
Aufugiunt,  Capuamque  petunt,  dux  impiger  illos 
Persequitur  Capuani  obsunt,  pugnatur  utrinque. 
Tela  sonant  telis.  Tandem  victore  Rogero, 
Detexere  dolos  istis  incursibus,  hostes 
Devicti  captique.  Memor  certusque  ^Rogerus, 
Quod  Brunoms  ope  hanc  fraudem  evasisset,  adivit 
Hunc,  et  ob  id  grates  magnis  cum  vocibus  egit. 
Non  ego,  Bruno  inquit,  sed,  coeli  missus  ab  axe 
Astans  prindpibus,  Dellorum  tempore  fraudes 
Angelus,  in  somnis  tibi  praemonstravit  iniquas. 

Bruno  post  longi  victricia  bella  laboris, 
Coelestibus  sanctam  delegit  reddere  mentem, 
Innocuumque  animum  coenoso  a  carnis  odore, 
Cujus  et  illustres  obitus,  sublimia  passim. 
Agmina  spirituum  cantu  venerata  superno, 

Q  Usque  ad  sidereos  comitata  fuere  senatus, 
Qua  Pater  excelsos   aetema  pace   triumphos 
Aspicit,  et  divos  mira  dulcedine  vultus  : 
Hic  pro  eremicolis  ma^no  dat  vota  Tonanti. 
Innumeris  etiam  post  mclyta  funera  claret 
Prodigiis,  nam  fons  vivus  de  fauce  sepulcri 
Continuo  emanat,  multis  languoribus  aptus 
Curandis,  et  adhuc  Brunonia  lympha  vocatur. 


ANNO    DOMINI    MXXXVII. 


GUIGO  I 

CARTHUSLE  MAJORIS  PRIOR  GENERALIS  QUINTUS. 

NOTITIA. 

{Histoire  litt^raire  de  la  Franee^  tom.  XI,  pag.  646.) 


§  I.  —  Vita. 

pxtSf  sumomm^,  selon  les  uns,  du  Ch&tel;  se- 
I  autres,  du  Pin,  naquit,  Tan  1083,  d*une  fa- 
noble  et  vertueuse,  dans  le  bourg  de  Saint- 
n,  au  dioc^ise  de  Valence,  en  Dauphin^  (Mart. 
ColL  t.  YI,  p.  463 ;  Labbe  Bib,  mss.  t.  I,  pag. 
ftn.  Carth. ;  Mir.  Script,  pag.  431.)  II  reQut 
lucation  conforme  i  sa  naissance  et  k  la  pik^ 
parents.  Sur  le  point  de  s^^tablirdans  lemonde, 
itta  (ran  1107)  pour  aller  s*eusevelir  dans  le 


D  d^sert  de  la  Grande-Chartreuse.  Le  d^tail  des  vertus 
qu*il  pratiqua  dans  cette  simple  retraite  n  est  point  du 
ressort  de  notre  histoire.  Nous  nous  bomerons  k 
dire  que  T^tude ,  celle  qui  convient  a  un  solitaire, 
ne  fut  point  bannie  de  ses  exercices.  On  sait  aue  les 

f)remiersChartreux  emnloyaient,  k  copier  deslivres, 
e  temps  que  la  pri6re  leur  laissait.  Ce  ^enre  de  tra- 
vail  plut  infiDiment  d  Guigues  par  la  facilit^  qu  il  lui 

{>rocurait  de  se  familiariser  avec  la  parole  divine  et 
es  plus  beaux  monuments  de  la  tradition.  II  amas- 
sait  ainsi,  dans  le  silence,  un  tr^sor  de  sayoir  qu*il 


583 


GUIGO  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIOR  V. 


584 


coroptait  ne  devoir  servir  qu'a  sa  propre  ^dification. 
Mais  la  Providence  en  avait  autrement  dispos^. 
Trois  ans  s^^taient  i  peine  ^coul^s  depuis  son  entr^e 
en  religion,  que  les  pieux  compagnons  de  saretraite 
jet^renl  les  yeux  sur  lui  pour  le  mettre  k  leur  t6te. 
La  sagesse  de  son  gouvernement  fit  voir  que  le 
Saint-Esprit  avait  pr^sid^  k  ce  choix.  Puissant  en 
paroles  et  en  a*uvres,  il  montra,  par  ses  instructions, 
la  voie  qu*il  fallait  tenir  et  la  fraya  par  ses  exemples. 
L*ordre  6tait  encore  renferm^  dans  la  Grande-Char- 
treuse.  La  r^pulation  de  Guigues  servit  k  T^tendre 
et  k  le  mulliplier.  Press^  par  des  personnes  de  m^rite 
et  de  cr^dit,  il  envoya  successivement  sept  colo- 
nies  de  son  d6sert  en  difif^rentes  contr^es  de  la 
France.  On  a  eu  tort,  n^anmoins,  de  conclure  de 
la,  qu*il  a  ^t^  le  premier  g^n^ral  des  Chartreux. 
D.  Mart6ne  (ibid.,  praef.  n.  37)  a  solidement  prouv6 
que  les  disciples  de  saint  Bnino  ne  form^rent  pro- 
prement  un  corps  de  congr^gation  que  sous  le  suc- 
cesseur  de  Guigues,  en  1140;  que  ce  fut  alors  qu*ils 
commenc^rent  a  reconnaltre  pour  chef  commun  le 
prieur  de  la  Grande-Chartreuse,  et  i  tenir  des  cha- 
pitres  g^n^raux  ou  tout  se  d^terminait  sans  Tauto- 
rit^  de  i^v^que  dioc^sain.  Mais  ce  aui  manquait  k 
Guigues  du  c6t^  de  la  juridiction,  il  le  regagna  par 
Tattachement,  la  confiance  et  le  respect  que  lui  t^- 
moign^rent,  en  toute  occasion,  les  monast^res  c^ui 
lui  devaient  leur  ^tablissement.  Ses  talents  ne  bril- 
16rent  pas  moins  dans  f^conomie  des  choses  tempo- 
relles  que  dans  le  gouvernement  des  dmes.  L*ex- 
t6rieur  de  la  Grande-Chartreuse  reprit  une  nouvelle 
face  par  ses  soins  et  son  habilel^.  II  en  fil  recons- 
truire  les  ^difices  renvers^s,  Tan  1133,  par  un  acci- 
dent  terrible,  leur  donna  une  meilleure  forme,  et  y 
mit  toutes  les  commodit^s  n^cessaires  au  maintien 
du  bon  ordre  et  au  besoin  de  ceux  qui  devaient  les 
occuper(MART.  i7^.,pag.  164;LABBEi6td.,  p.  639.) 

Les  progr^s  des  Chartreux  et  la  c^l^brit^  qu*ils 
acquirent  de  son  temps  et  par  ses  soins  ne  lui  ins- 
pir^rent  aucun  sentiment  contraire  i  rhumilit^.  II 
s'estima  toujours,  lui  et  les  siens,  au-dessous  des 
autres  moines,  loin  de  regarder  son  ombre  comme 
le  centre  et  Tasile  unique  des  vertus  du  cloltre.  U 
eut  pour  celui  de  Clteaux  une  v^n^ration  singuli^re 
dont  11  donna  des  preuves  marqu^es  en  diverses 
rencontres.  Ce  fut  par  ses  avis  que  Pons,  seigneur 
de  Lazare,  au  dioc^se  de  Lod^ve,  embrassa  cet  in- 
stitut,  fan  1135,  apr^s  s^^tre  distingu^  dans  le 
monde  par  sa  valeuret  son  esprit  (Hist.  duLangue- 
doCy  t.  II,  p.  422).  Etienne  d'Obazine  ^tant  venu  le 
consuller,  la  m6me  ann6e,  sur  robservance  qu'il  de- 
vait  ^tablir  danssa  maison.  Guigues  luifit  la  r^ponse 
suivante  (Mab.  AnnaLf  lxxvi,  n.  72)  :  «  LesCis- 
terciens  tiennent  la  voie  royale.  Leurs  statuts  peu- 
vent  conduire  d  toute  perfection.  Chez  nous  le  nom- 
bre  des  personnes  que  nous  pouvons  admettre  est 
fix^  commc  la  quantit^  des  fonds  qu*il  nous  est  per- 
mis  de  poss^der.  Pour  vous  qui  avez  d6'}i  plusieurs 
moines  sous  votre  gouvernement  et  qui  6tes  r^solu 
d'y  en  ajouter  beaucoup  d'autres,  vous  dcvez  pr^- 
f^rer  la  vie  c^nobitique  dont  le  m^rite  ne  d^pend  ni 
du  nombre  de  ceux  qui  la  pratiauent,  ni  des  pos- 
sessions  dont  ils  jouissent,  mais  ae  la  reli^on  et  de 
rexercice  des  vertus  qu*elle  prescrit.  *  Telle  ^taitla 
fa^n  de  penser  modeste,  ^quitable  et  d6sint^ress^e 
de  Guig^ues. 

Parmi  les  amis  illustres  que  lui  attira  son  m^rite, 
on  n'en  voit  point  qui  lui  aieut  ^t^  plus  ^troitement 
unis  que  Pierre  le  V6n6rable  et  saint  Bemard.  Non 
contents  d'^tre  en  commerce  de  lettres  avec  lui,  Tun 
et  Fautre  voulurent  se  procurer  la  satisfaction  de  le 
voir  et  de  s*^difier  au  milieu  de  sa  respectable  com- 
munaut^.  L^abb^  de  Cluni  fit  souvent  le  voyaffe  de 
la  Grande-Chartreuse,  du  vivant  de  Guigues.  11  est 
boQ  de  rentendre,  Iul-m6me,  raconter  les  charmes 


A  qu'il  ^oCitait  dans  sa  conversation  :  t  Les  fr^qaents 
entretiens,  dit-U,  que  j*ai  eus  avec  cet  homme  in- 
comparable,  m'enlevaient  comme  hors  de  moi-mtoie. 
Ses  paroles  m*enflammaient  comme  si  c'eilt  ^t^  des 
^tincelles  sorties  de  sa  bouche.  Je  ne  tenais  plus  i 
la  terre  en  T^coutant,  et  toutes  les  id^es  de  ce 
monde  s*^vanouissaient  de  mon  esprit.  • 

Les  derni^res  ann^es  de  sa  vie  furent  exerc^es 
par  de  fr^quentes  infirmit^s.  II  suppl^,  par  son 
courage,  aux  forces  qui  lui  manq[uaient.  Mais  enfin 
il  succomba  sous  le  poids  de  sa  faiblesse,  le  27  juil- 
let  de  Tan  1137,  dans  la  cinquante-quatri^me  annte 
de  son  &ge  (Boll.  1  Apr.,  p.  37). 

§  II.  —  Scripta  genuina. 

Guigues  s'est  distin^^  dans  la  carri^re  litt^raire 
sous  deux  titres  :  celui  d*Miteur  et  celui  d*auteur. 
Ce  qui  lui  m^rita  le  premier  fut  principalement  le 
soin  qu*il  prit   de  ramasser  en  un  seul  corps  les 

3  lettres  de  saint  J^r<)me  auparavant  ^parses  en  di- 
vers  manuscrits,  d'en  cornger  le  texte  grossi&re- 
ment  alt^r^  par  rignorance  des  copistes  ou  la  ma- 
lice  des  h^r^tiques,  et  d*en  s^parer  celles  qui  por- 
taient  faussement  le  nom  du  saint  docteur.  ll  rend 
compte  de  ce  travail  dans  une  lettre  aux  Chartreux 
de  Durbon,  publi^e,  pour  la  premi^re  fois,  dans  les 
Analecta  de  D.  Mabillon,  p.  464,  et  ins^r^e  ensuite 
au  sixi^me  tome  de  la  nouvelle  ^ition  de  saint  Ber- 
nard.  (Bern.  Op.  nov.  edit.  t.  VI,  p.  1056).  Guigues 
nous  y  apprend  qu*une  pareille  entrepnse  n*6tait 
pas  son  coup  d^essai  dans  ce  cfenre  et  qu*il  avait 
d^ja  rendu  le  m^me  service  a  d  autres  P6res.  t  En- 
tre  les  ouvrages  des  ^crivains  catholiques,  dit-il,  que 
nous  nous  sommes  occup^  a  ramasser  et  k  corriger, 
les  letlres  de  saint  J^r6me  ont  particuli^rement  nx4 
notre  attention.  Nous  les  avons  fait  rechercher  de 
toutes  parts,  et  apr6s  les  avoir  purg^e»-,  suivant  le 
degr^  de  lumi6res  que  Dieu  nous  a  donn^,  des  fou- 

Q  tes  et  des  mensonges  qui  s*y  ^taient  gliss^s,  nous 
les  avons  r^dig^es  en  un  seul  grand  volume.  Or, 
dans  Texamen  que  nous  enavons  fait,  queloues-unes 
nous  ayant  parutr^s-peu  dignes  d*un  si  grana  hommey 
soit  par  la  diff^rence  du  style  el  des  pens^es,  soit 
en  consultant  les  ^crits  des  autres  docteurs,  nous 
avons  cru  devoir  les  retrancher.  » II  en  noinme  huit 
de  cette  esp^ce  et  donne  les  raisons  de  critique  qui 
en  d^montrent  la  supposition.  Nous  ne  pouvons 
dire  s'il  existe  encore  des  exemplaires  de  cette  Mi- 
tion  manuscrite.  II  serait  ais^  de  les  reconnaltre 
&  la  lettre  de  Guigues  aux  Chartreux  de  Durbon, 
au*il  recommande  express^ment  de  mettre  k  la  t^te 
ae  son  recueil  pour  lui  servir  de  pr^face.  Le  nouvel 
^diteur  de  saint  J^r6me  n'indic[ue  aucun  de  ceux-ci, 
et  il  ne  paralt  pas  que  les  biblioth^ques  des  Char- 
treux  lui  aient  fourni  les  plus  l^gers  secours  pour 
la  publication  des  ocuvres  de  ce  P^re. 
En  qualit^  d'auteur,   Guigues  composa  :  l^  une 

jv  grande  quantit<i  de  lettres,  dont  six  seulement,  y 
compris  celle  que  nous  venons  de  rapporter,  ont 
^chapp^  aux  injures  du  temps.  La  premi^re,  impri- 
m^e  parmi  celles  de  Pierre  le  V^n^rable  fBi^^.  Clun.t 
pag.  654),  est  une  r^ponse  dcet  abb^,  l^uel,  en  en- 
voyant  un  crucifix  auprieurde  la  Grande-(Ihartreuse, 
avait  accompagn^  ce  pr^sent  d'une  lettre  pleine  d'es- 
time  et  d*affection  pour  lui  et  pour  toute  sa  conamu- 
naut^.  Guiguest^moigne6tre  aussi  reconnaissantdu 
pr^sentque  confus  de  la  lettre.  Ilconjure  son  ami  d'^ 
tre  a  Tavenir  plus  m^nager  de  ses  louanges  envers 
des  personnes  quienm^itent  sipeu,  deconsulter  au- 
tant  leur  int6r6t  que  sa  propre  6aification  en  leur  6cri- 
vant  et  de  craindre  que  par  des  expressions  trop 
fiatteuses  il  ne  les  expose,  faibles  commeils  sont,  au 
danger  de  la  vainegloire.  «  Surtout,  fiyoute-t-il,  dis- 
pensez-vous  (c*est  une  gr&ce  aue  je  vous  demande  k 
genoux)  d'honorer  du  nom  ae  P^re  (1)  un  honmie 


(1)  D.  Mabillon  {Not.  in  Op.    S.    Bem.  n.  28)  remarque  que ,  jasqa'Ait  treizi^me   sitele ,  le  nom  de 


585 


NOTTTU. 


586 


aussi  indigiie  que  je  le  suis  de  cetle  quatit6.  CestA 
assez,  c*est  m^me  trop,  ^ue  vous  daiffniez  m*appe- 
ler  votre  fr^re,  votre  ami,  votre  fils.  Le  nom  de  scr- 
viteur  serait  encore  au-dessus  de  ce  qui  ra*est  diH.  » 
Cette  lettre  est  la  seule  que  nous  ayons  de  Guigues 
a  Pierre  le  Y^n^rable.  Mais  il  est  certain  qu'ils  s*en 
^crivirent  un  tr^s-grand  nombre.  Scribebam  ei  fre- 
quenler,  dit  Tabb^  de  Gluny  en  parlant  de  Guigues  4 
saint  Bemard,  et  saspe  eum  eo  .  . ,  ,  Utteris  fami- 
liaribut  delectabar  et  eum  in  epittolis  meis  patrem 
naminabam  (Ibid.,  p.  895  E). 

La  seconde  lettre  de  Guigues,  adress^e  k  Hugues 
de  Paganis,  prieur  et  instituteur  des  chevaliers  du 
Temple,  renferme  une  inslruction  tr6s-solide  sur  les 
devoirs  de  cette  nouvelle  milice  (Bern.  Op.  t.  VI,  p. 
4054).  Elle  fut  ^crite  peu  de  temps  apr6s  le  concile 
de  Troyes,  tenu  Tan  1428,  auquel  Hugues  assista  et 
oii  il  obtint  la  confirmation  de  son  oidre. 

Sa  troisi^me,  ^crite  au  pape  (nnocent,  de  la  part  de 
tous  les  solitaires  de  la  Grande-Ghartreuse,  a  pour  ]d 
objet  les  afifaires  de  r^glise  de  Grenoble.  EUe  n*ex- 
plique  pas  n^anmoins  la  nature  de  ces  affaires,  parce 
que  Hugues,  abb^  de  Pontigni,  qui  en  ^tait  le  por- 
teur,  s*6tait  charg^  de  les  d^tailler  au  Saint-P^re. 
Guigues  se  contente,  sur  ce  sujet,  d*exposer  T^tat  de 
caducit^  de  r^v^que  Hugues,  ^tat  qui  le  mettait 
presque  au  rang  des  raorts  par  rapport  4  l*exercice 
des  fonctions  de  son  minist^re.  Quif  auod  sine  lacry- 
mis  non  scribimus,  dissolutus  moriis  et  senio  inier 
defunctos,  quantum  ad  episcopale  spectat  officium, 
potest  annumerari,  De  14  il  passe  4  ce  qui  regarde  la 
personne  d*Innocent  et  le  schisme  excit6  par  Ana- 
clet,  son  comp^titeur.  n  s'6tend  ensuite  sur  les  pr^- 
rogatives  du  Saint-Si^ge  et  finit  par  recommanaer  4 
Sa  Saintet4  ies  deux  ordres  naissants  de  Glteaux  et 
Fontevraut.  Gette  lettre ,  ayant  ^t^  remise  au  pape 
durant  la  tenue  du  concile  de  Reims,  c^l^br^  Tan 
4134,  fut  lue  en  pleine  assembl^e  par  Geoffroy, 
^v6que  de  Ghartres.  Innocent  et  tous  les  assistants  n 
en  parurent  extr^mementsatisfaits  (Mab.  An,  I.  lxxv, 
n.  124).  Elle  est  rapport^e  tout  au  long  dans  le  se- 
cond  livre  de  la  Ghronique  de  Morigny  (Chr,  Maur., 
pag.  379,  ap.  Duchesne  script.  Rer,  Franc.  IV, 
379). 

La  quatri^me  porte  les  noms  de  Hugues,  ^vSque 
de  Grenoble  (Hugues  II),  de  Guigues  et  de  la 
communaut^  de  la  Grande-Ghartreuse.  Elle  est 
adress^e  au  concile  assembl^  a  Jouarre  Fan  1133, 
pour  d6lib6rer  sur  ce  qu'il  y  avait  4  faire  par  rap- 
port  au  meurtre  commis  en  la  personne  de  Thomas, 
prieur  de  Saint-Victor.  La  conformit^  de  style  que 
nous  remarquons  entre  cette  lettre  et  les  autres  de 
Guigues  nous  porte  4  croire  qu*elle  est  ^galement 
de  lui,  du  moins  pour  les  expressions.  L*auteur  in- 
aiste  sur  la  n^cessite  de  pumr  les  meurtriers  en  fai- 
sant  voir  les  suites  funestes  de  rimpunit^.  II  ne  s*a- 
git  point  ici  de  peines  s^culi^res,  mais  de  p^nitence 
canonique.  Guigues  demande  surtout  que  les  chefs 
de  Tattentat,  qui  ^taient  eccl^siastiques,  soient  pri-  ^ 
y€s  de  leurs  b^n^fices.  Le  concile  fit  droit  a  ces  re- 
montrances.  II  parait  par  la  r(^ponse  d*Innocent 
qu'on  y  exerQa  la  m^me  s^v^rit^  contre  les  assas- 
sins  d*Archambaut,  sous-doyen  derEgIised'Orl^ans. 
Jean  Le  Picard  a  le  premier  fait  part  au  public  de 
cette  pi^ce  dans  les  notes  sur  les  lettres  de  saint 
Bernard  (Bbrn.  Op.  vol.  I,  not.  fus.,  p.  25).  Le  P. 
Labbe  Ta  reproduile  dans  le  dixi^me  tome  des  con- 
ciles  (pag.  765). 

La  cinqui^me  lettre  est  adress^e  au  cardinal  Hai- 
menc,  chancelier  de  TEglise  Romaine  (Bern.  Op.  t. 
VI,  pag.  103, 1053).  Gepr61at,aantvenu41aGrande- 
Ghartreuse,  y  avait  contract6  une  liaison  tr6s-6troite 
avec  Guigues.  Gelui-ci  lui  ^crivit  quelque  temps 
apr^s  (vers  Tan  1134)  pourle  remercier  de  sa  visite. 


Mais  4  son  remerclment  il  crut  devoir  m^ler  un  t^- 
moignage  r^el  de  sa  reconnaissance,  par  des  avis 
relatifs  a  la  situation  du  cardinal  et  4  I^tat  des  af- 
faires  de  la  rcligion.  Tout  ^tait  alors  en  combustion 
par  la  guerre  ouverte  qu'Innocent  et  son  rival  com- 
menoaient  4  se  faire,  les  armes  temporellcs  4  la 
main.  Aussi  attach^  qu*Uaimehc  au  parti  du  pre- 
mier,  le  prieur  de  la  Grande-Ghartreuse  ne  pouvait 
n^anmoins  approuver  les  moyens  violents  que  Ton 
mettait  en  usage  pour  rendre  la  paix  4  TEglise.  11 
croyait  voir  la  source  de  cet  abus  dans  les  moeurs 
de  la  cour  romaine.  Accoutum^e  4  imiter  les  cours 
s^culi^res  dans  le  faste  et  la  mollesse  qui  leur  sont 
propres,  elle  avait  achev^,  selon  lui,  de  se  confondre 
avec  ces  dangereux  mod^les,  en  se  servant  de  lcurs 
armes  pour  combattre  ses  ennemis.  G*est  sur  quoi 
roule  cette  lettre,  oh  Guigues  s'attache  4  faire  con- 
'naltre  au  cardinal  les  deux  ennemis  int^rieurs  que 
rhomme  a  le  plus  4  redouter,  savoir :  Torgueil  et  la 
volupt^.  II  montre  combien  ces  deux  vices  sont 
odieux  par  eux-m^mes  et  combien  surtout  ils  sont 
d^plac^s  dans  des  temps  de  calamit^.  II  rappelle  4 
ce  sujet  la  conduite  des  Juifs  en  pareilles  occasions 
et,  la  comparant  4  celle  des  Ghr^tiens,  il  g^mit  de 
voirceux-ci  surpasser  en  duret^  ce  peuple  grossier 
et  charnel.  «  Gar  les  Juifs,  dit-il,  avaient  recours 
aux  jeunes  et  aux  cilices  pour  fl^chir  la  col^re  di- 
vine,  tandis  que  nous,  au  milieu  des  p^rils  qui  nous 
environnent,  et  sous  le  poids  des  p^ch^s  dont  nous 
sommes  accabl^s,  nous  ne  mettons  aucunes  bornes 
4  notre  orgueil  et  4  notre  sensualit^.  Ge  n*est  plus 
un  mouton  ni  un  veau  que  nous  prenons  dans  le 
troupeau  pour  satisfaire  notre  avidit^,  c^est  le  trou- 
peau  tout  entier  que  nous  d^vorons.  Tels  qu'Ama- 
lech,  nous  tralnons  une  multilude  innombrable 
d'hommes  et  de  chevaux  dont  nous  inondons  tous 
les  dioc6ses,  saisissant  tout  ce  qui  tombe  sous  notre 
main,  n*^pargnant  ni  le  profane  ni  le  sacr^,  de- 
pouillant  les  ^glises,  renversant  les  autels,  enlevant 
tables  saintes,  croix,  images,  calices,  et  pour  quelle 
fin  ?  Est-ce  pour  soulager  les  pauvres,  fonder  des 
monast^res,  racheter  des  captifs  ?  Non  certes,  mais 
pour  r^unir  des  machines  de  guerre,  pour  soudoyer 
des  archers,  des  cavaliers,  des  fantassins  et  les  em- 
ployer  4  la  ruine  des  Ghr^tiens ;  les  employer,  dis-je, 
4  piller  et  ^gorger  ceux  pour  lesquels  nous  devrions 
^tre  pr^ts  4  sacrifier  notre  vie.  O  douleur  inexpri- 
malile  1  Aujourd*hui  les  souverains  pontifcs  et,  4 
leur  exemple,  les  autres  pasteurs  par  toute  la  terre, 
ne  rougissent  pas  d*armer  le  fr^re  contre  le  fr^re, 
j*entends  le  Ghr^tien  contre  le  Ghr^tien ;  et  For 
du  sanctuaire  devient  le  nerf  de  ces  funestes  cxp^- 
ditions.  Yoil^  les  triomphes  dont  s*applaudit  au- 
jourd'hui  rEglise  notre  m6re,  et  raveuglement  est  tel 
que,  la  conscience  souill^e  de  meurtres  et  les  mains 
teintes  de  sang,  on  monte  sans  h^siler  4  rautel 
pour  y  c416brer  les  divins  myst^res.  Ah  1  si  Ton 
doit  tol^rer  de  pareils  exc^s,  qu'y  a-t-il  donc  main- 
tenant  4  reprendre  ?  Je  pr^vois  n^anmoins  ce  que 
vous  allez  me  r^pondre.  Gcs  armes,  direz-vous, 
sont  tir^es  du  palais  de  rempereur.  J'en  conviens. 
Mais  pliHt  4  Dieu  au*elles  y  fussent  toujours  de- 
meurees,  au  lieu  d  6tre  Iransport^es  dans  les  licux 
saints  1  Gar,  lequel  des  deux  vaut-il  mieux,  dites- 
moi,  que  TEglise  donne  des  lois  aux  palais,  ou 
qu*elle  en  rcQoive  elle-m^me  du  palais  ?  Est-ce  en 
efifet  aux  palais  que  Ics  Eglises  ont  ^t^  confi^es 
pour  les  instruire,  ou  bien  sont-ce  eux-ratoes  que 
les  Eglises  ont  droit  d'enseigner  ?  Les  palais  ont- 
ils  donn^  J<^sus-Ghrist  aux  Eglises,  ou  bien  ont- 
ils  appris  d*ellcs  4  le  conDaitre  ?  Ah  !  qu*il  serait 
bien  plus  convenable  aue  les  rois  reQUssont  dc  nos 
mains  le  cilice  quc  J'emprunter  nous-m(^mes  la 
prourpre  des  rois  ?  Qu'il  serait  bien  plus  avanta- 


P^e  ne  le  donnait,  parmi  les  moines,  qu*aux  seuls  abb^s.  Cest  la  raison  pour  laquelle  notre  auteur  le  refusait. 
Patiol.  GLin.  1 9 


587 


GUIGO   I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIOR  V. 


688 


geux  que  nous  leur  communiquassions  notre  pau- A 
vret^,  nos  jeClnes,  notre  humilit^,  que  d*adopter, 
comme  nous  faisons,  leur  avarice,  leur  d^lica- 
tesse,  leur  vanit^  ?  p  Le  reste  de  la  lettre  est  de 
la  m^me  force.  II  parait  qu'elie  n'avait  pas  6i6 
faite  pour  le  seul  Haimeric,  mais  pour  toute  la 
cour  de  Romc.  Guigues  le  prie,  au  cas  qu'elle 
ne  fasse  aucune  impression  sur  les  autres,  de 
8'appliquer  i  lui-m6me  les  v6rit6s  c[u'elle  renferme. 
On  a  Tobligation  4  Horstius  d*avoir  tir^  cette  im- 
portante  pi^ce  des  t^n^bres  pour  la  joindre  a  la  se- 
conde  et  k  la  troisi^me  dans  son  Milion  des  oeuvres 
de  saint  Bernard.  D.  Mabillon  lui  a*donn^  le  m^me 
rang  dans  la  sienne. 

%<>  Guigues  r^digea  par  ^crit  les  coutumes  de  son 
ordre  que  saint  Bruno  s'^tait  content^  de  tracer  de 
vive  voix  et  par  son  exemple,  laissant  i  la  ferveur 
de  ses  disciples  le  soin  de  les  maintenir  et  de  les 
perp^tuer.  Ce  fut  par  Tordre  du  B.  Hugues  1«',  son 
6v^que,  et,  4  la  pri^re  des  trois  prieurs  des  Portes,  g 
de  Saint-Sulpice  et  de  Meyria  (environ  Tan  1128), 
que  notre  auteur  entreprit  ce  travail  (Fleury,  HisL 
eccUy  1.  Lxvii,  n.  58.). 

11  d^clare  dans  sa  pr^face  que  jusqu'alors  les 
Chartreux  n'ont  rien  obscrv6  que  ce  qui  est  ren- 
ferm^  dans  les  Epitres  de  saint  J^r6me  et  la  R^gle 
de  Saint-Benoit.  D.  Mabillon  tire  de  \k  sa  principale 
preuve  pour  monlrer  que  les  premiers  Chartreux 
ont  reconnu  saint  Benott  pour  leur  P^re  (  Mab.  An., 
1.  Lxxvi,  n.  75) ;  preuve  qu'il  renforce  de  Tautorit^ 
d*un  ancien  manuscrit  dont  le  titre  est :  Statuta  Gui- 
gonU  Carthusiasprioris  et  aliorum  Patrum  secundum 
regulam  sancti  Benedicti,  Mais  Tauteur  des  Annales 
des  Chartreux  {An,  Carth.  mss,)  soutient;  au  con- 
traire,  quc  ni  saint  Bruno,  ni  ses  premiers  disciples, 
n*ont  jamais  pr^tcndu  s*astreindre  par  pr^f^rence  k 
aucune  des  r^gles  monasliques  dlablies  avant  eux, 
8*^tant  toujours  r^serv^,  dit-il,  la  libert^  de  prendre 
partout  indifif^remment,  dans  les  ^crits  comme  dans  m 
les  exemples  des  anciens,  ce  qu'ils  trouveraient  de  ^ 
plus  conforme  &  la  perfection  de  la  vie  ^r^mitique. 
uest  une  question  ou  le  plan  de  notre  Histoire  ne 
nous  permet  pas  d'entrcr  plus  avant.  Le  corps  de 
rouvragee&t  partag^  en  quaire-vingtschapitres,  dont 
voici  les  endroits  qui  nous  ont  paru  les  plus  dignes 
de  remarque  : 

Cav.  1.  Le^  fr^res  dispers^s  un  i  un  dans  leurs 
cellules  (ils  ^taient  deux  4  deux  sous  saint  Bruno) 
n*en  sortaient,  les  jours  ouvriers,  aue  pour  aller 
dire  en  commun  v^pres  et  matines  k  r^ghse.  Ils  t& 
citaient  le  reste  de  rofiice  en  particuher.  Le  samedi 
ils  se  confessaient  au  prieur  ou  &  celui  qu'il  avait 
charg6  de  les  entendre. 

Cap,  34.  Le  dimanche  apr^s  prime  on  s'assem- 
blait  dans  le  chapitre.  La  messe  conventuelle  se  di- 
sait  avant  tiercC;  a  moins  que  le  c^l<^brant  n*eut 
quelque  cause  de  diff(6rer.  On  retournait  au  cloilre 
aprds  none,  pour  s^entretenir  de  choses  ulileset  6di- 
fiantes.  L^,  le  sacristain  donnait  d  chacun  de  Ten-  L> 
cre,  du  parchemin,  des  plumes,  de  la  craie,  des 
livres,  soit  pour  lire,  soit  pour  copier.  Le  cuisinier 
pareillement  leur  distribuait  des  l^gumes,  du  sel,  et 
le  soir,  apr^s  souper,  ils  recevaient  encore  un  pain 
bis,  tortam,  et  retoumaient  dans  leurs  cellules. 

Cap,  31.  Ils  ne  se  servaient  point  de  signes  pour 
suppl^er  k  la  parole  comme  dans  la  plupart  des  mo- 
nastdres,  «  parce  que  vivant  sculs,  dit  notre  au- 
teur,  ils  n^ont  besoin  d^aucun  artiticc  pour  commu- 
niquer  leurs  pens(^es,  et  que  d*ailleurs  ils  croient  la 
langue  rinstrumeQt  le  plus  naturel  ct  le  plus  con- 
venable  pour  cette  fonction.  n  Ainsi,  lorsqu*ils 
avaient  quelque  chose  de  n^cessaire  k  dire,  ils  le 
faisaient  de  vive  voix  et  en  peu  de  mots. 

Cap,  33.  Les  jeuncs  ^taient  continuels  comme 
dans  la  R^gle  de  Saint-Benolt,  depuis  le  14  de  sep- 
tembre  jusqu'4  P&ques.  Pendant  le  reste  de  Tann^e 
on  jeiinait  trois  jours  seulement  chaque  semaine. 


Le  diner  consistait  en  des  oeufs  ou  des  l^gumes  que 
chacun  appr^^tait  soi-m^me  lorsqu*il  mangeait  dans 
sa  cellule.  Au  r^fectoire,  oii  lon  se  rassemblait 
les  jours  de  f6te,  on  ajoutait  du  fromage  et  des 
fmits. 

Cap.  38.  On  usait  rarement  de  rem&des,  &  Tex- 
ception  du  caut^re  et  de  la  saign^e.  Celle-ci,  nom- 
m^e  minutio,  se  pratiquait  cinq  fois  Tann^e  en  des 
temps  marau^s.  Ceux  qui  voulaient  8*en  dispenser 
protitaienl  des  m^mes  soulagements  qu*on  accordait 
aux  autres  pendant  trois  jours  cons^cutifs. 

Cap.  28.  Les  habits  et  les  meubles  ^taient  pau- 
vres.  C*^taient,  entre  autres,  des  peaux  pour  les  coa- 
vertures  de  lit,  et  des  pelisses,4  cause  du  grand  froid 
des  montagnes.  «  Car,  dit  Guigues,  c*est  k  nous 
particuli^rement,  entre  les  moines,  au*il  convient  de 
porter  dcs  v^tements  grossiers  et  aexprimer  dans 
toutce  qui  est  4  notre  usagelapauvret^  et  rhumilit^.  • 

Cap.  i% ,  13,  14.  Lorsqu*un  fr6re  ^tait  dan^e- 
reusement  malade,  on  commenoait  par  lui  adminis- 
trer  rextr^me-onction,  cnsuite  on  lui  essuyait  le 
visage,  et  chacun  venait  lui  donner  le  baiser  comme 

gour  lui  dire  adieu.  Cela  fait,  il  recevait  le  viatique. 
i^s  qu*il  entrait  en  agonie,  on  T^tendait  sur  k 
cendre.  Le  jour  de  son  enterrement,  la  commu- 
naut^  mangeait  au  r^fectoire  comme  un  jour  de 
f^te. 

Cap.  77.  Les  fugitifs,  lorsqu*ils  revenaient  et 
donnaient  des  marques  d'un  sinc^re  repentir,  ^taient 
rcQus,  mais  au  dernier  rang,  ou  bien  on  ieur  per- 
mettait  de  passer  dans  un  autre  ordre. 

Cap.  4,  14.  II  n'y  avait  d^autre  argenterie  dans 
r^glise  que  le  calice  et  un  chalumeau  pour  prendre 
le  pr^cieux  sang  k  la  communion.  Le  pr^tre  hebdo- 
madier  disait  une  messe  pendant  la  semaine  ponr 
tous  les  bienfaiteurs  du  monast^re,  pour  les  habi- 
tanls  du  lieu  et  pour  les  ddunts.  c  Car,  on  dit  ici 
rarement  la  messe,  ajoute  rauteur,  parce  qu^on 
s*y  attache  principalement  au  silence  et  i  la  re- 
traite.  » 

Cap.  36.  On  ne  permettait  Tentr^e  du  chceor  a 
aucun  ^tranger  qu'aux  reli^ieux,  et  eux  seuls  pou- 
vaient  coucher  dans  la  maison  d*en  haut.  Les  lai- 
ques  couchaient  dans  la  maison  d*en  i>as.  C*6tait 
celle  ou  demeuraient  lcs  fr^res  convers,  ayant  4  leor 
t6te  le  procureur  pour  lesconduire.  Lepneury  des- 
cendait  de  temps  en  temps,  et  c'^tait  le  plus  loin  oili 
il  pouvait  s^^tendre ;  car  il  ne  lui  ^tait  pas  permis  de 
sortir  des  bornes  de  la  Chartreuse. 

Cap.  78,  79.  Le  nombre  des  religieux  de  choeur 
6tait  tix^  k  treize,  celui  des  convers  k  seize.  Guigues 
conseille  i  ses  successcurs  de  diminuer  encore  ee 
petit  nombre  si  les  faculi^s  du  monast^re  ne  sont 
pas  suffisantes  pour  rentretenir,  plut6t  que  de  re- 
courir  k  la  n^cessit^  de  mendier  et  de  vaguer. 
c  Car  nous  avons  en  horreur,  dit-il,  la  coutume 
d'aller  de  c6t^  et  d'autre  et  de  qudter,  cooune 
trds-dangereuse;  c'est  avec  douleur  que  nous  la 
voyons  ^tabhe  chez  plusieurs  personnes  dont  nous 
louons  d'ailleurs  la  sainte  mani^re  de  vivre,  et  cela 
sous  pr^textc  de  charit^,  pour  ayoir  de  quoi  donner 
aux  survenants.  » 

Tels  sont  les  principaux  articles  des  coutumes  de 
la  Grande-Chartreuse  r^dig^es  par  Guigues.  Le  ton 
dont  il  s*cxplique  d*un  bout  a  Tautre  est  plutdt 
celui  d'un  historien  que  d'un  l^gislateur.  Content 
de  rapporter  cc  qui  s'observait  dans  la  Grande- 
Chartreuse,  il  ne  parait  pas  vouloir  ass^jettir  les 
autres  maisons  aux  m^mes  usages,  sans  doute 
parce  que,  n'ayant  aucune  juridiction  sur  elles,  il 
croyait  devoir  laisser  aux  sup^rieurs  locaux  le 
soin  d'en  faire  autant  de  lois  pour  ceux  qui  leur 
^taient  soumis.  Du  reste,  en  proposant  la  lettre,  il  a 
toujours  soin  d*en  montrer  resprit  en  peu  de 
mots  et  d*ennoblir  jusqu*aux  plus  minees  pratiqaes 
du  cloltre  par  des  vues  puis^es  dans  les  sonrces  les 
plus  pures  de  la  morale  chr^tienne.  Noas  venons 


589 


NOTITIA. 


590 


(i'en  donner   des  exemples.  Pour  connaltre  k  quel  A  rite  a  fait  multiplier  les  ^ditions  ;  elles   furent  im- 
point  ces  coutumes  de  Guigues  furent   respecl^es     prim6es  et  r6imprim6es  k   Anvers  Tan  1550,    l*an 


par  les  anciens  Gharlreux,  malgr^  les  all^rations 
qu^elles  soufTrirent  dans  la  pratique,  il  est  d  propos 
de  rapporter  le  d6cret  que  1  ordre  fil  a  cc  sujet  dans 
le  ch^itre  tenu  Tan  1259.  <  Quoiqu*on  ait  fait,  y 
est-il  dil,  quelqucs  changements  quant  k  robser- 
vance  dans  lcs  coutumcs  de  D.  Guigues,  n^an- 
moins  le  chapitre  ordonoe  que  chaque  maison  les 
conserve  sans  rien  changer  au  texte,  et  que,  si  Ton 
en  a  ray^  quelque  endroit,  il  soit  au  plus  t6t  r^tabli 
(OuDiN,  Script,,  t.  II,  p.  1133).  Ordonne  en  oulre 
qu'd  chaque  ann^e  bissexlile  on  en  fera  la  lecture 
en  communaut^,  afm  que  tous  apprennent  par  Id 
combien  nous  sommes  d^chus  de  la  perfeclion  de 
nos  premiers  p(^res.  »  Ce  fut  sans  doute  pour  se 
conformer  k  resprit  de  ce  d6cret  que  D.  Grior, 
prieur  de  la  Ghartreuse  du  mont  Saint-Jean,  pr^s  de 
Fribourg,  les  mit  k  la  t^te  de   son   recueil  des  an- 


1554  et  Tan  1589,  chaque  fois  en  un  volume  in-24, 
lequcl,  outre  ces  m6ditations,  renferme  celles  de 
Guillaume  de  Saint-Thierri.  Le  mfime  recueil  fut 
remis  sous  presse,  k  Paris,  en  1600,  dans  un  format 
plus  petit.  On  joignit  a  T^crit  de  Guigues,  dans  une 

3uatri^me  (^dition,  qui  parut  k  Munich  Tan  1685, 
euxautres  opuscules,  Tun  de  saint  Eucher  de  Lyon^ 
Tautre  de  saint  Martin  de  Brague.  Enfin,  ces  m^di- 
tations  ont  6l^  plac^es  dans  les  trois  grandes  Biblio- 
th^qucs  des  P^res.  (Bibl.  PP,y  Pari^i ,  suppl.  t.  I, 
paor.  787;  Colon,  t.  XII ;  Lugd.  t.  XXII,  pag.  1104.) 
L'auteur  les  a  distribu<^es  en  vingt  chapitres,  dont 
chacun,  k  rexception  des  trois  derniers,  qui  forment 
des  discours  suivis,  consiste  en  pens^es  d^tach^es, 
mais  relatives  d  un  m^me  sujet.  Ges  pans^es,  cour- 
tcs,  nobles  et  solides,  sont  exprim^es  avec  force  et 
onction.  Guigues  s*attache  ^galement,  dans  cet  ou- 


cieus  et  nouveaux  statuts  des  Ghartreux,  imprim^  u  vrage,  k  convaincre  resprit  et  k  toucher  le  coeur. 


Tan  1510  ^  B&Ie,  chez  Armerback,  en  un  gros  vo- 
lume  in-folio.  Gette  ^dition  (3),  extr^mement  rare 
aujourd'hui,  renferme  de  plus  les  privildges  de  Tor- 
dre,  pr6c6d^s,  ainsi  que  les  statuts,  d'un  ample  r6- 
pertoire  ou  table  des  mati^res.  Non  content  de  re- 
donncr  |e  texte  des  coutumes  de  Guigues  dans  sa 
puret6  originale,  Tauteur  du  premier  volume  des 
Annales  des  Ghartreux,  publi^  Tan  1683  k  la  Gor- 
rerie ,  a  jug6  k  propos  d  y  joindre  un  Gommenlaire, 
dans  lequel  il  les  compare  avec  les  r(;glements  qui 
ont  ^t6  taits  depuis.  Enfm,  en  1703,  D.  Innocent 
Masson  renouvela  rddilion  de  1510,  avec  une  pr^- 
face  et  des  remarques  de  sa  fagon,  k  Paris,  chez 
Dezallier,  dans  un  volume  in-folio,  dont  le  tilre  est : 
Disciplina  ordinis  Cartkusiensis  in  ires  lihros  dis- 
tributa, 

3^  Guigues  composa  la  Yie  de  saint  Hugues  (Boll. 
I.  Apr,,  p.  37),  premier  du  nom,  6v6que  de  Greno- 


Le  P.  Labbe  (BibL  mss,  suppl.  8)  dit  avoir  vu, 
dans  la  BibIioth6que  des  Ghartreux  de  Paris ,  un 
mauuscrit  qui  contient  cent  m^ditations  de  Jean  de 
Stotorien,  avec  un  parcil  nombre  de  celles  du  v^- 
n^rable  Guigues.  Le  manuscrit  n'v  existeplus,  mais 
il  }r  a  bien  de  Tapparence  que  les  ra^ditations  de 
Guigues  sont  les  m^mes  que  celles  dont  nous  venons 
de  rendre  compte. 

G*est  ici  que  se  termine  la  lisie  des  ^crils  sinc6res 
de  notre  auteur  qui  ontpass^  iusqu*^  nous.  IIs  sont 
en  petit  nombre,  mais  ils  sufnsent  poiir  justifier  les 
<^Ioges  gui  ont  ^l^  donn^s  de  lout  temps  k  la  beaut^ 
du  g^nie  et  k  rexcellence  de  la  pi^t^  de  Guii^ues. 
On  y  aper^oit  en  effet  de  tris-beaux  sentiments,  un 
certain  air  de  noblesse  et  de  ces  traits  vifs  et  per- 
Cants  que  saint  Bemard  (ep.  1)  admirait  dans  les 
lettres  qu*il  rcQut  de  lui,  et  dont  on  ne  voit  de  tra- 
ces  que  dans  les  r^ponses  de  ce  saint.  La  libert^ 


ble,  le  p6re,  le  protecteur,  fami  et  m^me,    pendant  n  avec  laquelle  il  s'6I^ve  contre  Ic3  abus  de  la  cour  de 
quelque  temps,  le   compagnon  des  solitaires  de  la      Rome,  en  ^crivant  au  cardinal  Haimeric,  montre  une 


Grande-Ghartreuse.  D6saue  fillustrepr^Iateut  quitt^ 
la  terre,  notre  auleur  souhaita  quc  quelque  plume  ha- 
bile  flt  connattre  au  public  ses  vertus.  Mais,  quoique 
fortement  sollicitd  par  Hugues  II,  successeur  du 
premier,  et  par  f^v^que  de  Maurienne.  d'entrepren- 
dre  lui-m^me  cet  ouvrage,  il  n'osa,  dit-il,  s'en  char- 
ger,  tant  il  croyait  la  mati^re  au-dessus  de  ses  for- 
ces.  II  fallut  un  ordre  expr^s  du  pape  Innocent  II 
pour  lever  cc  scrupule.  Par  sa  letlre  dal^e  de  Pise  le 
premier  de  mai  de  Tan  1134,  cc  pontife  lui  mande, 
qu'ayant  appris  le  d^tail  de  la  vie  de  Ilugues  et 
les  merveilles  queDieu  op^rait  par  soninterccssion, 
il  avait  jug6  i  propos,  de  Tavis  des  archev6ques, 
^v^ques  et  cardmaux  assembl^s  en  concile  dans  cette 
ville,  d'ordonner  qu'il  fut  honor6  d'un  culte  public, 
et  d'assigncr  le  jour  dc  sa  ft^te  k  celui  de  sa  mort. 
«  En  cons^quence,  ajoute-t-il,  nous  vous  enjoignons, 
instruit  comme  vous  6tcs  de  tout  ce  qui  concerne  la  ^v 
pcrsonne  de  ce  pr^Iat  et  des  miracles  qui  ont  mani-  ^ 
fest6  sa  saintet^,  de  mettre  ce  que  vous  savez  Ik- 
dessus  par  ^crit,  pour  T^dification  de  la  post6rit6.  » 

Telle  etait  la  soumission  de  Guigues  pour  les  vo- 
lont^s  du  Saint-Si6ge,  que  ni  le  pr<^jug6  oi!i  il  ^tait 
de  son  incapacit^,  ni  les  infirmil6s  dont  il  se  trou- 
vait  accabI6,  ne  lui  permirent  d'en  6Iuder  ou  m6me 
d'en  diff^rer  rex6culion.  II  prit  aussitdt  laplume,  et 
envoya,  dans  la  mCme  ann^e,  au  pape,  la  premifere 
partie  de  .son  travail,  c'est-A-dire  I  bisloire  de  la  vie 
du  saint  telle  que  nous  Tavons  dans  Surius  et  BoIIan- 
dus.  II  restait  cncore  a  traiter  de  ses  miracles.  Nous 
ne  savons  s'il  a  rempli  cet  objcl ;  du  moins,  il  n'en 
subsiste  plus  dc  vcstige. 

4®  Guigues  composa  des  m6ditations  donl  le  m6- 

(2)  II  est  bon  d'avertir  que  tous  les  eiemplaires  de 
cette  ^dition  ne  sont  pas  cx>mp]et8.  Dans  les  uns,  cdmme, 
par  exemple,  diins  celui  de  Salnt-Cermain-des-Pr^s,  on 


kme  61ev6e  au-dessus  des  pr^jug^s  de  son  si^cle  et 
incapable  de  d^guiser  la  v^rit^ .  II  fut  le  seul  qui  osa 
bl^mcr  ouvcrtement  Tusage  que  faisait  le  pape  In- 
nocent  des  armes  temporelles  pour  la  ddfense  de  sa 
cause.  Sa  morale  est  puis^e  dans  les  grands  princi- 
pes  de  la  relijion.  Les  applications  qu'il  rait  de 
rEcriture  sont  fr^qcenles  et  presque  toujours  heu- 
reuses.  Sa  diction  n*est  pas  lam6me  dans  tous  ses 
^crits ;  elle  est  plus  correcte  dans  ses  lettres,  parce 
qu'elles  dtaient  adress^es  a  des  personnes  instruites  ; 
ailleurs  elle  est  plus  n^gligde.  On  doit  lui  pardonner 
les  expressions  oarbares  qu'il  emploie  quelquefois 
dans  le  recueil  des  coutumes  de  son  ordre.  Des  ter- 
mes  plus  recherch^s  n*eussent  pas  ^t^  aussi  facile- 
ment  cntendus  de  tous  ceux  k  l'^dification  desquels 
cet  ouvrage  6tait  consacr^. 

§  III.  —  Scripta  supposiiitia. 

Nous  n'h^sitons  point  de  mettre  i  la  t^te  des  oeu- 
vres  suppos^es  de  notre  auteur  un  ^rit  que  le  pu- 
blic  cependant  ne  semble  plus  lui  contester,  et  qui 
r^ellement  est  digne  de  sa  plume  k  plusieurs  ^garas : 
c'est  la  c^I^bre  letlre  aux  Gharlreux  du  Mont-Dieu 
sur  rexcellence  et  les  devoirs  de  la  vie  solitaire. 
Avant  dom  Mabillon,  les  critiques  en  faisaient  hon- 
neur  tant6t  k  saint  JBernard,  tant<)t  k  Guigues,  tan- 
t6t^  Guillaume  de  Saint-Thierri.  Mais  ce  savant]*a 
revendiqu^e  au  demier  par  des  preuves  qui  ont 
r^uni  tous  les  suffrages  de  son  temps  (Bcrn.  Op, 
tert.  cur.  vol.  U,  praef.  inhunc  tract.,  p.  196).  Dom 
Mart^ne  est  venu  depuis,  el  s'est  d^clar^  pour  Gui- 
gues  avec  le  m^me  succes,  en  sorte  qu'il  a  entraiu6 

chercherait  inutilement  l'ou?rage  de  Guigoes;  dans  d'jitt« 
tres  manqoent  les  privil^ges  de  rordre. 


591 


GUIGONIS  I  CARTHDSIJE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


592 


jusqu'&  ce  jour  tous  les  £[ens  de  lettres  dans  son  A 
opinion.  Cependant,  les  raisons  dont  il  Tappuie  sont 
plus  sp^cieuses  que  solides,  et  pour  les  an^antir 
d*un  trait  de  plume,  il  suffirait  d'observer  que  la 
lettre  en  question  est  adress6e  non  pas  k  Geoffroi, 
premier  prieur  du  Monl-Dieu,  mais  k  Haimon,  qui 
lui  succ^da  en  1144,  c*est-4-dire  huit  ans  apr^s  la 
mort  de  Guigues.  II  est  surprenant  gue  Dom  Mar- 
t^ne  et  ceux  qui  Tont  suivi  ne  se  soient  pas  aperQus 
de  cet  anachronisme,  sur  lequel  dom  Mabillon  les 
avait  pr^venus.  II  ne  Test  pas  moins  que  nul  d*en- 
tre  eux  n'ait  senti  combien  les  ^loges  que  Ton  donne 
i  la  vie  des  Chartreux,  dans  cet  ^crit,  sont  mal  as- 
sortis  aux  sentiments  et  au  langage  de  notre  auteur. 
Comment,  par  exemple,  a-t-on  pu  supposer  k  Gui- 
gues  ce  d^but  ?  Fratnbus  de  Monte^Dei  orientale 
Tumen  et  anliauum  illum  in  reli^ione  jEgyptium 
fervorem  teneoris  occiduis  et  Galltcanis  frigoribus 

inferentibus occurre    et  concurre  tn  gaudio 

sancti  Spiritus  anima  mea Auditu  oris  audic-  3 

ramus,  nec  credebamus  legebamus  in  Mris  et  mi- 

rabamur  de  antiqua  tntas  solitarioe  gloria cum 

stibito  invenimtu  eam  in  campis  silvasy  in  Monte-Dei. 
Reconnatl-on  I^  celui  qui  avait  coutume  de  s*intituler, 
dans  ses  lettres,  Vhumble  prieur  des  pauvres  Char- 
treux ;  qui  se  croyait  indigne,  lui  et  les  siens,  de  loute 
louange,  et  qui  regardait  comme  la  plus  dangereuse 
des  tentations  celle  ^u*il  ^tait  oblig^  de  recevoir? 
Est-ce  encore  le  pneur  de  la  Grandc-Chartreuse 
qui  parle  ainsi  de  samaison  :  Salvaperomnia  Car^ 
thtuuB  debita  sanctitate  et  cum  omni  laude  prasdi- 
canda  reverentia?  Ajoutons  un  demier  trait  qui 
montre,  avec  la  m^me  ^vidence,  que  cette  pi^ce  est 
^trang^re  k  Guigues.  L^auteur,  dans  le  prologue, 
dit  qu*il  avait  faitun  voyage  au  Mont-Dieu.  Or^  les 
statuts  de  la  Grande-Chartreuse,  r^dig^s  parCuigues, 
d^fendent  au  prieur  de  passer  les  limites  de  la  mon- 
tagne.  Est-il  vraisemblable  que  Guigues  ait  enfreint 
une  loi  que  ses  pr^d^cesseurs  avaient  si  religieuse-  n 
ment  obssrv^e  et  que  lui-m^me  venait  de  renouveler  ? 
Ces  remarques  nous  dispensent  d*entrer  dans  la 
discussion  des  preuves  tir^es,  de  part  et  d*autre,  de 
Tautorit^  des  manuscrits.  II  y  a  des  exemplaires 
pour  Guigues,  il  y  en  a  pour  Guillaume,  et  quelques- 
uns  qui  ne  d^signent  rauteur  que  par  la  lettre  initiale 
W,  coomiune  aux  noms  de  nos  deux  ^crivains.  Les  der- 


niers  ne  d^cident  rien ;  mais  entre  les  seconds,  celui 
de  Tabbaye  de  Signi,  oi^  GuiHaume  finit  ses  jours, 
m^rite  d*autant  pTus  de  consid^ration  que  c*est  en 
ce  lieu  surtout  qu*a  dCl  se  conserver  le  souvenir  de 
ses  v^ritables  ^crits. 

Un  autre  ouvrage  que  nous  croyons  devoir  ^alc- 
ment  refuser  k  notre  auteur  est  un  trah^  morm,  en 
forme  de  lettre,  qui  se  rencontre  dans  toutes  les 
^ditions  de  saint  Augustin  et  de  saint  Bernard.  II 
est  intitul^,  dans  les  premi^res,  VEehelle  du  Paradis, 
et,  dans  les  derni^res,  VEchelle  ducUAtre.  D.  Mabillon 
a  fait  voir  (Bbrn.  Op.vol.  II,  p.  311)  qu*il  n*apparte- 
naitni  k  Tun  ni  k  Tautre  de  ces  P^res,  mais  k  un  Gui- 
gues,  chartreux,  suivant  cette  inscription  qu*il  porte 
dans  un  manuscrit  de  la  Chartreuse  de  Cologne  : 
Epistola  Domini  Guigonis  ad  fratrem  Gervasium  de 
vtta  contemplativa ;  et  ensuite  :  dilecto  fratri  suo 
Gervasio  frater  Guigo,  delectari  in  Domtno.  Reste 
pr^sentement  k  savoir  si  c*est  le  premier  ou  le  se- 
cond  des  deux  Guigues  qui  ont  gouvem^  la  Grande- 
Chartreuse.  Dom  Mabillon  ne  prononce  nen  la-des- 
sus.  Mais  voici  des  raisons  qui  nous  paraissent  su£B- 
santes  pour  d^cider  en  faveur  du  second.  D*a- 
bord,  cette  lettre  renferme  plusieurs  pens^es  et 
plusieurs  expressions  emprant^es  de  saint  Bemard, 
comme  tout  homme  vers^  dans  la  lecture  de  ses 
^crits  peut  s*en  apercevoir  en  la  lisant.  De  plus, 
Iorsqu*eIIe  fut  ^crite,  il  devait  y  avoird^autresChar- 
treuses  uue  la  grande,  puisqu*elle  suppose  que 
Gervais,  a  qui  elle  fut  envoy^e»  ^tait  lui-m^me  Char- 
treux.  Cependant,  Tauteur  la  composa  dans  les  pre- 
mi^res  ann^es  de  sa  conversion.  Car,  non-seulement 
il  mande  k  son  confr^re  qu*il  lui  dMie  les  pr6mices 
de  son  travail,  mais  il  s*annonce  lui-m^me  comme 
une  plante  nouvellement  ^difi^e  dans  la  solitude. 
Hasc  nostri  laboris  initia  tUdprimitusofferoutno^ 
vellm  plantationis  primitivos  fructtu  coUigas,  Ce 
n*^tait  donc  pas  ce  m^me  Guie[ues  sous  le  gouver- 
nement  duquel  furent  fond^es  les  premi^rescolonies 
de  Tordre.  Nous  pourrions  ajouter  une  troisidme 
raison,  mais  elle  trouvera  mieux  sa  place  k  rarticle 
de  Guigues  II.  C*est  au  m^me  article  que  nous  r6- 
servons  k  prouver  que  Duchesne  a  pris  un  des  Gui- 
gues  pour  Vautre,  en  donnant  au  premier  un  trait^ 
Des  qtmtre  degris  spirituels  et  un  opuscule  De  la 
v6rit6  et  de  lapaix  {Bib.  Clun.,  pag.  IIS,  not.) 


NOTITIA  ALTERA. 

Opp.  S.  Bernardi  edit.  Mabill.,  not.,  pag.  xv. 


Guigo  I,  cognomento  de  Castro,  natione  Gallus,  d 
patria  Delphinus,  nativitate  Valentinensis,  Carthu- 
sia>  majons  a  B.  Bmnone  prior  generalis  q[uintus, 
Bernardo  charissimus,  ut  constat  tum  ex  epist.  11, 
tum  ex  lib.  iii  Yitse  S.  Bern.,  cap.  i,  vir  insignis 
modestise,  uti  suis  se  ipse  coloribu^  depinxit  in  qua- 
dam  epistola  ad  Petmm  Cluniac.  (exstat  lib.  i  Epist. 
Petri  Ven.  ord.  25)  ;  Peiimtu,  inquit,  per  eam  qua 
in  nos  indignos  vestra  fervent  viscera  dilectionem, 
ut  quando  nostrce  exiguitati  vestra  scribere  digna- 
tur  serenitaSy  ita  de  propria  coaiteiis  oedificatione, 
ut  infirmitatem  nostram  periculosa  non  infletisela- 
tione.  Et  illud  prm  omnibus  et  super  omnia  qtuesu- 
mus,  et  defixisin  tetram  genibus  obsecramus,  ne  vi- 
litatem  nostram  Patris  nomine  dignam  ulteritu  as- 
stimetis.  Satis  et  supersatis  esty  si  frater,  si  amicusy 
si  filitu  appelletur,  qui  nec  servi  nomine  digntu  ha- 
betur.  Quo  quidem  exeraplo  ipse  Yenerab.  Petms  ad 
Bernardumscribens  postmodum  usus  est,  ut  videreli- 
cet  epist.  388 ;  uterque  forsitan  semulatus  Beraardum 
epist.  72.  Scripsitvero  et  ipse  plura,  quibuS;  inquitTri- 


themius,  nomen  suum  immortalitate  donatum  est ; 
nempe  Vitam  S.  Htigonis  Gratianopolitani  episeopi, 
quse  Innocenlio  II  dicata  reperitur  apud  Sunum  to- 
mo  II,  die  I  Aprilis  :  Meditationes,  quse  exstant  in 
Biblioth.  PP.  Tractatum  de  veritate  et  pace^  ms.  in 
biblioth.  Carthusiae  Coloniens.  Itutitutorum  Car^ 
thtu.  lib.  unumy  item  librum  De  contemplationef 
epistolasque  varias,  ex  quibus  quatuor  hic  nabes  to- 
mo  y (,  aliis  a  me  post  Horstium  inutili  diligentia 
perauisitis.  Cum  enim  ea  de  re  scripsissem  ad  reve- 
renaissimum  P.  D.  Joannem  Pegon,  priorem  Carthu- 
siiB  Majoris  atque  ordinis  generalem,  hoc  ab  eo  re- 
sponsum  habere  meruiy  nimimm  post  sex  incendia, 
quae  sacra  illa  domus  ab  incunabulis  passa  est,  vix 
quidquam  superesse  instructissimse  illius  mss.  supelle- 
ctiiis  quam  majores  sui  summa  cura  et  dilifentia 
adornaverant.  Tribuitur  etiam  eidem  Guigoni  ub.  de 
Scala  claustralium,  relatus  tomo  V.  Nec  omitten- 
dum  auod  de  illo  refert  Trithemius,  scUicet  quod 
epistolas  S.  Hieronynii  nimio  soriptonun  yitio  de- 
pravatas  diligenti  studio  ad  veritatis  limam  emenda- 


593 


EPISTOLiE. 


594 


verit  et  in  unum  comportaverit.  Guigonis  hac  de  re  A  prioratus  sui  nvii,  vel  circiter,  non  sine  sanctitatis 
epistolam  habes  hic  ex  tomo  I  Analectorum.  Porro      opinione  spiritum  Domino  reddidit  an.  Domini  1137, 
quinqua^esimum  aetatis  agens  annurr,  inquit  Sutor,      ab  inchoatione  vero  ordinis  uii.  Ita  iUe. 
lib.  II  Vit.  Carth.,  cap.  5,  conversionis  vero  xxx, 


GUIGONIS  i 


CARTHUSIiE  MAJORIS  POST  S.  BRUNONEM  PRIORIS  QUINTI 


EPISTOLiE. 


I. 


B  est  :  tum  quia  prsefati  doctores  nunquam  inter  se 
prsesentialiter  sunt  locuti,  tum  quia  eadem  qusestio 
nec  apud  eos,  nec  apud  csteros  fidei  catholicae  se- 
ctatores  adhuc  usque  potuit  liquido  definiri.  Hujus 
disputationis  tale  reperitur  principium  :  Cum  apud 
vos  ccelestis  eloquentia  purissimi  fontis.  Ne  autem 
praedicti  doctoris  epistolae  sine  rationabili  causa 
apud  imperitos  suo  videantur  numero  diminutae, 
has  nostrae  parvitatis  litteras  in  principio  coliocate. 
Valete.  Orale  pro  nobis. 

n. 

AdPetrum  Venerabilem,  Cluniacensem  abbaiem. 
{Bibliotheca  Cluniacensis,  p.  653.) 

Domino  et  Patri  in  Ghristo  reverentissimo  abbati 


Ad  Durbonenses  (3)  fraires.-^  De  supposititiis  beaii 

Hieronymi  epistolis, 

(Mabill.  Analect.  nov.  edit.,  p.  464.) 

Amicis  et  fratribus  in  Christo  dilectissimis.  La- 
zARo  Durbonensi  priori,  et  caeteris  in  eadam  eremo 
Deo  famulantibus,  Carthusiae  prior  vocatus  Guigo, 
setemam  a  Domino  salutem. 

Inter  caetera  catholicorum  virorum,  quae  ad  erudi- 
tionemfidelium  elaboraveruntopera,  qusenostra  quo- 
que  parvitas  congregare  studuit  vel  emendare ;  etiam 
epistolas  beati  Hieronymi,  quotquot  potuimus,  un- 
decunque  quaesitas,  et  pro  concessa  a  Deo  facultate 
mendaciis  expurgatas,  in  unum  grande  volumen  re- 
degimus.  Abscidimus  autem  ab  eis  quasdam,  quas  G  Gluniacensi  Petro,  dignationis  ejus  servus  et  filius. 


vel  ex  aliorum  doctorum  scriptis,  vel  ex  styli  sen- 
tentiarumque  distantia,  titulo  tanti  viri  comperimus 
indignas  :  ex  quibus  illa  est  cujus  est  titulus  ad 
Demetriadem,  hoc  habens  initium  :  Si  sunmo  inge- 
nio  parique  fretus  scieniia.  Hanc  quippe  beatus  Au- 
gustinus  in  opere  contra  Pelagium  De  gratia  Christi 
et  de  peccato  originali,  ejusdem  Pelagii  esse  dicit, 
quaedam  ipsius  frustra  tractatui  suo  interferens  at- 
que  redarguens.  Huic  adduntur  et  istae,  ad  Titatinm 
de  morte  filiae,  cujus  initium  tale  est :  Charitaiis  iuoe 
scripta  percepi.  Ad  Oceanum  consolatoria ,  tale  ha- 
bens  initium  :  Diversorum  opprobria ,  iribulationes 
multiplices.  Ad  viduam,  quae  sic  incipit  :  Magnam 
humiliiati  nosirce  fiduciam  scribendi,  Ad  virginem, 


Carthusiensium  pauperum  inutilis  Guigo  famulus, 
perpetua  pace  gaudere  per  Ghristum. 

Crucifixum,  crucifixus  et  ipse,  crucifigendis  mi- 
sistis.  Gratias  itaque  reddimus,  pro  qualitate  mu- 
neris,  charitati  muneratoris.  Verupitamen  vestra  in 
litteris  quas  misistis  expressa  charitas,  nostrae  etsi 
magnam  praestat  consolationem  infirmitati,  non  mi- 
norem  tamen  humilitas  confusionem  ingerit  extre- 
mitati.  Unde  petimus  per  eam,  qua  in  nos  indignos 
vestra  fervent  viscera,  dilectionem,  ut  quando  no- 
strae  exiguitati  vestra  scribere  dignatur  serenitas, 
ita  de  propria  cogitetis  aedificatione  ut  infirmitatem 
nostram  periculosa  non  infletis  elatione.  Et  illud 
prae  omnibus  et  super  omnia  quaesumus,  et  defixis 


sive  ad  filiam  Mauricii  (dupliciter  quippe  intitulata  *v  in  terram  genibus  obsecramus,  ne  vilitatem  nostram 

_  _•  ^  \  !■         •       A  J  •         •  X\  A  •  ^'^    ^^       «        •  •  J*  »-  •  ^  • -•  jyi        -•  - 


reperitur)  exordium  istud  accipiens  :  Quantam  in 
caslesiibus  beatiiudinem.  Item  de  lapsu  virginis,  sive 
de  poenitentia,  ad  Susannam  :  uterque  enim  titulus 
in  diversis  codicibus  invenitur.  Quae  tam  diversis  ti- 
talatur  auctoribus,  ut  eorum  nullius  sit  decoranda 
Tocabulo,  cujus  hoc  est  in  quibusdam  libris  initium. 
Puto  leve  esse  cnmen.  InaUisistud  :  Quidagis,  ani- 
ma  ?  quid  cogitaiionibus  cestuas  f  Ad  Desiderium  de 
xn  lectoribus  a  nescio  quo  in  irrisionem  doctorum 
composita.  Ad  Celantiam  sicincipiens  :  Veteris  scri- 
pturce  celebrata  senieniia  esi.  Haec  stylo  quidem  no- 
biliore  est  scripta,  sed  nec  sic  beato  Hieronymo  di- 
gna.  Postrema  est  de  origine  animse  disputatio , 
quasi  inter  beatos  Hieronymum  et  Augustinum ,  ubi 
licet  multa  ex  eorum  scriptis  ponantur,  falsa  tamen 


Patris  nomine  dignam  ulterius  sestimetis.  Satis  et 
super,  satis  est,  si  frater,  si  amicus,  si  filius  appel- 
letur,  qui  nec  servi  nomine  dignus  habetur.  Yalete. 
Salutate  reverendos  Patres  et  dominos  nostros,  qui- 
bus  patemam  curam  impenditis,  quorum  pariter  et 
vestris  precibus  nostram  illuminari  caecitatem,  ro- 
borari  infirmitatem  et  aboleri  petimus  iniquitatem. 
Domni  Arberti  majoris  prioris  infirmitatibus,  tan- 
quam  antiqui  ac  familiaris  amici,  nostro*doIore 
compalimur.  Domnum  quoque  Petrum,  vestris  4it- 
teris  specialiter  inditum,  specialiter  et  ipsi  saluta- 
mus.  Pro  visitatione  etiam  quam  nobis  vir  egre- 
gius  prior  claustrensis  et  domnus  Hugo  de  Greceio 
nuper  exhibuere,  paternitati  vestrse  gratias  agimus 
Incolumem  vos  assiduo  virtutum  profectu,  ad  no- 


(3)  Garthusia  Durbonensis    in    ProTincia ,   dicecasis  Yaplncensls. 


595 


GUIGONIS  1  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


696 


8lnim  et  totitls  Ecclesiae  gaudium,  clementia  divina  A.  suum  de  monte  Oreb  (Exoi.  xxxiii,  5).  Itemque  alias 


conservel.  Apud  fratres  nostros  noslra  commenda- 
lione  non  indigetis.  Ipsemet  enim  vcstris  meritis 
vestrisque  litteris  eorum  visceribus  veslram  memo- 
riam  insolubiliter  alligastis.  • 

III. 

Ad  Haymericum  cardinalem  et  canceUarium,  -- 
Monet  duos  esse  hostes  quibuscum  maxime  sit 
pugnandum,  et  contra  Ecclesix  advcrsarios  non 
armis  corporalibus^  sed  humilitate  et  pasnitentia 
utendum, 

(Opp.  S.  Bern.  edit.  Mabill.,  vol.II,  p.  1054.) 

\ .  Domino  et  amico  in  Christo  reverendissimo,  se- 
dis  aposlolicae  cancellario  Hayiierico,  amici  (si  ta- 


luxit  populus,  et  nullus  eorum  indutus  est  ex  culto 
suo.  Sicut  el  Ninivitarum  rex,  homo  gentilis,  adunius 
hominis  ignoti  vocem  et  naufragi,  descendit  de  solio 
suo^  et  abjecit  vestimenta  sua  a  se ,  et  indutus  est 
sacco,  etsedit  in  pulvere,  et  clamavit  ad  Dominum 
(Jon.  III,  6) ;  eamdem  austeritatem  non  solum  omnis 
aetatis  et  sexus  homines,  sed  jumcnla  subire  com- 
pellens.  Et  nos  itaque  Dominici  corporis,  quod  est 
Ecclesia,  cruenlam  scissioncm,  quam  nonnisi  no- 
stris  evenisse  credendum  est  meritis,  nec  immotis 
visceribus,  nec  siccis  aspiciamus  oculis ;  alioquin 
pretiosis  omati  vestibus,  herminiis  et  griseis  confoti 
pellibus,  nnmerosis  ct  exquisilis  rcfccli  dapibus, 
plumis  instar  Sardanapali  non  tam  imposili  quam 


men  dignum  est)  ejus,  et  sui  Carlhusienses  fralres,  t>  immersi  moliibus,  divinam  indignationem  quomodo 


terrena  despicere,  et  amare  coclestia. 

Quam  grata  fuerit  nobis  veslra  pripsenlia  recor- 
datione  sentimus  unde,  qusesumus,  sic  agite  ut  cum 
ab  his  diebus  qui  secundum  Apostolum  mali  sunt, 
et  secundum  Psalmislam  sicut  umbra  dcficiunl,  ad 
dies  bonos  et  annos  aeternos  transieritis^  non  de 
nostra  (^quid  enim  nos  vel  sumus  vel  erimus  ?)  sed 
de  illius  visione  et  societate  cum  sanclis  omnibus 
Istemini,  propter  quem  nostram  et  obscurilatem 
nosse,  et  necessitalem  supplere,  et,  quod  longe 
pluris  ducimus,  tot  et  tantis  ecclesiasticis,  quibus 
nunquam  caretis,  interpositis  negoliis,  lalebras  no- 
stras,  non  solum  humiliter^  sed  et  laboriose  pene- 
trare,  nosque  ipsos  oculo  ad  oculum  invisere,  et  ore 
ad  os  loqui,  non  est  dedignala  vestra  sublimilas  ;  a 


nostris  pulamus  placandam  precibus  ?  et  non  ma- 
gis  metuimus  ne  tum  prophctica  contra  nos  diriga- 
tur  invectio,  dicaturque  :  Yxqui  opulenti  estis  in 
Sion,  et  confiditis  in  monteSamarice,  opiimateSj  ca- 
pita  populorum,  ingredientes  pompatice  domum 
Israel !  qui  comeditis  agnum  de  gregc^  et  vitulos  de 
medio  armenti^  quidormitis  in  lectis  ebumeis,  et  la- 
scimtis  in  stratis  vestris !  (Amos  vi,  10.)dequibus 
concluditur,  et  nihil  patiebantur  super  contritione 
Joseph. 

3.  Erubescarausadhoc,  dulcissime,  sero  cognite, 
brevi  conspecte,  cito  rapte,  et  corporalibus  oculis 
nunquam  deinccps  forte  conspiciende  :  ab  amoris 
tamen  noslri  complexibus  nullis  casibus,  nullis 
avcllende  temporibus.  Erubcscamus  ad  hoc,  nosque 


quo  solo  summo  beneficio  et  bono,  societate  scilicet  ^  ipsos,  si jpossumus,  deflcamus,  quod  et  Judaicam  el 


et  visione  Dei,  non  spatiis  locorum  aut  temporum 
(semper  enim  est  et  ubique,  et  ipso  vivimus,  mo- 
vemur  et  sumus)  sed  merilis  sejungimur  peccalo- 
rum,  sicut  scriptum  est  :  Non  est  abbreviata  manus 
Dominit  ut  salvare  nequeat ;  neque  aggravata  auris 
ejus,  ut  non  exaudiat :  sedpeccata  vestra  diviserunt 
inter  vos  et  Deum  vestrum{Isa,ux,  1).  Quaequoniam 
pene  cuncta  de  mentis  elatione  aut  de  carnis  ve- 
niunt  voluntale,  quorum  nobis  alterum  cum  belluis, 
alterum  cum  angelis  est  commune,  sed  reprobis, 
nitendum  summopere  est  ut  et  menlis  superbia  pre- 
matur  humilitate,  et  carnis  luxuria  sobrietate.  Hinc 
Domihus  :  Videte,  inquit,  ne  graventur  corda  vestra 
in  crapula,  et  ebrietaie,  et  cuns  hujus  vitas  (Luc.  xxi, 


genlilem  videamur  superasse  duritiam,  dum  illi  di- 
vinam  severitatem  media  ciborum  el  vilitate  simul 
atque  asperitate  mitigant  vestium,  nos  in  peccatis 
mullis  atque  pcriculis,  nec  gloricC  modum  damus, 
neque  dehciis.  Neque  enim  agnum  jam  de  grege, 
aut  vitulos  tanluin  de  medio  armenti,  sed  gregcs 
integros  el  armenta  tota  consumimus.  In  modum 
quippe  Amalech,  cum  innumera  multitudine  bo- 
minum  et  jumentorum  supervenientes  ccclesiis 
cuncta  complemus,  quidquid  tetigeiimus,  devastan- 
tcs ;  nec  his  contenti,  tibulas,  cruces,  calices,  et  sa- 
cras  spoliamus  imagines.  Et  ut  quid  boc  ?  forte  ut 
paupercs  sustcntentur,  monasteria  construantur, 
captivi  redimanlur?  Non  ita  :  sed  potius  ut  ad  in- 


34).  Ilemque  :  Dwctfeame^uia  7/11^ wsttw^^/iMmt- D  terficiendos  Christianos  et  sagittarii,  et  ballislarii. 


lis  corde  {Matth.  xi,  29). 

2.  Non  ergo  in  mulla  nostra  diffundatur  intentio. 
Duo  sunt  taalum  adversus  qua3  nobis  totis  est  viri- 
bus  dimicandum  :  elalio  in  mcnle,  voluptas  in  cor- 
pore.  His  superatis,  nil  remanebit  vincendum,  nil 
supererit  meluendum.  Cupiditas  cnim  rerum  extc- 
riofum  non  ob  aliud  inflammalur,  nisi  ut  his  modis 
omnibus  serviatur.  Contra  quse  si  nostrum  senti- 
mus  non  satis  esse  conatum,  divinum  imploremus 
auxilium ;  sed  impl5remus  humiliter,  imploremus 
devote,  corde,  ore,  actu,  habitu.  Dictum  quippe 
Israelitico,  cum  peccasset,  est  populo  :  Jam  nunc 
pone  omatum  tuum.  Deposuerunt  ergo  ornatum 


equites  et  lanccarii  conducantur  ;  et  his  eripiant  res 
et  animas  ,  pro  quibus  debuerunt  ponere  suas.  Proh 
dolor !  a  summis  hodic  pontificibus,  et  per  totum 
pene  orbem,  exemplo  sedis  aposlolicae,  fraler  in  fra- 
trem,  id  est  Christianus  in  Christianum,  sacra  pe- 
cunia  conducitur  et  armatur ;  et  talibus  triumphis 
Ecclesia  mater  gratulatur,  ct  post  baec  totis  roanibus 
cruenta  conscienlia  divina  pergitur  ad  sacrificia. 
Si  hoc  ferendum,  quid  reprehendendum  ? 

4.  Al  regalia,  aiunt,  haec  sunt,  et  de  imperatoris 
sumpta  palatio.  Non  negamus.  Atque  utinam  in  pa- 
latiis  mansissent  semper,  non  in  sacranis,  iroo 
magis  nec  in  palatiis  unquam  fuissent,  nec  in  ec- 


597 


EPISTOLiE. 


598 


clesiis  I  Quanto  enim  melius  Ecclesiae  palatiis  leges,  A 
quam  palalia  darentEccIesiis?  nunquid  eniraEcclesiad 
palatiis,  et  non  potius  palatia  docenda  commissasunt 
Ecclesiis  ?  autpalatia  Christum  Ecclesiis,  non  Ecclesis 
dedere  palatiis  ?  Quanto  erg^o  reclius  a  nobis  reges 
cilicia,  quam  nos  ab  eis  purpuras  sumeremus  1 
Quanto  utilius  ipsi  nostram  paupertatem,  nostra  je- 
junia  susciperent,  atque  humilitatem,  quam  nos 
eorum  avaritias,  delicias  atque  elationem  ?  Quod  si 
quis  in  Ecclesiis  vel  ecclesiasticis  tentaverit  quid 
horum  arguere  personis,  nonne  statim  respondebi- 
tur  boc  agentibus  :  Quid  agis  ?  Quid  me  meis,  con- 
tra  evangelicam  sententiam  meliorcm  vis  facere 
magistris  f  Nunquid  non  Ecclesia  Romana  variis, 
griseis,  herminiis,  marturinis,  jugulatis,  et  lum- 
batis  (4),  nec  non  et  sericis  abutitur  indumentis  ?  -n 
Nunquid  Ecclesia  Romana  convivia  respuit,  exer- 
citum  non  conducit,  bella  non  conficit  ?  Non  est  au- 
tem  discipulus  supra  magistrum,  neque  apostolus 
major  eo  qui  misit  illum  ;  sed  potius  perfectus  om- 
nis  erit,  si  sit  sicut  magistcr  ejus.  Quid  ad  haec  di- 
cetur  ?  Videtis  in  quara  arcto  constituti  sumus.  Aut 
enim  quod  malum  est,  bonam  dicere,  aut  Deo  re- 
gente  prorsus  non  faciemus ;  aut  apostolicam  se- 
dem  (quod  quis  audeat  ?)  reprehendere  ;  aut,  quod 
forte  tutius  est,  omnino  tacere  compellimur.  Et  o 
apostolorum  tempora  infelicissima,  in  quibus  ad 
Dei  regnum,  nisi  per  famem  et  sitim,  frigus  et  nu- 
ditatem  aditus  non  patebat  !  0  viros  illos  ignorantise 
tenebris  involutos,  et  omni  miseratione  dignissunos ! 
qui  ut  ad  vitam  quoque  pertingerent,  propter  ver- 
ba  labiorum  Dei,  tam  duras  vias  custodiebant,  et  ^ 
haec  nostra  compendia  nesciebant. 

5.  Haec  non  doctoris  aut  reprehensoris  auctori- 
tate,  sed  dolentis  et  lamentantis  affectu  fuderimus, 
zelo  domus  Dei,  cujus  diligimus  decorem,  rodente 
viscera  nostra,  rogantes  et  obsecrantes,  si  non  in 
caeteris,  in  vobis  saltem  nonnihil  proferant  fructus. 
Si,  inquam,  hi  cum  quibus  conversamini,  saluti  su® 
aut  nullam,  aut  parvam,  aut  non  sufficientem  adhi- 
bent  curam,  vos  tamen,  vestri  non  immcmores, 
animam  vestram  nolite  ncgligere.  Scriptum  cst 
enim:  Custoditemetipsumetanimam  tuam  sollicite 
{Deut.  IV,  9);  et  iterum  :  Miserere  animas  tux  pla- 
censDeo  {Eccli.  xxx,  24)  ;  itemque  :  Omni  custodia. 
conservacor  tuum  {Prov.  iv,  23);etDominus  :  Quid 
prodestf  ait,  homini,  si  mundum  universum  lucretur,  D 
animcB  vero  stue  detrimentum  patiatur  ?  aut  quam 
commutationem  dabit  homopro  anima  sua  ?  (Luc  ix, 
25.)  Non  igitur  ejus  vobis  curam  eripial  aut  favor 
principum,  aut  nitor  ornamentorum,  aut  frequentia 
negotiorum,  aut  gloria  pomparum,  aut  deliciae  con- 
viviorum,  aut  oblatorum  quantitas  ulla  donorum. 
Semper  et  ubique  vestro  versetur  in  animo,  quia 
nescitis  in  tremendo  Christi  judicio  cum  quibus  fu- 
turi  sitis,  utrum  cum  illis  quibus  dicitur  :  lie  ma- 
ledictiy  aut  cum  illis  qui  audient  :  Venite,  bene- 
dicti.  Yalete.  Deus  Pater,  qui  eduxit  de  mortuis 


Pastorem  magnum  ovium  in  sanguine  Testamenti 
asterni,  Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  aptet 
vos  in  omni  bono,  ut  faciatis  voluntatem  ejus  fa- 
ciens  in  vobis  quod  placeat  coram  se,  per  Jesum 
Christum,  cui  estgloriain  ssecula  saeculorum,  amen. 
Nobis  autem  misereatur  idem  ipse  omnipotens  Deus, 
per  vestras  et  totius  Ecclesiae  Romanae  intercessio- 
nes  et  opera  sacra,  exhilarans  corda  nostra  fragran- 
tissimis  et  saluberrimis  odoribus  famae  vestrae,  et 
continuisin  veritate  profcctibus.  Iterum  valete.  Sa- 
lutate  nobis  reverendos  Patres  Albanum  scilicet  et 
Ostiensem  episcopos  [Matthafum  et  Albericum]  :  et 
si  quos  alios  vestrae  visum  fuerit  discretioni.  Yalete 
tertio.  Habetote,  quaesumus,  domum  istam  in  mente 
vestra,  sicut  ipsa  vos  reclusit  in  sua. 


IV. 


Ad  Hugonem  S.  militice  priorem,  —  Docet  qua  ror 
tione  bellum  spirituale  sitagendum, 

Dominis  et  amicis  in  Christo  charissimis  ac  reve- 
rendissimis,  Hugoni,  sanctae  militiae  priori,  et  omni- 
bus  qui  reguntur  ejus  consilio,  servi  et  amici  Car- 
thusiae  fratres,  spiritualium  simul  et  corporalinm 
Christianae  religionis  hostium  victoriam  plenariam 
et  pacem  per  Christum  Dbminum  nostrum. 

i .  Quoniam  in  revertendo ,  sicut  in  veniendo, 
praesentiae  vestrae  gratissima  allocutione  frui  nequi- 
vimus,  visum  cst  nobis  ut  perlitteras  vobiscum  sal- 
tem  pauca  colloqueremur.  Ad  corporea  quidem  bello 
pugnasque  visibiles  dilectionem  vestram  exhortari 
nequaquam  novimus ;  ad  spiritualia  vero,  in  quibus 
et  quotidie  versamur,  etsi  excitare  idonei  non  su- 
mus,  admonere  saltem  desideramus.  Frustra  quippe 
exteriores  hostes  impetimus,  si  non  prius  intimos 
superamus.  Et  pudendum  nimisest  etindignumquo- 
rumlibet  velle  ditioni  nostrae  subjicere  agmina,  si 
non  prius  nostra  nobis  subjecta  fuerint  corpora. 
Quis  enimferat  exterius  in  amplas  terras  extendere 
velle  nos  dominationem,  et  exiguis  cespitibus,  id 
est  camibus  nostris,  ignominiosam  perpeti  vitiorum 
servitutem  ?  Acquiramus  itaque,  dilectissimi,  prius 
nosmetipsos,  ut  secure  deinceps  ad  exteros  pugne- 
mus  inimicos  ;  mentes  nostras  prius  a  vitiis,  dehinc 
terras  purgemus  a  barbaris. 

2.  Non  igitur  regnet  peccatum  in  nostro  mortali 
corpore  ad  obediendum  desideriis  ejus ,  nec  exhi- 
beamus  membra  nostra  arma  iniquitatis  peccato, 
sed  exhibeamus  nos  Deo,  tanquam  ex  mortuis  vi- 
ventes,  et  membra  nostra  arma  justitiae  Deo,  et  si 
caro  concupiscit  adversus  spiritum  indomabiliter. 
Hcec  enim,  inquit  Apostolus,  sibi  invicem  adversan- 
tur,  ut  non  qucecunque  vultisfaciatis.  Vellemus  nam- 
que  omni,  si  fieri  posset,  carere  concupiscentia. 
Sed  si  in  hac  vita,  quae  tota  tentatio  est,  concupi- 
scentia  ad  plenum  carere  non  possumus,  concu- 
piscentiis  saltem  non  serviamus.  Ad  quod  quia  viribus 
nobis  parum  sufficientes  sumus,  confortemur  in  Do- 


(4)  Lambatae  sunt  braccae  modics  et  breves. 


599 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


600 


mino  et  in  potentia  virtutis  ejus,  induamusque  ar-  A 
maturam  Dei,  ut  possimus  stare  adversus  insidias 
diaboli.  Non  emm,  .sicut  ibidem  scquitur,  co//uc^a^io 
nobis  est  adversus  camem  et  sanguinem,  sed  adversus 
principesetpotestates,  adversus  miindi  rectores  tene- 
brarunif  contraspiritualianequiticein  ccelestibuSf  i(l 
est  contra  vitia  et  eorum  incentores  nequissimos 
spiritus.  Qui  si  (quod  et  David  rogat)  nostri  domi- 
minati  non  fuerint ,  tunc  immaculati  erimus ,  et 
emundabimur  a  delictis  maximis. 

3.  Stemus  ergo  succincti  lumbos  nostros  in  veri- 
tate,  et  calciati  pedes  in  praeparatione  Evangelii  pa- 
cis,  in  omnibus  sumentes  scutum  fidei,  in  quo  pos- 
simus  omnia  tela  nequissimi  ignea  exstinguere  ;  ca- 
put  galea  salutis  obtectum,  dexteram  gladio  salutis 
munitam  habentes.  Curramus,  non  quasi  in  incer-  n 
tum  ;  pugncmus,  non  quasi  aerem  verberantes ;  sed 
castigemus  corpus  nostrum,  et  subjiciamus  servi- 
tuti,  quia  hic  est  hominis,  id  est  animalis  ad  Dei 
imaginem  conditi,  status  ordinatissimus,  cum  et 
caro  servit  spiritui,  et  spiritus  subditur  Conditori. 
In  hoc  bello  tanto  erit  quisquc  robustior,  tantoque, 
regente  et  protegente  Deo,  numerosis  prostratis  ho- 
stibus  triumpho  gloriosiore  sublimior,  quanto  per 
omnia  sategerit  es^se  humilior;  tantoque  econtra  ad 
omnia  bona  infirmior  et  inconstantior,  quanto  vo- 
luerit  esse  superbior.  Deus  enim  resistit  superbis. 
Non  ergo  opus  est  ut  ad  debellandos  eos  aliunde 
quaeratur  pugnator,  quibus  omnipotens  resistit  pras- 
liator.  Quos  contra  David  dicit  :  Custodiens  parvulos 
Dominus  ;  atque  idipsum  experlus  in  seipso  sub- 
junxit :  Humiliatus  sum  et  liberavit  me,  Utamur  ^ 
exemplo,  si  simili  cupimus  uti  remedio.  Faciamus 
quod  fecit,  si  desideramas  quod  accepit  ;  humilie- 
mur;  ut  a  malis  omnibus  liberemur.  Apostolus  etiam 
de  Domino  Jesu  Christo  :  Humiliavit,  inquit,  semet- 
ipsum,  factus obediensusqueadmortem,  mortemau- 
tem  crucis.  Nec  incassum.  Propter  lioc  enim,  ait,  et 
Deus  exaltavit  illnm^  et  donavit  illi  nomen,  quod  est 
super  omne  nomem,  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu 
flectatur,  caslestium,  ten'estrium,  etinfernorum  et 
omnis  Hngua  con/iteatur  quod  Dominus  Jesus  Chri- 
stus  est  in  gloiia  Dei  Patris.  Et  hinc  quoque  vel 
maximesumamus  cxemplum,  si  ardemusadpra^mium. 
Faciamus  quod  fecit ,  ut  sequamur  quo  praecessit. 
Sectemur  viam  tantae  humilitatis,  ut  perveniamus  ad 
gloriam  Dei  Patris.  Omnis  enim  qui  se  humiliatD 
exaltabitur,  et  qui  se  exaltat,  humiliabitury  testante 
eodem  Domino  nostro  Jesu  Christo..  qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  ct  regnat  Deus,  per  omnia  sae- 
cula  saeculorum.  Amcn.  Omnipotentissima  miseri- 
cordia,  et  misericordissima  omnipotentia  Dei ,  tam 
in  spiritualibus ,  quam  eliam  corporalibus  praeliis 
faciat  vos  semper  et  felicissime  pugnare  et  glorio- 
sissime  Iriumphare.  Optamus  vos  bene  valcre,  et  in 
sacris  quie  tuemini  locis ,  nostri ,  cum  oratis  ,  me- 
moriam  habere,  charissimi  et  praestantissimi^  et 
meritis  insignissimi  fratres.  Has  litteras  per  duos 
diversos  nuntios  transmisimus ,  ne  quo  impedimento 
(quod  absit)  non  quirent  pervenire,  quas  petimus, 
ut  cmictis  fratribus  exponi  faciatis. 


V. 


Ad  Innocentium  papam  IL  —  Consolatur  summum 
ponti/icem  adversus  schismatis  molestias, 

Domino  et  Patri  charissimo  ac  reverendissimo 
apostolicae  sedis  summo  pontifici  innogentio,  senri 
et  filii  Carthusiae  pauperes,  illam  quam  mundus 
dare  non  potest  paccm,  suaeque  paternitatis  devotam 
servitutem^  et  non  necessarium  licet  obsequium. 

Multas  ad  vestri  apostolatus  sacratas  aures,  etc. 
Videin  Innocentio  11,  adan,  1143. 

vr. 

Hugonis  Gratianopolitani  episcopi,  Guigonis  et  Car- 
thusiensium  fratrum  epistola  ad  Patresinsynodo 
I  Otrensi  congregatos  propter  necem  Thonus, 
Sancti  Victoris  Parisiensis  prioriSy  ab  impiis  cru- 
deliter  occisi. 

(Labbe,  ConsiL,  X,  col.  975.) 

Dominis  et  Patribus  in  Chrislo  reverendissimis, 
archiepiscopis,  episcopis  et  caeteris  religiosis  per- 
sonis  in  praesentem  locum  defendendae  justitiae  gra- 
tia  congregratis,  Hugo,  Gratianopolitanae  Ecclesiae 
vocatus  episcopus,  et  filii  ejus,  Carthusiensium 
pauperum  servus  inutilis  GuiGo,  et  qui  secom  suot 
fratres,  agenda  cognoscere^  cognita  viriliter  adim- 
plere  per  Christum  Dominum  nostrum. 

Quod  homines  sumus,  ad  naturam  ;  quod  justi, 
ad  meritum  ;  quod  episcopi,  vel  presbyteri,  vel  ar- 
chidiaconi,  vel  aiiquid  hujusmodi,  ad  ecclesiasticum 
pertinet  officium.  In  primo  existimus,  in  secundo 
salvamur,  in  tertio  providendi  aliis  que  subtiliora 
sunt,  potestatem  accipimus.  Duo  ergo  priora  ad  dos, 
tertium  refertur  ad  proximos.  Quod  si  manifestum 
fuerit,  juxta  illud  ficulneae  evangelicae  exemplar, 
quae  tandiu  exspectata  fructum  non  attulit,  ofBcium 
nos  inutiliter  habere  susceptum,  nulla  justa  cur  in 
eo  relinquamur  remanebit  occasio.  Quid  ergo  si  non 
solum  inutiles  Ecclesiae,  sed  etiam  pemiciosi,  vel 
verbis  vel  exemplis  exstiterimus  f  Nonne  non  solum 
dejici,  sed  etiam  digni  sumus  puniri  ?  Etsi  igitur 
beati  Thomae,  et  cseterorum  qui  recenter  lotis  in 
sanguine  Agni  stolis  suis  ad  coelestia  demigrarunt, 
in  conspectu  Domini  mors  pretiosa  mundana  oltione 
non  egeat,  tamen  si  Ecclesiam  Dei,  sine  qua  nec 
publica3  ressalvaesunt  nec  privatae,  utilitate  careat 
disciplince,  rogamus  supplices  et  obsecramus,  qua- 
tenus  armatura  fidci  protecti;  et  rectitudinis  zelo 
succensi,  et  sanctorum  Mosis,  Phinees,  Mathathiae, 
beatorum  quoque  apostolorum  Petri  et  Pauli  adver- 
sus  Simonem,  Ananiam  et  Barjesu  pie  desaevieutium, 
maximeque  ipsius  Domini  venditores  de  templo 
caedendo  proturbantis,  exemplis  animati,  in  sacrile- 
gos  homicidas  ecclesiastici  rigoris  intrepide  gladium 
producatis,  eosque,  si  fieri  potest,  omnibus  sacro- 
rum  officiis  privelis  et  beneficiis,  quatenus  omnis 
Israel  audiens  timeat,  et  nequaquam  ultra  quispiam 
faciat  simile.  Ipsi  enim  magis  quam  homicidae,  in 
quorum  cruentas  delicias;  vota  complenda,  et  odia 
satianda,  sanctorum  sunt  corpora  laniata.  Qai  nisi 


60i 


MEDITATIONES. 


6011 


tant»  neqaitis  non  solum  fructu  caruerint ,  sed  et  A  profundite.  Iterum  valete.  Participes  nos  faciatDeus 
poenam  senserint,  omnibus  apud  nos  justitiae  defen-      sanctorum  operum  yestrorum ,  gestonim  et  geren- 
soribus  similia  sunt  metuenda.  Yalele.  Orate  pro      dorum.  Valete  tertio  cum   reverendis  principibus 
nobis,  et,  sacris  elevatis  dextris  super  partem  mundi      Blesensi  et  Nivemensi. 
in  qua  siti  sumus,  benedictionem  et  obsecrationem 


GUIGONIS 

MAJORIS  CARTHUSLE  PRIORIS  GENERALIS  QUINTI 

MEDITATIONES. 

{Bibliotheca  Patrum  Lugdun.,  tom.  XXII,  pag.  1164.) 


CAPITULUM  PRIMUM. 

De  veritate  et  pace,  et  quomodo  per  solam  veritatem 

pax  habetur. 

Yeritas  ponenda  est  in  medio,  tanquam  pulchrum 
aliquod.  Nec  judices  si  quis  eam  abhorret ,  sed 
compatere.  Tu  vero  cum  ad  eam  venire  desideres, 
cur  respuis  eam,  cum  de  tuis  vitiis  increparis  ?  Yide 
quanta  patiatur  veritas.  Dicitur  ebrioso  :  Ebriosus 
es  ;  luxurioso ,  superbo  linguosoque,  similiter.  Hoc 
autem  venim  est.  Insaniunt  tamen  illi  protinus  ,  et 
Teritalem  in  suo  prsedicatore  persequuntur  et  occi- 
dunt.  Yide  quantum  honoratur  mendacium.  Dicitur 
pessimis  et  vitiorum  omnium  servis  :  Boni  domini. 
Placantur,  gaudent  et  mendacium  ipsum  in  ita  lo- 
qaente  venerantur. 

Sine  aspectu  et  decore,  cruciquc  affixa  adoranda 
est  veritas. 

Quanto  quaeque  creatura  nobilior  est  ct  potentior, 
tanto  libentius  subditur  veritati ;  imo  hinc  potens  et 
nobilis,  quia  subditur  ei. 

Pungunt  temporalia,  cur  non  fugis  ad  alia,  id  est 
ad  veritatem  ? 

Ideo  ultra  omnia  adversa  amara  est  nobis  veritas, 
quia  singuls  adversitates ,  singulas  aut  plures  op- 
pugnant  voluptates.  Yeritas  autem  simul  omnes  ca- 
lumniatur. 

Si  colores  omnes ,  et  csetera  quae  per  oculos  ex- 
periri  possunt  esses  expertus,  aut  ab  aliis  sensibus 
corporis  sis  expertus ,  si  rumores  omnes  aut  recita- 
res,  aut  audires,  quae  utilitas  ?  Sic  nec  in  tantis  quae 
expertus  es  vel  audisti. 

Neminem  odisse  potes.  nisi  tua  iniquitate.  Nam 
etiam  iniquis  optarebonum,  sanctorum  est.  Yeri- 
tatem  tantum  et  pacem ,  quae  ex  ea  procedit  amare 
oportet. 

Minister  veritatis  amet  quod  ministrat ,  et  cui  mi- 
nistratur.  Et,  cum  idipsum  ab  alio  ministralur  sibi, 
cum  gratiarum  aclione  suscipiat,  tanquam  id  quod 
amat. 

Charitas  sit  tibi  causa  dicendi  veritatem,  tanquam 
medeDdi.  Qaod  si  quis  etiam  non  recipit ,  aut  com- 


B  pateris  ei,  aut  non  eum  diligis,  aut  id  quod  spemit 
vile  ducis,  tanquam  si  respuat  seger  salubrem  medi- 
cinam. 

Yeritatem  sine  fine  pax  sequitur  communis  cum 
angelis  ;  mendacium,  labor  et  dolor,  communis  cum 
diabolo.  Non  defenditur  veritas  sed  tu  illa  indi- 
ges. 

Amara  et  insuavis  est  veritas  generi  tuo  nimis 
valde,  non  suo ,  sed  eorum  vitio ;  sicut  lux  fulgens, 
infirmis  oculis.  Yide  ergo  ne  tu  eam  amariorem  fa- 
cias,  dum  non  eam  sicut  debes  dicis^  id  est  chari- 
tate ;  sicut  enim  pius  medicus,  qui  saiubrem  et 
amaram  segro  dat  potionem,  linit  oram  vasis  melle, 
ut  quod  (dum  est  dulce)  libenter  sumitur,  etiam 
quod  salubre  est,  hiatu  facile  capiatur.  Prodesse  au- 

n  tem  hominibus  tuum  officium  totum. 

Si  dicis  veritatem  non  amore  veritatis ,  secl  desi- 
derio  laedendi  alium ,  non  prsemium  dicentis  verita- 
tem  ,  sed  pcenam  conviciatoris  assequeris. 

Yide  quantum  supplicii  passurus  es,  cum  lux  vera 
perfecte  ostenderit  te  tibi ;  si  tantum  cruciatur,  cui 
uno  verbo  aliquid  malorum  suorum  ostendis.  Tunc 
enim  patebunt  consilia  cordium. 

Jlqualitcr  peccas  cum  vel  alium  vituperas,  vel  ab 
alio  vituperaris ;  in  utroque  enim  veritatem  aut  pro 
malo  recipis,  aut  pro  malo  irrogas.  Qui  ergo  te  fla* 
gellare  voluerit,  vitam  tuam ,  id  est  veritatem  arri- 
piat ;  per  illam  te  caedat  et  cruciet. 

Yeritas  est  vita  et  salus  aetema.  Debes  ergo  com- 
pati  ei  cui  displicet.  In  tantum  enim  est  mortuus  et 
D  perditus.  Tu  autem  perversus  non  ei  diceres  verita- 
tem,  nisi  putares  amaram  illi  esse  atque  intolerabi- 
lem.  Ex  te  enim  metiris  alios.  Sed  hoc  pessimum 
est  quando  ut  placeas  hominibus  ,  dicis  veritatem, 
quam  diligunt  et  mirantur  sicut  diceres  mendacia 
aut  adulationes.  Non  ergo  vel  quia  dispiicet  vel  quia 
placct ,  diccnda  est  veritas ,  sed  ut  prosit.  Silenda 
est  autem  tantum  ne  noceat ,  sicut  lux  infirmis 
oculis. 

Panis ,  id  est  veritas ,  confirmat  cor  hominis  ne 
succumbat  corponim  formis. 


603 


GUIGONIS  I  CARTflUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


604 


Bealus,  cujus  mens  soluraraodo  cognitione  etA 
amore  veritatis  movetur  sive  afficitur ,  corpus  vero 
ab  ipsa  tantummodo  mente.  Ita  enim  et  corpus  a 
sola  veritate  movetur.  Si  enim  nullus  in  mente  mo- 
tus  nisi  veritatis ,  nullus  in  corpore  nisi  mentis 
nuUus  quoque  in  corpore  esset  nisi  veritatis,  id  est 
Dei. 

Propter  pacem  facis  orania ,  ad  quam  iter  est  per 
solam  veritatem ;  quae  est  adversarius  tuus  in  hac 
vita.  Ergo  aut  illam  tibi,  aut  te  illi  subjice.  Non  enim 
aliud  tibi  restat. 

Adversitas  monet  pacem  desiderare.  Tu  autem 
caecatus  id  desideras  quod,  dum  amas  atquedeside- 
ras,  impossibile  omnino  est  te  pacem  habere. 


CAPITULUM  II. 


De  utili  displicentia  sui  ipsius,  et  de  humili  con- 

fessione  peccatU 

Initium  redeundi  ad  veritatem,  est  displicere  [sibi 
in  falsitate.  Emendationem  praecedit  vituperatio 
NoQ  enim  libet  mulare  nisi  quod  displicet.  Qoia 
ergo  semper  indiges  mutari ,  semper  indiges  tibi 
displicere. 

In  omni  cura  quam  pro  salute  tua  geris ,  non 
est  uUum  officium  vel  medicamentum  utilias  tibi 
quam  teipsum  vituperare  atque  contemnere.  Qui- 
cunque  ergo  hoc  facit ,  adjutor  est  tuus.  Hoc  enim 
agit  quod  tu  agebas ,  aut  agere  debuisti,  ut  salvos 
fieres. 


Cur  rapis  in  te  id  quod  in  alio  ita  dispHcet,  id  est  g      ideo  tibi  places  quia  nihU  te  boni  a  te  habere  non 


ira  ?  Irasceris  ergo,  quia  iUe  irascitur.  Imo  jam  tibi 
irascere,  quia  irasceris.  Si  ita  ipsa  tibi  vere  dispHce- 
ret,  non  admitteres  eam,  sed  fugeres.  Quod  fit  tan- 
tummodo  tenendo  pacem. 

Non  gloriatur  lacus  quod  abundet  aqua ;  de  fonte 
enim  est.  Sic  de  tua  pace.  Semper  cnim  aliud  aliquid 
est  causa  pacis.  Tanto  ergo  infirmior  et  fallacior  est 
pax  tua  quanto  mutabilius  cst  id  unde  oritur.  Quam 
viUs  est  ergo  cum  oritur  ex  jucunditate  humanae 
faciei  ? 

Tulus  appetit  esse  omnis  homo.  Quod  tanto 
rainus  est  quanto  raagis  potest  inquietari.  Tanto 
enira  magis  potest  inquietari  quanto  sunt  paratiora 
habere  se ,  aliter  quam  vult,  ea  quse  diUgit.  Oicat 


inteUigis.  A  te  tibi  nil  nisi  malum.  NuUas  ergo  tibi 
grates  dcbes.  Malum  omne  a  te  tibi  est.  Poenas  itaque 
magnas  pro  vindicta  dcbes. 

Facile  est  iter  ad  Deum,  quoniam  exonerando 
itur ;  esset  autem  grave,  si  onerando  iretur.  In  tan- 
tum  ergo  tc  cxoncra  ut,  dimissis  omnibus ,  teipsum 
abnegcs. 

Qui  se  vilem  esse  novit ,  vituperationes  suas 
tanquam  suas  scntentias  quietus  suscipit  et  hu- 
milis.  Laudes  vero  respuit ,  tanquam  non  suas 
sententias. 

Cum  aliquis  de  te  malum  dicit ,  si  non  est  ita, 
eidem  nocct,  non  tibi ;  sicut  si  vocet  aurum  stercus, 
quid  auro  nocuit.  Si  verum  est  quod  dicitur  de 
te  malum ,  doceris  quid  caveas.  Qui  autcm  quod 


ergo  aliquis  hominura  tibi  :  Ego  tibi  malura  faciam  ;  0  ^^^^^  ^^^  ^j^j^  ^  ^^^  ^i  ^^^  l^^^^j^  3^^  gij,i  jp^i 


ego  tibi  pacem  auferam.  Cogitabo  quippe  de  te  malum 
aut  dicam.  Ecce  quam  paratus  es  mortificari  et 
turbari. 

Non  sint  teraporaUa  causa  pacis  tuae ;  tam  viUs 
enim  et  tam  fragilis  erit  quam  iUa.  Hsec  pax  tibi  eom- 
munis  erit  cum  brutis  ;  tua  sit  cum  angelis,  id  est, 
qu»  de  veritate  procedit. 

Quidquid  ob  pacem  et  beatitudinem  tenueras  et 
amaveras ,  eontemne  ,  nisi  pacem  et  beatitudinem 
omnino  vis  perdere. 

Pax  est  bonum  illius  animi  in  quo  ipsa  est.  Propter 
seipsara  igitur  appetenda  est,  tanquam  bonus  sapor. 
Tanta  sit  in  te ,  ut  et  malos  non  excludas. 


prodest.  Cum  vero  bonum  tibi  de  te  dicitur,  ut  quid 
rumores  quos  tu  meUus  nosti ,  narrantur  f  Tu  te 
solum  vitupera. 

Sua  vitia  quisque  fugiat ;  nam  aliena  non  noce- 
bunt. 

Continuum  mendacium  esthabitus  tuus,  etcorona 
tua ,  quoniam  quod  deest  significant. 

Cum  aUquis  dolet  se  commisisse  furtum ,  ob  na- 
tum  sibi  inde  opprobiura ,  non  eum  poeninet  furli, 
sed  dolet  opprobrium  incurrisse.  Nec  horret  aut  ma- 
lum  ducit  peccare ,  sed  puniri.  JusUs  autem  non 
aliud  est  peccare  et  aUud  puniri.  Ipsura  nirairum 
peccatum  atrocissimam  poenam  ducunt,  et  ideo 
nuUam  iniquitatem  impunitam  posse  esse,  eo  quod 
Non  turbetur  cor  vestrum,  negue  formidet  {Joan.  D  iniquitas  peccaU  magna  pcena  sil,  nihilque  pejus  ea 


XIV,  27),  Sabbatum  est  verum.  Hoc  celebrat,  qui  nec 
UUcitur  nec  cogitur,  hic  habet  se  in  potestate ,  hic 
potest  de  se  eleemosynam  facere ;  ut  sicut  aUus 
viderit  expedire,  iratus  sU  aut  placatus. 

Araor  temporalis  pacis  necessario  parit  inquielu- 
dinem  mentis.  Qui  crgo  habet  hanc  pacera  et  amat, 
necessario  caret  pace. 

Si  malefacientibus  tibi  non  invideas ,  erit  tibi  pax 
cum  eis. 

Sicut  per  simUitudinem  et  pacem  consistuut, 
ita  per  dissimilitudinera  et  discordiam  cuncta  in- 
tereunt. 


cuique  valeat  irrogari.  Et  idcirco  ipsam  prse  omni- 
bus  malis  cavcndam  ac  fugicndara  censent,  etiara  si 
nihil  aliud  raaU  cam  sequatar. 

Si  quem  odisse  debes  ,  neminera  ita  ut  te.  Nemo 
enim  tantum  nocuit  tibi. 

Si  nihU  meUoratur ,  nisi  prius  vituperatum ,  tunc 
qui  non  vult  vituperari,  non  vult  utique  meUorari. 
Scriptum  cst  cnim  :  Qui  odit  increpationes,  insipiens 
est  (Prov.  XII,  4) ;  Qui  autem  acquiescit  increpatio- 
nibusy  possessor  est  cordis  {Prov,  xv,  32). 

De  confessione, 
NuUus  pubUcano  esse  poterat  ad  aalotem  reditus, 


605 


MEDITATIONES. 


606 


nisi  humiliter  confessus  fuisset,  quod  ei  Pharisa&us  A  vestimenta.  Yestibus  indiges  contra  frigus,  non  co- 


superbe   improperaret. 

Hoc  solo  justus  cs,  si  ob  peccata  tua  te  damnan- 
dum  agnoscas  et  dicas.  Si  justum  te  dicis,  mendax 
es,  et  a  Domino  veritate  damnaris;  ut  contrarius  ei. 
Dic  te  peccatorem;  ut  verax  Domino  verilate  conve- 
niad  liberandus. 

Magnorum  est  pro  confitentibus  intercedere,  ut  eis 
ignoscalur  :  majorum  autem,  pro  his  etiam  suppli- 
care  bcnigne  qui  nondum  suum  recognoscunt  rea- 
tum,  ut  cognoscant,  et  pro  his  qui^  aut  quia  eru- 
bescunt,  aut  quia  amant  reatum  suum,  non  confi- 
tenlur,  ul   confiteantur. 

Omnis  anima  rationalis  volens  ulcisci  se,  hoc  ir- 
rogat  alteri  quod   sibi  ipsi  metuit,  et  abhorret   et 


lore  illo  vel  illo,  sic  cibo  contra  famem,  non  saporc 
illo  aut  illo. 

Yoluptas  bestiahs,  ex  sensibus  carnis;  diabolica 
vero,  omnis  fastus  et  invidiae  et  fallaciae ;  philoso- 
phica  vero,  nossc  creaturam;  angelica,  nosse  et 
amare  Deum. 

Quse  in  transitoriis  plus  delectant,  haccmagis  mor- 
tifera  sunt. 

Eadem  aut  pejor  est  stultitia,  genuflectere  hia 
quae  tu  feceris,  et  animum  inciinare  his  quse  de- 
struis,  id  est  saporibus  vel  aliis  sensibilibus. 

De  regionibus  congregavit  eos,  a  saporibus  scili- 
cet  et  odoribus,  et  carneis  tactibus  eruens  aniraos 
sanctos,  in  se  colligit. 


malum  ducit.  Nihil  autem  libenlius  ad  ulciscendum  -d     Ita  conanlur  homines   facere   veram  voluptatem 


se  quam  veritatem  arripit ,  nec  ullum  raalum  vene- 
natiore  mente  infligit.  Ergo  nil  sibi  magis  abhorret 
fieri  quam  verilatem  dici.  Hoc  quippe  adversarius 
de  alio  dicit  quod,  si  is  cui  dicitur  humililer  reco- 
gnoscit,  salutem  merealur  aetemam.  Qui  enim  adul- 
terura,  adulterum  vocat,  hoc  ei  dicit  pro  raalo  quod 
ipse  pro  salute  sua  fateri  debet  gratis.  Libenter 
ergo  hoc  recipiat,  nec  qua  intentione,  sed  quid  sibi 
dicatur  attendat. 

Qui  non  videri,  sed  esse  verax  veraciter  diligit ; 
nec  videri,  sed  esse  mendax  veraciter  raetuit,  slatim 
ut  se  mentitum  adverlit,  sibi  contradicil,  nec  ab  hoc 
ulla  eum  vcl  iraproperia  vel  damna  revocant.  Ma- 
vult  enim  verax  mori,  quam  mendax  vivere,  si  ta- 
mon  vivit  mendax,  cum  scriptura  sit :  Osquod  men- 
titur  occidit  animam,  (Sap,  i,  44^. 

IIoc  quod  vis  abscondere,  id  est  peccatura  tuum, 
improba  et  jam  non  erit  quod  abscondere  debeas. 
Delere  cnira  illud  potes,  abscondere  non  potes. 
Nihil  enim  opertum  quod  non  reveletur,  nec  occul- 
lum  quod  non  sciatur  Quare  ergo  morbum  raavis 
celare  quara  sanare?  Quoraodo  raorbos  tuicorporis 
libenter  aliis,  ut  corapatiantur,  ostendis,  et  si  nolunt 
credcre,  raiserum  te  habes,  augeturque  dolor,  sed 
et  irasceris,  et  ita  de  animae  aegritudinibus  ipsis  fa- 
cito. 

CAPITULUM  UI. 

De  voluptatibus  ac  vilibus  delectationibus  quinque 

sensuum, 

Vide  duas  experienlias  ingestionis  et  egestionis, 
quid  te  raagis  beatificet  quod  per  hanc,  an  quod  per 
illara  experiris.  Jlla  onerat  inutilibus,  haec  exone- 
rat.  Quid  prosit  ulruraquc,  circuraspice.  Hoc  est  to- 
tura  devorasse  expertum  esse.  Nil  ultra  spei  reraa- 
not.  Sic  in  omnibus  sensualibus.  Yide  ergo  quid 
beatitudinis  orania  hujusmodi,  sive  in  spe,  sive  in 
re,  in  te  effecerinl,  et  sic  cogita  de  futuris.  Gogita, 
inquara,  prospera  praeterita,  et  sic  futura  judica. 
Quae  speras,  peritura  sunt  orania.  Et  tu  quid  post 
haec  ?  AUquid  araa  ct  spera  quod  non  transeat. 

Pingi  vis  ligna  coloribus,  igne  consumenda,  cum 
ea  quae  consumia,  vis  esse  decora,  seu  cibos ,  seu 


sive  beatitudinem ,  quasi  aut  nulla  sit,  aut  fieri 
possit,  cum  ipsa  sola  sit,  fieri  vero  nullo  modo  pos- 
sit.  Id  autem  est  facere  sibi  beatitudinem  et  Deum ; 
et  putare  non  esse  bealitudinem,  et  non  esse  Deum. 

Vide  si  oranes  homines,  diraissis  omnibus  aliis 
rebus  quibus  intendunt,  uni  tantum  colori  aut  sa- 
pori  ex  toto  intendant,  quara  raiseri  foedi  stulti  erunt. 
Sic  sunt  et  raodo,  cura  tam  raultis  ac  diversis  rerum 
qualitatibus  intendunt.  Non  enira  raagis  plures  aut 
universae  creaturae,  Deus  noster  aut  nostra  salus 
sunt  quara   una  quseUbet  earum. 

Cura  gaudemus  unde  et  bruta,  id  est  de  luxuria, 
ut  canes ;  de  voracitate,  ut  porci,  et  caetera,  anuna 
nostra  fit  sirailis  aniraabus  illorura,  et  non  horre- 
mus.  Ego  autem  mallera  corpus  habere  canis  quam 
^  animam.  Et  tamen  si  corpus  nostrum  in  tantam 
canini  corporis  transiret  simiUtudinem,  in  quantam 
animae  caninae  similitudinera  anima  nostra  per 
luxuriam  transit,  quis  non  ferret  ?  quis  non  hor- 
reret  ?  Melius  autem  ac  tolerabilius  esset,  corpus 
nostrum  in  bestiam  commutari,  anima  in  sua  digni- 
tate,  id  est  Dei  imagine,  permanente,  quam,  corpore 
manente  humano,  animam  fieri  bestialem.  Et  haec 
rautatio  tanto  est  horribiUor  raagisque  deflenda, 
quanto  aniraa  praeerainet  corpori.  Unde  David  :  iVo- 
lite  fieri  sicut  equus  et  mulus^  quibus  non  est  in^ 
tellectus  (Psal.  xxxi.  9).  Non  enim  de  corporis 
hoc  simUitudine,  ne  sit  ridiculum,  dici  putandum 
est. 

Coaptare  aliquid,  sicut  cibum  aut  potum,  tantum- 
D  modo  ut  plus  delectet,  diabolo  cooperari  est  in  per- 
niciem  nostram,  et  acuere  gladiura,  quod  facilius  et 
altius  nostra  possit  viscera  pcnetrare.  Quanto  enim 
his  amplius  delectamur,  tanlo  gravius  ac  profundius 
vulneramur. 


CAPITULUM  IV. 

De  vanis  timoribuSj  doloribuSt  et  cruciatibus  /ilio' 
rum  hujus  sasculi,  quos  contrahunt  ex  peritu- 
rorum  cupiditate  et  amore. 

Sponte  se  irapUcat  horao  corporum  ac  vanitatis 
amori,  sed  veUt,  nolit,  cruciatur  timore  ac  dolore 
pro  eorum  interitu,  sive  cum  auferuntur  ipsa  cor* 
poEa,  sive  cum  ipse  vituperatnr.  Amor  enim  perit^*^ 


607 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


608 


rorum  est  quasi  fons  timonim  inutilium  et  dolorum,  A  quantum  laborat  propter  mundum,  natale  ejos  tan- 
ac  solliciludinum  universanim.    Pauperem   ergo  a     qiiam  martyris   ageretur. 


potente  liberat  Oominus,  solvendo  eum  a  vinculo 
mundani  amoris.  Qui  enim  nil  periturum  diligit,  ubi 
a  quolibet  potente  laedatur  non  habet,  et  omnino 
inviolabilis  est,  quia  sola  inviolabilia  sicut  diligcnda 
sunt,  diligit. 

Si  omnes  capillos  capitis  tui  abscindat  quis,  non 
te  laedet,  nisi  cum  eos  qui  capiti  adhaerent  tetigerit. 
Sic  te  non  Isedent,  nisi  ea,  quse  per  concupiscentiam 
in  te  fixere  radices,  quis  tangat.  Quae  pro  plura 
fuerint  et  magis  amata,  eo  plurcs  hac  vehementio- 
res  dolores  parient. 

Aut  exstingue  penitus  concupiscentiam,  aut  para 
te  ad  conturbandum,  id  est  ad  timendum  et  dolen- 
dum  ande  non  debes. 

Anima  humana  tandiu  in  se  cruciatur  quandiu 
potest  cruciari,  id  est  quandiu  aliquid  amat  praeter 
Deum.  Deum  enim  nequit  amittere  nolens.  Dimittere 
ergo  eum  potest,  non  amittere.  Nemo  enim  laeditur 
nisi  a  seipso. 

Quot  rerum  amoribus,  quae  tibi,  yel  quibus  tu  per- 
iturus  eras,  te  Dominus  liberavit  a  totidem  te  tristi- 
tiae  timoribus  et  doloribus  absolvit 

Dum  corporum  species  vel  forma;,  quibus  tibi  ad- 
haerentibus  foedaris,  pereunt  (tanquam  syllabae  suis 
temporibus  ,  Deo  modulantc),  cruciaris.  Eraditur 
enim  quae  increverit  rubigo. 

Nil  tibi  laboriosius  quam  non  laborare,  id  est 
contemnere  omnia  unde  labores  oriuntur,  universa 
scilicet  mutabilia. 

Yide  quanta  turba  generis  tui  pro  mundo  labora- 
vit,  et  non  solum  non  sunt  adepti ,  sed  insuper  se- 
ipsos  amiserunt.  Tu  autem  si  studueris,  plus  acqui- 
res  sine  ulla  conlparatione  quam  est  id  propter 
quod  omnes  laborant  aut  laboraverunt. 

Turbatio  animi  stulta,  ipsa  est  misera  ;  haec  fere 
semper  fit  in  te,  cum  causas  mortis  tuae,  id  est 
ea  quibus  male  adhaerebas,  corrumpit  Deus,  ut  ea 
deserens  vivas. 

Ancillam  diligis  turpiler,  id  est  crealuram ;  ideo 
tantum  cruciaris,  cum  Dominus  ejus  ,  id  est  Deus 
tuus,  agit  de  ea  quod  bene  vult. 

Uni  cx  syllabis  magni   carminis   adhaesisti ,   ideo 


Sicut  ex  glacie  frigus,  ita  ex  temporalium  amore 
timor  inutilis  animam  invadit,  et  caeterae  miseriae. 
Remove  a  te  universa  quae  tibi  timendi  causa  sunt, 
sicut  quse  frigoris.  Remove  dico  non  a  loco,  sed  ab 
animo.  Non  est  enim  timendum  nisi  quod  potest  et 
quod  expedit  vitari,  id  est  peccatum.  Quidquid 
autem  vitari  expedit,  vitari  et  potest,  adjuyante  Deo, 
id  est  iniquitas. 

Yide  quam  sis  in  potestate  hominum  ad  turban- 
dum  et  cruciandum.  Quam  facile  est  eis  vitaperare 
te  verbis ,  aut  cogitationis  opinione,  tam  facile  est 
perturbare.  Quid  ergo  ?  Si  displices  eis,  pertubaris. 
Ergo  in  <eorum  es  potestate.  Sive  quis  haec  faciat, 
-D  sive  non ;  tu  tamen  ita  ex  praeparatione  mentis  ex- 
positus  es.  Si  in  bono  displices  eis,  ipsis  hoc  nocet, 
non  tibi.  Labora  ego  tunc  mutare  corda  eorum, 
non  bonum  tuum.  ^)i  in  malo  dispUces  eis,  non  ip- 
sum  displicere  tibi  nocet,  imo  prodest,  sed  ipsum 
malum  tuum. 

Dicunt  martyres  Deo  :  Propter  te  morti/icamwr 
tota  die  {PsaL  xliii,  22) ;  tu  quibuslibet  vilitatibus : 
Propler  vos  conturbor  tota  die. 

Restringe  te  et  collige  undique :  ne  forte  volubi- 
litas  mutabilium  invcniat  te  in  ipsis,  et  crucieris. 

Quod  aliquo  modo  cruciaris^  sive  timendo,  sive 
irasccndo,  sive  odiendo,  sive  quolibet  modo  dolen- 
do,  tibi  tantummodo  imputa ,  id  est  concupiscentis 
tuae,  ignorantiae,  vel  torpori.  Quod  si  quis  vult  te 
G  laedere,  ejus  imputa  concupiscentiae.  Laesura  tua  et 
dolor,  indicium  est  peccati  tui ;  amasse  te,  scilicet 
laesibile  aliquid,  Deo  dimisso. 

Laesis  spectaculis  doles.  Tibi  et  errori  tuo  hoc 
imputa ,  qua  laesibilibus  inhaesisti.  Nam  in  tantum 
consuevit  homo  malum  omne  in  aliud  retorquere, 
ut  si  aut  in  lapidem  ofienderit,  aut  igne  adustus  fiie- 
rit,  ipsas  Dei  creaturas  culpare  ac  maledicere  au- 
deat ;  qua3  nisi  hoc  facerent,  tanquam  invalidae  al- 
que  emortuae  merito  culparentur,  et  non  potius  sus 
debilitatis  lugere  miseriam. 

Vide  quomodo,  tanquam  mare  tam  innumerabi- 
lium  formarum  corporearum  et  animorum  humano- 
rum  nunquamin  eodem  statu  permanentium,  nun- 
quam  sinaris  quiescere. 


turbaris  cum  canendo  procedit  cantor  sapientissimus.  _^ 

Subtrahitur  enim  tibi  svllaba,  quam  solam  araabas,  ^     Quamvis  sciat  nutrix   parvulum  accepto  passere 

laetaturum,  timet  tamen  summopere  ne  accipiat,  ac 
tanto  magis,  quanto  magis  eumdem  inde  laetaturum 
existimat,  certe  omnes  hominesetse,et  quosamant, 
gaudere  optant.  Cur  ergo  id  nutrix  puero  non  so- 
lum  non  optat,  sed  insuper  tanquam  magnum  ma- 
lum,  ne  habeat  cavet?  Certe  vult  eum  gaudere.  Cur 
ergo  et  unde  gavisurum  scit  subtrahit?  Cur  nisi  quia 
futuram  tristitiam  attendit,  cujus  esse  causam  istam 
novit  esse  laetitiam?  Scit  enim  profecto,  tanto  post 
haec  graviorem  trisliliam  animum  pueri  subituram 
quanto  vehementius  gaudium  tale  praecesserit,  ex 
quantitate  praesentis  utique  laetitiae,  fiiturse  tristitiae 
metiens  magnitudinem.  In  quo  facto  quid  aliad  mu- 


et  succedunt  aliac  ordine  suo.  Non  enim  canit  tibi 
soli,  nec  tuae  voluntati,  scd  suae.  Quae  autem  succe- 
dunt  syllabae,  ob  hoc  tibi  contrariae  sunt,  quia  im- 
peilunt  eam  quam  male   amabas. 

Quod  syllaba  in  carmine,  hoc  loci  aut  temporis 
obtinet  unaquaeque  res  in  mundano  discursu,  ideo 
ergo  cruciaberis  quia  delerioribus  inhaesisti,  et  suo 
ordinc  transcunt  tanquam  syllabae   in  carmine. 

Haec  omnia  quae  dicuntur  adversa,  non  suot  ad- 
versa  nisi  malis,  id  est  amantibus  creaturam  pro 
Creatore. 

Si  ille  aut  ille  tantum  laboraret  propter  Deum, 


609 


MEDITATIONES. 


610 


lier  isla  suggerit  esse  faciendum,  nisi  orania  illa  A  unius  tantum  spatio  contentus  est,  imo  ejeclis  aut 


gaudia  quse  subsequuntur  lamenta,  tanquam  pestem 
venenumque  vitanda  ?  Nec  atlendendum  quid  suavi- 
tatis  habeant  in  praescnti  dum  adsunt,  sed  quid  ama- 
ritudinis  generent  in  nobis  cum  abeunt.  Talia  sunt 
omnia  temporalia  gaudia.  Gur  non  ergo  vineam  pos- 
sideidam/pratum,  domum  spaliosam,  agrum ;  cur 
non  aurum  argentumque,  cur  non  opiniones  homi- 
num  laudesque,  ac  caetera  similia,  eadem  causa 
provida  cautela  devitem  ?  0  quis  dabit  decrepito  pu- 
ero  et  tamen  stulto,  id  est  humano  generi  toti  orbi 
diffuso,  quamdam  magnam,  quamdam  sapientissi- 
mamnutricem,  quaetali cura  ac  sollicitudine subtrahat 
ei,  vel  revocet  eum  a  gaudiis,  quae  futurorum  semi- 
na  sunt  dolorum  ?  Sed  unde  tantus  in  toto  orbe  ge- 


confractis  quod  potest  multorum  laterum,  tini  sibi 
vindicat  locum. 

Quid  tibi  videtur  de  eo  qui  totam  intentionem 
suam,  et  lempus  impendil  ad  fulciendara  aliquam 
domura,  quam  fulciri  est  impossibile  ex  his  rebus 
ex  quibus  nil  omnino  fulciri  potest,  vel  si  possit, 
ipsae  fulturae  indigent  (otidem  fulturis  aliis  quot  ipsa 
domus  quae  ex  his  fulcienda  est ;  et  illae  fulturae  to- 
tidem,  el  ita  in  infinitum  ?  Vita  hajc,  domus ;  fultor, 
lu ;  fulturae,  temporalia,  quae  nunquam  in  eodem 
slatu  permanent,  et  nec  fulcire;  nec  fulciri  omnino 
possunt. 

Longam  tentationem  petit,  qui  longam  vitam  pe- 
tit.  Tentatio  est  enira  vita  hominis  super  terram 


roitus  fletuum,  nisi  quia  haec  nutrix  piissima  ac  po-;D  {Job.  vii,  i). 


tentissima  nunquara  cessat,  sive  per  seraetipsara, 
seu  aliter,  huraano  generi,  causas  dolorura,  id  est 
teraporalia,  taraquam  passerera  puero,  auferre  aut 
non  dare. 

CAPITULUM  V, 

De  cupiditaie^  amore,  et  gloriatione  terrenorum  et 
temporalium,  et  quomodo  per  ea  vera  miseria 
non  tollatur,  sed  augealur. 

Duobus  raodis,  cura  duae  res  sunt  sequales,  potest 
haec  major  illa  fieri,  aut  suo  proprio  augraento,  aut 
sociae  delriraento.  Hoc  posteriore  raodo  omnes  prin- 
cipes  et  potestates  saeculi  aut  gaudent,  aut  nituntur 
caeteris  oranibus  esse  majores;  eorura;  videlicet,  de- 
jectione  et  detrimento,  non  sua,  id  est  corporis  aut 
anirai  sui  erectiono  aut  augraento.  Neque  enim  aut 
corpora  eorura,  aut  mentes  ullo  raodo  raeliorantur, 
sed  videntur  sibi  profecisse  et  crevisse,  quia  illi  de- 
fecerunt  et  decreverunt.  Quod  si  ita  onmia  dirainuta 
essent,  ut  in  nihilura  redacta  essent;  in  quo  cresce- 
ret  ex  hoc  aniraa  vel  corpus  tuura  ? 

Sicut  qui  vult  lateres  facere,  plateam  praeparat, 
ubi  eos  interira  ponat,  non  utique  ibi  reraansuros, 
sed,  cura  exsiccati  fiierint,  alibi  transferendos ;  et 
ita  platea  illa  nuUis  specialiter  lateribus  parata  est, 
sed  omnibus  aequaliter  qui  faciendi  sunt,  ita  hunc 
locum  humanae  habitationis,  creandis  hominibus  et 
alibi  peracto  suo  tempore  transferendis,  fecit  Deus. 
Et,  sicut  figulus  aiios  aufert,  ut  recenter  facti  in  eo- 
rura  succedant  locura,    ita  Deus  raorte,  tanquam 


Quod  in  suis  araicis  vel  parentibus  non  araavit 
Deus,  id  est  potentiam,  nobUitatem,  divitias,  hono- 
res;  non  araes  tu  in  tuis. 

Laqueos  comedis,  bibis,  vestis,  dormis ;  omnia 
laqueus. 

Exsules  amore,  voluptate»  afieclu,  non  loco..Ex- 
sules  in  regione  corruplionis,  passionura  tenebra- 
rum,  ignorantiae,  raalorura  amorum  et  odiorum. 

Quantum  diligis  te,  id  est  hanc  vitam  tempora- 
lera,  tanlura  diiiga^  transitorid;  sine  quibus  esse 
non  potes,  necesse  est.  Et  quantura  spemis  hanc 
vitam,  et  ejus  fomenta. 

Grave  est  tibi  hoc  vel  illud  amisisse.  Ne  quaeras 
ergo  araittere.  Quaerit  enira  araittere,  quisquis  ea 
diligit  et  acquirit,  quae  retineri  non  valent. 

Omnis  miseria  in  hoc  est.  Omnes  amant  aliquid 
principaliter,  ubi  semper  intentionem  habent  fixam. 
Tu  vero  quid  ?  Ecce  omnes  quasi  thesauro  invento 
arreptis  mundi  partibus  singulis,  singuli  intendunt, 
aut  certe  inter  plures  scinduntur,  ac  si  canis  inter 
duo  frusta  camis  positus,  ignoret  cui  potissimum 
appropinquet,  alterum  timens  amittere. 

Si  haec  in  quibus  confidis  aut  delectaris,  face- 
rent  hoc  in  semetipsis,  irrideres  tanquam  stulta,  imo 
lugeres  tanquara  perdita.  Et  si  omnes  ita  insaniunt, 
nunquara  bonura  est  tibi  insanire  ?  Si  teipsum  tam 
iraraundum  toleras,  cur  non  queralibet  alium  ?  Quot 
ea  quae  diligis  casibus  subjacent,  totidem  et  animus 
tuus. 
Qui  hoc  amat  quod  amandum  non  est^  miser  est 


translatione  priomm,  successuris  praeparat  locum.  D  et  stultus,  etiarasi  nunquarn  vel  ipse,  vel  illud  pereat. 


Stultus  ergo  etinsanus  est  qui  in  platea  cordis  amore 
inhaeret,  ac  non  potius  quo  sit  transferendus  hinc 
semper  sollicitus  raeditatur.  Nec  injustum  aut  au- 
stemra  videri  lateribus  debet,  cum  hinc  transfemn- 
tur,  nimimm  cum  hac  intentione  positi  fuerint.  Ne- 
que  videbitur  nisi  his  qui  se  hinc  necessario  trans- 
ferendos  non  cogitant,  qui  comraune  et  nulli  pro- 
priura,  sed  innuraerabilibus  futuris  corarauniter 
deputatura,  insana  cupiditate  tanquara  suura  vindi- 
cant  proprium.  Yide  in  hac  eadem  re  aliara  insaniam 
nihilo  rainorera.  Cura  enim  hi  lateres  fere  oranes 
ejusdera  sint  quantitatis,  vix  tamen  corura  uUus, 


Nunquid  enira  idololatra  propler  hoc  tantum  miser 
est,  quia  periturum  est  quod  adorat  ?  Ergo  non  esset 
miser,  si  illud  non  periret  f  Certe  manente  idolo  ejuf , 
miserrimus  est  adorator,  licet  incolumis  corpore ,  et 
teraporalibus  bonis  plenus. 

Non  te  faciunt  adversa  raisemra :  sed  ostendunt 
fuisse  et  docent.  Prosperitates  vero  excsecant  ani- 
raura,  tegendo  et  augendo  miseriara,  non  auferendo. 

Yide  quomodo  capiatur  anima  rebus  corporeis,  et 
capla  erucietur,  utpote  in  puero.  Capitur  enim  viso 
passere,  quera,  cura  acceperit,  subjacet  tot  casibus, 
quot  passer  ipse.  Quoraodo  autera  est  tuta  priusquam 


611 


GDIGONIS  I  CARTHUSUS  MAJORIS  PRIORIS  V. 


612 


talibus  capiatur?  Ea  enim  quae  placent  tenent  illam,  A     Amor  uniuscujuscunque  hominis  est  omniom.  Sin- 


ut  possit  adversis  multari. 

Dala  nave,  flatibus  fercbamur  ad  gaudendum  seu 
dolendum  alternalione  occursantium  formarum. 

Quomodo  non  glorielur  aut  superbiat  de  forliludi- 
ne  vel  pulchritudine,  quando  de  inflrmilate  vel  tur- 
pitudine  glorialur  homo  ?  Gloriatur  enim  si  vehalur 
equo,  aut  ejus  turpitudo  pannorum  decore  veletur, 
cum  potius  gloriari  posse  videretur,  si  equum  sua 
ipse  virtute  portaret,  aut  certe  eo  non  indigeret,  et 
fulgore  suo  vestes  ipse  decoraret,  aut  earum  saltem 
decore  non  indigeret.  Haec  cnim  et  his  sirailia  indi- 
gentiam  ejus  ac  turpitudinem  protestantur. 

Quam  libenter  ostenlaret  homo  suam  pulehritu- 
dinem  si  haberety  qui  tam  libenter  ostcntat  alie- 


guli  enim  omnes  amare  dcbent.  Qui  ergo  hunc  sibi 
specialiter  exhiberi  vult,  raptor  est,  et  ideo  reus 
contra  omnes  efficitur. 

Ecce  huic  corpori  immistus.  satis  miser  eras ; 
omnibus  enim  ejus  comiptionibus  usque  ad  morsum 
pulicis,  vel  sorunculi  subjaccbas.  Non  suffecit  boc 
tibi.  Immiscuisti  enim  te  aliis,  quasi  corporibus, 
opinioni  hominum,  admirationi,  amori,  honori,  li- 
mori,  et  aliis  similibus,  et  sicut  ex  corporis,  ita  ex 
horum  laesione,  dolore  afficeris.  Ipsemet  ligna,  qui- 
bus  combureris  tibi  adhibuisti.  Lseditur  nempe 
honor  tuus  cum  contemneris ;  sic  de  caeteris.  Ita 
eti£un  de  formis  corponim  cogita. 

Quo  te  ille  aut  ille  vitio  contempsit,  eodem  tu  te 


nam,  videlicet  in  vestibus  sive  pelliciis,  sive  cujus-b  .^^jemptum  tanquam  timidus  doluisti,  sciUcel  su- 
hbet  modi?  p^^j^.^  ^^  ^^  ^^^.^  ^j^j^  abstulit,  eodem  tu  doluisli 


Non  minus  dolcndum  est  pro  eo  qui  gaudet  tcm- 
poralium  adeptione  quam  qui  amissione  dolet.  Uter- 
que  enim  febre  vexatur,  id  est  amore  mundi. 

CAPITULUM  VI. 

De  inutili  et  vili  appetitu  laudum  et  glorix,  vel 

favoris  humani, 

Si  bene  scires  naturam  ac  potentiam  humanae  opi- 
nionis,  vel  favoris,  nunquam  vel  exigue  pro  eis  la- 
borareS;  aut  gauderes,  aul  contristareris.  Nil  enim 
prosunt  cui  impenduntur ;  sicut  colores,  et  caeterae 
formae,  corpora,  vel  res  quibus  insunt,  deturpant, 
et  ipsis  nil  prosunt  aut  obsunt.  Quid  enim  profuit 


ablata,  id  est  amore  periturorum. 

Nisi  contempseris  quidquid  possunt  homines  vd 
adversando,  vel  adjuvando,  non  poteris  contemnere 
eorum  affectus,  id  est  odia  vel  amores  ;  quare,  nec 
opiniones  bonas  autmalas. 

Yide  quomodo  vendis  amorem  et  caeteros  affectus 
animi  tui  ad  obolatas  aut  nummatas,  sicut  in  taber- 
na  vinum.  Rursum  attende  qualiter  emas  opioiones 
et  amorcs  ac  caeteros  affectus,  sive  motus  humano- 
rum  animorum,  ad  obolatas  et  nummatas,  sicut  in 
taberna  vinum. 

Ilic  homo  dcdit  pro  laudibus  omnia  sua ;  ille,  pro 


soli  aut  lunae  quod  eos  pagani  deos  putaverunt  ?  Aut  p  voluptate  venlris  et  gutturis.  Quis  horum  pejus  ope- 
quid  eis,  quod  tu  eos  creaturas  esse  cognoscis,  ob-      ^alus  est?  lloc  quidem  nescio,  sed  scio  alterum  por- 


est?  Quod  si  etiam  stercora  eos  esse  putares,  quid 
eis  noceret  ?  Quare,  sicut  naturam  et  poleutiam  il- 
lius  aut  illius  herbae  sive  ligni ,  ita  harum  rerum 
scrutare.  Facile,  adjuvante  Deo,  id  poteris,  ex  cujus 
opinionibus  vel  favoribus  caetera  metienda. 

In  hoc  cognoscis  quae  soli  Dco  debentur,  quia  ex- 
hibita  cuicunque  rei  nil  prosunt,  ut  cognitio,  amor 
ad  favendum,  timor,  reverentia,  admiratio,  etc.  Haec 
enim,  eo  ipso  quod  ei  cui  exhibentur  nil  prosint, 
ostendunt  se  ei  soli  dcgeneri  qui  nuUo  eget.  Si  enim 
laudari  vel  cognosci  aut  admirationi  esse  prodesset, 
quis  non  quotidie  mercede  conduceret  tanquam  ope- 
rarios,  qui  haec  sibi  exhiberent  assidue,  ut  sine  in- 
termissione  proticere  posset?  Quae  mater  filiis  suis 


cina,  altcrum  diabolica  voluptate  actum. 

Quare  vis  amari  ab  hominibus  ?  Ulique,  ut  adsint 
mihi,  id  est  huic  vitae  meae.  Ergo  quia  sentis  te  in- 
firmum ,  et  eorum  violentiae  succumbere  paratum. 
Quasi  dicas  :  Si  voluerint  homines,  moriar ;  si  vo- 
luerint,  vivam.  Quod  falsum  est.  Necessario  enim 
moricris,  sive  illi  velint,  sive  nolint.  Quid  enim  ages 
ut  non  moriaris  ?  Ergo  optas  magna  de  te  vel  bona 
opinari  homines,  ut  te  ament  aut  timeant.  Ament 
autem  vel  timeant,  ut  prosint,  vel  non  obsint.  Econ- 
tra  metuis  vel  abhores  prava  de  te  vcl  mala  opinari 
homines,  ne  oderint  aut  contemnant,  aut  ne  no- 
ceant,  aut  certe  ut  non  prosint.  Hoc  autem  propter 
ipsam    experientiam    infirmitalis    atque    debilitatis 


id  non  sine  cessatione  impenderet  ?  Quis  non  ve-  ^  quam  «tontraxisti,  a  Dco  recedendo,   et  instabilibus 


stes,  praedia,  jumentaque,  seipsumque  die  noctuque 
bona  diceret,  ut  sic  meliora  laudando  redderet? 
Nihil  ergo  isla  prosunt,  cui  impenduntur.  Quis 
autem  exhibet,  exhibendo  deterior  aut  melior  ef- 
ficitur.  Si  autem  amat;  aut  admiratur,  aut  timct 
id  quod  debet,  melior ;  si  autem  non  debet,  deterior 
utique  fit.  Similiter  in  caeteris.  Quam  ergo  pius 
est  Dominus,  qui  nihil  a  nobis  exigit,  ut  sibi  prosit, 
multumque  a  nobis  sibi  ser^iri  reputat,  si  quod  no- 
bis  est  utile  semper  agamus. 

Sicut  radicum,  herbarum,  vel  caeterarum  rerum 
naturas,  ita  opinionis,  favoris,  laudis,  vel  vitupera- 
tionis,  expende. 


atque  infirmis  inhaerendo  et  innitendo.  Si  enim  non 
sentires  eorum  vilitatem  atque  infirmitatem,  non  ti- 
meres  pro  eis,  atque  doleres.  Sed  times  pro  eis  ac 
doles,  cum  videlicct  pereunt  aut  auferuntur.  Ergo 
cognoscis  eorum  vililatem  et  infirmitatem.  Quapro- 
ptcr  null£un  poles  omnino  excusationem  praetendere, 
quod  ea  diligis,  aut  eis  inniteris.  Mirumtamen  val- 
de  est  alicujus  rei  infirmitatem  sentire,  et  tamen 
inniti  ei,  vilitatem  nosse,  et  amare  sive  mirari.  Dum 
ergo  propterea  doles  aut  raetuis,  duo  in  te,  quae  si- 
mul  posse  csse  non  videntur  esse  demonstras,  id 
est  et  nosse  te  et  sentire  eorum  infirmitatem  ac  vi- 
litatem,  et  tamen  amare  et  inniti  eis.  Nam  nisi  ho- 


613 


MEDITATIONES. 


614 


ram  altenim  inesset  tibi,  id  est,  si  aut  non  amares  A  reverentise  atque  admirationis  affectu.  Hic  enim  so- 


aut  non  nosses  eorum  vilitatem,  nullo  modo  dole- 
res  pro  eis  pereuntibus. 

CAPHULUM  VIL 

De  vera  laude  justorunij  etvituperationemalorum^ 
et  quis  sit  laude  dignus  vel  indignus, 

Esto  talis  qui  lauderis ;  non  enim  bene  laudatur, 
nisi  bonus',  quod  non  est  qui  laudis  cupidus  est, 
non  ergo  laudatur.  Cum  ergo  laudatori  blandus  es , 
jam  non  tuo  laudalori  blandus  es ;  non  enim  jara  tu 
laudaris,  quippe  tam  vanus. 

Cum  dicitur  quam  bonus,  quam  justus,  qui  hoc 
est  laudatur,  non  tu  qui  non  es,  imo  etiam  vitupera- 
ris  non  parum,  quippe  tam  maluS;  tamque  injustus. 


lus  cultus  veru^  et  perfeclus.  Quicunque  ergo  alicui 
rei  praeterquam  Oeo  bunc  exhibet,  idololalra  verus 
est.  Qui  vero  haec  vult  sibi  exhiberi^  cujus,  nisi 
diaboli  veraciter  locum  tenet,  qui  modis  omnibus 
haec  ab  hominibus  conatur  extorquere  ?  Itaque  om- 
nes  quserelse  hominum  in  hoc  sunt  quod  scilicet 
aut  pereunt,  aut  auferuntur  eis  dii  eorum,  id  est 
crealurae,  quibus  hunc  verum  et  divinum  exhibebant 
cultum,  sive  quod  talis  eis  non  exhibetur  cultus. 
Vide  ergo  quantum  adhuc  in  te,  et  in  toto  mundo 
regnet  idololatria. 

Nulla  res  debet  velle  amari  tanquam  bonum,  nisi 
quae  eo  ipso  quod  amalur,  suum  bealificat  amato- 
rem.  NuIIa  autem  hoc  facit,  nisi  quae  amalore  non 


Laus  enim  justi,   injusti  est  vituperatio.  Ergo  tua,  ^  gg^t,  id  esl  cui  non  prodest  nec  ab  alio  amari  nec 


ut  i^justi.  Cum  ergo  laudatori  justi  applaudis,  tuo 
verissimo  vituperatori  applaudis,  quia  injustus  cs. 
Non  est  enim  justus,  qui  se  justum  putat^  nec  unius 
diei  infans. 

Qui  gaudet  laudibus,  perdit  laudes.  Si  amas  lau- 
des,  noli  laudes  sciri,  hoc  est,  si  vis  laudari^  ne  velis 
laudari.  Non  enim  potest  vere  laudari  qui  vult  lau- 
dari.  Ille  laudatur,  cujus  bona  jactantur.  Qui  autem 
vult  laudari,  non  solum  vacuus  est  omni  bono,  sed 
insuper  plenus  est  magno  et  diabolico  malo,  nimi- 
rum  magna  arrogantia.  Non  ergo  laudatur.  Justus 
autem  econtrario  semper  laudatur ;  cujus  vilupera- 
tio  nulla  esse  potest.  Vituperatio  quippe  est  malo- 
rum  improbatio  ;  quae  autem  justus  non  habet,  non 


amare  aliud.  Crudelissima  igitur  res  est,  quse  vult 
ut  quis  in  ea  intentionem  suam  et  aifectum  et  spem 
coDstituat,  cum  ipsa  ei  prodesse  non  possit.  Hoc  fa- 
ciunt  daemones,  qui  pro  Dei  servitio,  suo  volunt 
homines  occupari.  Clama  igitur  tu  amatoribus  tuis  : 
Cessale  jam,  miseri,  nunc  me  admirari,  revereri,  vel 
quolibet  honorare  modo,  quoniam  ego  miser  nec 
mihi  nec  vobis  auxilium  ullum  ferre  possum,  imo  ego 
egeo  vestro. 

Quantum  in  te  est,  omnes  homines  perdidisti,  in- 
terposuisti  enim  te  inter  Deum  et  ipsos,  ut,  verso  in 
te  intuitu,  et,  dimisso  Deo,  te  solum  admirarentur, 
intuerentur,  atque  laudarent  :  tibiqueet  eis  omnino 
hoc  inutile,  nec  dicam  damnosum. 


possunl  ei  improperari,  quare  non  potest  vituperari. 

Universaliler  aulem  omnis  justorum  laudatio,  inju-  C     Nil  digniu^  in  creaturis  rationabilibus,   mentibus 

storum  est  vituperatio,  et  omnis  injustorum  vitupe-      praesertim  piis,  nil  vilius  corruptionibus  corporum. 


ratio  est  justorum  vera  laudatio.  Cum  vero  quis 
de  bono  laudatur,  non  laudato,  sed  laudatori  pro- 
dest. 

Laudat  te  quis  propter  sanctitatem,  sursum  tendit. 
Ultra  te  est  enim  quod  ei  placet,  id  est  sanctitas.  Tu 
vero  si  amas  illum  non  tanquam  cui  pls|pet  sanctitas, 
sed  tu  deorsum  tendis. 

Qui  dolet  aut  irascitur  amisso  aliquo  tempo- 
rali,  eo  ipso  se  dignum  qui  amitteret  ost^ndit. 
Similiter  qui  accepto  convicio  irascitur,  aut  dolet, 
60  se  dignum  fuisse  demonstrat.  Tautum  enim  vel- 
let  laudari,  quantum  noluit  conviciari. 

Contemptus  aut  parvi  habitus   doluisti ;  hoc  ipso 


Cum  itaque  vis  esse  admirationi  hominibus,  hac  ipsa 
superbia  caecatus,  vide  ad  quam  miseranda  devene- 
ris.  Vide  ergo  justitiam  Dei,  Tu  enin  proposuisti 
te  Deum,  id  est  admirandum  excellentissimae  parti 
creaturarum,  et  iile  subjecit  te  infimae.  Tu  enim 
voluisti  et  fecisti,  quantum  in  te  fuit,  te  ab  omnibus 
hominibus  sciri,  videri,  laudari,  admirationi  et  ve- 
nerationi  haberi,  amari,  timeri,  honorari ;  quae  om- 
nia  ab  excellentissima  omnium  creaturarum  parte, 
id  est  solis  rationabilibus  mentibus,  soli  Deo  deben- 
tur.  Juste  ergo  factum  est  ut  qui  Deum  dignissimis 
creaturae  partibus  te  proponebas,  quod  in  ea  vilissi- 
mum  est,  ut  Deum  acciperes,  et  qui  ab  excellentis- 


contemnendum  ac  parvi  habendum  fuisse,  et  ideoD  ^^™^^'  quidquid  soli  Deo  debebaUir,  extorquere  per- 


jure  id  factum  demonstraris.  Nisi  enim  conlemnen- 
dus  ac  parvi  habendus  fuisses,  contemni  nec  parvi 
haberi  nequaquam  timuisses  autdoluisses.  Hoc  enim 
ipso  solo,  vel  maxime  contemnendus  et  parvi  haben- 
dus  es,  quod  id  times  aut  doles.  Prorsus  non  timet 
vilis  haberi  nec  contemni,  nisi  vilis  et  contemni 
dignus. 

CAPITULUM  Vm. 

De  his  qui  volunt  amari  et  admirationi  haberi,  et 
quomodo  per  talem  ippetitum  homo  diabolo  assi- 
milatw\  et  seipsum  facit  idolum  cxterorum, 

Vere  colit  Deum  ille  solummodo  qui  in  eum  vere 
intendit,  eum  vero  timoris,  vel  amoris,  honoris  vel 


versa  usurpatione  volnisti,  quidquid  ipse  debebas, 
soli  Deo  viiissimis ,  id  est  corruptis  corporum  cada- 
veribus  impenderes.  Nam  omnia  quae  superius  po- 
suisti,  soli  Deo  debita  amorem  scilicet,  etc,  istia 
exhibes  toto  corde.  Dum  ergo  usurpas  quidquid  est 
Dei,  laudari  scilicet,  etc,  amisisti  quidquid  est  ho- 
minis,  laudare  Deum,  ad  quod  creatus  es,  etc  Bt 
quia  supra  summum  locus  non  est,  nec  infra  infi- 
mum,  dum  supra  summum  tendis,  infra  infimum 
rursus  es.  Qui  enim  aliquo  fiiiitur,  «i  necesse  est 
per  amorem  subdatur.  Tu  autem  frueris  infimis. 
Ergo  infra  infima  trusus  es,  ubi  locus  nuHus  est. 

Amicitia  mundi  hujus,  ut  beatus  Jacobas  dicit, 


615 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


616 


inimica  est  Deo.  Qui  enim  voluerit  esse  amicus  sascu' 
li  hujus,  inimicus  Dei  constituitur  {Jac,  iv,  4).  Qui 
autem  diligit  vcl  unam  muscam  in  hoe  mundo,  totum 
mundum  diligat  necesse  est.  Totus  enim  ei  quam 
diligil  rei  necessarius  est.  Porro  quandiu  amor  hu- 
jus  mundi,  tandiu  inimicitiae  inter  Oeum  et  homines 
sunt.  Cum  ergo  ab  eis  te  vis  diligi,  ut  inimici  Deo 
fiant  vis.  Praedicas  autem  ut  quidquid  est  creatum, 
contemnatur,  quatenus  Deo  reconcilientur.  Nunquid 
ergo  te  solum  excepturus  es,  dicturusque  homini- 
bus  :  Omnia  contemnite  propter  Deum  praeter  me, 
ut  scilicet  nil  sit  aliud  quod  impediat  reconciliari 
homines  Deo,  nisi  tu,  atque  ita  propter  te  solum 
inimicitiae  inter  Deum  et  homines  perseverent,  sit- 
que  nemo  salvus,  dum  diligendo  te,  totum  mundum 
diligere  cogunlur  tanquam  sibi  necessarium  ?  Aliud 
est  autem  diligere  homines  in  mundo  vel  propter 
mundum,  aliud  in  Deo  vel  propter  Deum,  aUud  cu- 
pide  vel  misericorditer. 

CAPITULUM  IX. 

De  anima  qux  per  fmitionem  et  amorem  tempO' 
ralium  a  Deo  recedit,  et  a  dxemonibus  constU" 
pratur, 

Dicant  temporalia  bona  :  Si  Deus  sanaverit  nos  a 
morbo  corruptionis,  quid  ages  ?  In  ipso  usu  consi- 
dera  in  quo  melior  ex  nobis  fias,  vel  quid  inde  spe- 
res  in  posterum.  Expertus  es  nos.  Quid  ergo  ?  Vis 
in  nos  mutari,  an  nos  in  te  ?  Quid  tibi  et  nobis  ? 
Quid  doles  de  transitu  nostro  ?  Maluimus  interire, 
secundum  Domini  voluntatem,  quam  manere  se- 
cundum  tuam  cupiditatem.  Nullas  tibi  pro  hoc  amo- 
re  tuo  reterimus  gratias,  sed  potius  ut  stultum  irri- 
demus.  Cui  enim  potissimum  obedire  debemus,  Deo 
an  tibi  ?  Dic,  si  audes,  nonne  hoc  est  fere  tuum  to- 
tum  officium,  nos  in  putredines  devorando  conver- 
tere? 

Haec  tua  utilitas,  tua  potentia,  ut  per  te  nostra  sa- 
nies  transeat  affluenter ;  non  enim  facere  vales  ut 
maneat  hoc  tuum  studium.  Haec  tua  beatitudo,  ut 
nostris  non  careas  sordibus,  quibus  votive  succum- 
bis,  corrumpente  et  constuprante  te  per  eas  diabolo, 
non  sine  sua  voluptate  magna,  et  gaudio  de  tua  de- 
ceptione  et  interitu. 

Quacunque  forma  frueris,  ea  quasi  masculus  est 
tuse  menti.  Cedit  enim  et  succumbit  ei ;  et  non  ipsa 
tibi,  sed  tu  ipsi  conformaris  et  assimiliaris.  EJjus- 
demque  formae  imago  remanet  impressa  tanquam 
simulacnim  in  templo  suo,  cui  non  bovem,  non  hir- 
cum,  sed  animam  rationalem  et  corpus,  id  est  te- 
ipsum  totum  immolas,  cum  ea  frueris. 

Vide  quomodo,  quasi  in  tabema,  amorem  tuum 
quasi  venalem  prostitueris,  et  ad  mensuram  mune- 
rum  pariter  ipsura  hominibus  impendis.  Nihil  in  hac 
tabema  accipit  qui  nihil  dat,  aut  daturus  speratur. 
£t  tamen  nec  quod  venderes  haberes,  nisi  tibi  nil 
danli  gratis  esset  datum  desuper.  Recepisli  ergo 
mercedem  tuam. 

Evacuatio  et  elongatio  a  Deo  prseparat  a^  concu- 
piscendom. 


A     Qui  te  in  te  fmi  vult,  eas  a  te  gratias  memit  quas 
muscae  et  pulices,  tuum  sugentes  sanguinem. 

Si  haec  (quibus  in  mente  tua  impressis  admira- 
tione  et  amore,  qui  cultus  soli  Deo  debetur,  succum- 
bis)  in  aliquo  angulo  domus,  seu  sculpta,  seu  picta, 
admiratione  seu  amore,  seu  corporis  indinatione 
venerareris,  et  innotesceret  populo,  quid  de  te  fa- 
ceret  ? 

Mulier  quae  propter  hoc  non  foraicatur,  et  deserit 
proprium  virum,  quia  non  invenit  adultemm  dia 
mansurum,  non  vitatadulterium,  sed  quaerit  diutur- 
num.  Tu  autem  ad  mali  cumulum  divaricasti  cmra 
mentis  tuae  omni  transeunti,  ut  vel  momentaneis 
adulteriis  fruereris,  quia  diuturnis  vel  setemis  non 
poteras. 
g  Haec  est  prorsus  pravitatis  humanae  summa,  me- 
liora  se  deserere,  id  est  Deum ;  et  minoribns  se  in- 
tendere,  fruendoque  eis  inhaerere,  id  est  tempora- 
libus. 

Scarabaeus  dum  supervolat,  cuncta  intuens  nil 
pulchmm  aut  sanum  sive  durabile  eligit,  sed,  sicubi 
stercora  jacent  fetentia,  eis  protinus  insidet,  spretis 
tot  pulchris.  Ita  animus  tuus  coelum  terramque,  et 
quae  in  eis  magna  et  pretiosa  sunt,  intuitu  penrolans, 
nulli  adhaeret,  contemplisque  omnibus,  vilia  multa 
ac  sordida,  quae  cogitanti  occurrunt,  libens  ample- 
ctitur.  Embesce  ex  his. 

CAPITULUM  X. 

De  impudentia  et  frontositate  animas  fomuiantis, 
quce  petit  a  Deo  in  suo  scelere  confoveri, 

p      Cum  rogas  Deum  ut  non  auferat  tibi  aliqoid  cui 

inhaesisti  cupide,  ita  est  ac  si  mulier,  a  viro  suo  in 

ipso  adulterio  deprehensa,  cum  debeat  petere  veniam 

criminis,  roget  potius  ne  interrumpat  ei  ipsius  adol- 

terii  voluptatem. 

Non  satis  tibi  est  a  Deo  foroicari,  nisi  ipsum  ad 
hoc  inclines;  ut  ea  quibus  cormmperis  fmendo,  an- 
geat,  conservet,  et  coaptet,  id  est  foroias  corporam, 
sapores  et  colores. 

Quae  est  ^deo  impudens  mulier  ut  dicat  viro  sno  : 
Quaere  mihi  illum  aut  illum  cum  quo  dormiam,  quia 
placuit  mihi  plus  te,  alioquin  non  quiescam  ?  Ta  ta- 
men  facis  hoc  viro  tuo,  id  est  Domino,  cum  praeter 
ipsum  aliquid  diligens,  id  ipsum  ab  eo  petis. 

Cum  dicis  Deo  :  Da  mihi  hoc  aut  illud,  hoc  est  di- 

cere  :  Da  mihi  in  quo  te  offendam,  et  a  te  fomicer. 

D  Cum  enim  aliquid  aliud  ab  eo  quam  ipsum  petis, 

ipsa  petitione  tua  reatum  ei  tuum  et  foraicationem 

ab  eo  ostendis,  et  nescis. 

Misericors  vindicta,  si  sponsus,  sponsam  suam 
adulteram  deprehendens,  eam  tantum  subtrahit  eis 
cum  quibus  fomicabatur.  Quam  vero  impudica  et 
inverecunda  esl  ipsa,  si  ad  injuriam  hob  accipiat  1 
Nulla  alia  fere  tibi  est  causa  dolendi,  nisi  talis,  id 
est  de  subtractis  fomicationibus  tuis.  Ipsi  ergo  do- 
lores  tui  arguunt  fornicationes  tuas,  ita  ut  non  sit 
opus  aliis  testibus. 

Hacc  solet  a  sponsi  oculis  quamlibet  inverecunda 
et  impudica  mulier  abscondere,  lacrymas  quas  pro 
damnis  quae  contingunt  adultero,  et  quas  pro  iiyuriis 


617 


MEDITATIONES. 


618 


ab  adultero,  sibi  iralo,   illatis  fundit ;  ipsas  quoque  A  sed  etiam  magnum  animae   suae  detrimenlum    in- 


injurias,  similiter  et  gaudia.  Yide  nunc  si  id  saltem 
ta  ad  Deum  facias,  si  non  aperte  coram  eo  pro  dam- 
nis  adulteriitui,idest  mundi  hujus,  luges,  et  pro- 
speris  exsultas.  Fronsergo  meretricis  mulierisfacia 
est  Hbi  (Jer.  lu,  3). 

CAPITULUM  XI. 

De  ignaranHasuiipsins  quahomo,  per  amorem  ter- 
renorum  extra  seipsum  effusus ,  se  considerare 
non  potest. 

Penuria  interioris  spectaculi,  id  est  Dei  (non  quod 
non  insit,  sed  quod  a  te  interius  lippo  non  videatur), 
facit  ut  a  tuis  interioribus  foras  libenter  exeas,  imo 


currit.  Dum  enim  propriam  quaBril,  quar.  nulla  esse 
potest,  a  communi  repellitur,  id  est  a  Deo.  Sicut 
enim  omnium  hominum  una  est  nalura,  ita  et  uti- 
litas. 

Felix  est  omnis  qui  nihil  vult  quod  sibi  prosit. 
Potest  ergo  homo  velle  quod  sibi  aut  non  prosit»  aut 
obsit  ?  Utinam  vel  semel  in  vita  tua  tota  velis  quod 
expedit  sicut  volendum  est  I  0  misera  sors,  non 
posse  nollc  quod  obest  ! 

Si  interroges  homines  quare  sint  miseri,  utrum 
non  velint  quod  sibi  sit  utile ,  an  quia  non  habeant 
quod  nolunt,  respondebunt  statim  quia  non  possunt 
habere  quod  volunt.  Hoc  autem  est  dicere  :  Illumi- 
nati  quidem  sumus,  et  bene  quid  utile  nobis  sit  no- 


in  te  tanquam  in   tenebris   nequeas    commorari,  et  -n  vimus   et  amamus,  sed  infirmamur.  Quod   falsum 


exterioribus  corporum  formis,  seu  opinionibus  ho- 
minum  vaces  admirando.  Nec  imputes  formis  cor- 
poreia,  quod  te  aut  detinent  aut  terrent,  sive  aliquo 
modo  movent,  sed  tuae  caecitati,  atque  a  summo  bono 
vacuitati. 

Yide  quantum  teipsum  ignores.  Nulla  est  enim  re- 
gio  tam  remota  et  ignota  tibi,  de  qua  faciiius  credas 
falsa  narranti. 

Aliquando  malum  displicet  sine  mercede  boni^ 
Tdut,  siduo  velint  in  domo  una  propriam  superbe 
exercere  voluntatem,  uterque  malum  vult.  Horum  si 
alterutrum  sibi  displiceant  voluntates,  non  odio  su- 
perbiae  fit,  sed  amore.  Odit  enim  illius  superbiam,  hic 
qui  amat  suam,  quae  impeditur  ab  illo.  Hic  iaqueus 
estvaldeoccultus. 


est.  Quis  enim  saecularium  omnium  diligit  aliquid 
quod  eum  facere  potest  meliorem  ?  Nil  optant  homi- 
nes  quod  non  sit  vilius  ipsis.  Et  quomodo  id  quod 
melius  et  pretiosius  est  ac  dignius,  ex  deterioribus 
ac  vilioribus  et  indignioribus  potest  meliorari  ?  Heu 
quot  suntqui  agunt  quod  volunt,  quam  pauci  qui 
velint  quod  sibi  prosit  adeptum  I  Kt  tamen  quis  un- 
quam  poterit  hoc  persuadere  filiis  Adae  ?  Quando 
credentur  non  amare  utilitatem  suam,  cum  parati 
sint  jurare,  nihil  se  sibi  male  optare,  et  omnia  quae 
patiuntur  in  tot  laboribus  propter  suam  utilitatem 
se  tolerare  ?  Tanquam  si  dicas  idololatrae  quia  non 
coht  Deum.  Statim  enim  insiliet,  jurans  se  colere 
Deum  ,  et  quanta  in  cultu  ejus  expendat  annume- 
rabit,  ipsumque  etiam  quem  colit  Deum ,  digilo  de- 


Ita  tehabes  in  hoc  mundo,  quasi  ad   spectandum  ^  monstrabit.    Et  tamen  non  colit  Deum,  sed  errore 


ei    mirandum     formas  corporum  huc  adveneris. 

Si  spectaculis  interioribus  non  careres ,  nunquam 
ad  exterioraexires,  sive  vacares. 

Sicut  in  fabula  puella  defecit  intuendo  solem,  ita 
es  tu  ad  necessario  perituras  corporum  formas  et 
opinienes  humanas. 

Hoc  spectaculum  nullius  ocuiis  in  hac  vita,  nisi 
Dei  maxime,  et  tuis  pro  captu  tuo  patet  quam  vide- 
licet  corporibus,  et  eorum  formis,  vel  opinionibus 
homanis  et  favoribus  superferatur  animus  tuus,  aut 
aubjaceat. 

Yide  quomodo  aversus  a  Deo  intrasti  in  hunc 
mundum,  inhiante  ore  ad  omnia  praeter  ipsum. 

CAPITULUM  XII. 

De  vera  utilitate  hominis,  et  qualiter  omnium  homi" 
num  est  una  et  eadem  utilitas. 


Beatus  qui  eligit  ut  secure  laboret.  Haec  est  au- 
tem  secura  electio,  et  labor  utilis,  id  est  omnibus 
velle  prodesse,  ita  ut  talis  velis  esse  eis  qui  tuo 
non  egeant  auxiiio.  Tanto  enim  minus  agunt  quod 
expedit,  quanto  propriis  utililalibus  videntur  inten- 
dere.  Haec  est  autem  propria  uniuscujusque  utili- 
tas,  omnibus  velle  prodesse.  Hoc  autem  quis  in- 
teUigat  ?  Qui  ergo  propriam  quaerit  agere  ulilita- 
tem,  non  solum  nuUam  suam  utilitatem   invenit, 

Patrol.  CUU. 


deceptus  pro  Deo  habet.  Ita  homines  sine  dubio 
non  utihtatem  suam   diligunt  aut  volunt,  sed   quod 
errantes  utililatem  suam  putant.  Et  ideo  quidquid 
pro  re  taii  aut  agunt  aut  patiuntur,  pro  utilitate  se 
agere  putant  aut  pati.  Non  autem   vult  aut  diligit 
utilitatem  suam,  nisi  qui  Deum  dUigit.  Ipse  quippe 
solus,  tota  et  sola  est  utilitas*humanae  naturae.  Scri- 
ptum  vero  est :  Quoniam  qui  manet  in  charitate,id 
est  qui  Deum  diligit,  in  Deo  manety  et  Deus  in  eo 
(/  Joan,  IV,  16).  TaUs  est  ergo  utiUtas  humana  ut 
eam,  nisi  qui  habet,  diligere  nemo  possit,  et  quae 
a  suo  dUectore  non  possit  omnino  sejungi.  Hoc  ergo 
ipsum  quod   dicunt   homines    diligere   se  quidem 
utUitatem  suam  (quis  est  enim  qui  hoc  noa  sit  ju- 
^  rare  etiam  paratus?)  sed  eam  non  habere,  hocipsum, 
inquam,  testimonium  est,   eos  aliud  diligere,  non 
ipsam  suam  utUitatem.  NihU  enim  aUud  homini  fa- 
ciendum  est  ut  uUUtatem  suam  habeat ,  nisi  dUi- 
gere.  Sed  ipsi  homines  conantur  assidue  facere  eam 
quasi  non  sit,  sicut  pagani  Deum.  Nam   si  solus 
Deus  utUitas  est  hominum,  quo  carere  non  potest, 
nisi  qui  eum  nequaquam  dUigit,  non  facienda  utique 
est,  cum  sit  aeterna,  sed  tantum  diligenda.  Hoc  so- 
lum  prorsus  est  totius  miseriae  noslrae  causa ,  quod 
sciUcet  utUitalem  aut  non  cognoscimus  et  non  ama- 
mus,   aut  non  quantum  vel  sicut  cognoscenda  et 
amanda  est,  cognoscimus  et  amamus. 


20 


619 


CAPITULUMXIII. 


De  yrudenti  cautela  qua  utendum  estad  suam  utili- 
tatem  quibuslibet  prosperis  vel  adversis. 

Ecce  conslrislalus  et  conturbalus,  quereris  de  illo 
aut  illo,  quod  contumeliosa  et  odio  plena  libi  dixe- 
ritverba.  Doles  ergo  aiit  lalia  tibi,  aul  tali  mente 
esse  loculum.  Bene  omnino,  si  propter  ejus  ulilila- 
tem  doles. 

Non  enim  hoc  ei  expedit.  Si  autem  propter  te, 
prave.  Nil  enim  tam  sanctum  ac  bonum  :  tam  san- 
cte  ac  bene  tibi  dicere  potuisset,  quod  esset  utilius 
libi  quam  hajc  erunt,  si  bene  eis  utaris.  Sive  enim 
bona  sive  mala,  bene  vel  male   dicat  tibi  quis  vel 


GuiGONis  I  carthusm;  MAJORIS  PRIORIS  V.  6«o 

Aeorum,  excitat  motus.  Alius  enim  accendilur  ad 
rapiendum,  alius  ad  furandum,  alius  aulem  ad  pau- 
peribus  erogandum.  Qui  stultus  est,  dicit  bcatum 
ejus  possessorem ;  qui  sapiens,  luget  ejus  amatorem. 
Nec  in  bona  mente  malam,  nec  in  menle  mala  bo- 
nam  voluntatem  excitare  valet,  sed  omnino  et  haec, 
et  alije  seu  xorporum]  seu  rerum  aliarum  species 
sive  causae,  mentes  humanas,  secundum  praepara- 
tiones  earumdem,  movent.  Et  ideo  tota  causa  mali- 
tiarum  nostrarum  nobis  ipsis  imputanda  est,  non 
ipsis  rebus  in  quibus  peccamus.  Ergo  nihil  aliud 
nobis  faciunt,  nisi  probare.  Ostendunt  enim  quales 
in  occulto  eramus,  non  faciunt  nos  tales.Quam  enim 
firrao  et  immobili  amore  sponsa  sponso  adbsereat, 
aliorum     virorum  probat  intuitus.   Si   enim  bene 


faciat,  talia  libi  crunl  qualiter  eis  usus  fueris.  Sibi  p  casta  est,  nulUus  alterius   pulchritudine  permove- 


autemqui  fecit  aut  dixit,  talia  erunt,  quali  ea  volun- 
tate  fecit  aut  dixit.  Sicut  enim  mcntitur  iniquitas 
sibi  tantummodo,  non  tibi,  si  non  consentias,  et  si 
redarguas,  ita  omoia  mala  facit  sibi  ac  dicit,  id  est 
ad  perniciem  suam,  si  pie  ac  compatienter  non  con- 
sentias  sedredarguas.  Ei  ergo  quimaium  tibifccit  aut 
dixit,  condolere  debes,non  tibi,  cui  etiam  alienamala 
in  bonum,  si  cis  bene  utaris,  cedent,  et  in  tam  bonum 
quam  bene  eis  uteris.  Ergo  et  tantum  in  malum  quam 
male  uteris  eis,  sive  mala  sint ,  sive  bona  quee  facta 
vel  dicta  tibi  sunt,  quoniamdiligentibusDeumomnia 
cooperantur  in  bonum  (Rom,  viii,  28),  in  tantum 
omnia,  ut  etiam  aliena  mala.  Odientibus  autem 
Deum,  econtrario  omnia  cooperantur  in  malum 
ipsorum,  et  in  tantum  omnia,  ut  etiam  bona.  Totam 


lur.  Ita  quoque  tu,  si  firmissimo  aflfectu  adhaereres 
Deo,  nullius  creaturae  illicereris  aspeclu.  Omnia 
namque  ,  tuam  erga  Deum,  quanta  sit,  probant 
castitatem. 

CAPITULUM  XIV. 

De  adversitatibushujus  s(eculif  qualiter  tolerandcs 
sunt,  quia  per  eas  cogimur  utiliter  ad  Deim 
redire. 

Vide  quomodo  te  pungat  Deus,  quocunque  extra 
eum  extenderis  per  concupiscentiam  in  creataris, 
tanquam  nutrix  pueri  brachium  extentum  extra  cu- 
nas  ne  pereat  frigore. 

Propitius  tibi  sit  Deus,  ne  inveniat  ubi  requiescat 
pes  mentis  tuae ;  ut  saltem  coacta,  o  anima,   redeas 


igitur  querelam  in  teipsum  male  utentem  verte.  ^adarcam,  sicutcolumba  Noe. 


Nam  et  si  re  vera  mala  sunt  quae  facta  aut  dicta 
sunt  tibi,  tibi  certe  mala  esse  nullo  modo  poterunt, 
nisi  eis  male  utaris  ;  sic  nec  bona  bona,  nisi  bene 
eis  usus  fueris. 

Hoc  semper  intuendum  quid  fiat  in  animo  tuo  ; 
nec  quid  sive  boni  sive  mali  alii  faciant ,  sed  quid 
tu  de  ipsis  eorum  factis  facias,  quomodo  scilicet 
utaris  bonis  et  malis  eonun,  quantumque  ex  eis 
proficias  sive  favendo  et  adjuvando,  sive  compa- 
tiendo  et  emendando.  Tunc  enim  de  omnibus  faclis 
hominum  bene  operaris,  cum  nullis  eorum  benefi- 
ciis  iliiceris  ad  favorem,  nuUisve  malefactis  deter- 
reris  ab  amore.  Tunc  enim  gratias  amas.  Non  enim 
est  uUius  meriti  pacem  habere,  nisi  cum  iis  qui  eam 
nobiscum  non  habent. 

Quidquid  fiat  tibi,  dummodo  animus  tuus  nec  irse, 
nec  odii ,  nec  tristitiae  ,  nec  metus  motum  incur- 
rat,  neque  horum  causam,  in  futuro  saeculo  nihil 
nocebit. 

Oppone  duas  pilas  radio  solis,  unam  de  argila, 
alteram  de  cera  ;  quamvis  sit  unus  idemque  radius 
non  tamen  idem  in  utraque  operari  potest,  sed  se- 
cundum  prseparationes  earum ,  diversa  in  eis  agit, 
hanc  indurans,  illam  liquans,  neque  enim  terream 
liquare,  aut  ceream  durare  potest.  Ita  et  una  metalli 
species,  aumm  scilicet,  conspectum  a  pluribus,  di- 
versos  in  eis,  secundum  praeparationem  mentium 


Egestas  ipsa,  vel  asperitas,  temporalis  tortoris 
vice  cogit  nos  bona,  alque  his  diversa  desiderare. 
Sed  quia  nos  tantum  temporalibus  assueti  sumns, 
nihilque  aliud  novimus,  non  multum  diversa  ab  his 
quae  patimur  desideramus,  et  vel  iras  eorum,  id  est 
asperitates,  lemperamento,  quasi  quadam  Acond- 
liatione,  ad  momentum  interrumpere,  vel  non  mul- 
tum  diversa  ab  his,  subire  optamus. 

0  homo  qui  dolorem  pateris,  viseumlenire?  Volo. 
Temporaliter  an  aetemaliter  ?  JEtemaUter.  MXemum 
ergo  linimentum,  id  est  Deum,  desidera  ;  nam  ideo 
te  percussit,  ut  eum  desideres,  non  herbas,  non 
ligaturas. 

Una  febris  aufert  omnia  contra  quae  pugnas,   id 

D  est  oblectamenU    quinque  sensuum.    Quid  restat 

ergo,  nisi  ut  Deo  gratias  pro  coUata  victoria  refe- 

ras  ?  At  tu  contra  quaeris  cui  succumbas,  odiens  ti- 

bertatem. 

Quae  spes  est,  si  laqueis  inimici  gratisincumbis  et 
jacuUs,  si  haec  non  solum  non  caves,  sed  insuper  lir 
benter  amplecteris,  teque  ilUs  detegis,  ab  ilUs  adilla 
confugis  ?  Ea  putas  remedium,  ea  solatium,  ea  desi- 
deras,  et  abesse  non  pateris. 

Prosperitas  laqueus  est,  culter  incidens  hunc  la- 
queum,  adversitas  ;  carcer  amoris  Dei,  prosperitas; 
confringens  hunc  aries,  adversitas 
Dicit  tibi  advorsitas  :  Niteris  ut  recedam.    Quod 


6tl 


MEDITATIONES. 


6SI2 


certe  niillo  modo  prohiberes ;  si  bene  velis,  poteris.  A  quid  hujusmodi ,  materiam  quoque  unde  illud  fieri 


Non  enim  possum  Domino  modulante  manere, 
quippe  syllaba. 

Si  erga  homines  pessimos  velut  agnus  esse  debes, 
quid  ad  Deum,  cum  ab  eo  corriperis  flagello  aliquo  ? 

Yide  quomodo  sis  quasi  in  bello :  Sitis  torret, 
opponis  potum  :  fames  cruciat,  opponis  escas  ;  fri- 
gori,  vestem  aut  ignem ;  morbis,  medicinam.  Gon- 
tra  hsec  omnia  opus  est  patientia,  et  mundi  con- 
temptu,  ne  alio  bello,  quod  hinc  surgit,  supereris, 
catervis  videlicet  vitiorum. 

Quando  quidem  sola  voluptate  caperis,  sola  dele- 
ctabilia  sunt  cavenda.  Nusquam  ergo  secura  est 
anima  Ghristiana,  nisi  in  adversis. 

De  his  quse  diligis,  tibi  fecit  Deus  virgas.  Pro- 


possit;  amat ,  ligna  scilicet  aut  lapides .  Omnis  ergo 
qui  bonos  diligit,  malos,  eo  quod  nunquam  aliunde 
boni  fiant,  diligat  necesse  est.  Gur  enim  non  amas 
id  unde  potest  angelus  fieriy  si  illud  amas  unde  scy- 
phus  fieri  possit  ?  Scriptum  namque  esl  de  homini- 
bus  :  Erunt  (equales  angelis  Dei{Luc,  xx,  36). 

Quam  pulchra  ars  vincere  in  bono  malum ;  con- 
traria  enim  a  contrariis  supcrantur. 

Positus  es  quasi  signum  ad  retundenda  jacula  ini- 
mici,  id  est  ad  destruendum  malum,  opposilione 
boni.  Reddere  autem  malum  pro  malo  non  debes 
unquam,  nisi  forte  mcdicinalitcr,  quod  jam  non  est 
malum  pro  malo,  imo  bonum  pro  malo,  reddere. 

Qui  mundum  amant,  artem   qua  id   quod   amant 


spera  fugiendo,  in  adversa  irruendo  cruciaris.  Om-  -d  assequantur    vcl    fruantup ,   laboriose    addiscunt ; 


nia  flagella  sunt,  praeter  ipsum,  qui  flagellum  des- 
truit,  quasi  filius  est  qui  virgam  patris  verberantis 
frangit. 

Corpus  a  validioribus  victum  aut  impellitur  aut 
attrahitur,  similiter  voluntas.  Tu  vero  non  quod 
corpus  vincendo  moveat,  sed  mentem  et  voluntatem 
cura. 

Yae  non  his  qui  perdiderunt  temporalia ,  sed  his 
qui  perdiderunt  sustinentiam.  NuUa  enim  passio 
superatur,  nisi  per  ipsam.  Non  enim  edendo  con- 
traitur  fami,  sed  servitur,  sicut  bibendo  siti.  Ad  hoc 
enim  tendunt  ista  ut  scilicet  ad  fruendum  exteriori- 
bus  corporum  formis  inclinent  animum.  Quod 
qnando  fit ,  non  superantur,  sed  regnant ,  finem 
suum,  id  est  animi  inclinationem  et  praeparationem 


tu  Deum  vis  assequi,  et  artem  qua  acquiritur,  id  est 
retribuere  bonum  pro  malo,  contemnis. 

Aut  hinc  recede ,  aut  propter  quod  hic  positus  es 
age,  id  est  medere,  patere. 

Hic  stultus  est,  id  est  homo  inimicus  ;  ille  calii- 
dus,  diabolus  scilicet  qui  per  hunc  te  impugnat.  Cir- 
ca  hunc  blandus,  ut  eum  lilieres^  esto;  contra  il- 
lum,  cautus. 

Turbaris,  quia  ego  turbatus  sum  ;  turbatus  turba- 
tum  reprehendis.  0  pudor !  Loripedcm  rectus  deri- 
deat,  ^thiopem  albus.  Ego  quidem  corrigar,  nec 
amplius  hoc  malum  faciam.  Tu  autem  quid  facies 
de  hoc  vitio  tuo,  quo  non  solum  mihi  mederi  non 
vales,  sed  nec  ferre  salutem  potes  ? 

Quare  vis  fratrem  illum  dimittere  ?  Quia  iracun- 


.  _-  ^  —^ ^  ^ —  — ^»^ 

ad  faciliorem  et  majorem  inclinationem  obtinentes.  ^  dia  et  omnibus  vitiis  plenus  est  f  Sic  ergo  faciat  tibi 


Omnium  doiorum  et  cruciatuum  sola  medicina 
est  contemptus  eorum  quae  laesa  sunt,  et  conversio 
mentis  ad  Deum. 

Quot  voluptates  camales  et  quam  vehementes 
spernis,  totidem  et  tam  validos  diaboli  laqueos  de- 
yitas.  Quot  tribulationes,  praesertim  pro  veritate, 
fugis,  totidem,  medicinalia  remedia  spemis. 

CAPITULUM  XV. 

Devera  patientia,  qua  tolerandi  et  amandi  sunt 
peccatores  et  in/irmi,  pie  sperando  correctionem 
eorum. 


Deus.  Ex  ore  tuo  probasti  guod  non  debeas  eum  di- 
mittere.  f^on  cst  sanis  opus  medicuSy  sed  male  ha- 
bentibus  (Matth.  ix,  12).  Si  matrem  interrogcs 
quare  fihum  suum  derelinquat,  et  responderit  quia 
debilis  est  et  aegrotus,  interroga  si  idipsum  velit 
ipsa  Reri  sibi  a  filio.  Et  cum  dixerit :  Non ;  adde  : 
Mala  ergo  causa  odisli.  Sic  est  de  medico. 

Non  sit  exactor  vindictae  qui  petitor  est  veniae. 

Si  teipsum  tam  immundum  toleras,  cur  non  etiam 
quemlibet  alium  ? 

Hierusalem  eant  alii,  tu  usque  ad  patientiam  aut 
humilitatem,  hoc  est  enim  te  ire  extra  mundum,  il- 
lud  intra. 

Qualem  erga  te  Deum  et  homines  voluntatem  ha- 
Yide  quomodo  in  spe  diligere  possis  frumentum,  D  bere  vis,  quatumcunque  aut  quomodocunque  ofTen- 


in  herba  triticum  gibbosum  :  sic  eos  dilige  qui  non- 
dum  boni  sunt.  Talis  esto  erga  omnes,  qualis  erga 
te  Yeritas  exstitit.  Qualem  te  sustinuit  et  amavit  ut 
meliorem  faceret,  tales  sustine  et  ama,  ut  meliores 
facias. 

Blasphemas  medicum,  desperando  aegrotum.  Tam 
facilis  enim  est  ejus  sanitas,  quanta  illius  in  me- 
dendo  polestas  et  benignitas. 

Yide  ne,  propter  opus  hominis ,  contemnas  opus 
Dei.  Opus  enim  hominis,  homicidium  est,  adulte- 
rium  est ,  et  caetera  similia ;  opus  vero  Dei,  ipse 
homo.  Qui  diligit  aliquid,   sicut  domum  aut  ali- 


das ;  talem  te  aliis  exhibe,  quantumcunque  aut  quo- 
modocunque  delinquant. 

CAPITDLUM.   XVI. 

De  pia  compassione  et  medicamine  infirmo7*um,  et 
quomodo  mente  incorrupta  vivendum  est  inter 
eos, 

Laesa  mater  a  filio  non  rcquirit  in  vindictam  lac- 
suram  ejus,  eo  quod  hanc  quoque  suam  deputet. 
Quare  si  quis  eam  ulcisci  volens  laedat  filium,  non 


m 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


624 


pulandus  est  ei  fecisse  vindiclam,  sed  iterasse  lae-  A  nitate    minus  habere  ,   computandumquc    id   tibi 

deesse. 

lodue  eum  prius  quem  judicare  vis  aut  corripere, 
ut,  sicut  tibi  expedire  senseris,  si  ita  sis,  sic  ei  fa- 
cito.  In  qua  enim  mensura  mensus  fueris,  in  eadem 
remetietur  tibi,  et  in  quo  judicio  judicaveris,  in 
eodem  judicaberis  {Matth.  vii,  2),  nam  et  Ghristaa 
prius  induit  hominem,  quam  judicaret. 

Non  tibi  conandum  est  ut  domini  tui,  qaomm 
servitio  ab  eorum  Patre,  id  est  Domino  Deo  tuo  de- 
putatus  es,  quod  tu  vis,  sed  quod  eis  prosit  agant. 
Te  enim  ad  eorum  utilitatem,  non  eos  ad  toam  vo- 
luntatem  inclinare  debes,  quia  non  ut  prsesis,  sed 
ut  prosis  eis,  tibi  commissi  sunt,  sicut  et  aeger  me- 
dico,  non  ut  ei  dominetur,  sed  potius  medeatnr, 
B  committitur.  Nec  contra  segrum,  sed  pro  aegro,  id 
est  contra  segritudinem  ejus,  est  medicus,  totamqoe 
et  sufficientera  vindictam  pro  omnibus  quse  ab  eo 
patietur,  salutem  ejus  habet:  neque  enim  aliquid 
ei  imputat,  sed  ipsi  morbo,  et  ideo  plena  est  ei  ul- 
tio,  morbi  ipsius  exstinctio. 

Duobus  medicis  commissi  fuerunt  quatuor  homi- 
nes  ;  sanus  unus  cum  aegro  uno,  uni,  et  sanus  alius 
cum  aegro  alio,  aiii ;  promissaque  est  merces  pro 
cura  sive  conservandse  sive  recuperandse  sanitatis. 
Itaque  alter  eorum  fecit,  susceptis  quidqaid  pro 
conservanda  vel  restituenda  salute  iieri  debuit,  et 
tamen  mortui  sunt.  Alter  nihil  eorum  quae  fieri  de- 
buerunt  fecit,  et  tamen  qui  sanus  erat  ita  mansit,  et 
seger  convaluit.   Quis  horum  mercede  dignus  est. 


surara.  Ita  debet  esse  omnis  Christianus  ad  omnes 
homines,  misereri  scilicet  desiderantis  certissimas 
causas  doloris  sui,  id  est  peritura. 

Tam  facile  est  inter  fratrem  tuum  et  vitium  ejus 
discernere  quam  inter  bonum  et  malum.  Denique 
viso  homine,  quis  irascitur,  quis  indignatur?  Viso 
vitio  ejus,  quis  non  oifenditur,  nisi  quis  valde  sa- 
piens  et  bonus,  qui  norit  hoc  potius  eidem  obesse 
quam  cuiquam  alii,  ac  per  hoc  eidem  compatien- 
dum  esse  ? 

Charitate,  sapientia  repletur  frater,  nec  communi- 
cas ;  ira,  odio,  furoreque  replelur,  nec  evadere  po- 
tes  quin  communices.  Insanus  sanis  indiget,  ut  eum 
vel  servent,  velcurent. 

Quod  solum  tibi  a  Deo  exhiberi  desideras,  id  est 
benignitatem,  hanc  omnibus  hominibus  exhibe,  sive 
tlagello,  sive  ienitate.  Quid  insultas  csecis  et  infir- 
rois  ?  Tu,  idipsum  ;  aut  si  aliud,  non  per  teipsum, 
nec  a  teipso. 

Cogita,  si  omnes  homines  ita  semper  et  insania 
agercnlur,  quid  tibi  agendum  esset.  Nunquid  ideo 
turbari  deberes  ?  Cur  ergo,  cum  unus  aliquando 
turbatur,  turbaris?  Medicinam  ei  debes,  non  turba- 
tioncm.  Quomodo  enim  insania  insaniendo  curari 
potest  ? 

Cur  tibi  tui  generis  placent  cruciatus  ?  An  quia 
justum  est?  Ergo  et  tui  Deo  placeant,  quia  justum 


est.  Haec  autem  sentenlia  ignibus  te  tradit  eeternis. 

^    .^  ,.  .  n  cujus  suscepti  ambo  mortui  sunt,  an  cujus  vivuntet 

Stultus  medicus  nolens  opmionem  suam  mmuere, '-'     i    .•   ni      •      j  v         •        j  j  i/«*  is    •     •• 

.,         ,  ♦•     •;  r    ♦      1  •#  •        valent?   lUe  sine  dubio,  qui  quod  debmt  fien,  pia 


quidquid  non  bene  contingit,  licet  culpa  sua  sit,  ip- 
sis  tamen  iraputat  asgris.  Ita  facis  tu  subjectis  tuis. 

Qualem  animum  haberes  ad  omnes  homines,  si 
remotus  esses  ab  eis  cogitans  eorum  peccata  atque 
miserias,  omnino  saltem  nunc  talem  habeto ,  cum 
videas  oculis  perire  eos  aut  csecitate^  aut  infirmi- 
tate  :  aut  enim  falluntur  a  diabolo  per  temporalia, 
aut  superantur. 

Horresce  inscrutabilia  judicia  Dei  super  te.  Quid- 
quid  enim  es  super  alios,  nescis  quare  ipsi  non  fue- 
rint  super  te.  Taiis  ergo  esto  ad  illos  quales  vides 
illos  csse  debuisse  ad  le,  si  essent  super  te. 


voluntate  fecit,  laude  et  mercede  non  minus  dignos 
est  quam  si  illi  viverent  et  valerent.  Ille  vero  qai 
noluit  facerc  quod  debuit,  pcena  non  minos  dignos 
est  quam  si  illi  mortui  essent. 

Duo  ergo  perficiunt  medicum  :  voluntas  bona,  et 
perfecta  scientia.  Nam  ut  omnes  quibus  curam  im« 
pendit  sanet,  hoc  non  est  ejus.  Non  enim  scire  qals- 
quam  potest  qui  desperabiliter,  vel  qui  cum  spe  sa- 
lutis  aegrotet.  Et  ideo  omnibus  adhibenda  est  cura, 
et  cum  omni  benignitate,  tota  in  singulis  ars  exse- 
quenda.  Sic  enim  apud  Patrem  omnium  non  minos 
gratise  et  prsemii  pro  defunctis  qaam  pro  sanis  me- 
rebimur. 


Non  secundum  profectum  subjectorum,  sed  secun- 
dum  desiderium  tuum  et  conatum  erit  merces  tua,  D     P*ra  te  ad  cohabitandum  malis  mente  incorrapta. 


sive  illi  proficiant,  sive  non. 

Cum  bene  probaveris  illum  esse  sceleratum,  erit 
tibi  necesse  ut  lugeas  peccatum  cjus,  quia  et  Domi- 
nus  luxit  tuum.  Cur  enim  rimaris  languidi  morbum, 
si  cognito  morbo  non  solum  non  condoles  nec  me- 
deris,  sed  etiam  insultas. 

Dum  vides  vel  audis  mala  aliena,  respice  animum 
tuum,  ut  probes  quantum  ei  verae  dilectionis  erga 
homines  insit. 

Non  gaudendum  tibi  est,  si  cseteris  te  meliorem 
esse  contingat,  sed  dolendum  potius  eos  de  bo- 


quod  est  angelicum.  Quae  autem  gloria  est»  hoc  far 
cere  cum  sanctis  ? 

Angelorum  virtus  est^  vivere  cum  vitiosis,  nec  eo« 
rum  corrumpi  vitiis.  Summorum  medicorom  est 
degere  cum  segris^  et  insanis,  et  non  solum  minime 
corrumpi,  sed  salutem  eis  restituere. 

CAPITULUM  XVU. 

De  virlute  et  effectu  amoris  Dei  et  proximi^  et 
quemadmodum  charitat  optanda  ett  et  impeti" 
denda. 

Qui  fniitur  aliqua  foi*ma  corporis,  quod  sibi  bene 


m 

videtur  ex  ea  non  sibi ,  sed  eidem  formse  imputat,  A. 
et  propter  hoc  eam  mente  laudat  et  amat.  Sed  nec 
se  bonum,  sed  illam  ducit ;  se  autem  bonum,  ex  ea. 
Nec  in  seipso  remanet,  sed  in  illam  tendit  et  transit : 
tanto  utique  nisu  menlis  et  motu  voiuntatis,  quanto 
magis  eam  fruendo  miratur  et  diligit.  Et  ideo  si 
quis  eamdem  formam  aut  laeserit  aut  abstulerit,  non 
ei,  sed  sibi  injuriam  factam  putat.  Et  quia  paradisus 
et  beatitudo  ei  erat,  eidem  inhaerere  infernus  ac  mi- 
seria  ei  est,  ab  ea  separari.  Ita  esto  tu  ad  Deum. 

Si  imago  stercoris  ex  auro  fiat,  melior  est  utique 
substantialiter  quam  imaginaliter.  Substantialiter 
namque  aurum ,  imaginaliter  vero  stercus  erit.  Si 
autem  angeli  imago  auro  imprimatur ,  imaginaliter 


MEDITATIONES.  626 

Appetit  aliquid  creatum  homo ,  vel  inhaeret  ei 
sensu  corporis  et  sui  obliviscitur,  quando  tu  ita  ad 
Creatorem  ? 

Beatitudinem  tibi  praecipit  Dominus,  id  est  perfe- 
ctum  amorem  sui ,  unde  venit  non  formidare  nec 
turbari,  id  est  pax  et  securitas. 

Declinare  a  malo  sola  voritas  novit,  et  solus  ejus 
amor  potest.  Ergo  non  localiter  declinatur  a  malo. 

Amato  quod  amando  carere  nequeas,  id  est 
Deum. 

Si  adhserere  Deo,  totum  et  solum  bonum  est  tibi, 
ita  separari  ab  eo ,  totum  et  solum  malum  est  tibi, 
et  nihil  aliud.  Hoc  tibi  gehenna ,  hoc  tibi  infernus. 

Ablactare  amodo  ab  istis  corporum  formis,  pu- 
deat  te  non  posse  esse  sine  islis.  Et  quia  ista ,  velis 


critmeUor  quam  substanUaliter.  Imaginaliter  enim      ^^jj^^  quandoque  es  amissurus,  fac  modo  volens, 
subslantia  viva  spintualis  ac  rationalis,  substantia-  O  ^^^  ^^^^^  mercede  aut  gratia,  quod  etiam  nonsine 


liter  autem  corpus  insensatum ,  et  sine  vita.  Itaque 
cum  mens  tua  corporibus  mortuis  ac  perituris  cum 
amore  afficitur,  melior  est  utique  substantialiter 
quam  imaginaliter.  Substantialiter  enim  vita  est  ra- 
tionalis  ad  Dei  imaginem  facta ;  imaginaliter  vero 
talis  est ,  qualia  sunt  ea  quibus  intendit  ac  fniitur. 
Cum  ergo  a  seipsa  effusa  per  corporis  sensus,  in  ea 
intendit,  a  meliore  perfecto,  id  est  a  substantia  viva 
ac  rationali,  quod  est  ipsa ,  in  deteriora  tendit ; 
quantoque  id  vehementius  agit,  tanto  deterior  effici- 
tur.  Cum  autem  super  seipsam  effiisa ,  veritate ,  id 
est  Deo  afficitur ,  melior  sane  et  pretiosior  est  for- 
maliter  quam  substantialiter.  Substantialiter  enim 
anima  :  formaliter  autem  (si  dici  fas  est)  Deus  est. 


magno  supplicio  quandoque  facturus  es.  Nunquid 
enim ,  et  si  nullus  auferat,  non  es  hanc  vitam ,  et 
omnia  quse  ad  illam  pertinent  contempturus  ?  Ecce 
habeto  omnia ;  nunquid  non  es  his  omnibus  quan- 
doque  cariturus  ?  Fac  ergo  modo  quod  facturus  es 
quando  omnia  amiseris ,  id  est,  disce  esse  sine  istis, 
disce  vivere  et  gaudere  de  Domino. 

De  dilectione  proximi  gratuita. 

Qui  omnes  diligit,  salvabitur  sine  dubio ;  qui  vero 
ab  hominibus  diligitur ,  non  ideo  salvus  eritl  Sicut 
odium  tui  omnibus  est  impedimentum  ad  vitam ,  ita 
omnium  tibi.  Expedit  ergo  tibi  omnes  diligere ;  illis 


Egoexnmdixi  :  Dii  estis,  et  filU  Excelsi  omnes  q^^^^  V^^^^^^^  ^^^'«^^^  ^^\ 


(PsaL  Lxxxi,  6).  Cum  itaque  a  seipsa  in  ipsum  tendit^ 
a  deteriore  in  id  quo  nihil  melius  esse  potest,  tendit; 
quantoque  id  efficacius  aget ,  tanto  melior  efficitur. 

Cum  volitur  bonum  quod  indiget  aliquo  bonoi 
non  miseria  excluditur,  sed  indigentia  cumulatur  et 
augetur.  Ergo  veh's  bonum  quod  non  indiget  alio 
bono.  Omnia  autem  bonitate  bona  sunt.  Igitur 
omnia  egent  bonitate  ut  bona  sint.  Bonitas  autem 
nullius  eget ;  per  se  enim  est  bona.  Hanc  itaque  ama, 
et  beatus  eris. 

Yide  quale  est  bonum  cvijus  ultima  vestigiorum 
vestigia,  id  est  temporalia,  tot  et  tantis  laborum  er- 
rdrumque  discriminibus  a  tot  rationabilibus  et  irra- 
tionabilibus  appetuntur. 


Optanda  est  dilectio  gratis,  id  propter  suam  dul- 
cedinem  propriam ,  tanquam  nectar  suavissimum ; 
etiam  si  omnes  insaniant ,  non  vendenda  ulla  mer- 
cede.  Nobis  enim  utilis  est ,  nosque  beat  quidquid 
alii  fociant. 

Si  amas  quia  amaris,  vel  ut  ameris,  non  tam  amas 
quam  redamas^  amorem  pro  amore  rependens ; 
cambitor  es,  recepisti  mercedem  tuam. 

Ad  eum  qui  injuriam  tibi  fecit,  affabilem  magis  et 
privatum  te  exhibe ;  ad  eum  cui  tu  fecisti,  supplicem 
et  erubescentem. 

Sicut  quidquid  boni  ab  hominibus  fit  tibi,  Dei 
munera  aestimas,  et  ei  totam  gratiam  referendam 
credis ;  ita  quidquid  tu  boni  hominibus  exhibes,  ejus 
beneficia,  non  tua  deputa. 


NU  gaudendum  esl  tibi  in  te  omnino,  vel  in  aUo,  ^    .  ^^  ^"^  ^^^««^  «*  ^«^^^"^ /  ^?^*»  »«^«°^  «i 


nisi  in  Deo. 

Omnia  viUa  et  peccata  quia  propter  creaturam 
fiont,  id  est  ultimum  bonum,  bonitati  Creatoris  ad- 
versantur,  id  est  summo  bono. 

Si  tantum  appetitur  ventus  generis  nostri ,  id  est 
opinio  vel  laus ,  quantum  appetenda  est  salus  generis 
nostri,  id  est  Creator  1  Si  tam  dulce  est  dici  bonum, 
ut  etiam  qui  hoc  esse  nolunt,  maU,  hinc  gaudeant, 
quanto  est  dulcius  esse  1  £t  si  tam  amarum  et  foedum 
est  dici  malum,  ut  etiam  qui  lcetantur,  cum  male 
fecerint,  et  exsultant  in  rebus  pessimis  {Prov,  ii, 
14),  hoc  nequeant  tolerare,  qoanto  est  deterios  esse  I 


divitias  tanquam  bonum ,  exceUentius  eas  amas 
quam  ipsum.  Eum  enim  ut  egentem ,  has  autem  ut 
sufficientiam  amas ,  paratior  nimirum  isto  carere 
quam  ilUs. 

Qui  in  iniquitate  sua  occidit  iniquum,  eo  quod 
odio  habet  iniquitatem ,  et  vult  eam  delere,  faUitur. 
Mortuo  enim  iniquo  in  sua  iniquitate ,  aetema  est 
iniquitas.  Qui  ergo  odit  iniquitatem ,  det  operam  ut 
corrigatur  iniquus,  et  sic  peribit  iniquitas  ejus. 

Deus  charitas  est  (i  Joan  iv ,  8).  Qui  ergo  cha- 
ritatem  exhibet  aUcui ,  nisi  propter  ipsam ,  Deum 
vendit,  beatitudinem  suam  vendit  :  non  enim  l)ene 
iUi  est,  nisi  amando. 


627 


GUIGONIS  I  CARTHUSI^  MAJORIS  PRIORIS  V. 


m 


Si  chari'as,  et  ejus  signa,  id  est  alacritas,  etc,  A 
ita  tibi  placent  in    alio,  cur  non  in  animo  tuo  multo 
duJcior  est? 

Qui  dat  alicui  aliquid,  vel  quia  dedit,  vel  quia  da- 
turus  est  aliquid,  non  habet  a  Deo  gratiam  ;  sic  tu 
de  pace  et  dilectione. 

Si  amas  tantum ,  si  ipso  amore  cogeris,  objurga, 
verbera ;  si  aliter  facis,  teipsum  condemnas.  Omnia 
eo  animo  quo  tibi  a  Deo  vis  ficri,  facito  aliis. 

Charitas  Dei  diffusa  est  in  cordibus  nostris  per 
Spiritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis  {Rom,  v,  5). 
Tu  autem  nec  Deum ,  nec  proximum  ,  nisi  propter 
temporalia  beneficia  diligis.  Per  temporalia  «rgo 
difFunditur  in  te ,  non  per  Spiritum  sanctum,  non 
est  charitas  quse  ila  dififunditur,  sed  cupiditas. 


CAPITULUM  XIX. 


De  vera  et  intenori  animas  pulchritudinej  et  in  quo 
con:sistat  omnis  hominis  vera  perfectio. 

NuIIam  rem  cemis,  quse  non  in  suo  genere  nata- 
ralem  quamdam  pulchritudinem  habeat  atque  per- 
fcctionem.  Quae  cum  deest  aliquo  imminuta  modo, 
jure  tibi  displicet,  ut,  verbi  gratia,  si  horoinem  naso 
truncatum  contingit  videre,  statim  improbas.  Sentis 
enim  quid  ei  desit  ad  perfectionem  naturalem  hu- 
manse  naturae ;  ita  est  in  omnibus  rebus  usque  ad 
folium  urticse  vel  cujuslibet  herbae.  Quis  vero  neget 
humanam  mentem  naturalem  quamdam  ac  propriam 
habere  pulchritudinem  atque  peifectionem  ?  Qus 


Ecce  nuUum  aliud  est  oificium  tuum  quam  erat  n  utique  ,  in  quantum  adest  ei ,  merito  approbatur ; 


antequam  prior  fieres.  Votis  enim  ac  precibus  et 
affcctibus  agebas  quod  nunc  factis  agcre  incoepisti, 
id  est  prodesse  hominibus.  Non  aulem  debent  opera 
affectus  ipsos  minuere ,  sed  incitatione  augere. 

In  quacunque  re  castitatem  erga  Deum,  in  eadem 
poteris  eliam  erga  proximum  tuum  justitiam  cuslo- 
dire,  quod  fit  non  concupiscendo. 

DifTicile  credunt  homines  ex  charitate  Ocri  quod 
sibi  molestum  est. 

CAPITULUM  XVin. 

De  perfecta  angelomm  justitia^  et  quce  sit  differentia 
inter  justitiam  illorum  et  nostram, 

Cum  qualibet  re  perfecte  quis  fruitur  sui  oblitus, 


in  quantum  deest ,  justo  vituperatur.  Hujus  itaque 
pulchritudinis  atque  perfectionis  quantum  tuae 
mcnti  desit,  adjuvante  Deo,  considera,  atque  hoc 
improbare  non  cesses.  Quae  est  ergo  naturalis  anim® 
pulchritudo?  Devotam  esse  erga  Deum. 

Et  quantum  ?  Ex  toto  corde,  et  ex  tota  anima ,  et 
ex  omnibus  viribus  (Luc,  x,  27).  Adhuc  pertinet  ad 
eamdem  pulchritudinem  ,  benignam  esse  erga  pro- 
ximum.  Quantum?  Usque  ad  mortem.  Quod  si  hoc 
non  fueris,  cujus  erit  damnum  ?  Dei  quidem  nul- 
lum ;  proximi  forlasse  aliquod ;  tuum  autem  sine 
dubio  summum.  Naturali  enim  pulchritudine  ac  per- 
fectione  privari ,  nulii  rci  non  potest  esse  damno- 
sum.  Nam  si  roaa  desistat  rubere ,  vel  lilium  bene 


sc  quasi  derelicto  et  contempto  tendit  in  illam ,  nec  p  olere ,  damnum  mihi  quidem  nonnullum  esse  vide- 

,..        .»  .  1        .  1  .      .11  .  V' u:. 1— ..-« i...:..--.^ ^a:  j:i:>^~«:  .  -^j  ^:«       ZA 


attendit  quid  iii  se,  sed  quid  in  illa  agatur,  nec  qua- 
lis  ipse ,  sed  qualis  ipsa  sit.  Ergo  angeli  magis  se 
conlemnunt  quam  nos.  In  Deum  quippe  toto  nisu 
tendentes,  seipsos  cum  caeteris  creaturis  post  se 
tota  intentione  derelinquunt ;  nec  saltem  respicere 
sese  dignantur  ,  ita  se  viles  ducunt.  Tota,  se  utique 
mente  contenmentes ,  suique  obliti ,  toti  ad  illum 
vadunt,  nec  quid  aut  quales  ipsi,  sed  ipse  sit,  atten- 
dunt.  Et  quanto  se  amplius  contemnunt ,  seque  a 
scipsis  avertunt,  suique  obliviscuntur,  tanlo  simi- 
liores  ei,  et  ideo  meliorcs  fiunt. 

Angelos  ducil  Christus  in  amplexum  sponsi  sui ; 
nos  avellit  ab  adultero,  id  est  a  mundo.  IIIos  fortes 
et  constantes  cflicit  ad  fruendum  sponso ,  nos  ad 
carcndum   adultero,  id  est  mundo.    IIIos  tenet  in 


bitur  voluptates  hujuscemodi  diligenti ;  sed  eis ,  id 
est ,  rosae  vel  lilio ;  multo  majus  mulloque  infestius 
naturali  ac  propria  pulchritudine  viduatis. 

Rationalis  creaturae  vera  perfectio  est,  unamquam- 
que  rem  tanti  habere ,  quanti  habenda  est.  Nam 
pluris  vel  minoris  eam  habere,  errare  est.  Porro 
omnis  res  naturaliter  aut  supra  ipsam ,  aut  juxta 
ipsam,  aut  infra  est.  Supra ,  Deus  ;  justa,  proximus ; 
infra,  csetera.  Deum  itaque  tanti  debet  habere  quanti 
habendus  est.  Tanti  vero  habendus  est,  quantus  est. 
Tanti  autem  quantus  est ,  habere  eum  nemo  poterit, 
nisi  quanlus  est  noverit.  Sed  quantus  sit,  non  nisi 
a  seipso  nosci  poterit  perfecte.  Quantum  enim  no- 
stram  ejus  essentia,  tantum  nostram  ejus  de  seipso 
vincit  notitia .  Unde  sicut  essentiae  ejus  nostra  col- 


specie  seu  re,  nos  in  fide  et  spe.  Illis  perfectum  dat  D  lata,  nihil  est ;  ita  notiliae  ejus  de  se.  si  nostra  com- 

paretur ,  caecitas  et  ignorantia  est.  Sola  igitur  ejus 
de  se  perfecta,  ac  sibi  aequalis  notitia  est.  Undc  Do- 
minus  :  Nemo  novit  Patrem  nisi  FHius  (Matth,  xi, 
27).  Sicut  ergo  sola  ejus  de  se  sibi  perfecta  cogni- 
tio  ;  ita  sola  ejus  de  se  sequalis  et  par  est  ex  toto  di- 
lectio.  Solus  quippe  ,  se  quia  perfecte  quantus  est 
novit,  perfecte  quantus  est  diligit. 

Redi  nunc  ad  illam  definitionem  quam  in  princi- 
pio  posui.  Subtilius  enim  inspecta ,  non  rationali 
creaturae,  sed  tantum  Deo  convenire  convincitur. 
Nam  ut  caelera  taceantur ,  seipsum ,  sicut  ostensum 
est,  non  nisi  ipsemet  tantum  ex  toto  quantus  est  et 
novit,  et  diligit.  Quas  ergo  creaturae  rationalis  pev^ 


gaudium  in  vera  beatitudine,  nobis  tolcrantiam  in  tri- 
bulatione.  Illis,  beatam  vitam,  nobis  aulem,  ut  mul- 
tum,  pretiosam  mortem.  Illis,  vivere  sibi,  id  est, 
Dco;nobis,  mori  mundo.  Illis,  gaudere  de  suis 
bonis ;  nobis,  dolcre  de  nostris  malls.  Illis,  laeta 
corda  ;  nobis,  contrita.  Illis^  juslitiam ;  nobis,  pocni- 
tentiam.  Illis,  finem ;  nobis,  initium  boni.  Confiden- 
ter  juro  angelos  nullum  a  Deo  percepisse  munus 
majus  aut  dignius ,  pretiosus  sive  utilius ,  et  ideo 
optabilius,  nec  pulchrius,  charitate.  Quis  hoc  intel- 
ligat  aut  credat  ?  Deus  enim  charitas  est,  Et  ideo 
qui  majus  aliquid  aut  melius  charitate  habet ,  ali- 
quid  majus  aut  melius  Deo  babet. 


629 


MEDITATIONES. 


630 


feclio  esl?  Ea  scilicet  ut  omnia  el  superiora,  id  esl  A  nullus  nisi  a  Deo.  Nec  erit  peccalum,  id  est  perver- 


Deum,  et  sequalia,  id  est  proximum,  et  inferiora,  id 
est  spiritus  brutos;  etc,  tanti  habeat,  quanti  a  se, 
id  est  a  creatura   rationali  habenda   sunt.  Quanti 
autem  habenda  sint,  sic  coUige.  Deo  nihil  praefertur, 
nihil  aequatur,  nihil  pro  media ,  nihil  pro  tertia,  vel 
pro  quantacunque  usque  in  infinitum  parte  compa- 
ratur.  Nihil  ergo  pluris,  nihil  tanti,  nihil  pro  rae- 
dia,  vel  pro  quantacunque  in  infmitum  parte  habeat. 
Nihil  plus,  nihil  tantum,  nihil  pro  aliqua  parte  ad 
comparationem  iliius  diligat.  Hinc  ipse  Dominus  : 
Diliges  DofninumDeum  tuumex  toto  eorde  tuo,  et  ex 
tota  animxi  tua  et  ex  omnibus  viribus  tuis,  et  ex  omni 
mente  tvA  {Luc.  x,  27),  hoc  est,  nihil  aliud  ad  fruen- 
dum,  ad  innitendura  diligas.  Ilabes  de  superioribus. 
iEquales  autem  naturaliter,  id  est  quantum  ad  na-  ^ 
turam  attinet,  sunt  omnes  homines.  Omnes  itaque 
tanti  habere  debet,  quanti  se.  Ergo  sicut  de  supe- 
rioribus,  id  est  de  Deo  in  dileclione  nec  praeferre, 
nec  aequare,  nec  uUa  debet  ex  parle  comparare,  ita 
nec  saluti  cujuslibet  hominis,  et  quidquid  pro  sem- 
piterna  sua  salute  facere  vel  pati  debet,  idipsum  to- 
tum  facere  vel  pati  debet  pro  sempitema  salute  cu- 
juslibet  hominis.  Hinc  enim  ait  Dominus  :  Diliges 
proximum  sicut  teipsum.  Habes  de  mediis.  In- 
feriora  vero  sunt  qusecunque  post  spiritum  rationa- 
lem  sunt,  id  est  sensualis  vita,  communis  cum  peco- 
ribus,  et  quae  vegetat  corpus,  communis  cum  herbis 
et  arboribus ,  et  substantia  corporis  cum  formis  et 
qualitatibus,  cum  metallis  communis  et  lapidibus. 

Sicut  itaque  nihil  plus  quam  superiora,  nihil  lan-      , « 

tum  in  comparatione  eonim  debet  diligere,  ita  nihil  ^  digitur,  ipsum  nobis  in  seipsa  videndum  sciendum- 


sitas  voluntatis,  nec  poena  peccati,  corruptio  vide- 
licet  et  dolores  et  interitus  carnis.  Nuda  mens,  nu- 
dse  adhaerebit  veritati,  nullis  verbis,  nullis  sacra- 
mentis,  nuUis  similitudinibus,  ut  ad  eam  perveniat, 
indigens,  aut  exemplis.  Ibi  enim  non  docebit  virfra- 
trem  suum,  dicens  :  Cognosce  Dominum,  Omnes 
enim  a  minore  usque  ad  maximum  scient  me,  dicit 
Dominus{Jer,  xxxi.  34) ;  mmomnes  erunt  docibilcs 
Dei  (Joan,  vi,   43). 

CAPITULUM  XX. 

De  incamatione  Verbiy  et  (fuemadmodum  in  seipso 
nobis  perfectionem  prcsdictamplenissime  demon- 
stravit, 

Has  virtutes  seu  justitise  lineas  etiam  nunc  in  hac 
mortali  vita,  si  valde  munda  esset  anima,  per  semet- 
ipsam  in  ipsa  veritate  atque  sapientia  Dei  videret. 
Yideret  etiara  non  solura  se,  id  est  animara  huma- 
nam  immortalera  atque  seternam  fore ,  sed  etiam 
camem  suara  talem  in  resurrectione  futuram.  Nam 
et  eamdem  resurrectionem  ibidem ,  id  est  in  Dei 
Verbo  et  Sapicntia,  clare  conspiccret,  scd  quia  haec 
non  poterat  propter  immunditiam  suam,  adita  est 
Verbo  mens  humana,  quae  ipsum  Dei  Verbum  ple- 
nissime  suscipiens,  eique  onmino  conformis  atque 
consimilis,  eoque  solo  tota  et  ex  toto  impressa.  Sic- 
ut  scriptum  est  :  Pone  me  sicut  signaculum  super 
cor  tuum  (Cant,  viii,  6).  In  ejusitaque  similitudinem 
tota  redacta,  sicut  ad  sigiiii  similitudinem  cera  re- 


minoris  quam  inferiora,  nihil  tam  parvi,  nihil  in 
comparatione  eorum,  pro  quantacunque  usque  in 
infinitum  parte,  vile  debet  habere.  Et  hoc  est  quod 
scriptum  est :  Nolite  diligere  mundum,  nec  ea  quas 
in  mundo  sunt  (/  Joan.  u,  15).  Habes  de  inferiori- 
bus.  Habebit  itaque  talis  superiora  gaudium,  aequa- 
lia  ad  consortium,  inferiora  ad  servitium.  Devotus 
erit  ad  Deum,  benignus  ad  proximum,  sobrius  ad 
mundum^  Dei  servus,  hominis  socius,  mundi  do- 
minus ;  sub  Deo  constitutus,  erga  proximum  non 
elatns,  mundo  non  subditus ;  redigens  inferiora  ad 
utilitatem  mediorum,  media  ad  honorem  superio- 
rum ;  nec  impius,  nec  blasphemus,  nec  sacrilegus 
ad  superiora,  nec  elatus,  nec  invidus,  nec  iracun- 


que  exhiberet.  Sed  nos  ita  caeci  eramus  ut  non  so- 
lura  Dei  Verbum,  sed  nec  humanam  animam  videre 
possemus,  idcirco  additura  est  etiam  corpus  huma- 
num.  Pone  enim  haec  tria,  Dei  Verbum,  humanam 
mentem,  corpus  humanum.  Si  primum,  bene  videre 
possemus,  non  indigeremus  secundo.  Quod  si  sal- 
tem  secundum  videremus,  non  indigeremus  tertio. 
Sed  quia  nec  primum,  nec  secundum,  id  est  nec 
Dei  Verbum,  nec  humanam  mentem  videre  potera- 
mus;  additum  est  tertium,  id  est  coi^pus  humanum. 
Atque  ita  Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  no- 
biscum  {Joan,  i,  14)  in  exterioribus  nostris,  ut  vel 
sic  nos  introduceret  aliquando  ad  interiora  sua. 
Anima  itaque  rationalis,  habens  camem,  addita  est 


dus,  adaequalia ;  nec  furiosus,  nec  flagitiosus,  ad  in-  D  Verbo,  quae  per  ipsam  camem  quidquid  nobis  do- 


feriora;  nihil  ab  inferioribus,  nihil  ab  aei^uahbus, 
sed  totum  a  superioribus  suscipiens ;  a  superioribus 
impressus,  inferiora  imprimens ;  a  superioribus  mo- 
tus,  inferiora  roovens  ;  a  superioribus  affectus,  in- 
feriora  afficiens  ;  superiora  sequens,  inferiora  tra- 
hens  :  ab  illis  possessus,  ista  possidens ;  ab  illis  in 
eorum  similitudinem  redactus ,  ista  in  sui  simiiitu- 
dinem  redigens.  Ad  hanc  perfectionem  in  hac  vita 
tendimus,  quam  tamen  non  nisi  in  futura  perfecte 
obtinebimus.  Hanc  tanto  tunc  plenius  obtinebimus, 
quanto  nunc  ferventius  affectamus.  Nulius  tunc  erit 
motus  in  mente,  nisi  a  Deo ;  nullus  in  corpore,  nisi 
ab  tnima,  atque  ita  nec  in  anima,  nec  in  corpore 


cendis  et  corrigendis  necessarium  erat,  doceret,  fa- 
ceret,  pateretur.  In  illa  sola  perfectissime  fuenmt, 
quae  supra  tractavimus,  id  est  devotio  ad  Deum,  be- 
nignitas  ad  proximum,  sobrietas  ad  mundum.  Ni- 
hil  enim  Deo  praetuUt,  nihil  aequavit,  nihil  pro  parte 
aliqua  comparavit,  nihil  pro  quantacunque  parte  ad 
comparationem  illius.  Unde  ait  :  Voluntatem  ejus» 
id  est  Patris,  facio  semper  {Joan.  vui,  29).  Proximum 
vero  perfectissime  dilexit  sicut  seipsum.  Nulli  enim 
ex  iis  quae  infra  se,  id  est  infra  rationalem  mentcm 
erant,  pepercit,  sed  omnia  ad  utilitatem  proximi 
convertit,  et  vitam,  sed  sensualem,  et  eam  quae  car- 
nem  vegetat,  et  ipsam  camem.  Nam  et  dolores  pro 


631 


GUIGONIS  I  CARTHUSLfi  MAJORIS  PRIORIS  V. 


63S 


nobis  sustinuit  acriores,  et  mortem  contra  vitamA 
vegetabilem,  et  vulnera  contra  ipsam  camem.  Ad 
mundum  autem  tantam  sobrielatem,  tantumque  ha- 
buit  contemptum,  ut  non  habuerit  Filius  hominis 
ubi  saltem  caput  reclinaret  suum.  Nil  ab  inferiori- 
bus,  nihil  a  mediis,  sed  totum  a  superioribus,  id  est 
Dei  Verbo,  cui  ad  unitatem  personae  conjuncta  est, 
suscepit.  Non  sacramentis,  non  verbis,  non  exem- 
plis,  sed  Dei  tantummodo  Yerbi  prsesentia  est  docta 
ut  intelligcret,  et  accensa  utamaret.  Per  eam  nobis 


ipsum  Dei  Verbum  et  Sapientia  tripliciter,  id  est 
sacramentis,  verbis  et  exemplis,  quid  agendum,  quid 
tolerandum,  et  per  quid  esset  ostendit.  Non  enim  se- 
qui  homo  debebat  nisi  Deum,  nec  poterat,  nisi 
hominem.  Assumptus  est  igitur  homo  ut,  dum  se- 
quitur  quem  potest,  sequatur  et  quem  debet.  Item 
non  poterat  conformari  nisi  Deo,  ad  cujus  imagi- 
nem  factus  est ;  nec  poterat  nisi  homini.  Itaqae 
Deus  factus  est  homo,  ut,  dum  conformatur  homini 
cui  potest,  conformetur  et  Deo,  cui  prodest. 


GUIGONIS 

CARTHUSI^  MAJORIS  PRIORIS  QUINTI 

GONSUETUDINES. 

{Annales  ordinU  Carthusiensis,  curante  D.  Innocentio  Lemasson,  Gorreriae  1687,  foL  t.  I,  p.  30.) 

MONITUM. 

AD  FRATRES  CARTHUSIENSES. 


Antequam  ad  elucidationem  et  explicationem  Gon« 
suetudinem  R.  Patris  Guigonis  deveniamns,  debe- 
mus  et  nos  ad  imitationem  tanti  viri  pauca  vobis 
proloqui,  ut  perfectius  possitis  intelligere  tum  men- 
tem  auctoris,  tum  suscepti  a  nobis  operis  propositum, 
dum  istas  Consuetudines,  quae  nunc  vulgo  statuta 
vocantur,  hic  referre  et  de  novo  imprimi  curamus. 

Quifacit  veritatem  venit  ad  Iticem,  ut  manifesten' 
tur  opera  ejus  (Joan,  iii).  Hac  ergoChristi  voce  edoc- 
ti  et  invitati  thesaurum  nostrum,  id  est  prima  instituti 
nostri  rudimenta  et  documenta  veluti  de  tenebris 
eruimus,  ne  iilum  abscondere  velle  ultra  videamur, 
his  praesertim  de  causis  : 

Primo,  ut  sit  vobis  veluti  lucerna  accensa  et  po- 
sita  super  candelabrum,  cujus  beneficio  possitis  in- 
strui,  dirigi,  et  accendi.  Instrui  de  primorum  ordinis 
Patrum  religiosa  conversatione  ;  dirigi  in  vestrae  vo- 
cationis  adimplendse  modo  et  fidelitate  ;  acccndi  in 
illorum  imitationis  et  charitatis  non  fictfle  aemulatione. 

Secundo,  ut  ex  veritatis  coram  vobis  expositae  lu- 
mine,  quo  videbitis  qualiter  ordo  in  vigore  et  spiritu 
sui  institutiy  ex  singulari  Dei  proteclione  conservatus 
fuerit,  consolationem  accipiatis  :  et  dissipatis  nube- 
culis  inquietudinum,  quas  in  quorumdam  pusillorum 
animos  quaedam  opinio  ingesserat  decidii  ordinis 
Garthusiensis,  novum  fervorem  concipiatis  honoran- 
di  institutum  nostrum  lam  singulari  Dei  protectione 
honoratum,  et  huc  usque  conservatum,  atque  digne 
Deo  ambulandi  in  hac  sancta  vocatione,  qua  vocati 


B  estis,  nec  unquam  ab  avitaCarthusiensiobservantia 
degenerandi.  Gensorum  notas  praeviderat,  reverendus 
Pater  Guigo,  et  forte  jam  suis  temporibus  expertus 
erat,  atque  ideo  teneras  bonorum  Garthusianorom 
conscientlas,  ne  inde  in  scrupulos  deciderent,  aut  in 
animi  perplexitates,  contra  illorum  argutias  premu- 
nire  voluit,  ut  ex  variis  locis  vobis  apparebit,  ^ 
maxime  ex  cap.  %0,  et  ex  cap.  57,  n.  4.  et  aliis  locis. 
Tertio,  ut  tandem  fervorem  a  pluribus  conceptum 
et  varie  exhibitum  circa  antiqua  ordinis  statutacom- 
pescamus,  quorum  aliqui  ex  devotione,  quam  ha- 
bent  erga  ordinem,  quaedam  exemplaria  e  cellulis 
nostris  sublata,  magno  pretio  t  mercatoribus  eme- 
runt,  illius  veluti  elementa  et  ipsi  nosse  cupientes 
alii  vero  ex  ipsis  antiquis  statutis  contra  praesentem 

nstatum    ordinis  sinistras  opiniones  sibi  formave- 
runt. 

Quod  ergo  quodammodo  latebat,  publicum  reddi- 
mus,  ne  ultra  quorumdam  animos  subeat  teroeraria 
suspicio,  qua  veluti  degeneres  filii  habeamur,  qui 
Patrum  praeclara  gesta  abscondere  conantur,  ne  inde 
illorum  appareat  decidiuro.  Sic  enim  his  extremis 
temporibus  (quod  dolentes  et  lugentes  referimus)» 
sic,  amici  et  fratres  in  Ghristo  charissimi,  charitas 
refriguit ;  imo  aurum  illud  optimum  charitatis,  quo 
caput  coelestis  Sponsi  constare  asserit  sponsa  Cantici 
(Cant,  vj,  obscuratum  est,  et  color  ejus  optimus 
mutatus,  ut  non  tantum  quaerere  iniquitatem  in 
domo  justi,  et  vastare  requiem  ejus,  contra  S,  Spi* 


633 


CONSUETUDINES. 


634 


ritus  enatum  (Prov.  xxiv),    quidam  licitum  esse  A  voluenint,  dum  viderinl  a  nobis  ipsis  omnia  ingenue 


aestiment  ;  sed  etiam  ea  quas  in  aliqua  parte  dubia 
esse  videntur,  non  in  meliorem  partem  interpretari 
sed  in  pejorem,  novo  jure  introducto,  quod  certe  nec 
Dei  nec  Ecclosiae  est,  jam  liberum  sibi  esse  credant ; 
imo  ea  quae  vere  et  absque  ulla  dubietate  bona  sunt, 
sinistra  interpretatione  absque  ullo  scrupulo,  veluti 
conspurcare  posse  putcnt,  ut  foetere  incipiant ;  et 
sic,  quod  prius  boni  odoris  erat  et  sediiicationis^ 
nauseam  excitare  incipiat. 

Legantur  Evangelia,  libri  apostolici  attente  revol- 
vantur ;  ibi  legimus  :  Charitat  non  annulatur,  non 
agit  perperamy  non  cogitat  malum  (II  Cor,  xiii),  et 
alia  plura  similia.  Sed  nihil  reperiemus  unde  lici- 
tum  esse  probetur,  famam  proximi  laedere,  et  ut 


et  sincere  proferri,  in  nihilo  nobis  ipsis  parcendo  nihil 
occultando,  sed  potius  nos  ipsos  (quantura  veritas  Justi- 
tia  etcharilas  permittunt)  data  occasione  objurgando. 
Absit  a  nobis  ut  sanctitatem  illam,  quse  merito 
primis  Patribus  nostri  tribuitur,  nobis  velimus 
usurpare ;  sed  id  tantum  nobis  concedi  petimus,  quod 
a  nemine,  qui  juslitiae  osor  non  sit,  potest  negari, 
nempe  ut  corpori  ordinis  et  animse,  ut  ita  dicam, 
instituti  nostri  non  imputetur,  quod  singularium 
personarum  culpis  tantum  debetur,  aquibusordinem 
nec  ipso  reverendi  Patris  Guigonis  tempore  exem- 
ptum  fuisse  constabit  ex  cap.  77  istarum  Consuetu- 
dinum.  Clament  quantura  velint.  Tolle,  tolle,  contra 
statutorum  ordinis  transgressores  et  ab  ejus  spiritu 


longe  lateque  ejus  defectus  sive  veri  sive  falsi  spar-  -n  aberrantes,  non  abnueraus ;  sed  et  succlamabimus  : 

^__«„_ ^  ^z    ..._^_    A^^<._      __  — ._  j._.       o;     _;_ .__  ^^  »>••  •.••  »• 


gantur,  quasi  super  tecta  ascendere.  Si  sic  agere 
cum  singulari  persona  illicitum  esse  Scripturae  san- 
ctae  decemant,  quid  de  communitate,  quid  de  ordine 
integro,  cigus  fama  integra  est,  censendum  est? 

Cbristi  et  sacrarum  Scripturarum  sensum  seque- 
batur  D.  Thomas ,  dum  paradigmate  hominis  qui 
triginta  facies  haberet,  quique  in  pulchriori  ab  in- 
tuentibus  procul  dubio  aspiceretur,  utebatur,  ut  sen- 
sum  suum  super  hac  re  exprimeret,  quem  sensum 
amplecti  et  in  omnibus  sequi  debemus.  Non  enim  ad 
succensendum  his  qui  de  nobis  minus  bene  sentiunt, 
hsec  pauca  de  immutato  charitatis  colore  diximus, 
sed  ut  meliora  charismata  semper  aemulemur,  et 
caveamus  a  prava  interpretatione  verborum  illorum 
Apostoli  dicentis :  Spiritualis  judicat  omnia,  et  ipse 


Punianlur,  puniantur,  sic  enim  non  cum  modica 
nostra  et  bonorum  omnium  consolatione,  factum 
fuisse  in  ordine  a  die  suae  institutionis  usque  ad  haec 
nostra  tempora  apparebit,  per  chartas  et  ordinatio- 
nes  capitulorum  generalium,  quas  antiquis  statutis 
ex  professo  data  occasione  attexemus,  ut  haec  scri- 
pta  et  propalata  existant  in  generatione  altera,  et 
populus  qui  creabitur  laudet  Dominum,  qui  talem 
zelum,  unanimitatem,  propositi  tenacitatem  dedit 
miseris  homuncionibus,  natione,  educatione,  genio 
naturali  tam  diversis,  etiam  tempore  illo,  quo  Eccle- 
sia  Dei  per  deflendum  schisma  in  plures  partes  di- 
visa,  ordinem  nostrura  in  tot  partes  etiam  scissum 
post  se  traxerat,  sub  finem  quarti  decimi  sseculi  et 
initium  decimi  quinli,  donec  concilium  Pisanum  ce- 


a  nemine  juiicatur  (/.  Cor.  ii),  quibus  nonnunquam  ^  lebraretur,  ut  suo  loco  dicetur.  Id  velut  grande  mira- 


spirituales  viri,  proprio  sensu  decepti  et  obcaecati, 
incidunt  et  ipsi  in  laqueum  diaboli. 

Tentationes  spirituales  non  minus  cavendae  sunt 
quam  camales,  imo  longe  cautius  et  subtilius,  ma- 
xime  a  solitariae  vitse  professoribus,  quia  a  camali- 
bus  objectis  et  desideriis  abstracti  evanescerent 
facilc  in  cogilationibus  suis  et  in  judicia  temeraria 
inciderent,  nisi  a  daemonio  meridiano  propriae  opi- 
nionis,  et  proprii  judicii  laqueos  ipsis  ponente,  sol- 
licite  sibi  caverent.  Ipse  enim  Satanas  transfigurans 
se  in  angelum  lucis  minus  cautosetin  hac  parte  sibi 
ipsis  fidentes  decipit,  ac  in  errorem  semel  dejectos, 
proprio  sensu  deinde  obcaecatos,  strictius  ligat  et  a 
correctione  tandem  fere  totaliter  alienos  efficit. 


culum  a  Domino  factum  oculis  mentis  apparet,  quod 
dum  intueor  obstupesco  et  succlamo :  Digitus  Dei  est 
iste ;  non  enim  similes  fructus  profert  terra  cordis 
humani  spinas  et  tribnlos  ex  se  tantum  germinans. 
Porro  de  rei  veritate  judicabunt  qui  opus  istud  in 
sensu  pietatis  et  spiritu  charitatis  lecturi  sunt. 

De  quibusdam  adhuc  monitos  vos  esse  volo,  ante- 
quam  ad  interpretationem  Consuetudinum  istarum 
R.  Patris  nostri  Guigonis  deveniamus,  quibus  moni- 
tis  ad  faciliorem  intelligentiam  sensus  et  verborum 
piissimi  scriptoris  perveniatis. 

Primo  ergo  notandum  est  illum  succincte  admo- 
dum  scriberc,  tum  ut  exhibeat  se  in  scribendo  etiam 
leges  silentii  servare  velle,  dum  superflua  verba  re- 


Hi  sunt  miseri  gradus  descensionis,  quos  sibi  fa-  D  secare  studet,  et  ea  tantum  proferre  quae  necessaria 


bricant  Spirituales  a  proprio  judicio  non  sibi  satis 
caute  caventeS;  a  quibus  longe  distabimus,  si 
scmper  ob  oculos  habeamus  illa  Christi  Salvatoris 
nostri  verba  :  Nolite  judicare,  et  non  judicabimini 
(Luc,  iv) ;  et  illa  D.  Pauli :  Quis  es  tu  qui  judicas 
servum  alienum  f  Domino  suo  stat  aut  cadit  (Rom. 
xiv).  Ilemque :  Nolite  ante  tempus  judicare,  quoa- 
dusque  veniat  Dominus,  qui  iUuminahit  ahscondita 
tenebrarum,  et  manifestabit  consilia  cordium :  et 
tunc  lauserit  unicuique  a  Deo  (I  Cor.  iv.) 

Nunc  ergo  quiesccnt,  ut  speramus,  qui  tanta  avi- 
ditate  slatuta  ordinis  nostri,  aut  legere,  aut  carpere 


videntur,  tum  quia  Carthusiani  propositi  observato- 
ribus  scribit,  qui  ideo  uno  vel,  ut  ita  dicam,  dimi- 
diato  verbo  quidquid  sibi  volebat  reverendus  Pater 
Guigo  intelligebant,  nec  indigebant  ut  omnia  veluti 
minutatim  exprimeret.  Consuetudines  ergo  tantum 
veluti  substaotiales,  majoris  et  primariae  Carthusi® 
sociis  et  fratribus  communicat,  id  a  se  postulantibus, 
ut  uniformitas  illa,  quae  ab  initio  et  deinceps  in  or- 
dine  fuit  in  tanto  pretio  habita  et  continuo  studio 
servata,  introduceretur  : 

Sccundo,  plura  quae  in  antiquis  statutis  continen- 
tur  nec  in  Consuetudinibus  R.  P.  Guigonis  expri- 


635 


GUIGONIS  I  CARTHUSIJS  MAJORIS  PRIORIS  V. 


636 


muntur,  n6n  ideo  novitatis  debere  argui,  quia  R.  A  sint  sufficienter  explicata,  ut  possit  illorum  genuinus- 


ille  Pater  nullam  de  illis  mentionem  facit,  sed  ad 
rationem  condendorum  statutorum  pertinere  ;  cre- 
scente  enim  numero  domorum  ct  personarum  ordi- 
nis,  cum  statuta  essent  condenda  quse  simplices 
consueludiaes  in  quasdam  veluti  fixas  regulas  ver- 
terent,  et  quae  actus  multorum  hominum  in  variis 
agendis  in  unam  consonantiam  et  praxis  uniformi- 
talem  adducerent,  ut  in  eadem  veluti  regulam  col- 
limarent,  necesse  prorsus  erat  ut  enucleatior  fieret 
expressio  singulorum  agendorum,  et  modi  quo  sin- 
gula  erant  agenda,  ne  in  hac  multitudine  ex  singu- 
larum  personarum  abundantiori  multiplicatione  com- 
posita,  facilior  pateret  aditus  singularibus  personis, 
ad  quaedam  secundum  proprium  sensum  interpre- 


sensus  capi  ab  his  qui  ritus  Carthusianos  per  pra- 
xim  non  norunt,  etiamsi  sint  alias  docli  et  cordati 
viri.  Inde  oritur  ratio  indulgendi  his  qui  vellent  se- 
cundum  suum  sensum  istas  Consuetudines  in  quibus- 
dam  locis  intelligere  et  applicare,  quibus  ideo  illud 
apostolicum  posset  in  hoe ,  salva  illonim  reverentia, 
applicari;  non  intelligentes,  neque  de  guibtu  loquun' 
tur,  neque  de  quibus  affirmant  (/  Tim.  i). 

Poro  circa  tempus  quo  R.  P.  Guigo  has  Consue- 
tudines  scripsit,  nihil  potest  certissimum  assignari ; 
sed  supputando  annos  ab  accessu  S.  Patris  nostri 
BrunonisadrupesCharthusis,  eas  scripsisse  videtur 
44  aut  45  c*rciter  annis   post  incoeptum  ordinem. 

Adhuc  enim  vivebat  S.  Hugo  episcopus  Gratiano- 


tanda  et  detorquenda,  unde  uniformitatem  in  praxi  n  politanus,  ut  ex  ipso  Prologi  textu  innotescit.  S.  P 


sensu  depravandam  fore,  nemo  non  videt. 

TertiO;  sanctum  illum  virum,  qui  erat  in  utrisque 
litteris  divinis  et  humanis  apprime  cruditus,  styli 
elegantiam,  quam  ad  manum  habebal,  nonnunquam 
deseruisse,  ut  in  scribendis  Consuetudinibus  ordinis 
simplicitatem  sectaretur,  et  inde  nos  instrueret 
quantum  a  loquendi  aut  scribendi  modis,  qui  fastum 
aliquem  rcdolent,  abstinere  debeamus.  Scintillae 
aulero  coelestis  eloquentiae  simul  et  humanse,  quibus 
poUebat  quasi  aeris  candentis,  ex  illius  nihilominus 
calamo  non  raro  proruperunt,  ut  videre  est  in  illo 
mirabili  capitulo  De  vita^  solitarias  commendatione^ 
ex  quo  discimus  quantum  versatus  esset  in  colligen- 
dis  ex  sanctarum  Scripturarum  campo  floribus,  ex 
quibus  prudenter  coUectis  et  venuste  contextis  serta 


Bruno  ad  eremum  Carthusife  venerat  cum  sociis 
anno  circiter  1084,  et  a  die  sui  adventus  usque  ad 
ejus  obitum  effluxerunt  17  anni.  Decem  quidem  an- 
nis  praefuit  in  domo  Carthusise  B.  Lauduinus,  unus 
e  sociis ;  sed  S.  Bruno  in  Calabria  degens,  adhuc  in 
vivis  erat,  supervixit  enim  B.  Lauduino,  inter  mar- 
tyres  merito  collocando,  integro  anno  et  i9diebus. 

Cui  B.  Lauduino  successit  R.  Pater  Petrus  Fran- 
cus,  et  is  annis  tantum  duobus  praefuit  :  eiquc  suc- 
cessit  R.  P.  D.  Joannes  primus,  qui  R.  P.  Guigoncm 
£cclesiae  Gratianopolitanae  decanum  recepit  in  ordi- 
nc,  ubi  tantum  profecit,  ut  post  tres  aut  quatuor 
annos  in  priorem  Carthusiae,  anno  videlicet  26  ordi- 
nis  nati,  electus  sit. 

His  ergo  26  annis  si  18  aut  19  addantur,   donec 


componere  noverat  coelestcm  odorem  exhalantia.  ^  prior  existens  scripserit  Consuetudines  istas,  anno 


Unde  etiam  instruimur  in  nullo  nos  laedere  simplici- 
tatem  Carthusianam,  si  sacrorum  istorum  libronim 
eloquentiam  addiscamus,  ut  qui  jam  per  consolatio- 
nem  Scripturarum  spem  habemus,  in  loquendo  etiam 
eloquia  illa  Domini  casta  eructare  semulemur,  et  sic 
optatumB.Petriapostoliin  nobis  compleatur  dicentis : 
Si  quis  loquitur,  quasi  sermones  Dei  (I  Petr,  iv). 
Quarto,  plura  reperiri  in  ipsis  Consuetudinibus 
quae  a  solis  ^Carthusiani  propositi  observatoribus 
possunt  bene  intelligi,  cum  verbis  satis  barbaris  non- 
nunquam  sint  expressa,  et,  ut  supra  diximus,  non 


44  aut  45  post  ordinem  natum,  ut  snpra.  diximus, 
cas  scriptas  fuisse  constabit.  Ex  his  etiam  apparei 
R.  Patrem  Guigonem  venisse  ad  ordinem  quinque 
aut  sex  taalum  annis  post  mortem  S.  Brunonis,  et 
tum  per  opera,  tum  per  verba,  ab  ejus  discipulis  qui 
etiam  cum  S.  institutore  vixerant  ea  omnia  didi- 
cisse,  quae  in  istis  scriptis  Consuetudinibus  posteris 
reliquit,  quae  Consuetudinum  nomen  non  mereren- 
tur,  nisi  a  pluribus  jam  annis  instituta  fuissent,  et 
moribus  utenlium  approbata  et  confirmata.  His  prae- 
notatis  nunc  ad  rem  veniamus. 


PROLOGUS  D.    GUIGONIS. 

Incipit  Prologus  Consuetudinum  domini  Guigonis  prioris  CarthusisB, 


1.  Amicis  et  fratribus  in  Christo  dilectissimis,  Bernardo  Portarum,  Humbbrto  S.  Sulpilii,  Miloni  Msgo- 
raevi  prioribus  et  universis  qui  cum  eis  Deo  serviunt  fratribus,  Carthusiae  prior  vocatus  Guigo  et  qui  se- 
cum  sunt  fratres,  perpetuam  in  Domino  salutem. 

2.  Charissimi  ac  reverendissimi  nobis  Patris  Hugonis  Gratianopolitani  episcopi,  cujus  voluntati  resistere 
fas  non  habemus,  jussis  et  monitis  obtemperantes,  quod  vestra  non  semel  dilcctio  postulavit,  Consuetudi- 

COMMENTARIUM. 

VviOtoG.—  N\im%.  Consuetudinesdomusnostrce,..  vata  tum  ab  illo  tum  a  sociis  in  domo  seu  polius 
Ea  quae  a  S.  Patre  Bnmone  instituta  erant,  el  ser-     eremitorio  Carthusiae,  a  successoribus  illorum  fideli 


687  GONSUBTODINBS.  «38 

nes  domus  nostrae  scriptas  memorise  mandare  curayimns  [al.  curamus].  A  quo  negotio  rationabilibus,  ut 
putamus,  de  causis  diu  dissimulavimus,  videlicet  quia  vel  in  epistolis  B.  Hieronymi,  vel  in  Regula  beati 
Benedicti  seu  in  caeteris  Scripturis  [al.  cjeteris  libris]  authenticis,  omnia  pene  quae  hic  religiose  agere  con- 
suevimus  contineri  credebamus.  Et  nos,  qui  tale  aliquid  facere  possemus  vel  deberemus,  dignos  minime 
putabamus. 

3.  Huc  accedebat  quia  doceri  magis  quam  docere  ad  humilitatis  nostrae  propositum  pertinere  noveramus, 
tutiusque  esse  aliena  polius  bona  quam  sua  prsedicare,  Scriptura  dicente  :  Laudei  te  alienus,  et  non  os 
tuum;  extraneus,  et  non  labia  tua  {Prov.  xxvn,  2).  Domino  quoque  in  Evangelio  praecipiente  : 
Videte  ne  justiHam  vestram  faciatis  coram  hominibuSyUtvideamini  abeis  {Matth,  vi,  1). 

COMMENTARIUM. 


ter  custodiebantur.  Pro  slatutis  illis  erant  tunc  cha-  A  annum  1509,  nomen  statuti  etiam  Gonsuetudinibus 


ritas  et  pietas,  quarum  impulsu  ea  quse  a  Patribus 
tradita  erant  et  commendata  opere  complebant; 
nihil  tunc  de  sua  observantia  scriptis  mandaverant, 
quia  adhuc  illorum  propositum  velut  in  cunis  erat ; 
et  observantise  ordinis,  veluti  sub  iucude  et  cxpe- 
rienlia  malleo  adhuc  versabantur.  Yile  suumpropo- 
situm,  ut  alibi  loquitur  piissimus  scriptor,  non  con- 
siderabanl  veluti  fontem  illum  parvulum,  qui  cre- 
scere  debebat  in  fluvium ;  imo  nec  hac  de  re  cogi- 
tabant.  Filios  Rechab  imitabantur,  quibus  pro  lege 
ct  statutis  erant  ea  quse  a  patre  sibi  commendata 
fuerant  et  tradita  ;  et  tunc  institutum  Garthusiense, 
quod  ubique  solo  j^ropo^i^inominescriptorexprimit, 
sola  traditione  constabat. 


Guigonis  in  capile  paginarum  fuerit  prsefixum,  sicut 
et  statulis  autiquis,  quse  ex  professo  composita  fue- 
rant,  ut  vere  essent  constitutiones  sive  staluta  or- 
dinis  quamvis  in  titulo  nomen  etiam  consuetudinis 
adhuc  legatur. 

Ibid.  Scnptas  memorice  mandare,  Id  est  scri- 
bendo  cognitioni  hominum  et  posteritatis  memoriae 
servandas  exposuimus  et  tradidimus.  Phrasis  est 
monastica,  captui  et  modo  loquendi  tunc  temporis 
usitato  potius  accommodata  quam  regulis  purse  la- 
tinitatis.  Quod  hic  semel  notatum  sit  pro  omnibus ; 
nam  in  plerisque  locis  similibus  phrasibus  et  verbis 
sanctus  vir  utitur. 

Ibid.  Quiavel  in  epistolisB.  Hieronymi.,»  Omnia 


De  consuetudinibus  ergo  a  R.  P.  Guigone  scri-  -n  pene  quas  hic  religiose  agere  consuevimus  contineri 


bendis  hic  agitur,  non  propric  de  statutis.  Gur  au- 
tem  in  capilibus  paginarum  libri  typis  mandati  ha- 
betur5^a/tt/a  (?ui^ont«  ?  Accipe  rationem.  Gumordo 
jam  crevisset  et  necessarium  visum  fuisset  statuta 
condere  quibus  tum  politia  externa,  tum  disciplinae 
regularis  forma,  tum  observantiae  Garthusianae  seu 
austeritatis  et  solitariae  vitae  ratio,  tum  demum  in- 
stituti  Garthusiani  mens  exprimerentur  et  scriptis 
mandarentur;  ac  per  modum  legalis  instituti  omni- 
bus  servanda  traderentur  :  R.  P.  D.  Rifferius  prima 
illa,  quae  antiqua  vocamus,  statuta  condidit,  in  qui- 
bus  ea  omnia  transcripsit  quae  in  Gonsuetudinibus 
R.  P.  Guigonis  habentur,  paucissimis  exceptis  quae 
ex  professo  notabimus,  ut  omnibus  perspicuum  sit, 
quantum  errarent  qui  occasione  capituli  De  repre- 


credebamus,  Hinc  patet  libertas,  qua  S.  Bruno  et 
successores  ejus  voluerunt  propositum  et  modum 
sibi  vivendi  ehgere,  et  componere,  prout  spiritus  et 
prudentia  suggererent,  et  non  se  astringere  ad  iUas 
regulas  seu  constitutiones  specificas,  quae  in  variis 
ordinibus  monasticis  sive  in  Oriente  sive  in  Occi- 
dente  jam  dudum  fuerant  conditae.  Nihil  sibi  elegit 
S.  Bruflo  pro  vivendi  modo,  quod  non  esset  sancto- 
rum  Hieronymi,  Benedicti  et  aliorum  scriptis  lau- 
datum,  sed  non  ideo  illorum  regulis  se  addixit ; 
quamvis  inde  veluti  spiritualis  apis  coUegerit  unde 
mel  et  ceram  propriam  componeret.  Non  ergo  me- 
rito  improperari  potest  sui  inslituti  professoribus, 
quod  has  vel  illas  sanctorum  sive  Antonii,  sive  Gli- 
maci,  sive  Benedicti,   sive  Bemardi  aut  veterum 


hensione  (quod   quartum  in  secunda  parte  primo-  ^  orientaUum  Patrum  instituta  et  praxes  non  sequan- 


rum  iUorum  statutorum  numeratur)  non  secundum 
sensum  auctoris,  intellecti,  decidium  ordinis  ab 
initio  jam  evenisse  putarent. 

Inde  ergo  accidit  ut  quod  simpliciter  consuetudo 
primo  vocabatur  sub  reverendo  Patre  Guigone,  in 
quamdam  juris  speciem  sensim  per  mores  utentium 
transiret,  sicut  fert  ipsa  consuetudinis  definitio  apud 
jurisperitos  :  sicutque  accedente  postea  quadam 
approbatione  S.  D.  N.  Innocentii  papae  U  atque  etiam 
ordinatione  capituli  generaUs,  sub  S.  Antelmo  circa 
annum  4143  celebrati,  ubi  dicitur  servandas  esse 
prcescriptas  consuetudines,  jam  in  statuta  transicrant 
tempore  reverendi  Patris  Rifferii.  Qua  ratione  fa- 
ctum  cst  ut  dum  statuta  typis  essent  mandanda  circa 


tur,  quia  sui  propositi  non  sunt,  nec  iUas  servandas 
sibi  elegerunt. 

Ibid.  Et  nos  qui  tale  aliquid  possemus.  Inde  etiam 
apparet  quod  de  condenda  nova  et  singulari  regula 
non  cogitarent,  sed  tantum  formam  quamdam  ere- 
mitice  simul  et  camobitice  vivendi,  sibi  ipsis  compo- 
nere  proponerent.  Gujus  exemplo  attracti,  Bemar- 
dus  Portarum  et  alii  in  Prologo  nominati,  sodaUtium 
piorum  in  idem  genus  vitae  conjuratorum,  singuU 
sibi  etiam  fecemnt,  et  eremos  sibi  elegerunt,  ubi 
eremitoria  constmxerunt,  quae  hodie  sunt  antiquio- 
res  domus  ordinis. 

Num.  3.  Quia  doceri  magis  quam  docere,  In  abs- 
condito  faciei  Dei  laterey  conversationem  ia  coeUs 


«39  GUIGONIS  I  CARTHUSUE  MAJORIS  PRIORIS  V.  640 

4.  Yerum  quia  tantorum  precibus  et  auctoritati,  sive  dilectioni,  resistere  non  debemus,  quod  Dominui 
dederit,  eodem  ipso  juvante,  dicamus ;  et  a  digniori  parte,  officio  videlicet  divino  sumentes  exordiam,  in 
quo  cum  cseteris  monachis,  multum,  maxime  in  Psalmodia  regxilari,  concordes  inveniamur  [al,  invenimur]. 


INCIPIUNT 
GONSUETUDINES  D.  GUIGONIS. 

CAPITULUM  PRIMUM. 
De  officio  divino, 

1.  A  Kalcndis  itaque  Novembris  usque  ad  octavas  Pentecostes,  omni  die,  exceptis  duodecim  lectionum 
solemnitatibus,  tres  lectiones  cum  tribus  responsoriis  dicimus  ;  iUud  observantes  ut  si  ante  quintam  feriam 
prsedicti  mensis  Kalendae  contigerint,  in  praecedenti  Dominica  responsoria  et  prophetas  incipiamus  ;  se- 
quenti  et  deinceps  feria  tres  lectiones  cum  responsoriis  de  libris  eisdem  recitantes. 

2.  Sin  autem  quinta  vel  post  quintam,  sequenti  Dominica  eosdem  prophetas  cum  suis  responsoriis  in- 
choemus  ;  dierum  qui  inter  Kalendas  et  Dominicam  sunt,  alterum  cum  tnbus  propter  marlyres,  alterum 
cum  una  lectione  transigentes. 

CAPITULUM  II. 

Item  de  eadem  re. 

1 .  Sabbato  primae  adventus  Dominicae  cohserenti  commemorationem  de  cruce  usque  ad  secundam  post 
octavas  Paschae  Feriam ;  de  sancta  vero  Maria  usque  ad  primam  post  octavas  Epiphanise  diem  inter- 
mittimus. 

2.  In  praedicta  Dominica  finitis  Ezechiele  et  duodecim  prophetis  (nam  Danielem  in  refectorio  legimus) 
Isaiam  incipimus,  usque  ad  vigiliam  Nativitatis  eo  contenti.  In  quo  toto  spatio  capituUs ,  versibus  et  ora- 
tionibus  ad  adventum  pertinentibus  utimur,  Gloria  in  exceUis  usque  ad  primam  in  Nativitate  missam 
tacentes. 

COMMENTARIUM. 

semper  quaerere,  amare  ab  hominibus  nesciri  et  pro  A  cibus  quae  ab  Ecclesia  Lugdunensi  in  nostrum  usum 


nihUo  reputari,  et  quidquid  ad  veram  et  profundam 
humUitatem  conducit,  omnium  virtutum  radicem  et 
veluti  fontis  gratiae  Dei  canalem,  in  omnibus  arople- 
cti,  hoc  instituti  Carthusiani  summa  et  finis  est. 
Num.  4.  Verum  quia  taniorum  precibus,  Hic  ha- 
bes  formam  sanctae  libertatis  adimplenda;  et  obstina- 
tionis  in  suo  sensu  a  Carthusianis  fugiendte,  et  qua- 
liter  charitas  et  obedientia,  scientia  et  humiUtas  in 
vitse  soUtariae  statu,  simuV  possint  et  debeant  a  no- 
bis  concordari,  et  inde  simpUcitas  Carthusiana  com- 
poni,  ut  nihil  unquam  quaeratur  a  vero  Carthusiano 
cx  propriae  voluntatis  instigatione,  quod  a  vitae  abs- 
conditae  centro  iUum  retrahat ;  sed  nihU  obstinato 
animo  fugiatur,  quando  ad  agendum  aut  loquendum 
ex  Superiorum  judicio  impeUitur.  Quod  adhuc  evi- 
dentius  patebit  infra,  udi  de  obedientia  Carthusiana 
agetur. 

Ibid.  /n  quocum  c(eteris,„  mulium,  Non  dicit  in 
totum,  quia  revera  in  componendo  divino  officio 
Carthusiano  ritus  quidem  monasUcus  in  duodecim 
psalmis,  tribus  canticis  et  12  lectionibus  et  aliis 
simiUbus  assumptus  est,  sed  non  pauca  etiam  ei  ad- 
juncla  fuerunt  ex  ritibus  tum  Ecclcsiae  Lugdunensis, 
tum  Gratianopolitanae,  in  cujus  dioeccsi  sita  est  Car- 
thusia,  ut  probari  potest  ex  anliquis  MissaUbus  Ec- 
clesiae  GratianopoUtanae,  et  modo  celebrandi  missam 
tunc  ibi  usitato,  quae  in  nostris  ad  unguem  fere  re- 
fenmtur ;  itemque  ex  veteribus  Antiphonariis  et  pre- 


constat  fuisse  transumpta. 

Cap.  I.  —  Capitulum.  Hoc  verbum,  quo  in  sUtutis 
nostris  dictincUo  materiarum  notatur,  nunc  com- 
muniter  per  verbum  Caput  exprimitur ;  s^d  ad  reye- 
rentiam  Patrum  antiquorum  hoc  verbum  in  ordine 
reUnuimus,  sicut  et  alia  simiUa :  imo  et  modos  quos- 
dam  pronuntiandi,  qui  etiam  in  anUquis  stalutis  ex- 
presse  designabantur,  adeo  semper  apud  nos  in 
pretio  habita  est  stabiUtatis  et  antiquitatis  veneran- 
dse  tenacitas. 

Num.  i .  A  Kalendis.  Totum  hoc  capitulum  repe- 
ritur  transcriptum  in  prima  parte  Statut,  antiq., 
cap.  21y  n.  8  et  9,  et  nuUa  est  dififerentia  nisi  quod 
ea  quae  hic  succincte  dicuntur,  U)i  latius  expUcantur, 
prout  ratio  condendorum  statutorum  exigit.  Idem 
prorsus  etiamnum  a  nobis  observatur. 

Cap.  H.  —  Idem  Capitulum  reperitur  transcri- 
ptum,  cap.  2,  i  part.  antiq.  Statut.,  num.  3,  5,6,8 
et  9. 

Num.  2.  Gloriainexcelsis,  usque  ad...  tacentes. 
Ex  hoc  loco  et  aliis  infra  notandis  patebit,  non  bene 
opinari  eos  qui  putant  quod  olim  in  ordine  raro  missa 
a  nostris  celebrabatur.  Certum  est  iUos  tunc  tan- 
tum  habuisse  unum  altare,  et  raro  duo;  quod  ex 
charta  cap.  generalis  anni  1250  probatur,  ubi  dici- 
tur  :  De  duobus  altaribus  suscipiendis  requiratur 
consensus  conventuum,  Raritatemergoistam  n(mad 


fii  CONSUETUDINES.  642 

3.  Antiphonas  0  sapientia,  cam  aliis  sex,  et  antiphonas  proprias  ad  matutinas  laudes  ita  incipimus,  ut 
die  ante  vigiliam  Natalis  Domini  finiantur. 

4.  Singulae  adventus  Dominicse  propriis  responsoris  et  antiphonis  ad  matutinas  laudes  decorantur,  sed 
et  c^teris  diebus  semper  ad  Magni/icat  et  Benedictus  antiphonas  de  adventu  dicimus. 

CAPITULUM  III. 
Item  unde  tupra. 

1.  In  Sabbato  jejuniorum  temporalium  sextam  et  missam  cum  quinque,  excepta  epistola,  lectionibus,  et 
deinde  nonam  continuatim  in  ecclesia  cantamus ;  idem  in  caeteris  jejuniis  similibus  facientes,  nisi  quod 
in  mense  primo  post  nonam  propter  Quadragesimam. 

2.  In  Sabbato  infra  octavas  Pentecoste  inter  tertiam  et  sextam,  et  in  mense  septimo  post  sextam  mi- 
sam  ipsam  celebramus,  nonam  usque  post  dormitionem  in  cellulis  dicendam  dififerentes. 

CAPITULUM  IV. 
Item  unde    supra. 

1.  A  quarto  Nonas  Januarii  usquc  ad  Septuagesimam,  beati  Pauli  apostoli  Epistolas  legimus. 

2.  Ab  altera  post  octavas  Epiphaniae  die  usque  ad  Septuagesimam;  ferialia  dicimus  responsoria,  prima 
post  ipsas  Dominica  Domtne,  ne  in  ira  tua  incipientes. 

3.  In  Sabbato  quod  primam  Septuagesimae  Dominicam  antecedit,  ad  vesperas  tantum  dicimus  Alleluia, 
ad  Missam  similiter  sancti  Sabbati  recepturi. 

4.  Ab  ipsa  autem  Dominica  usque  ad  Dominicam  de  Passione  Domini  Heplaticum  tam  in  ecclesia  quam 
in  refectorio  legimus,  prima  et  secunda  Dominica,  /n  principio,  caeteris  vero  Dominicis  usitata  Responsoria 
decantantes. 

5.  In  Capite  jejunii  capitula  noctuma  et  diuma,  et  orationes  mutamus  :  sextam  et  missam  et  nonam  in 
ecclesia  cantamus. 

6.  Hac  die  cruces  cooperimus  in  Parasceve  detegendas. 

7.  Antemissa  initium  cinis  post  confessionem  sacerdoti  benedicendus  offertur;  quo  benedicto  et  aqua 
sancta  resperso,  omnes  per  ordinem  genibus  ante  presbyterum  flexis  participant,  dicente  ipso  :  Reco^ 
gnosce,  homo,  quia  pulvis  es,  et  in  pulverem  reverteiis;  caeteris  vero  Antiphonas  istas  canentibus :  Exaudi 
nos,  Domine ;  Juxta  vestibulum,  etc.  Quibus  finitis  subdit  sacerdos ;  Dominus  vobiscum ,  et  istam  oratio- 
nem  Concede  nobis,  Domine ;  eadem  hora  duobus  sequentibus  diebus  Missas  facimus. 

9.  Ih  hoc  Sabbato  Dominicalia  capitula  mutamus  ad  vesperas. 

10.  Capitulum,  Domine^  miserere  nostri,  in  Quadragesima  et  in  Adventu  festivis  diebus  ad  primam  di- 
dmus. 

11.  A  sequenti  secunda  feria  usque  ad  Coenam  Domini  septem  psahnos  cum  litania  post  primam  in  cel- 
lolis  quotidie,  exceptis  duodecim  lectionum  festis,  exsolvimus. 

COMMENTARTOM. 
eonventuales  missas,  sed  ad  privatas  tantum  perti-  a  ^^^  officia  divina  singularibus  diebus  assignata  re- 
nuisse  putamus,  quae  a  monachis  sacerdotibus  sta-     censetur. 

tutis  tantum  diebus  celebrabantur.  Totum  ergo  hoc        Cap.  IY.  —  Textus  hi:gus  capituli  usque  ad  illa 
capitulum  fuit  in  antiqua  statuta  transfusum.  verba,  Sabbatum  sequens,  etc,  de  verbo  ad  verbum 

r,      wn       w^  j  »j     .  j      j  refertur  cap.  5  primae  partis  antiq.  Statutorum, 

Cap.  in.—- nemiinae  «upra. Id  estdeeademma-  ^  rc.  ^«^%  «  j     ^^      n        j    *  a        «  ja 

,    .      ,  ,     '^ ,         ^  n.  56;  cap.  7,  n.  1;  cap.  9,  n.  1  et  2;   cap.  10, 

tena,  de  quajam  supenus  actum  est.  nnl23et4        ''^'  »r» 

Textus  hinus  Capituli  reperiturde  verbo  ad  ver-         ^.  *   \   c--.!™  ^*^*  ^      -*  «•     4- 

i_  1  .  «         _.      *•     o.  .  .  o  Nam.  o,  Sextametmissam  et  nonam.  Hic  etiam 

bum  relatus  cap.  3,  i  part.  antiq.  Statut.,  num.  8 :  .    ^.  „.  ^,^^.  ^^^-^.^  ^  ,  , j^  «. 

_,*^     '     \^  \^     .     :  ..  de  missa  quasi  ordinate  celebranda fit  mentio. 

cap.  11,  ipart.,  num.  10,  cap.  19,  eiusdem  partis         ^^ o  c«i.j.^j ^    ^      •  j  «• 

li      4         aw  M     «    j      jAi       •  j  Num.  8.  Sabbatum  sequens  musa  caret.  Hic  autem 

num.   7,   et  cap.  27,  num.  5.  De  dormitione  idem  ,^^„„  „.^  ^ ._.,        ^  _.  ...         . 

referturcao  34  eJusdem  partis  locus  sic  cxpnmitur  i  part.,cap.  11,  1,  n.  1,  antiq. 

«  ,        *^'        v.  ,       •  .  j'r  •*  •      4  4.       *•  Statut.  Mssa  propria  caret,  et  cantatur  missa  de 

Totum  ergo  capitulum  istud  fuit  m  statuta  anti-  o    v  ^    z  *         -u  x.-  »t> 

t  ,      *  .  o.  JKana  in  cont/en^i^ ;  guibus  verbis  sensus  R.  P. 

qua  transfusum,  et  eadem  prorsus  nunc  observa-  ^  .      .     ,    .  . './  ^    .  . 

^  .j-.-       j-  *u       .  Guigonis  clanus  expnmitur  circa  missam  de  jeiu- 

mus,  excepta  dormitione  diuraa,  quae  est  abrogata.  .  ,.  ^  ^  .         .  .     »»•     iV 

^  '  ^  ^  nio,  quse  etiam  nunc  vacat  m  nostns   Missahbus, 

Num.  1.  In  mensepnmo,  etc.  Hinc  probaturquod  et  celebratio  missae  debeata  Maria  Virgine,  diei  iUi 

mensis  Martius   tunc  adhuc   primus   reputabatur,  assignatur. 

nam  in  mense  isto  jejunia  temporaHa  communiter        ^yj^^  9,  /^  ^^^  Sabbato,  usque  ad  haec  verba  si 

occarrunt.  sacerdotum,  Idem  textus  lefertur  de  verbo  ad  ver- 

Num.  2.  Missamcelebramus.  Ecce  hic  adhuc  fit  bum  cap.  11  primae  partis  ant.  SUtut.,  nn.  2,  3,  5 

misie  mentio  quse  communiter  celebratur,  et  in-  et  10. 


643  GUIGONIS  I  CARTHUSUE:  MAJORIS  PRIORIS  V.  644 

12.  Nonam  et  rnissam  ciim  prsefationc  de  Quadragesima  et  vesperas  omni  die  in  ecclesia  cantamus,  si 
sacerdotum  adsit  copia,  vel  qui  adsunt  aliqua  rationabili  non  impediantur  de  causa. 

13.  Dominica  de  Passione  capitula  mutamus,  consueta  suifragia  usque  ad  secundam  post  octavas 
Paschae  feriam  intermittimus ;  a  quo  die  usque  ad  Goenam  Jeremiam  partim  in  ecclesia,  partim  in  re- 
fectorio,  propter  noctium  brevitatem  legimus.  In  quo  temporis  spatio,  nisi  duodecim  lcctionum  solemnitas 
intersit,  ad  invilatorium  et  ad  Responsoria  et  ad  introitum  Gloriam  non  dicimus. 

14.  De  festo  trium  lectionum  commemoralionem  tantum  facimus. 

15.  Sabbato  quod  Dominicae  Palmarum  jungitur,  missam  non  dicimus. 

16.  Ad  vesperas  capitulum,  Hocsentite,  responsorium,  Fratresmei,  usque  ad  Gocnam. 

17.  Dominica  in  Palmis  cantata  tertia,  et  induto  casula  sacerdote,  post  confessionem  rami  benedicun- 
tur,  aspcrsique  aqua  benedicta  omnibus  a  saccrdote  traduntur ;  et  interim  cantatur  antiphona ,  College" 
runt ;  sequitur  Dominiis  vobiscum  et  oratio  ista  :  Omnipotens  sempiteme  Deus. 

18.  Si  Annuntiatio  vel  festivitas  sancti  Benedicti  quartam  hiyus  hebdomads^  transierint  feriam,  nullam 
postea  dc  ipsis  facimus  mcntionem. 

19.  In  Goena  feslum  facimus,  novem  sicut  clcrici  lectionibus  contenti,  ad  Benedictus  lucemam  exstin- 
guimus,  Ecclesiae  morem  tantilla  ex  parte  imitantes. 

20.  Ad  primam  convcnimus,  post  capituium  tertiam  in  cellis  dicimus,  et  munditias  singuli  facimus, 
scxtam  quoque  ibidem  cantantes,  nomam  et  missam  et  vesperas  in  ecclesia  celebramus. 

%{ .  In  missa,  hostia  Dominici  corporis  integra  in  Parasceve  a  sacerdote  sumcnda  scrvatur. 

22.  Post  refectionem  omnes,  in  quantum  possibile  est,  monachi  et  laici  ad  roandatum  in  capitulum 
convenimus;  ibique  pcdes  cunctis  a  priore  vel  cui  hoc  ipse  injunxcrit,  ipsique  ab  eo  qui  prior  csl  ordine 
abluuntur,  tcrguntur,  osculantur,  caeteris  congruas  antiphonas  canentibus.  Dchinc  priorc  aquam  infun- 
dentc,  lotis  omnium  manibus,  accensa  candela  evangelium  legitur,  stantibus  cunctis  usque  ad  id,  Cum  re- 
cubuisset  iterum. 

23.  A  quo  loco  eamdem  Icctionem  scdentes  audimus,  usquc  dum  dicatur,  Surgite,  eamus  hinc.  Tunc 
enim,  praeccdcnte  diacono,  in  refcctorium  pcrgimus,  quod  superest  lcctionis  scdentes  audituri;  qua 
fmita  vinum  a  minislris  apponitur  singulis.  Dataque  a  saccrdote  bencdictione,  bibimus  et  abimus.  Post 
quae  nudatur  altare. 

24.  Hac  die  posl  prandium,  sive  post  mandatum,  duorum  sequentium  lcctioncs  et  responsoria  prsevi- 
dent  fratresy  tanquam  usque  ad  Sabbatum  post  refectionem,  adclaustrum  non  reversuri. 

GOMMENTARIUM. 

Num.  12.  Si  sacerdotum  adsit  copia^  vel  qui  adsunt  A  brcvitatem    ordinabantur,   et  lectiones    longiores, 

aliqua  rationabili  non  impediantur  de  causa.  Hsec  vei  breviorcs  fiebant  in  matutinis,  juxta  noctium 

verba  non  reperiuntur  in  antiquis  statutis  relata,  qualitatem.  Agitur  autem  hic  de  fine  Quadragesimae, 

ex  quibus  et  conditione  apposita  colligitur  quod  si  quo  tempore  constat  dies  fieri  longiores  et  noctes 

omnes  monachi  tempore  R.  P.  Guigonis  ad  sacer-  breviores.  De  istis  vigiliis  infra  agetur  suo  loco. 

dotium  nondum  csscnt  promoti,  plures  tamcn  erant,  Num.  19.  Novem...  lectionibus  contenti.  His  ver- 

et  omnes  ad  clericatum  idonci,  ut  ex  cap.  73  ista-  bis  vult  exprimere,  his  tantum  diebus  austeriores 

rum  Gonsuctudinum  patebit.  Ex  praetcrmissione  au-  vigilias  a  nobis  paululum  relaxari,  ac  lampadem  ad 

tem  vcrborum    istorum,  m  antiquis    statutis    non  Benedictus  cxstingui ;  sicque  tribus  illis  diebus,  quse 

relatorum,  id  tantum  coUigitur  quod  tcmpore  quo  sunt  tantilla  pars  rcspcctu  tolius  anni,  nostras  matu- 

statuta  anliqua  condita  fuerunt,  apud  nos  sacerdotcs  tinas  Ecclesiae  usui  esse  conformes. 

ssepius  celcbrabant  quam  lemporc  R.  P.  Guigonis,  ^um.^jtO,  Munditias  singuli  facimus.  A,so\isCbT' 

undc  conditioncm  illam  ponerc  jam  fere  superfluum  thusianis  id  potest  intelligi,  et  signiGcat  consuetu- 

esse  visum  fuit.  De  causa  illa  rationabiii  impcdimcn-  dincm  quae  hucusque  in  ordine  conservata  est  in  die 

tum  affercnte  suo  loco  agetur.  Goense  Domini,  ut  privatim  in  ccUis  pedes  munde- 

Geetera  iisdcm  fcre  verbis  refcruntur  prima  parte  g  mus  ct  lavcmus  antequam  ad  capitulum,  ubi  a  priore 

Statut.   antiq.,  cap.  11,  12,  13,  14,  15,  17,    18  lavari  debent,  veniamus.  Id  vocat  R.  Pater  Guigo 

et  19.  munditias  facere. 

Num.  13.  Partim  in  ecclesiay  partim  in  refecto-  Num.  24.  Hac  die  post  prandium  sive...  ad  clau' 

rio.  Innotescere  incipit  usus,  qui  scmpcr  in  or-  strum  non  reversuri.  Hic  obscure  indicat  usum  re- 

dine  viguit,  ut  Biblia  sinc  in  ecclesia,  sive  in  re-  cordationum,  quse  in  claustro  fiebant;  quem   non 

fcctorio,  sive  in  coUoquio  singulis  annis,  ex  integro  plene  exprimit  quia  rcs  crat  conmiunis  et  nota  his 

legantur.  ad  quos  scribebat,  et  inde  elucet  qualiter  res  potius 

Ibid.  Propter   noctium    brevitatem.    Quod    de  aliquando   innuerc    contcntus   fucrit  R.  P.  Guigo 

noctium   brevitate  hic  dicit,  rcfertur  ad   vigilias,  quam  illas  late  explicare.  Quid  essent  autem  ists 

quse  olim  in  ordine  juxta  noctium  longitudinem  aut  recordationes,  et  quomodo  ^cri  deberent,  sub  titulo 


W5  CONSDETUDLNES.  646 

25.  Gompletorium  postea  sonatur. 

26.  In  Parasceve  genua  fleclimus,  Miserere  meif  Deus,  dicimus. 

27.  Totisque  his  tribus  diebus  preces  singuli  quique  in  silentio  dicimus  in  omnibus  horis ,  h»c  una  ora- 
tione  conlenti,  Respice,  qu(Bsumus,  Domine ;  lolumque  fere  officium  juxta  clericorum  morem  exsequi- 
mur.  Psalterium  aliis  omissis  operibus  frequentamus ;  a  sacrista  laicis  juvantibus  mundatur  ecclesia.  Signo 
aliquanto  tardius  quam  solet  dato,  sexta  et  nona  continuatim  in  cellis  dicuntur,  et  interim  sacerdos  indui- 
tur,  datoque  iterum  signo  ad  ecclesiam  convenientes  officium  ex  more  celebramus.  Praecedit  lectio,  sequitur 
tractus  et  omioDeus  a  quo  et  Judas;  item  alia  lectio,  et  tractus,  deinde  passio  absque  Dominus  vobUcum, 
posl  quam  orationes;  quibus  fmitis  exuitur  sacerdoscasula,  nudamus  pedes,  oblatamque  a  diacono  crucem 
venerabiliter  osculamur,  dicentes  intra  nos  singuli  :  Adoramus  te,  Christe,  et  benedicimus  tibi,  quia  per 
sanctam  crucem  luam  redemisti  mundum,  Interim  conventus  canUt  anliphonam,  Nos  autem  gloriari 
oportet,  et  Responsoria,  Popule  meus  et  Expandi  manus  meas.  Post  quae  ad  locum  pristinum  cruce 
relata,  sacerdos  lolis  manibus  casulaque  indutus,  calicem  cum  vino  corpore  Domini  superposilo,  a  diacono 
suscipit,  inchoante  eodem  communionem,  Hoc  corpus.  Quibusin  altari  compositis,  post  modicum  silentium 
icipit  sic,  Oremus,  prcsceptU  salutaribus  moniti.  Agnus  Dei  non  dicitur,  nec  in  Sabbato.  Percepto  autem  a 
sacerdote  Domini  corporc,  vesperas  alterutrum  cum  silentio  dicimus. 

28.  Sabbato,  cantatis  in  cellulis  sexta  et  nona,  et  interim  sacerdote  induto,  ad  ecclesiam  congregati,  prae. 
missis  quatuor  lectionibus  cum  tribus  tractibus  et  litania  perbrevi,  missam  a  Kyne  eleison  solemniter 
inchoamus ;  Gloria  in  excelsis  Deo  dicimus,  duas  candelas  accendimus,  pacem  accipimus ,  incensum  vero 
non  adolemus.  Quibus  expletis  pulsato  tintinnabulo  vesperas  juxta  morem  monachicum  solemnissime  can- 
tamus. 

29.  In  die  sancto  Paschae  inter  matutinas  et  primam,  cunctis,  in  quantum  eorum  sinunt  obedientiae,  laicis 
praesentibus  et  communicantibus,  ea  celebritate  qua  Dominicis  solel  diebus  missa  cantatur,  duobus  vel 
tribus  monachorum  sacerdotem  juvantibus. 

30.  In  majori  missa  communicat  conventus,  et  qui  de  laicis  communicaturi  sunt. 

31.  Totos  quatuor  hos  dies  celeberrimos  ducimus.  Feria  secunda,  tertia,  quarta  in  matutinis  laudibus 
duas  candelas  accendimus  incensumque  oflFerimus.  Feria  quarta  recedunt  laici.  Quinta,  sexta,  Sabbato, 
sextam  in  ecclesiacantantessimulreficimus.  Hebdomadarum  Paschae  el  Pentecostes  prioribus  diebus  quatuor 
nullum  omnino  sanctorum  festum  celebramus.  Tribus  vero  posterioribus,  si  trium  lectionum  festum  occur- 
rerit,  solam  conmiemorationem,  sin  autem  duodecim,  totum  facimus.  Responsoria  paschalia  quatuordecim 
dlebus  cantamus. 

32.  Actus  apostolorum  tribus  hebdomadibus,  canonicas  vero  Epistolas  exinde  usque  ad  Ascensionem ; 
et  ab  Ascensione  usque  ad  Pentecosten  Apocalypsim  tantummodo ,  partim  in  ecclesia,  partim  in  refectorio 
perlegimus. 

33.  Feria  tertia  Rogationum  semel  reficimus,  sed  coquinam  facimus. 

COMMENTARIUM. 
ipeciali  cap.  35  primae  partis  antiquorum  Statutorum  A  Hic  apparere  incipit  usus  festorum  solemnium,  quae 

fuse  expressum  habetur,  prout  ratio  condendorum  ideo  candelarum  in  antiquis  statutis  et  veteribus 

statutorum  exigit.  Monachi  in  claustrum  simul  con-  libris  ordinis  appellantur,  quia  in  signum  solenmis 

veniebant  certis  diebus,  et  alia  faciebant  de  quibus  gaudii  in  matutinis  et  vesperis  illarum  festivitatum 

suo  loco  agetur.  Hic  tantum  adnotamus  nihil  novi  cerei  accendebantur. 

deberc  imputari  ex  hoc  loco  posterioribus  R.  Patri  Num.  33.  —  Feria  tertia  Rogationum  semel  refir 

Guigoni  Patribus,  qui  in  antiquis  statutis  egerunt  de  cimus^  sed  coquinam  fadmus.  In  antiquis  Statutis 

recTordationibus  :  nam    late    tantum    explicant  et  i  part.  cap.  17,  n.  6,  legitur  :  Feria  tertia  et  se^ 

firmant  usum  antiquum  recordationum,  qui  hic  in-  cunda  Rogationum  semel  reficimus,  sed  feria  terHa 

digitatur ;  sed  clarius,  succincte  tamen,  exprimitur  caseo  et  ovis  licet  uti.  Ad  intelligendum  autem  quid 

infra  cap.  9.  sibi  velit  R.  P.  Guigo  verbo  coquinm  in  hoc  et  aliis 

Num.  28.  Sabbato  cantatis  in  cellula.  Idestper-  locis,  sciendum  est  tunc  fuisse  in  usu  apud  nos, 

solutis,  nam  extra  chorum  apud  nos  nunquam  offi-  idque  per  plura  saecula  continuatum  fuisse,  ut  mo- 

cia  divlna  fuerunt  cantata,  et  piissimus  scriptor  fere  nachi  partem  victus  sui  sibi  coquerent  in  propria 

ubique  verbum  cantare  pro  persolvere  usurpat.  cella,  offas  nempe  et  quaedam  legumina  eisque  tan- 

Num.  29.  Duobus  vel  tribus  monachorum  sacer^  -n  tum   ministraretur  a  coquinario ,   et   dispensatore 

dotem  juvantibus.  Inde  apparet  quod  tunc  recto  communi  panis,  vinum  et  id  quod  in  plerisque  locis 

tantum  tono  missam  istam  cantarent ;  nunc  mona-  Consuetudinum  R.  P.  Guigonis  pitantia  appellatur. 

chi  omnes  huic  missae  assistunt  et  cum  notis  de-  Coquinam  ergo  istam  semper  sibi  faciebant  exceptis 

cantant.  diebus  abstinentiae,  et  diebus  refectorii,  quibus  tunc 

Nom.  31.  Feria  secunda,  etc.,  duas  candelas,  etc.  simul  in  refectorio  comedebant.  Locus  antiquorum 


647  6UIG0NIS  I  GARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  V.  64« 

34.  In  vigilia  Ascensionis  sextara  et  missam  in  eeclesia  eantamus ;  Ascensionem  celeberrime  colimus. 

35.  In  vigilia  Pentecostes  nonam  et  missam  in  ecclesia  dicimus,  totamque  hebdomadam  sicut  Pascha- 
lem  ducurrimus,  nisi  quod  feria  quarta  et  Sabbato,  sextam  post  missam  sine  intervallo  cantamos.  Uae 
quippe  hebdomada  jejunia  Quatuor  Temporum  facimus. 

CAPITULUM  V. 

Item  unde    supra. 

1 .  Post  hebdomadam  hanc,  die  quacunque  festum  occurreril,  libros  Regum  incipimus,  responsoria  vero 
ejusdem  historia)  sequenti  Dominica. 

2.  A  Kalendis  Augusti  usque  ad  Kalendas  Septembris,  Parabolas,  Ecclesiasten,  librum  Sapientiae,  et  de 
Ecclesiastico  quantum  tempus  permittit,  legimus. 

3.  Kalendas  Septembris,  Job  duabus  septimanis  sive  tribus,  duabus  sequentibus  Tobiam,  Juditb,  Bsther. 

4.  A  Kalendis  Octobris  usque  ad  Novembrem,  Machabieorum  libros. 

5.  Totoque  hoc  tempore,  id  est  a  Pentecoste  usque  ad  Novembris  Kalendas,  una,  nisi  festum  intersit, 
lectione,  sicut  csteri  monachi,  contenti  sumus. 

6.  Nunquam  autem  pro  trium  lectionum  festo,  lectiones  Historiae  dimittimus,  nisi  in  vigilia  Natalis  Do* 
mini,  et  tribus  post  festum  Innocentum  diebus  et  hebdomadibus  Paschae  et  Pentecostes,  et  infra  octavai 
Assumptionis  beatae  Mariae. 

7.  Invitatorium  igitur  tantum  et  versicidi,  et  responsoria  et  orationes,  et  matutinae  laudes,  sed  et  ad  pri- 
mam  antiphona,  ad  tertiam  quoque  et  sextam,  si  semel  prandendum  est,  sin  autem  bis  ad  tertiam  tantum, 
antiphonae,  versus  et  orationes,  pro  tali  festo  dicuntur. 

8.  Dominus  regnavit  non  solum  in  talibus  festii,  sed  etiam  a  Nativitate  usque  ad  octavas  Epiphaniae,  et 
a  Pascha  usque  ad  octavas  PentecosteS;  ad  matutinas  laudes  quotidie  dicimus. 

CAPITULUM  VI. 

Item   unde  supra. 

Et  hoc  sciendum  quod  in  nulla  solemnitate  processionem  facimus,  nec  uUum  festum  vel  vigiliam  tran- 

smutamus. 

CAPITULUM  VII. 

De   officio  Dominicali, 

4 .  Omni  Sabbato  post  nonam  in  claustrum  conveniraus ;  lectiones  et  caetera  necessaria  recolimos. 

2.  Et  quia  tota  hebdomada  in  cellis  silentium  tenemus,  peccata  nostra  priori,  vel  quibus  ab  eo  injon- 
ctum  est,  confitemur. 

3.  Quod  si  nova  responsoria  inchoanda  sunt,  magnum  responsorium  in  vesperis  cantamus. 

COMMENTARIUM. 

statutorum  exprimit  tantum  quod  hic  subauditur,  A  tiqu.  Statut.,  n.  16.  Nunc  aliquas  processiones  faci- 

sed  in  aliis  locis  Consuetudinum  R.  P.  Guigonis  idem  mus,  tum  ex  prsescripto  Ecclesiae,  ut  in  solemnitate 

satis  exprimitur,  ubi  explicatur  quando  ovis  et  caseo  Corporis  Christi,   tum  aliquando  ex  devotione ;  et 

uti  licitum  esset.  hoc  potius  ad  pietatis  augmentum  pertinet,  quam  ad 

Eadem  quae  in  hoc  capitulo  continentur   etiam  defectum. 
nunc   observantur,  imo  rigidius,  quia  usus  simul 

conveniendi  in  claustrum  ad  recordationes  faciendas  ^^^'  V"'  -  ^""^-  *'  ^^^*  Sabbatopost  nonam, 

abrogatus  est.  ®^^'  ^^  Statutis  antiquis,  cap.  35,  sic  legitur  :  Omni 

„      '.,.,,.,,.        ,.  .       sabbato  et  in  vigiliis  festorum  duodecim  lectionum 

Cap.  V.  -  Quidqmd  hic  habetur,  etiam  m  anti-     ^^  .^       ^^  ^^^^  ^^.^.     ,^^^  ^^^^  ^^ 

quis  Statutis  reperitur,  cap.  21 ,  prim.  part.,  mi  1,      .^^^^  ^  p  ^^.  ^  ^    ^  Sed  hic  de  Sabbato 

2,  3  et  4.  Itemque  cap.  20,  n.  i  ;  cap.  24 .  n.  13  ;     ^^^^^^^  mentionem  facit  ad  exprimendum  quod  fieret 

cap.  30,  n.  i;  cap.  5,  n.  42 ;  cap.  4,  n.  4.  ^^  Sabbato  primo  recordatio,  ac  deinde  confessio 

Num.  7.  Si  semel  prandendum  est,  stn  autem     coAi.«T«/»«»oir. 
....  , .  j  sacrameniaiis. 

bts,  Id  est  si  sit  dies  qua  bis  comedatur,  et  coena 

sicut  et  prandium  ministretur  ,  sicque  bina  refe-  Num.  2.  Et  quia  tota  hebdomada  in  cellis  sHen" 

ctio  habeatur ;  unde  in  ordine   usus  invaluit,    ut  B  ^^^^»  ^^^*  Subaudi ,  nisi  casu  advenerit,  quo  juxta 

dies   quibus  non  jejunatur  ,   dies  binae  refectionis  ejusdem  R.  Patris  Guigonis  Consuetudinea  silentium 

vocentur.  frangi  permittitur,  ut  infra  notabitur.  Idem  refertur 

Num.  8.  Dominus  regnavit,  etc,  ad  matutinas  cap.  11,  ii  part.  antiq.  Statut. 

laudes,  Hic  locus  indicat  illum  loqui  de  solis  laudi-  Ibid.  Priori  vel  quibus  ab  eo  injunctum  esL  Inde 

bus,  quando  alibi  his  verbis  utitur,  nempe,  mututi'  *  patet  quod  tunc  temporis  deputabantur  quidam  ad 

nis  laudibus,  confessioncs  audiendas,  prout  nunc  fit,  et  libertas 

Giip.  YI.  Idem  refertur  cap.  1  prim.  part.  an-  dabatur  poenitentibus,  quem  vellent  eligendi. 


649 


CONSUETUDINES. 


650 


4.  Dominica,  post  primaro,  capitulum  tenemus.  Inde  fratribus  ad  cellas  redeuntibus^  si  missa  ea  die 
cantanda  est,  id  est  si  sacerdos  vel  sacerdotes  rationabili  non  impediantur  de  causa,  statim  signum  pul- 
satur ;  alias  enim  usquequo  tertia  sit  dicenda  differtur  :  quod  spatium,  quantum  infirmilas  necessitasve 
permittit,  spiritualibus  profectibus  altribuitur. 

5.  Post  haec  sacerdos,  tempore  congruo  ad  ecclesiam  reversus,  induitur,  signoque  tertia  [al.  tema]  in- 
cisione  pulsato,  pnesentibus  cunctis  aqua  sacratur.  Quam  sacerdos  spargendo,  allare  circuiens ;  anteipsum 
altare  monachis,  ad  ostium  chori  laicis  dispergit,  canentibus  caeteris  antiphonam,  Asperges  me  ;  reversus- 
que  ad  lectorium  addit  precem,  Ostende  noHs^  Dominey  misericordiam  tuam^  deinde  Dominus  vobiscum 
et  orationcm  hanc,  Exaudinos,  Domxne^  saucte  Pater.  Post,  tertiam  inchoat,  quam  sequitur  missa. 

6.  Gloria  in  exelsis  Deo  in  omnibus  solemnitatibus,  praeter  Adventum  et  Septuagesimam,  cantamus, 

7.  Credo  in  unum  Deum  tam  in  Dominicis  diebus  quam  in  caeteris,  exceptis  confessorum  et  martyrum 
festivitatibus,  et  tribus  diebus  Paschae  et  Pentecostes,  dicimus. 

8.  Post  missam  ad  cellas  aquam  sanclam  fcrentes,  parvum  facimus  intervallum  ;  deinde  signo  pulsato 
ad  ecclesiam  redeuntes  sextam  cantamus ;  et  sic  in  refectorium  per^imus,  animarum  pariter  et  corporum 
escam  sumpturi.  Exeuntes  aulcm  de  refectorio  a  Kalendis  Novembris  usque  ad  Purificationem  Beatae  Ma- 
riae  statim  nonam  canlamus,  ex  quo  die  usque  ad  Pascha,  spatium  quod  ibi,  id  est  inter  prandium  et  no- 
nam,  facimus,  lectioni  vel  aliquibus  talibus  exercitiis  deputatur.  Exinde  tota  aestate,  pro  dierum  quantitate 
nunc  brevius,  nunc  longius  quieti  datur. 

COMMENTARIUS. 


Num.  4.  Si  missa  ea  die  cantanda  est,  etc.  Hic  A 
locus  obscurus  apparet.  At  ibi  de  missa  conventuali 
non  agitur,  sed  de  missa  privata,  quae  illa  die  ultra 
majorem  sive  conventualem  celebrari  consueverat, 
quod  satis  probatur  per  verba  sequentia  :  Post  hoec 
sacerdos  tempore  congruo,  Ex  quibus  patet  superius 
dicta  esse  omnino  diversa  a  missa  conventuali,  cu- 
jus  celebratio  et  modus  eam  celebrandi  necnon  of- 
ficia  post  missam  dicenda,  fixe  designantur  :  sed  id 
amplius  probatur  ex  n.  4,  cap.  8,  ubi  dicitur  :  Se- 
eundam  missam  post  matutinas  laudes  incipiente 
luce,  sicutfierisolet  in  Dominicis  diebus,  cantamus. 

Ibid.  4.  Quodspatium,  quanium  infirmitas  neces- 
sitasve  permitiit^  spiritmlibus  profectibus,,,  Inde 
incipit  apparere,  quod  plenius  ex  sequentibuspatebit, 
primos  nostri  propositi  institutores  discretionem  n 
semper  in  pretio  habuisse,  veluti  solitariae  vita3  in 
primis  necessariam,  sicque  ab  omnibus  excessibus 
ct  extremitatibus  sibi  ac  successoribus  suis  cavere 
Toluisse,  ut  omnia  viribus  humanis  gratiae  ccelestis 
auxilio  adjutis,  et  habita  personarum  qualitate,  ut 
ssepius  insinuanl,  essent  accommodata.  Infirmitatis 
ergo  aut  necessltatis  mensurae,  mensuram  etiam 
exercitiorum  spiritualium  volunt  adaptari. 

Num.  8.  Exeuntes  autem  de  refectorio,,,  statim 
nonam,  etc.  Id  tantum  nunc  observamus  diebus  non 
festis  intra  Octavas  Nativitatis  Christi.  Caeteris  au- 
tem  festis  intra  idem  tempus  occurrentibus  idem 
intervallum  facimus,  quod  postea  R.  P.  Guigo  ex- 
primit.  Ex  quOy  etc. 

Ibid.  Exinde  tota  asstate,  prodierum  quantitate 
nunc  breviuSt  nunc  longius  quieti  datur,  A  Purifica-  ^ 
tione  usque  ad  Pascha,  spatium  inter  prandium  et 
Donam  dari  perhibetur,  et  cui  occupationi  spatium 
illud  destinetur,  exprimitur  :  et  postea  subditur, 
Exinde  tota  asstate^  etc,  id  est  a  Pascha  usque  ad 
Kalendas  Octobris,  ut  ex  cap.  29  colligitur,  inter 
prandium  et  nonam  dormitio  diurna  ordinatur. 
Uffic  dormitio  a  nostris  religioae  servabatur  vel- 
PAT10&.  GLIU. 


ut  observantia  regulariS;  et  sic  stricte,  ut  de  hac 
re  loquens  R.  P .  Guigo cap.  29,  n.  5.  dicat :  Non  enim 
monemur  solum,  sed  etjubemur  horis  ad  quietem 
deputatis,  dormiiioni  magnum  impendere  sludium. 
Unde  patet  magna  Patrum  discretio,  qui  nolebant 
aliquid  per  propriam  voluntatem  detrahi  ex  his  quae 
ad  viies  tum  corporis  tum  animi  ccnservandas  ne- 
cessaria  esse  sciebant. 

Circa  illud  longius  vel  brevius  spatium  dormitioni 
impendendum,  aliquid  procul  dubio  praescriptum 
erat,  quo  omnes  possent  se  uniformiter  ordinare. 
At  nihil  de  hac  re  scriptum  reperimus,  et  ideo  tra- 
ditioni  reUctum  fuisse  putamus,  quod  in  plerisque 
etiam  aliis  evenisse  indubitatum  est.  Pro  exemplo  sit 
abstinentia  a  carnibus,  etiam  in  morbis,  de  qua  nulla 
iit  mcntio  apud  R.  Patrem  Guigonem.  Porro  dormi- 
tio  illa  diurna  per  statuta  ordinata,  jamdudum  apud 
nos  fuit  abrogata  eo  tempore  quo  vigiliarum  ordo 
mutatus  est,  ut  suo  dicetur  loco  :  ilia  siquidem  assta" 
tis  tempore  coucedebatur,  ut  suppleretur  quod  mi- 
nus  spatii  assignatum  erat  ad  dormiendum  nocte, 
propter  noctium  abbreviationem.  Nampost  matutinas 
ad  lectum  nullo  redibant  tempore ;  et  sicut  noctes 
sensim  crescunt  et  decrescunt,  sic  spatium  dormi- 
tionis  diumae  brcvius  vel  longius  noctium  cursum 
sequebatur,  ut  tempus  ad  dormiendum  tam  nocte 
quam  die  destinatum  esset  aequale,  et  in  idem  spatium 
fere  collimaret.  Hieme  autem  ea  vicissitudine  dor- 
mitionis  diurnae  opus  non  erat,  cum  ex  longis  no- 
ctibus  spatium  essei  ad  sufficienter  dormiendum  et 
absque  divisione  somni,  prout  illos  tunc  observasse 
ex  infra  dicendis  apparebit. 

Num.  9.  Post  nonam.,,  deutilibus  locuturi,  Inde 
evidens  est  illorum  silcntium  non  fuisse  perpetuum, 
et  usum  coUoquiorum  ab  initio,  in  ordine  fuisse  usi- 
tatum,  sicque  tempus  loquendi  et  tempus  tacendi 
fuisse  semper  apud  nos  observatum.  Imo  tunc  lici- 
tum  iilis  erat,  quod  nunc  non  licet,  nempe  a  coqui- 
nario  plura  petere  et  accipere. 


.  551  •  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  652 

9.  Post  nonam  in  claustrum  convenimus,  de  utilibus  locuturi.  In  hoe  spalio  incaustum,  pergamenum, 
pennas,  crelam,  libros  seu  legendos  seu  transcribendos  a  sacrista ;  a  coquinario  vero  legumina,  sal  et  cae- 
.  tcra  hujusmodi  poscimus  et  accipimus. 

i  0.  Post  csnam  singulas  tortas  tanquam  Ghristi  mendici  accipientes,  cellas  repetimus. 

11.  In  omnibus  autem  similibus  festis  pene  similiter  facimus. 

12.  Dominicis  aulem  quae  sunt  infra  octavas  Natalis,  Apparitionis,  Ascensionisve  Domini,  antiphonas, 
responsoria,  vevsus  et  octo  priores  lectiones  de  ipsis  solemnitatibus  dicimus,  quatuor  posteriores  de  homi- 
liis  Dominicalium  evangeliorum  :  Evangelium  quoque  ipsum  post  Te  Deum  laudamuSf  et  antiphonaB  ad  Be- 
nedictus  et  Magnificat,  et  oratio  et  missa,  Dominicalia  sunt :  scd  postea  fit  commemoratio  de  solemnita- 
tibus.  Similiter  agitur  Dominica  quae  inter  octavas  Natalis  Domini  Apparitionem  et,  nisi  quod  priores  etiam 
octo  lectiones  Dominicales,  id  est  de  Epistolis  beati  Pauli  legimus,  et  commemorationem  de  nativitate  non 
facimus. 

13.  De  sancto  Sylvestro  commemoratio  tantum  fit ;  verum  de  his  quae  quadam  speciali  dignitate  solemnia 
celebramus,  specialiter  quoque  dicendum  putamus. 

CAPITULUM    VIII. 

Item  de  officio  divino, 

1.  Igitur  Omnium  Sanctorum,  Natalis  Domini,  Paschae,  Ascensionis,  Pentecostes,  sancti  Joannis,  bea- 
lorum  aposlolorum  Petri  et  Pauli,  Assumptionis  beatae  Mariae  vigilias  in  pane  et  aqua  facimus ,  missasqne, 
in  aeslale  quidem  cum  sexta,  in  hieme  vero  nonam  supponentes,  continuamus  :  altare  paramus,  in  vesperis 
et  malutinis  et  missa  itemque  vesperis  duas  candelas  accendimus,  incensum  ponimus. 

2.  Porro  in  vigilia  Natalis  Dommici  in  matutinis  laudibus  genua  non  flectimus  ;  Dominus  regnauit  dici- 
mus,  miserere  mei,  Deus,  tacemus,  duas  ad  missam  candelas  accendimus,  sed  thus  non  adolemus,  pacem 
sumimus. 

3.  Si  Dominica  in  hac  vigilia  occurrerit,  versum  ante  evangelium  et  totum  deinceps  officium  de  vigilia 
dicimus,  commemorationem  taritum  de  Dominica  facientes.  Eodem  modo  in  ngiliis  Paschae  et  Pentecostes 
missas  celebramus. 

4.  In  matutinis  qvialuor  ultimas  lectiones  de  Evangeliis  legimus.  Primam  missam  inter  noctumum  et 
laudes  celeberrimam  facimuS;  secundam  post  matutinas  laudes,  incipiente  luce,  sicut  iieri  solet  ia  Domi- 
nicis  diebus,  cantamus,  in  qua  laici  communicant,  in  hac  etiam  commemoratio  fit  de  S.  Anastasia. 

5.  In  majori  missa  communicat  conventus,  pacemque  a  sacerdote  et  ab  invicem  omnes  monachi  acci- 
piunt.  Hoc  ipsum  in  omnibus  festis  talibus  agimus,  excepta  Circumcisione  Domini,  el  Natali  beatonim 
apostolorum  Petri  et  Pauli,  et  Dedicationis,  et  sancti  Michaelis.  Sequentes  tres  dies  fere  similiter  celebra- 
mus.  Die  quarta  laici  reccdunt,  sicut  in  Pascha  et  Pentecoste. 

6.  Reliquis  tribus  sextam  in  ecclcsia  dicimus,  et  nonam,  prandium  simul  et  co^nam  facientes. 

7.  Circumcisionem,  Apparitionem,  Purificationem,  Annuntiationem,  Ascensionem,  Natalem  sancti 
Joannis,  beatorum  aposlolorum  Pelri  et  Pauli,  Assumplionem,  Dedicationem,  Nativitatem  beatae  Mariae 
scmper  Yirginis,  festum  angelorum  simiii  colimus  ritu. 

8.  Porro  in  Purificatione  beatae  Mariae  ante  missampost  confessionem  candelas  benedictas  de  mana  sacer- 

COMMENTARIUS. 

Ibid.  Legumina,  sal  etccetera  hujusmodu  Perver- A  tur,  refenintur  in  antiquis  statutis  ferc  de  verbo  ad 

ba  illa  et  ccBtera,  apparet  plura,  quae  in  istis  Con-  verbum,  cap.  35,  prim.  p.,  n.  \,  cap.  11,  sec.  p., 

suetudinibus  specificata  nonsunt,  monachostunc  po-  n.  1,  cap.  20  i  part.,  n.  12,  cap.  34,  n.  3,  cap.  43, 

tuisse  petere  et  accipere  a  fratre  coquinario,  unde  n.  5 ;  cap.  32,  n.  3  ;  cap.  34,  nn.  12,  13,  3,7, 10  et 

sibi  ipsis  facerent  coquinam  illam  in  cellis  suis,  de  9.  Item  cap.  6,  n.  6  ;  cap,  17,  n.  19  ;  cap.  5.  n.  43. 

qua  supra  fit  mentio,  cap,  4,  n.  ult,  et  sibi  ipsi  quae-  Leclorem  vero  non  moveat  quod  hic  loca  andqao^ 

dam  esculenta  condirent.  rum  statutorum  inverso  ordine  citemus.  Id  enim  fit 

Num.  10.  Post  ccenam  singulas  tortas,  Quid  esset  ut  ordioem  scribendi  a  R.  Patre  Guigone  servatum 

torla  illa,  et  ex  quo  grano  componeretur,  habebis  sequamur,  et  sic  facilius  possit  fieri  locorum  ad  in- 

iufra  cap.  34,  n.  2.  Hic  aulem  nuUo  modo  dicitur  vicem  collatio. 

quodtorlailladareturprototahebdomada,proutqui-         In  nulio  ergo  per  statuta  antiqua  hic  contentis 

dam  censuerunt  :  sed  erat  tantum  pia  caeremonia,  fuisse  derogatum  perspicuum  est,  quae  etiam  apud 

quae  eo  fine  introducla  eral,  ut  pauperlas,  quam  vo-  nos  nunc  plene  servantur,  imo  rigidiori  modo,  nam 

vimus,  eo  mendicilalis  actu  amplius  honoraretur,  et  dormiendi  interdiu  licentia  nobis  ablata  est ;  item- 

nos  Chrisli  mendicos  esse  prolestaremur.  Quae  caire-  que  facultas   loquendi  cum  coquinario,  et   ab  illo 
monia  eliam  nunc  iulegre  servatur.  Idautemeviden- galicujusesculenamateriampetendi  et  recipiendi,  ac 

ter  probatur  ex  cap.  31,  n.  2,  et  ex  c.  46,  n.  1,  ubi  demum  libertas  coquinam  nobis  faciendi  in  ceilala. 
fit  mentio  de  pane  petendo  et  accipiendo .  Cap.  VIII.  — Ea  omnia  qose  in  hoc  capitolo  haben- 

Pono  ea  omnia  qua)  in  prajsenti  capit.  «<  habcn-  tur  fere  de  verbo  ad  verbum  in  antiquia  statutis  re- 


053  CONSUBTUDINES.  654 

dotis  monachi^  et  qui  de  laicis  adsunt,  accipimus,  cantantes  antiphonam,  Lumen  ad  revelationem  gentium, 
et  evangelium,  Nunc  dimittis,  ac  perversus  singulos  antiphonam  repetentes.  Sequitur  Dominus  vobiscum, 
et  oratio,  Exaudi,  qiuesumus,  Domine,  deinde  missa;  candelas  autem  post  evangelium  offerimus. 

CAPITULUM  IX. 
Quoties  radamur  in  anno. 

i.  Sexies  in  anno  radimur  servato  silentio  ;  in  vigiliis  Paschae,  Pentecostes,  Assumptionis,  Omnium  San- 
ctorum,  Natalis  Domini,  et  in  capite  jejunii. 

2.  In  vigiliis  beatorum  Jacobi,  Laurentii,  Bartholomsei,   Matthaei,   Simonis  ct  Judse,  et  Andreae  semel 
quidem  reficimus,  sed  coquinaro,  sitalisdiesest,  facimus,  missasque  noncantamus. 

3.  In  csteris  duodecim  lectionum  festis,  quibus  capitulum  non  tenemus,  nec  missam  dicimus,  in  vigilia 
tantum  post  nonam  in  claustrum  pro  recordatione  convenimus. 

COMMENTARIUS. 


feruntur,  cap.  14,  n.  1  sec.  part.  Itemque  cap.  4  prim. 
par.,  nn.  4  et  10,  cap.  5,  nn.  2,  3,  16  et  38.  Item- 
que  cap.  32,  n.  1,  cap.  8,  n.  4. 

Apponitur  tantum  in  antiquis  statutis  conditio 
ista,  circa  abstinentias  in  pane  et  aqua  in  istis  vigi- 
liis  servandas,  nisi  veniantin  festisduodecimlectio- 
num,  de  qua  circumstantia  non  fit  expressa  mentio 
in  Consuetudinibus  R.  Patris  Guigonis ;  sed  ex  cap. 
52,  n.  1,  satis  subintelligitur. 

Porro  eadem  a  nobis  etiamnum  servanlur,  exce- 
ptis  abstinentiis  in  pane  et  aqua,  de  quarum  dispen- 
sationis  ratione,  imo  necessitate,  suo  loco  agetur. 

Cap.  IX. —  Num.  1.  Sexies  in  anno,  Idem  habe- 
tur  in  antiquis  statutis  cap.  15,  sec.  part.  n.  16,  et 
ex  cap.  28  praesentium  Consnetudinum  apparet  quod 
singuli  haberent  novaculam  ad  caput. 

Num .  2.  In  vigiliis  beatorum,  etc.  Idem  refertur 
cap.  14,  ejusdem  sec.  part.  Si  talis  dies  est,  id  est, 
si  ea  die  occurrant  qua  coquinam  facere  licet,  et 
illis  diebus  non  eveniant  abstinentiae  deputatis,  quae 
ia  praesentibus  Consuetudinibus  notantur. 

Ibid.  Missasque  non  cantamus.  Id  in  antiquis  sta- 
tatis  omittitur.  An  autem  intelligi  debeat  tum  de 
missa  majori,  tum  de  privatis,  a  quibus,  illis  speci- 
ficatis  dicbus,  utpote  jejunio  destinatis,  tempore  R. 
Patris  Guigonis  abstineretur,  aliqua  apparet  dubi- 
tandi  ratio,  maxime  propter  verbum  illud  non  can- 
tamus^  quia  conventuali  missae  tantum  applicari 
posse  videtur.  At  ut  supra  cap.  4  sub  finem  notavi- 
mus,  verbum  illud  a  R.  Patre  Guigone  communiter 
etiam  usurpatur,  pro  persolvimus  aut  dicimus,  Id 
ergo  de  missis  privatis  potest  intelligi,  cum  etiam 
in  jejunio  quadragesimaU  omni  die  missa  conven- 
tualis,  id  est  major,  celebraretur,  prout  ex  n.  12, 
eap.  4,  probatur.  Probabilius  tamen  est,  quod  his 
tantum  diebus  missam  conventualem  celebrarent, 
quibus  missa  propria  ex  pncscripto  missalis  tunc 
erat  assignata.  Missae  quoque  pro  defunctis  conven- 
tualiter  celebrabantur,  prout  in  aliis  locis  clare  vi- 
debitur. 

Num.  3.  /n  casteris,  etc,  necmissam  dicimus,  Hic 
se  offert  occasio  facile  errandi  nisi  sequentia  cum 
praecedentibus  prudenter  concordentur,  et  inde  con- 
cludendi  quod  missa  conventualis  tempore  R.  Patris 


A  Guigonis,  nec  etiam  diebus  festis  duodecim  lectio- 
num  celebraretur,  quod  veritati  adversari  credimus, 
cum  de  missa  majori  etiam  privatis  diebus  apud 
nostros  frequenter  celebrari  consueta  evidenter  pa- 
teat  ex  locis  tum  supra  relatis,  tum  infra  referendis. 
Id  ergo  intelligendum  esse  nobis  videtur  de  missis 
privatis,  a  quibus,  illis  etiam  diebus  festis  duodecim 
lectionum  communiter  tunc  abstinebant,  sed  non 
semper,  prout  infra  apparebit  ex  n.  1,  cap.  14.  Quae 
abstinentia  a  missis  celebrandis,  per  antiqua  statuta 
probata  non  fuit,  atque  ideo  aliter  de  hac  re  in  me- 
lius  dispositum  est :  nam  missarum  celebratio  ad 
pietatis  et  spiritualis  exercitationis  augmentum  per- 
tinet.  Ex  antiquo  etiam  usu  ordinis  in  vetustis  co- 
dicibus  expresso,  notatur  in  Kalendariis  missa^  sub 

g  festis  sanctorum,  quae  ibi  scribuntur  celebranda 
cum  tribus  tantum  lectionibus,  ut  fiat  discretio  in- 
ter  festa  hujusmodi,  quae  missam  conventualem  de 
festo  habent,  et  alia  quae  non  habeut.  At  nihil  simile 
notatur,  nec  in  solemnitatibus,  nec  in  festis  capituli, 
nec  in  festis  duodecim  lectionum,  quae  ultima  festis 
duplicibus  cooequantur.  Certum  est  autem  quod  nec 
diebus  solemnitatum,  nec  diebus  festorum  capi- 
tuli  missam  conventualem  omitterent,  et  inde  potest 
concludi  quod  ista  festa  omnia  aequaliter  missam 
propriam  et  conventualem  haberent,  sicut  univer- 
saliter  observari  videmus  in  Ecclesia,  circa  festa 
duplicia. 

Ibid.  3.  In  vigilia  tantum  poft  nonam,  Ibi  clare 
expressum  habes  usum  recordationum  iisdem  die- 
bus  fieri  solitum,  quae  in  antiquis  statutis  specifican- 

^  tur  :  et  inde  perspicies  in  antiquis  statutis  ea  ordi- 
nate  et  expresse  fuisse  posita,  quae  in  Consuetudini- 
bus  R.  Patris  Guigonis  sparsim  tantum,  succincte 
et  veluti  implicite  fuerant  scripta  :  et  probatum  ha- 
bebis  quod  in  Prologo  de  hac  diximus. 

Cur  i-asura  nunc  pluries  fiat  apud  nos  ?  Id  pertinet 
ad  majorem  reverentiam  adhibendam  in  missarum 
celebratione,  quae  frequentior  nunc  est  apud  nos 
quam  primis  ordinis  temporibus,  ut  suo  loco  videbi- 
tur.  Sed  ex  ipsa  rasurarum  multiplicatione,  rigorcm 
nostrae  observantia;  potius  auctum  esse  quam  dimi- 
nutum,  proprio  experimento  facile  discent,  qui  rem 
in  dubium  vocare  volent. 


665  GUIGONIS  I  CARTHDSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  656 

CAPITDLUM  X. 

Quales  hospites  introducantur  in  chorum, 

\ .  In  chonim  noslrum  hospiles  lanlum  religiosos  introducimus,  cum  quibus  in  claustro  eommunem  licd 
habere  sermonera. 

2.  In  partem  vero  ducere  aliquem,  vel  duci,  aut  quasi  secrelo  aliquid  intimarei  aut  mandare  aliquibus 
non  licet,  nisi  iicentiam  dante  priore.  Quam  licentiam  non  ad  nos,  sed  ad  eos,  si  tanti  habent,  attinet 
petere.  Nunc  de  his  quae  pro  defunctis  vel  circa  defunctos  gerimus,  aliquid  est  dicendum. 

CAPITDLDM  XI. 
De  officio  defunctorum. 

1.  Altera  itaque  post  Omnium  Sanctorum  festum  die,  nisi  in  Dominica  evenerit,  pro  defunctis  univenis 
ac^endam  post  nocturna  cum  novem  lectionibus  dicimus,  hac  una  tantum  oratione  contenti,  fidelium  Deus 
omnium;  dehinc,  post  primam,  missam  prssente  conventu  celebramus. 

2.  In  nuUo  autem  duodecim  lectionum  festo,  vel  infra  octavas  Natalis  Domini,  Paschae,  vel  Pentecostes 
defunctorum  officium  facimus,  nisi  forte  defunctus  praesens  fuerit,  vel  tricenarium  agi  contigerit.  Quod 
tamen  tribus  diebusante  Pascha,  et  ipso  die  Paschs,  vel  Pentecostes,  seu  Natalis  Domini,  siforte  eveniret 
quantum  ad  missam  [al.  officium  missae]  attinet,  minime  faceremus. 

3.  Abbocigitur  die,  id  est  a  quartoNonas  Novembris  usque  ad  Septuagesimam,  agendam  in  eecleaa 
post  nocturna  dicimus.  A  Septuagesima  verousque  adpraedictam  diem  post  vesperas  jejunii  die,  alias  post 
coenam  [additur  in  ms,  vel  ante]  idem  officium  in  cellis  exsolvimus.  Quod  si  anniversarium  fuerit,  in  eccle- 
sia  statim  post  vesperas  cum  novem  lectionibus  et  antiphonis  agitur. 

4.  In  Quadragesima  tamen,  ne  fratres  graventur,  post  refectionem  in  celiis  dicitur. 

CAPITDLDM  XU. 
De  visitatume  cegroti, 
i .  Cum  autem  frater  aegrotus  morti  propinquare  putabitur,  congregatur  conventus  ad  visitandom  eom, 

COMMENTARIDS. 

Cap.X.— Num.  i.  /nc/iorum  nof^rum,  etc.  Quan- Arentii,  sibi  invicem  quotidianas  suae  cellae  opellas 

doquidem  ingressus  in  chorum  licentiae   silentium  rapientes  pie  expellebat  dicendo  :  Ite  ad  oves  VC' 

frangendi  per  commune  colloquium  cum  quibusdam  straSy  etc. 

hospitibus  tunc  temporis  eonjunctus  erat,  non  est  Eadem  prorsus  habentur  in  antiquis     Statutis 

mirum  cur  fierit  selectus  personarum,  quae  chonim  eap.  9,  num.  i  et  28  secundae  partis. 

ingrederentur  ;  alioquin  siientio  pernicies  fuisset  il-  Cap.  XI.  —  Eadem  prorsus  quae  in  hoc  capitolo 

lata,  et  hac  de  causa  scrupulose  arcebantur  a  chori  habentur,    in  antiquis  Statutis    referentur  cap    28 

iogressu  aliae  personae.  His  vero  temporibus,  quando  prim.  part.,  n.  5,  etcap.  46,  num.  i,  ii,  7  et  li. 

liceniia  colloquium  commune  habendi  cum  hospiti-  Num.  i.  Agendam  post  noctuma.  Agenda,  quo 

bus  abrogata  est,  ingressum  chori  omnibus  quidem  nomine  officium  defunctorum,  id  est  vesperas,  ma- 

passim  non  permittimus,  sed  non  tam  scrupulose  tutinas  et  laudes  ab  antiquis  vocamus,  in  cboro  a 

interdicimus.  Ingressus  ille  olim  pertinebat  ad  ob-  quarto  Nonas  Novembris  usque  ad  Septoagesimam 

servantiam  regularem  personalem  ,  propter  silentii  tunc  tantum  dicebatur;  caeteris  vero  anni  temporibos 

custodiam  ;  nunc  sublata  ista  licentia  coUoquendi,  in  cella  post  vesperas,  nisi  ofBcium  illud  in  conventu 

ad  politiam  mere  externam  pertinet,  quae  potest,  ha-  pro  anniversario  reddi  dcbuisset.  Nunc  vero  agen- 

bita  temporum  et  causarum  ratione,   absque  ulla  p  dam  in  choro  semper  exsolvimus,  excepto  Quadra- 

observantiae  regularis  laesione  relaxari.  Per  observan-  gesimae  tempore. 

tiam  autera  personalem  intelligo,  ea  quae  per  se  ten-  Num.  3.  Quod  si  anniversarium...  cum  novem 

dunt  ad  macerandam  camem,  et  propriam  voiunta-  lectionibus.  Per  istam  expressionem  novem  lectuh- 

tem  frangendam.  num,  anniversariis  specifice  attributam,  innuitusum 

Num.  %.  In  partem  ducere...  nisi  licenliam  dante  qui  extensius  explicatur  in  antiquis  statutis,  et  ^ui 

priorCf  etc.  Inde  evidens  est  quod  tcmpore  R.  Patris  tunc  talis  erat,   ut  communes  agendae  cum  tribos 

GuigoniS;  sicut  et  nunc  servatur,  cum  licentia  prius  tantum  lectionibus  et  novem  psalmis  redderentor. 

per  extraneos  a  priore  petita  et  obtenta,,  non  per  Nihil  ergo  in  hac  parte  reperitur  relaxatum,  imo 

nosmetipsos,  ipsi  extranei  poterant  nobiscum  priva-  potius  aliquid  auctum,  quia  nunc  agenda  semper  in 

tim  coUoqui,  et  inde  observatur  etiam  nunc,  ut  sae-  choro  dicitur  post  vesperas,  et  semper  cum  novem 

culares  licentiam  obtinere  debeant  a  priore,   antc-  lectionibus. 

quara  possint  a  nobis  in   cellam  ad  coUoquendum  Cap.  XII.  —  Idem  capitulum  integre  refertor  in 

admitti.  Quod  autemprimisillistemporibus  extranei  antiquis  statutis  cap.  47  prim.  part. 

possent  etiam  in  cellas  nostras  recipi,  ex  ipso  S.  Bru-  Num.  2.  Tunc  confiteturpeccata  sua.  Id  de  con- 

nonis  exemplo  innotescit,  qui  tum  sanctum  Hugo-  fessione  sacramentali  non  intelligitur,  et  ne  inde 

nem  episcopum,  tum  piissimum  priorem  SanctiLau-  suspicio  oriretur  confessionispublicaey  qoaenunqoam 


657  CONSDETUDINES.  658 

et  dioit  sacerdos,  Pax  huic  domui  et  omnibus  habitantibus  in  ea,  spargens  aquam  sanctam ;  respondetur 
Amen, 

2.  Tunc  confitetur  peccata  sua,  et  post  absolutionem  dicit  idem  [al.  item]  sacerdos  :  Salvum  fac  servum 
tuum ;  Esto  ei,  Domine ;  Nihil  pro/iciat,  Dominus  vobiscumf  Deus  gui  famulo  tuo,  Deus  quiper  apostolum 
tuum, 

3.  Deinde  dicitur  psalmus,  Domine,  ne  in  furore  tuo,  primus,  post  cujus  finem  inungilur  ei  visus  et  dici- 
tur  iPeristamunctionem  etsuampiissimammisencordiam  indulgeat  tibiDeu^  quidquid  peccastipervisum* 

4.  Et  ita  post  singulorum  psalmorum  septem  finem,  repetitur  haec  eadem  oratio  ad  singula  in  quibus 
inungitur  loca,  id  est  ad  auditum,  ad  odoratum,  ad  gustum  sive  loquelam,  ad  tactum,  id  est  ad  manus,  ad 
incessum,  id  est  ad  plantas,  ad  ardorem  libidinis,  id  est  ad  renes. 

5.  Postea  tergitur  os  ejus,  et  ab  omnibus,  tanquam  profecturus,  pie  exosculatus  communicat,  cantan- 
tibus  qui  adsunt  communionem  :  Hoc  corpus. 

6.  Post  haec  dicuntur  orationes  istx,  Respice,  Domine ;  Deu^,  qui  facturas  tuce ;  Deus^  qui  humano  generi, 

CAPITULUM  XIII. 
Quomodo  tractandus  sit  qui  moritur, 
i.  Cum  jam  [al,  jamjam]  mori  videbitur,  ab  his  qui  ei  serviunt  signo  dato,  postposita  omni  occasione 
accurrunt  cuncti,  nisi  cum  [al,  tamen]  divinum  in  ecclesia  contigerit  officium  cclebrari. 

2.  Tunc  enim  prior,  vel  cui  ipse  injunxerit,  cum  duobus  aut  tribus  ad  morientem  festinat.  Depositoque 
eo  super  benedictum  cinerem,  litaniam  prout  res  patitur  longam  vel  brevem  faciunt.  Sequitur,  Pater  no- 
ster^  et  preces,  Salvum  fac,  Esto  ei,  Nihil  proficiat,  deinde  oratio  haec,  Misericordiam  tuam;  post  hanc 
quinque  psalmi,  Verba  mea^  Domine^  ne  in  furore,  primus,  Dilezi  quoniamf  Credidi^  Deprofundis,  Pater 
noster^  A  porta  inferi;  oratio,  Deus,  cuiproprium  est,  Exinde  agenda  plenaria  cum  laudibus  et  vesperis ; 
post  hanc,  Psalterium. 

3.  Interea  defunclus  abluitur  et  induilur;  monachus  cilicio  et  cucuUa,  caligis  et  pedulibus ;  laicus  lunica 
et  caputiOy  caligis  et  pedulibus,  inde  imponilur  ferctro  et  intermissa  psalmodia  dicit  sacerdos,  In  memoria 
astema^  Ne  tradas  bestiis,  ne  inlres  injudicium  ;  post  haec  orationem  istam,  DeuSy  cui  omnia  vivunt, 

4.  His  expletis  fertur  in  Ecclesiam,  et  cantatur  responsorium,  Credo  quod  Redempior ;  post  haec  dicit 
sacerdos  :  A  porta  inferi,  Nihil  pre/iciatf  Neintres,  Oremus,  Suscipe,  Domine,  animam. 

5.  Posito  autem  in  ecclesia  defuncto,  repetitur  psalmodia  ubi  fuerat  intermissa ;  et  hoc  omnino  procura- 
tur  ut  duo  ad  roinus  psaheria  dicantur,  unum  in  ecclesia,  alterum  in  cellis  cum  veniis ;  si  vero  de  illo 
quod  in  ecclesia  dicendum  est,  restiterit  aliquid,  redditur  in  cellis  ;  nam  si  tempus  permittit  eadem  die, 
Don  tamen  nisi  post  missam  pro  eo  cajitatam^  sepelitur.  Sin  autem,  servatur  in  crastinum,  noctemque 
ipsam  monachi  cum  laicis,  et  pro  sui  numero  et  pro  ipsius  quantitate  dividunt,  circa  corpus  psalterium 
freqaentantes. 

6.  In  crastino  autem,  missa  cunctis  praesentibus  cantata,  sepelitur  hoc  modo.  Stat  chorus  juxta  corpas, 
ct  dicit  sacerdos,  Paternoster;  precem  A  por/a  tn/crt ;  orationem  Deus^  vitas  dator;  responsorium,  Credo 
quod  Redemptorf  Kyi*ie  eleison,  Pater  noster;  precem  Ne  intres^  orationem  Deii*,  quianimarum;  respon- 
sorium,  Ne  abscondas  me,  Kyrie  eleison,  Pater  noster;  precem,  Ne  tradas  besHts,  oratio  Non  intresin 
judicium ;  responsorium,  Ne  intres,  Kyrie  eleison,  Pater  noster ;  precem,  Requiem  oeternam;  orationem, 
FaCf  quassumus,  Domine. 

7.  Tunc  portatur  ad  tumulum,  cum  his  psalmis,  /n  exitu  IsraeU  Miserere  mei,  Deus^  Confitemini  cxvii, 

Quemadmodum,  Memento,  Domine,  probasti  me,  Inclina,  Laudate  Dominum  de  coelis,  Benedictus  Dominus 

Deus  Israelf  Magnificat, 

COMMENTARIUS. 

fuit  in  U8U  apud  nos,  nisi  pro  certo  genere  culparum  A  nius,  et  tunc  pro  prxsentibus  tantum  mortuis  redde- 

in  statutis  expressarum ,  quae  in  capitulo  recogno-  batur,  eratque  devota  occupatio  eorum,  qui  custodie- 

scuntur,  idlucidius  in  modemis  statutis  exprimitur,  bant  corpus  defuncti.  Exinde  id  conversum  fuit,per 

ubi  dicitur  quod  sgrotus  dicit,  Confiteor  Deo^  et  consuetudinem  a  singularibus  domibus  introductam, 

subdit  sacerdos,  Misereatur,  etc.  in  quoddam  beneticium,  quod  saecularibus  etiam  ali- 

Eadem  ad  litterarc  nunc  servamus.  quando  concederetur.  Contra  hanc  consuetudinem 

ne  excresceret,  et  inde  monachi  gravarentur,  recla- 

Cap.  XIII.  -  Idem  capitulum  integre  refertur  in  maverunt  antiqui  Patres,  ut  videre  est  prim.  part. 

anuquis  statutis  cap.  47  pnm.  part.  anUq.  Statut.  cap.  49,  num.  15  et  16,  et  in  ordina- 

Num.  2-5.  Post  hanc  Psalterium,  elc,  hoc  omnino  tionibus  plurium  capitulorum  generalium ,  de  quibus 

procuratur,  ut  duo  ai  minus  Psalteria  du:antur,  alibi  fusius  tractabitur. 

iminn  in  ecclesia,  alterum  in  cellis  cum  veniis,  Hio        In  statutis  modemis  eadem  prorsus  refenmtur, 

babes  origioem  8u£fragii,  quod  monachatum  voca-  aed  latioa  et  dialinctiua  ordinata. 


659  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  660 

8.  Cum  ventum  esl  ad  sepulcrum,  dicit  sacerdos,  Pater  noster^  A  porta  ivferi ;  orationem  Tf^i,  Domine, 
commendamus.  Tunc  benedicit  fossam  et  aspergit  aqua  sancla  et  thurificaf ,  deinde  ponilur  corpus  in  ea ; 
et  dum  operitur  dicit  sacerdos  oraliones  istas,  caeteris  prsedictos  psalmos  canentibuSy  Obsecramui^  Deus, 
apud  quem,  Te,  Domine,  Oremus,  fratres,  Deus  quijustis,  Debitum  humani,  Temeritatis  quidem,  Omni- 
potentis  Deiy  Inclinaf  Domine. 

9.  Quibus  pariler  et  Psalmis  expletis  sequitur  Pater  notter,  el  orationes  Tibi^  Domine,  commendamus, 
et  DeuSf  cujus  miseratione.  Dehinc  a  sepulcro  redeunt  cantantes  Miserere  mei,  Deus,  et  in  ecclesia  hac 
oratione  totum  complent  otlicium,  Fidelium  Deus. 

CAPITULUM  XIV. 

Item  de  cura  moriuorum. 
\ .  Ab  ipso  autem  sepulturae  die  usque  ad  tricesimum,  quotidie  pro  eo,  non  tamen  in  conventu,  missa 
cantatur,  et  prima  in  agendis  oratio  ei  specialiter  deputatur.  Notatoque  in  Mart^rrologio  obitus  ejus  die, 
semper  annivcrsaria  in  conventu  pro  eo  missa,  hieme  post,  sestate  ante  primam,  celebratur. 

2.  Eo  autem  die  quo  defunctus  sepelitur,  cellas  fratres  tenere  non  coguntur,  et  consolationis  gratia,  bis, 
nisi  praecipuum  jejunium  fuerit,  simul  vescuntur. 

3.  £t  hoc  sciendum,  quod  sine  ulla  personarum  acceptionC;  pro  omnibus  defunctis  nostris  idem  et  par 
officium  facimus,  nihil  pro  monacho  plus  quam  pro  laico,  vel  pro  praelato  quam  pro  subdito  [al.  subjectoj. 

4.  Pro  benefactoribus  vero  nostris,  excepta  assidua  commemoratione,  quae  fit  semper  in  precibus  eccle- 
siastici  officii,  penultima  in  omnibus  agendis  oratio  dicilur,  et  per  singulas  hebdomadas  taro  pro  eis  qoam 
pro  omnibus  hujus  loci  habitatoribus,  et  universaliter  pro  cunctis  Hdelibus  defunctis  ab  hebdomadario, 
aestale  anle  primam,  hieme  post,  missa  una  cantatur. 

5.  Raro  quippe  hic  missa  canitur,  quoniam  praecipue  studium  et  propositnm  nostrum  est  silentio  et 
solitudini  cellae  vacare  juxta  illud  Jeremiae  :  Sedebit  soliiarius  et  tacebit  (Thren.  iii) ;  etalibi ;  A  facie  «w- 
nus  twB  solus  sedebam^  quia  comminatione  replesti  me  {Jerem.  xv).  Nihil  enim  laboriosius  in  exercitiis 
disciplinae  regularis  arbitramur  quam  silentium  soHtudinis  et  quietem.  Unde  et  beatus  Angustinus  dicit : 
Amicis  hujus  mundi  nihil  esse  laboriosius  quamnon  laborare.  Sed  haec  hactenus ;  nunc  caeteraprosequamur. 

COMMENTARIUS. 

Cap.  XIV.  —  Num.  i.  Ab  ipso  autem  sepultura:  A.  munes  et  in  his  Consuetudinibus  dcsignatas,  asaecu- 

die  usque  ad  tricesimum.  Hic  habes  originem  suffra-  laribus  expetereritur,  et  maxime  de  iUis  contra  quas 

gii,  quod  nunc  (ric^nartum  vocamus,etperprivatas  invehitur  cap.  41,  n.  4,  ubi  dicit  :  Audivimus  enim, 

missas  redditur,  excepta  prima,  quae  conventualiter  quod  non  probamus^  plerosque  toties  splendide  con- 

dicitur  in  die  sepulturae.  Et  ex  hoc  capitulo  abun-  vivari^  missasque  facere  paratos,  quoties  aliquipro 

dantius  probatur  usum  frequenter  celebrandi  apud  suis  eisvolu£rintexhiberedefunctis,e\c.SlB,timeTgo 

nos  missas  conventualcs,  atque  ctiam  non  raro  pri-  atque  egit  de  speciali  missa  pro  benefactoribos  et 

vatas  fuisse  ab  initio  observatum.  cunctis  fidelibus  defunctis,  singulis  tantum  hebdo- 

Num.  2.  Cellas  fratres,  etc.  Usus  iste  fuit  apud  madibus  celebranda,  prout  etiam  nunc  observatur, 

nos  postea  correctus,  ct  nunc  diebus  sepulturae  nul-  ad  missas  illas  convertitur,  quas  temporibus  illis  pa- 

lum   habetur  coUoquium;  bis  tamen  adhuc  simul'  rentes  defunctorum  expetebant  celebrariamonachis, 

comedimus  in  refectorio.  ad  quos  simul  mittebant  bonuin  prandium,  de  quo 

Num.  3.  Idem  et  par  officium.  Inde  nobis  indicatur  loquens  sanctus  vir  dicit,  splendide  convivari,  etc. 

quam  sedulo  primi  ordinis  Patres  charitatis  exhibitae  Has  ergo  missas  specialiter  in  mente  habuisse  arbi- 

aequalitatem  inter  suos  servari  vellent,  quam  imitari  tramur,  dum  dicit  :  Raroquippe  /lu;  [subaudi  Att/tt^ 
dcbemus,  et  non  tam  facUe  singularia  beneficia  post  ^  modi]  missa  canitur ;  et  subdit  rationem,  quoniam 

mortem  reddenda  postulare  aut  concedere.  Singula-  prcecipue  studium  etpropositum  nostrum  estySilen- 

ritas  enim  charitati  derogarc  videtur,  dum  alius  alii  tio,  etc.  Parentes  enim  ipsi  ad  monasterium  accede- 

praefertur  in  auxilio  praestando.  Inde  ctiam  apparet  bant  missam   audituri,   et  forsitan  postea   ibidem 

quantum  nos  omnes  distare  vellent  a  personarum  pransuri,  quod  a  silentii  et  solitudinis  proposito  et 

acceptione.  Superiores  vero  ab  omnibus,  quae  super-  studio  alienum  erat.  Sed  quia  locus  iste  valde  obscn- 

cilium,  fastum,  aut  singularitem  redolent.  rus  erat,  ista  verba,  raro  quippe  hicmissa  canitur, 

f^um.  i.  Abhebdomadarioa^stateanteprimam,(iic.  in  antiquis  statulis  non  fuerunt  posita.  Caetcra  vero 

De  sacerdote  hebdomadario  hic  fit  mentio  et  de  missa  in  ipsis  rcfcruntur  prim.  part.  cap.  48,  n.  i,  cap.  47, 

quse  pro  benefactoribus  ct  pro  cunctis  fidchbus  de-  n.  28.  Itcm  cap.  48^  num.  8  et  13,  etcap.  9secundae 

functis  singuUs  hebdomadibus  privatim  celebratur.  part.,  n.  26. 

Quid  ergo  sibi  vult  R.  P.  Guigo.  dum  subdit :  Raro  Num.  5.  Mhil  enim  laboriosius  in  excrcitiis,  etc. 

quippe  hic  missa  canitur  ?  FacUe  hic  crratur  nisi  in-  Hic  loqui  incipit  de  soHtudinis  et  silentii  proposito 

teUigatur  de  quibus  missis  hic  loquitur  vir  sanctus.  ct  natura.  Nihil  vere  laboriosius  est  naturac  humanae 

Agitur  ergo  hic  praecipue  de  missis  quae  ultra  com-  quam  societate  sibi  simihum,  et  loquendi  libertate 


66i 


CONSUETUDINES. 


m 


CAPITULUM  XV. 

De  ordinaHone  prioris, 

i.  Cum  priorem  domus  hujus  obire  contigerit,  post  ejus  sepulturam  convocatis  fratribus,  triduanum 
cunctis  indicitur  jejunium,  maneque  et  vespere  in  ecclesia  psalmus,  Ad  te  levavi,  expleto  officio,  communi 
devotione  canlatur,  procumbentibus  super  formas  omnibus  :  Kyrie  eleison,  Pater  noster,  et  preces,  Salvos 
fac  servos  tms^Mitte  eis  auxilium  de  sancto,Nihil  pro/iciat  inimicus  iw  ew, et  oratio,  Prcetende,  Domine, 
supponuntur.  Quinta  autem  die  mane  missa  de  Spiritu  paracleto  in  conventu  devotissime  celebratur.  Inde 
in  capitulum  convenientes,  majorum  meliommque  consilio  ex  seipsis  unum  eligunt,  aut  sacerdotem,  aut 
ad  sacerdotium  promovendum,  statimque  in  prajdecessoris  transferunt  locum.  Totamquc  diem  illam  gau- 
dio  dedicantes,  bis  nisi  prsecipuum  jejunium  fuerit,  in  refectorio  comedunt. 

COMMENTARIUS. 

se  privare,  quia  nihil  est  in  quod  propensius  lendat ;  A  tio,  quae  ex  concurrentia  corporalium  et  spirilualium 


ususque  libere  conversandi  et  loquendi,  est  quod- 
dam  germen  delectationis  naturalis,  quo  per  solilu- 
dinis  et  silentii  exercitium  quodammodo  suffocato, 
vim  patitur,  quia  ne  sursum  germinet  impeditur. 
Sed  nihil  est  guod  naluram  corruptam  possil  am- 
plius  et  securius  edomare,  atque  a  periculis  servare, 
quia  inde  occasiones  ei  auferunlur  se  in  conversa- 
lione  hominum  dissipandi,  et  in  profusione  verbo- 
rum  sese  cvacuandi,  ex  quibus  communior  peccandi 
matcria  componitur,  et  dum  ambae  istae  viae  societa- 
tis  et  collocutionis,  solitudine  et  silenlio,  veluti 
spinis  spiritualibus  sepiuntur,  homo  se  ad  Deum  et 
ad  seipsum  convertere  cogitur. 
Per  silenlium  et  solitudinem  mundo  et  vanitatum 


exerciliorum  simul  prudenler  inistorum  et  tempe- 
ratorum,  statui  humano  sic  est  cum  debita  propor- 
tione  accommodata,  ut  secureproverbium  illud  dica- 
mus  :  Serva  ordinem,  et  ipse  te  servabit,  non  tantum 
in  anima,  sed  et  in  corporis  atque  etiam  animi  bona 
valetudine,  et  pia  hilaritate. 

Omnia  etenim  sunt  discrete  in  statutis  nostris 
temperala,  ad  servandam  perseveranter  solitudi- 
ncm,  viribus  humanis  prudenter  accommodata,  et 
desuperaDomino  benedicla.  Quod  conlinuis  et  quo- 
tidianis  experimentis  probatum  habemus  in  his  om- 
nibus  qui  suae  professionis  habitus  sibi  comparare 
a  juventute  religiose  studuerunt,  el  in  cella  se  utili- 
ler  occupare.  Secus  aulem  si  ordo  non  bene  serve- 


objectis  januae  clauduntur ;  et  dum  a  sensibus  huma-  -n  tur.  Vae   euim  Carthusiano  illi,  statim  clamamus 


nis  removentur  ea  quae  camalia  desideria  atque  etiam 
mentalia  excitare  consueverunt,  anima  sibi  et  Deo 
liberius  vacare  discit  et  assuescit.  Si  ergo  silentio  et 
solitudine  naturae  corruptae  propensio  velut  opprimi- 
tur,  et  cum  sit  ex  amicis  mundi,  labonosius  ei  nihil 
sit,  secundum  D.  Augustinum  hic  laudatum,  quam 
non  laborare,  id  est  secundum  suam  propensionem 
agere,  loqui,  conversari,  certum  est  quod  in  utrius- 
que  exercitio  magis  quam  in  aliis  quibuscunque  vim 
patitur.  Nihil  aeque  naturam  mortificat;  quia  aliae 
mortificationes  carnem  macerant,  sed  haec  etiam  ad 
animum  pertingit;  at  dum  sic  angustiantur  vasa 
carnis,  dilatari  possunt  spatia  charitatis,  et  exerci- 
tatio  illa,  licet  in  praesenti  videalur  esse  moeroris  et 
taedii,  fructum  tamen  pacatissimum  exercitatis  red- 
dit  salutis  et  intimae  consolationis  :  nam  pcr  eam 
gustatur  et  videtur  quoniam  suavis  est  DominuS;  et 
quae  sit  illa  Christi  pax  exsuperans  omnem  sensum, 
corda  atque  intelligentias  custodiens,  suavissimo 
dignoscitur  experimento,  si  tamen  exercitationis 
illius  susceptio  coelesti  vocatione  fuerit  praeventa, 
et,  ut  par  est,  secundum  mentem  et  discretionen' 
ordinis  a  nobis  observata,  qui  in  omnibus  providit. 
Ne  quid  nimis.  In  solitudine  enim  servanda  modus 
etiam  adhibendus  est,  ne  ex  excessu  communem 
hominum  statum  superante,  animus  hebetetur,  aut 
etiam  in  suo  naturali  statu  laedatur,  quibus  incom- 
modis  prudenter  in  ordine  provisum  est.  Nam  ex 
exercitiis  sibi  invicem  succedentibus,  et  veluti  inter- 
textis,   inter   quae  conversationi  quandoque   datur 


quia  tribulationem  et  dolorem  invenit,  laborem  et 
afflictionem  spiritus  saepe  patitur  in  mente,  et  per 
suam  indiscretionem,  id  est  per  aliqua  opera  aut 
exercitia  non  secundum  ordinem  aut  praeter  ordi- 
nem,  proprii  judicii  et  propriae  voluntatis  ductu 
suscepta,  deficit  in  corpore,  et  lapsum  spiritualem 
incurrit  in  interiori  homine.  De  laboribus  vitae  soli- 
tariae  nunc  haec  pauca  dixisse  sufiiciat. 

Sed  cur  R.  Pater  ixuigo  de  vigiliis  et  abstinenliis, 
de  aliis  duris  et  asperis  quae  in  ordine  observantur 
nullam  hic  mentionem  fecit,  ac  si  pro  nihilo  illas 
austeritates  reputaret  ?  Quia  essentia  instituti  Car- 
thusiani  in  cellae  et  silentii  obscrvantia,  atque  per- 
fecta  propria;  voluntatis  abnegatione  consistit :  unde 
alias  austeritates  solum  aestimat,  in  quantum  ad 
obedientiam  referuntur,  prout  ipse  explicat  cap.  35, 
n.  3,  ubi  ait :  Licet  enim  multa  sint  et  diversa  qua: 
observamuSf  uno  tamen  et  solo  obedientias  bono, 
cuncta  nobis  fructuosa  futura  speramu^, 

Cap.  XV.  —  Num.  1.  Cum  priorem  domus  hujus, 
etc.  Loquilur  tantum  de  domo  Carthusiae,  quia  non  le- 
ges  aliis  praescribere,  sed  tantum  consuetudinem 
introductam,  et  jam  per  usum  confirmatam  in  domo 
Carthusiae,  aliis  communicare  intendit.  NuIIa  de 
forma  juris  servanda  inter  eos  fit  mentio,  nec  de 
confirmatione  habenda,  quia  de  titulo  fixo  superiori 
inter  nos  dando  nec  cogitabant.  Unde  semper  in  or- 
dine  nomen  prioris  usurpatum  est  ad  designandum 
eum  qui  aliis  praepositus  est,  ut  indicaretur,  eum 
qui  aliis  praeesl  inter  nos,  esse  tantum  primum  in- 


locus  quantum  satis,  fit  qusedam  salutaris  composi-  D  ter  pares,  et  aequalium  directorem  ac  ministrom, 


663  GUI60NIS  I  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  Y.  664 

2.  Qui  quamvis  omnibus  verbo  et  vila  prodesse  debeat,  el  cunctonim  sollicile  gerere  curam,  monachis 
tamen,  ex  quibus  sumptus  est,  quietis  et  stabilitatis  et  caeterorum,  quae  ad  eorum  vitam  pertinent  exerci- 
tiorum,  exemplum  raaxime  praebere  debct. 

3.  Quatuor  itaque  septimanis  in  cella  cum  caeleris  monachis  exactis,  quintam  facit  cum  laicis.  Quo 
spatio  ejus  erga  fratres  officium  aliquis  ab  eo  jussus  exsequitur. 

4.  Ipse  tamen  eremi  terminos  non  egreditur.  Sedes  cjus  ubilibet,  vel  vestitus  nulla  quasi  dignitate  vel 
pretiositate  dififert  a  caeteris,  nec  quidquam  gestat  unde  quod  sit  prior  appareat.  Supplicatur  ei,  et  hoc 
roodice,  solummodo  ad  lcctionem  eunti  et  redeunli,  vel  cum  ante  eum  transitur,  et  cum  ad  aliquos  venit 
assurgitur. 

COMMENTARIUS. 

non  dominum.  Hic  libct  referre  locum  illum  exhor- A  nachi  aliquando,  quamvis  raro,  vel  praesente  vel 


tationis  quam  ab  antiquis  prior  Carthusise  singulis 
annis  in  tine  capiluli  generalis  solet  aslantibus  fa- 
cere,  ubi  sic  loquitur  prioribus  :  Cogitent  se  domo- 
rum  smrum  ministros  esse^  non  dominos,  quibus, 
ut  ait  Apostolus,  dispensatio  credita  est,  Ccce  quae  sit 
mens  ordinis  et  qualiter  singulis  annis  prioribuspu- 
blice  proferatur.  Eadem  autem  nunc  forma  serva- 
tur  in  electione,  additis  tanlum  iis  quse  ex  juris  dis- 
positione  necessario  erant  addenda,  quando  sta- 
tuta  in  ordine  fuerunt  condita,  et  jamdudum  insti- 
tutum  Carthusiense  inter  monasticos  ordines  fuerat 
relatum. 

Num.  1.  Proicipuum  jejunium.  Id  est  jejunium  a 
tota  Ecclesia  sub  praecepto  servari  solilum,  non  vero 


permittente  prioresimul  deambulabant  recreationis 
gratia,  et  sic  spatiabantur.  Hinc  nomen  spatiamenii^ 
quo  deambulatio  illa  intra  terminos  assignata  desi- 
gnatur,  ortum  accepit,  et  hucusque  in  ordine  ser- 
vatum  est. 

Terminos  illos  possessionum  tunc  temporis  non 
tantum  prior  Carthusiae  non  egrediebatur,  prout  nunc 
ab  eo  servatur,  sed  idem  observabant  communiter 
alii  domorum  priores  et  par  erat  ratio  in  omnibus, 
quia  cum  possessiones  domorum  intra  terminos  in- 
clusae  essent,  nulla  instabat  necessitas  inspectionem 
et  curam  pastoralcm  exercendi,  nisi  tantum  in  his 
rebus  ad  nos  spectantibus,  quas  intra  terminos  con- 
tinebantur.  Dixi,  communitery  nam  certum  est  ne- 


jcjunium  illud  quod  tanlum  ex  ordinis  pnescriplo  ^  ccsse  aliquandofuissc  utpriores  terminossuosegre- 


mslitulum  est. 

Num.  3.  Quatuor  ergo  septimanis.,.  quiniam  fa- 
cit.  AdIocumiIIumbeneiDtelIigendum,scicndum  est, 
ul  ex  sequentibus  patebil,  fratres  conversos  tunc 
temporis  non  habuisse  fixum  domicilium  in  domo 
monachorum,  quae  superior  vocatur,  quia  in  emi- 
nentiori  loco  rupium  Carthusiae  sita  est  quam  alia, 
quae  ideo  inferior  vocatur,  sed  in  illa  inferiori  man- 
sisse.  Quatuor  ergo  hebdomadibus  cum  mooachis 
transactis,  prior  ad  inferiorem  pergebat,  et  ibi  per 
hebdomadam  integram  cum  conversis  morabatur, 
ut  pastoralem  curam  circa  cos  vicinius  exerccret, 
et  sic  domum  inferiorem  perlustrans  nihil  ibi  ab 
observantia  regulari  deviare  permilterct. 

Ibid.  Aliquis  ab  eo  jussus.  Hic  apparere  incipit 


derentur,  excmpli  gratia,  ad  fundationes  domorum 
acceplandas  et  dirigendas;  et  similia  peragenda,  quae 
personalcm  industriam  et  praesentiam  requirebant. 

Ha}C  autem  cura  possessionum  primis  ordinis 
temporibus  solis  prioribus  competebat,  ut  suo  loco 
probabitur,  quam  tamen  per  procuratorem  et  fra- 
tres  conversos  administrabant,  ea  tantum  per  se  fa- 
cere  ct  disponere  contenti,  quae  eorum  personalera 
praesentiam  requirebant  intra  istos  terminos  :  quos 
tamen  aliquando  ex  morali  necessitate,  sed  cum 
magna  cautela,  fratrcs  conversi  et  non  alii,  egredi 
polerant  cum  licentia.  De  quibus  terminis  qualiter 
in  ordine  tunc  assignarentur,  necnon  de  aliis  prae- 
libatis  plura  suis  locis  dicentur.  Nunc  de  eremo  Car- 
thusi»,  cxtra   quam    prior    Carthusiae   (qui    nune 


officium  vicarii,  quod  tunc  lixum  non  erat,  nec  uni  ^  reverendus  Pater  dicitur)   non    egreditur,    pauca 
singulari  monacho  assignatum;  sed  postea  fixum     dicamus. 


fuit  et  merito,  quia  ad  politiam  ordinis  prudcnter 
disponendam  sic  maxime  conveniebat. 

Num.  4.  Ipse  tamen  eremi  teiminos,  elc.  Termino- 
rum  nomine  apud  nos  intelliguntur  cerli  limiles  de- 
signari,  intra  quos  statutum  fuit  ab  initio,  ul  pos- 
sessiones  posssemus  habere,  quae  sufficcrent  ad  sin- 
gularum  domorum  ordinis  sustcntationem,  ila  ut  non 
indigeremus  vagari  et  quaerere  ad  procurandum 
nobis  unde  sustentaremur  :  quia  id  crat  proposito 
nostro  contrarium,  et  absquc  dubio  in  brevi  tem- 
pore  fuisset  nostri  insliluti  destructivum.  Duplex 
autem  apud  nos  tcrminorum  species  distinguitur, 
quorum  una  possessionum,  alia  monachorum  voca- 


Amplissima  est  illa  ercmus,  plures  habcns  altissi- 
mos  monlcs  et  profundas  valles,  ita  ut  vix  credi  pos- 
sil  quanta  spatia  illic  contineantur  pascuorum  et 
nemorum  intra  rupium  praerupta  nascentium  et  ibi 
morientium,  quia  non  patet  via  ad  ligna  inde  trans- 
portanda,  et  his  novissimis  tantum  temporibus, 
cum  magnis  laboribus  intra  quasdam  rupes  via  aperta 
est,  cujus  bencficio  aliqua  pars  istarum  silvarum 
potcst  esse  utilis,  mcdiantibus  officinis  ferrariis. 
Tota  vero  illa  ercmus  non  perlinet  ad  Carthusiam, 
sed  tanlum  magna  illius  pars,  quae  scnsim  ad  illius 
possessionera  devcnit.  Quando  enim  primi  patres 
nostri  ad  Carthusiam  venerunt,  sanctus  Hugo  epi- 


tur.  Qui  termini  monachorum  longc  angusliores  D  scopus  Gratianopolitanus ,  et  vencrabilis  Siguinus 
olim  erant  quam  posscssionum  :  nam  intra  eos  con-  abbas  Casae-Dci  dedcrunt  S.  Brunoni  et  sociis  ejus 
tinebantur,  et  spatium  designabant  intra  quod  mo-     quidquid  juris  in  ea  habebant :  sed  postea  crevit  in 


665 


CONSDETUDINES. 


666 


5.  Iq  Nativitate  quoque  et  Pascha  et  Pentecoste,  et  cum  frater  aliquis  professionem  facturus  est,  mis- 
sam  cantat  majorem.  Quod  idcirco  scribimus,  ne  quis  forte  posterorum  comua  sibi  velit  assumere  ,  vel 
nomen  suum  quacumque  gloria  vel  eminentia  celebrare. 

6.  In  Advcntu  aulem  et  Quadragesima  propter  arcliorem  sui  custodiam,  a  prsedicta  etiam  abstinet  visi- 
tatione,  nisi  aliqua  magna  necessitas  coegerit  vel  utilitas.  Sed  et  caeteris  temporibus  non  passim  aut  lcviter 
et  pro  quacunque  vel  persona  vel  causa  ad  domum  descendit  inferlorem. 

COMMENTARIUS. 

eadem  eremo  Carthusiana  possessio,  per  pietatem  A     Hunc  laudabilem  usum  terminos  non  egrediendi 
proborum  saecularium,  qui  illis  ex  charitate  dede-      semper  servaverunt  priores  Carthusise,  subaudi  ex- 


runt  quod  in  ea  possidebant,  etiam  aliquando  id  po- 
stulantibus  nostris  eremitis,  ut  ab  inquietudinibus, 
quas  non  raro  a  rusticis  patiebantur,  eximerentur, 
nec  non  ut  termini  illius  Carthusiensis  eremi,  maxi- 
me  a  parte  Sancti  Laurcntii,  per  naturales  termi- 
nos,  id  est  per  praeruptas  rupes,  notarentur  et  clau- 
derentur. 

Sic  ego  sensim  creverunt  termini  CarthusiX;  ju- 
vantibus  etiam  certatim  illustrissimo  capilulo  Gra- 
tianopolitano  et  aliis,  unde  Carthusiae  obvencrunt 
pascua  illa  ampla,  quae  in  summitate  altissimi  mon- 
tis  vocati  Charman-son  (quod  Latine  sonat  anugnis- 
simam  summitatem)  sita  sunt.  Et  inde  est  quod  ter- 


tra  casus  urgentis  necessitatis,  prout  sunt  bellorum 
tumultus,  pestis,  vocatio  summi  pontificis  et  aiia 
hujusmodi,  quae  legem  non  habeut,  et  non  semel 
evenerunt  in  ordine.  Nec  ab  hoc  laudabili  usu  un- 
quam,  Deo  protegente,  discedent,  ad  aliorum  Prio- 
rum  ordinis  exemplum,  quamvis  circa  illos,  neces- 
sitate  cogente,  res  aliter  sancita  fuerit,  ut  suis  locis 
notabitur. 

Haec  autem  stricta  residentia  prioris  Carthusia; 
intra  propriam  eremum  necessaria  judicata  est. 
non  tantum  ut  eo  exemplo  caeteri  priores  ab  inuti- 
libus  discursibus  extra  terminos  domorum  suarum 
abstinerent,  et  concessa  ex  necessitale  extra  eos  egre- 


mini  Carthusiae  bifariam   distinguantur,  nempe  in  n  diendi  libertate  non  abuterentur,  sed  etiam  ut  nego- 

*•  ••l*^  m.        A  *  •  ^^     *•  %••  J*  J*ll       _—  —  *    .  M    ..k  A.^    1*44  n  ^an  n 


terminos  privilcgiatos,  et  terminos  possessionum. 
Termini  privilegiati  dicuntur  illi  qui  initio  ordinis 
designati  fuerunt,  per  gratiam  summorum  pontifi- 
cum  sub  protcctione  sedis  apostolicaeposili,  etvariis 
privilegiis  dccorati ,  prout  sunt  prohibitiones ,  ne 
mulieres  possint  illos  ingredi,  ne  homo  possit  intra 
illos  capi,  quod  est  aliqua  immunitatis  ecclesiasticas 
participatio,  et  alia  hujusmodi,  quse  antiquis  et  pri- 
mis  illis  terminis  fucrunt  concessa.  Termini  vero 
possessionum  dicuntur  illi,  qui  aliis  terminis  sen- 
sim  per  varia  tempora  accesserunt,  ex  donationibus 
et  attributionibus  uemorum,  pascuorum,  et  etiam 
agrorum,  quae  tamen  antiquis  terminis  sunt  conti- 
gua,  et  in  ipsa  magna  eremo  continentur.  Sine  quo 
terminorum  augmento  certum  est  nunquam  domum 


tia  ordinis,  quae  undique  ad  illum ,  sive  per  litteras, 
sive  per  expressos  nuntios  deferuntur ,  sic  damnum 
ex  responsionum  dilatione  non  paterentur,  cum  sem- 
per  in  domo  Carlhusiae,  vel  saltem  intra  eremi  am- 
bitum  prior  Carthusiae  certo  reperiri  scialur.  Haec 
pauca  de  eremo  Carthusiae  et  de  priorum  ejus  resi- 
dentia  nunc  dixisse  sufficiat. 

Ibid.  Sedes  ejus  uHlibet  vel  vestitus.  Ex  hoc 
loco  incipit  apparere  cur  in  ordine  titulus  abbatis, 
nec  ab  ipso  priorc  Carthusiae  ordinis  generali,  Qtiam 
impellente  aliquando  S.  sede  apostolica,  fuerit  ac- 
ceptatus.  Mens  enim  ordinis,  amici  et  fratres  in 
Christo  dilectissimi  (iisdem  enim  verbis,  quibus  so- 
cios  alloquitur  R.  P.  Guigo,  erga  vos  uti  non  desi- 
nam),  mens,  inquam,  ordinis  est,  hic  et  ubique  in 


Carthusiae  potuisse,  crcscentibus  in  dies  oneribus ,  ^  statutis  postea  expressa,  ut  in  dilectione  et  humili 


subsistere  absque  vagandi  et  quaerendi  necessitu- 
dine,  quae  per  se  nostri  instituti  destructiva  est,  ut 
omnibus  cordatis  pervium  est.  Quam  etiam  de  causa 
non  vagandi  nec  quaerendi  necesse  fuit ,  ut  tum  in 
majori  Carthusia  tum  in  aliis  domibus  licentia  pos- 
sidendi  augeretur,  ut  suis  locis  probabitur.  Sed  quae 
et  quanta  esse  jam  inciperent  illa  onera  tempore  R. 
P.  Guigonis,  ipse  narrabit  inferius  cap.  19. 

Cresccntibus  ergo  sic  terminis  possessionum  Car- 
thusiae  in  ipsa  eremo,  quasi  per  juxta  positionem, 
crevit  etiam  ratio  in  prioribus  Carthusiae  inspiciendi 
quid  ageretur,  aut  quid  agendum  esset  intra  dictos 
terminos.  Et  inde  est  quod  ab  initio  ordinis  serva- 
Terunt  sibi  libertatem  pcrsonaliter  invisendi  quid- 


tate  ambulemus,  et  priores  nihil  sibi  usurpent,  nec 
in  titulis  nec  in  rebus,  sive  ad  victum,  sive  ad  vesti- 
tum,  sive  ad  supellectilem  pertinentibus,  quod  eos  a 
monachis  distinguat.  Et  quidquid  apparet  in  his  per 
statuta  monachis  non  esse  concessum,  sibi  ipsis 
etiam  debent  credere  non  licitum,  exceptis  iis  quae 
ita  prioratus  muniis  sunt  annexa,  ut  absque  illis  non 
possint  bcne  et  juxta  mentem  ordinis  adimpleri. 

Num.  5.  Quod  idcirco  scribimus...  comua  sibi  ve^ 
litj  etc  Istum  loquendi  modum  e  Scripturis  sacris 
assumpsit  R.  P.  Guigo,  in  quibus  non  raro  ambitus 
ille  se  supra  alios  exaltandi,  per  cornua  assumpta 
exprimitur,  veluti  psal.  lxxiv  :  Nolite  extollere  in 
altum  comu  vestrum. 


quid  anliquis  lerminis   conliguum  de  novo  accede- I^     ^um.  ^.  Sedetcceteristemporibusnonpassim,  eic. 


ret,  cum  semper  ad  eremum  Carthusiae  pertinere 
censerenlur.  Quippe  in  eremo  a  concursu  hominum, 
a  pagis  et  villis  remota  consistunt,  atque  de  terminis 
non  scrupulose  et  physice,  sed  moraliter  intelligcn- 
dis  hic  agitur. 


Hic  patet  quod  hospitalitatis  gratia,  personas  graves 
et  honestas  prior  deducebat  ad  domum  inferiorem, 
vel  ibi  eas  visitabat ;  nam  tunc  temporis  ibi  caroe- 
ras,  in  quibus  hospites  communiter  ad  pemoctan- 
duni  in  hac  majori  Carthusia  exciperentar,  exstitissi^ 


667  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  668 

CAPITULUM  XVI. 

De  procuratore  domus  inferioris . 

i.  Praeficitur  enim  ab  eo  eidem  domui  unus  e  monachis  diligens  procurator,  sic  enim  eum  volumus 

appellari.  Qui  universorum  strenue  curam  gerens,  si  magnum  aliquid  aut  praeter  consuetudinem  agendum 

est,  ad  prioris  recurrit  semper  consilium,  nec  grande  aliquid,  praeter  ejus  licentiam,  donare  praesumit 

aul  agere. 

2.  Sed  et  ipse,  quamvis  exemplo  Marthae,  cujus  suscepit  officium,  circa  multa  sollicitari  et  turbari  ne- 
cesse  habeat,  silentium  tamen  et  quietem  cellse  non  penitus  abjicere  aut  abborrere  solet.  Sed  potius, 
quantum  domus  negotia  patiuntur,  quasi  ad  tutissimum  et  quietissimom  portus  sinum,  ad  cellam  semper 
recurrit,  ut  legendo,  orando,  meditando  el  turbulentos  animi  sui  motus  ex  rerum  exteriorum  cura  vel 
dispositione  surgentes  sedare,  et  in  arcanis  sui  pectoris  aliquid  salubre,  quod  fratribus  commissis  in  ca- 
pitulo  suaviter  el  sapienter  eructel,  possit  recondere.  Tanlo  enim  frequentioribus  praedicationibus  indi- 
gent,  quanto  minus  litteras  norunt. 

3.  Qui  si,  quod  absit,  negligens  aut  prodigus  aut  contumax  inventus  fuerit,  saepiusque  corruptus  emen- 
dare  noluerit,  subrogato  in  locum  ejus  meliore,  ad  cellae  prolinus  custodiam  revocatur,  ut  qui  nequil 
alienam,  suam  saltem  operetur  salutem. 

CAPITULUM  XVII. 
De  infirmo  gui  mittitur  ad  inferiorem  domum. 

1.  Quod  si  quem  alium  ex  monachis  ad  inferiorem  domum  fecerit  prior  descendere  (fit  autem  raro, 
magna  quadam  et  pene  inevitabili  necessilate,  vel  ad  importabile  taedium  relevandum,  vel  ad  periculosam 
aliquando  tentationem  sedandam,  vel  ad  genus  aliquod  morbi  gravissimi  mitigandum),  si  quem   ergo  ta- 
lium  [al.  alium]  inferius  descendere  prior  fecerit,  de  dispositionibus  et  negotiis  totiusque  domus  cura  nulla 
se  curiositate  intromittet. 

2.  Non  enim  expedit  habitatori  cellae  nosse  hujusmodi,  tum  etiam  totius  domus  paci  contrarium  est, 

COMMENTARIUS. 

certum  esl,  quamvis  etiam  aliqua  diversoria  in  su-  A  exsequendi  in  ordine.  Cui  si  se  conformare  studeant 

periori  domo  haberentur,  ut  infra  videbitur.  officiales,  non  obstante  ipsa  rerum  externarum  ad- 

Porro  ea  omnia  quae  in  hoc  capitulo  continenlur,  ministratione,  veri  Carthusiani  esse  perseverabunl ; 

de  verbo  ad  verbum  relata  habentur  in  antiquis  sta-  si  vero  in  rerura  temporalium  curas  ita  se  immer- 

tutis  II  part.  cap.  5,  nn.  1  et  seqq.;  cap.  6.  nn.  1,  gant,  ut  studium  orationis  intimae,  cellae  secretum, 

23,  30,  2,  3  et  24  ;  et  ideo  nihil  prorsus  ex  hoc  ca-  et  spiritualis  leclionis  occupationem  a  se  abjiciant, 

pitulo  fuit  omissum  quod  in  vetera  staluta  non  fue-  hic  contra  se  habent  judicium  conscriptum. 

rit  transfusum.  Cap.  XVII.  —  Ex  hoc  capitulo  apparere  incifMt 

Cap.  XVI.  —  De  procuratore  domus  inferioris,  Ea  discretio  quam  sibi  pro  regula  principali  posuerant 

omnia  quae  in  hoc  capitulo  habentur,    procuratori  inslituti  nostri  fiindatores,  et  ibi  exprimuntur   casus 

domus  inferioris  possunt  tantum  applicari :  nam  in  ia  quibus  aliquod  levamen,  salva  propositi  nostri 

domibus  in  quibus  domus  inferior  non  erat ,  plura  substantid,  infirmis  dare  tunc  consueverant.  Sed  id 

quae  hic  dicuntar  non  faciebat,  prout  per  ordinalio-  non  est  amplius  in  usu  apud  nos,  eo  quod  post  pri-- 

nes  capitulorum  generalium  deinceps  determinalum  mum  ordinis  saeculum,  in  omnibus  fere  domibus 

fuit,  ut  suis  locis  videbitur.  Cur  autem  domus  infe-  quse  constructae  fucrunt,  nulla  fuerit  aedificata  do- 
rior  constructa  fuerit  in  domo  Majoris  Carthasiae,  -n  mus  inferior  a  domo  superiori  separata,  quia  con- 

et  postea  ad  ejus  imitationem  in  antiquioribus  do-  sultius  judicatum  est,  ad  perfectionem  inslituti  no- 

mibus  ordinis;  quae  etiam  Correrioe  vocantur^  nomine  stri    observantiam,  ut  onmes  tam  monachi  quam 

assumpto  ab  illo  inferiori  domo  Carthusiae  quae  Cor-  conversi  intra  unius   et  ejusdem   domus  ambituin 

reria  dicitur  ?  Id  factum  credimus  ut  a  domo  ^supe-  morarenlur    sub    ejusdem   prioris  oculis  ,  et  sub 

riori,  ubi  monachi  habitabant,  omnis  strepitus  ille  iisdem    spiritualibus    exercitiis  constituti,   aedifica- 

arceretur,  qui  rei  familiari  procurandae  naturalis  est,  tis  tamen  separatim  a  claustro    officinis  ,  et    aliis 

et  ne  ex  tumultu  recedentium  quies  monachorum  in  similibus,  ubi  absque  monachorum  interturbatione 

suis  cellulis  turbaretur.  hospites  reciperentur,  et  res  familiares  perficerentur. 

Num.  i.  Quiuniversorum,  elc,  aut  prceter  con^  Usus  ergo  ille  antiquus  est  in  melius   mutatus  ,  et 

suetudinem.  Hic  procuratoris  cura  qualis  esset,  et  ad  subsidia  intra  eamdem  domum  cautius  nunc  mini- 

quaeseextenderetexprimitur,  nempeaduniversaquae  strari  possunt  infirmis,  adinstar  eorum  quae  in  ilia 

geri  solebant  in  domo  inferiori,  et  juxla  consueludi-  domo  inferiori  antiquitus  poterant  concedi. 

nem,  nam  statim  atque  quid  praeter  consueta  ge-  Num.  2.  Non  enim  expedit  habiiatori  cella: ,  etc. 

rendum  occurrit,  ad  priorem  hic  remittitur.  Hic  expressum  habcmus  quantum  curiositas  se  im- 

In  hoc  capitulo,  quod  de  verbo  ad  verbum  relatum  miscendi  negotiis  temporalibus  domorum  nociva  ab 

habes  in  antiquis  Statutis,   part.    ii,  cap.  8,  n.  1  et  initio  judicata  sit  viris  pio  Mariae   exercitio  addi- 

n.  33,  habetur  egregia  forma  ministerium  Marthae  scendo  et  exercendo   deputatis  :  et   illud  idem  est 


669 


CONSUETUDINES. 


670 


Extraneis,  nisi  jussus,  non  loquetur,  nec,  conversis  passim  et  quibuslibet,  sed  bis  tantum  quibus  priori 

vel  dispensatori  placuerit  :  ut  si  talis  est  qui  erudire  et  consolan  potens  sit,  cum  his  loquatur  qui  erudiri 

et  consolari  egent;  sin  autem  ipse  consolatione  vel  eruditione  opus  habet,  cum  his  qui  hsc  prestare 

noverunt. 

CAPITULUM  XVIII. 

Item  de  procuratore, 

Hoc  etiam  omittendum  non  est,  quod  pene  tamen  obliti  fueramus,  quia  praedictus  procurator  in  domo 

inferiori  vices  prioris  exercens,  hospites  suscipit,  osculatur,  et  si  tali  (id  est  circa  sextam)   veniunt  tem- 

pore,  et  tales  personae,  hoc  est  religiosae  sunt;  et  prsecipuum  non  est  jejunium,  prandet  cum  eis,  absti- 

nentiae  censura  soluta,  et  ad  priorem  quos  dignos  judicat  congruenter  transmittit. 

COMMENTARIUS. 

quod  statuta  nostra  tam  antiqua    quam  modema  A  bant,  ut  etiam  jejunium  ordinis  posset  frangi  a  pro- 
tantopere  commendant,  eadem  verba  repetendo  qusB     curatore  illos  excipiente.  Yerbum  autem,  prandet, 


hic  scribit  R.  P.  Guigo,  etalia  piura  addendo. 

Num.  %.  Extraneis  nisi  jussus,  etc.  Id  signifi- 
cat  quod  cum  extraneis,  ad  domum  inferiorem  pas- 
sim  advenientibuSy  monachus  infirmus  illuc  missus 
loqui  non  poterat  sine  licentia  (hoc  sibi  vult  ver- 
bum  nisijussuSf  quo  etiam  pro  licentia  signifi- 
canda  alibi  utitur  R.  Pater  Guigo),  nec  etiam  cum 
quibuscunque  conversis.  De  dispensatoris  autem 
placito  hic  fit  mentio,  quia,  ut  infra  videbitur ,  ad 
conversum,  qui  officium  dispensatoris  exercebat, 
pertinebat  in  absentia  prioris  et  procuratoris  dare 
aliis  conversis  licentiam  loquendi,  sine  qua  licentia 
silentium  frangere  illis  illicitum  erat,  nisi  in  casi- 
bus  qui  per  statuta  determinantur. 

Ibid.  Ut  si  talis  est,  etc.  Inde  apparet  quantum 
in  dandis  colloquendi  licentiis  habenda  sit  ratio 
roajoris  utilitatis  spiritualis,  secundum  mentem  R. 
Patris  Guigonis,  ut  solatium  extemum  intemo  et 
spirituali  non  remaneat  destitutum,  servata  pru- 
dentise  discretione  juxta  qualitatem  infirmi  et  infir- 
mitatis. 

Cap.  XVIII.  —  In  domo  inferiori,  vices  prioris 
exercens,  etc,  hospites  susdpit.  Inde  evidens  est 
quod  procurator  vicem  agebat  prioris  in  domo 
inferiori,  et  quod  tunc  hospites  ad  Carthusiam  ve- 
nientes  in  domo  inferiori  primo  recipiebantur,  et 
postea  ad  priorem  ad  domum  superiorem  mitte- 
bantur,  servata  discretione  hic  notata,  qui  tamen 
prior  ad  hospites  invisendos,   si  id  mererentur,  ad 


quo  etiam  coenam  exprimit  R.  Pater  Guigo,  lecto- 
rem  movere  non  debet  cum  alibi,  nempe  cap.  5, 
n.  7,  eodem  verbo  ad  exprimendum  tum  coenam, 
tum  prandium  utatur. 

Hospitalitatis  itaque  religiosse  urbanitas,  quffi  hue 
usque  in  ordine  fuit  commendata,  a  primis  Patri- 
bus  nostris  originem  sumpsit,  quse  si  semper  et 
ubique  in  domibus  servetur  juxta  moderationem 
et  discretionem  in  moderais  statutis  expressam, 
tunc  immunes  erimus  ab  omni  naevo  justsereprehen- 
sionis.  Secus  vero,  si  limites  honeste  mediocritatis, 
servata  personarum  et  locorum  qualitate,  exceda- 
mus,   cum  id    tum  per  antiqua  statuta,  tum  per 

-Q  nova  vetitum  sit,  nisi  ad  id  nos  cogat  inevita- 
bilis  necessitas.  Explico  exemplis.  Viget  bellum, 
domus  aliqua  ordinis  undique  militibus  circumda- 
tur,  et  in  pericirio  est  maxima  damna  incurrendi, 
nisi  duGum  et  officialium  gratiam  sibi  conciliet, 
prout  tot  annis  experti  sumus  in  domibus  Picar- 
diae,  Belgii  et  Germaniae  :  quis  cordatus  pos- 
sit  juste  reprehendere  officiales  domus  iUius  n 
invitent  duces,  et  splendida  quaedam  instruant 
convivia  (5)  ad  captandam  yirorum  militarium  be- 
nevolentiam,  qui  nesciunt  statutis  regularibus  at- 
tendere,  sed  putant  injuriam  sibi  fieri  nisi  men- 
sam  opipare  paratam  inveniant ;  cui  si  aliquid  de« 
sit  quod  suae  conditioni  deberi  putant,  irascuntor 
et    occasiones     se     vindicandi    quaerunt ,    prout 

^  identidem    experti    sumus,   imo  nec  excusationes 


domum  inferiorem  descendebat,  ut  supra  cap.  w,     admittunt  ab  impossibilitate  reperiendi  pretiosiora 


II.  6,  exprimitur. 

Circa  sextam,  etc,  et  prcecipuum  non  est  jeju- 
nium,  prandet,  etc  In  hoc  apparet  quantum  abesset 
a  primis  ordinis  professoribus  obstinata  quaedam 
adhaerenlia  suis  abstinentiis  ,  quas  subdendas  esse 
aliquando  charitati  ct  semper  obedientiae,  verbis 
docebant  et  exemplis  demonstrabant.  Quo  fine 
id  facerent  ?  Ut  propriam  subditorum  ordinis  volun- 
tatem  ad  omnia  semper  flexibilem  redderent,  et  ex- 
hiberent  ad  nostri  instituti  rationem  pertinere,  ut 
oronia  omuibuS;  quantum  satis,  fieri  studeamus. 
Hospilalitatis  ergo  gratia  hospites  advenientes,  sic 
probata  charitatis  urbanitate  apud  nos  recipi  vole- 

(6)  Quando  de  instituendis  pro  viris  militaribus 
splendidjs  conviviis  loquimur,  id  non  intelligimus  secun- 
dum  usum  sa^ularis  splendoris,  sad  secundum  usum 
ordinis,  id  est  quod  convivia  ista  splendida  a  nobis  assu- 


esculenta  deductas.  Idem  nonnunquam  accidit  circa 
quosdam  nobiles  saeculares,  quorum  favoribus  in 
certis  casibus  absolute  indigemus,  quibus  si  mensa 
illorum  qualitati  aut  appetitui  convenienter  parata 
non  offeratur;  se  ofifensos  reputant,  et  ex  amicia 
fiunt  nobis  infensi.  Videre  est  miseriam.  In  istis 
ergo  casibus,  quibus  ceditur  tantum  necessitati, 
temere  judicarent,  qni  haec  videndo  nos  de  nimio  in 
epulis  iliis  splendore  condemnarent. 

Cessantibus  vero  istis  causis,  id  est,  si  eadem 
faceremus,  quando  eum  cordatis  et  piis  viris  nobis 
agendum  est,  qui  sciunt  bene  perpendere  quid  a 
veris  Carthusianis  possit,  servata  decentia  et  quali- 

mantur  ex  respectu  ad  usum  consuetom  ordinis.  —  Hase 
EdUor  Carthumnus  in  Monito  ad  Leetarem  ad  ealcem 
voluminis. 


671 


GyiGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 

CAPITULUM  XIX. 


672 


De  equitaturis  hospitum. 

1.  Ipsorum  autem  hospitum  personas  tantum,  non  etiam  equitaturas  procurarous,  talesque  lectos  eis  et 
cibos  qualibus  ipsi  vescimur,  prseparamus.  Quod  (videlicet  quod  equos  non  procuramus)  ne  cui  forte 
videatur  austerum;  ct  non  discretioni  sobriae  sed  duritiae  potius  et  avaritiae  imputet  vitiosae ;  consideret, 
qusBsumus,  quam  arcta,  quam  dura,  quam  pene  sterili  maneamus  in  eremo,  et  quod  nihil,  boc  est  nullas 
possessiones  nullosque  rcditus  extra  possideamus.  Praeterea  frequentiam  attendat  hospituro,  quibus  ne- 
quaquam  pasturae,  nedum  annonae  possent  nostra;  sufficere,  quippe  quae  nec  noslris  sufficinnt  animalibus, 
nam  et  sagmarios  nostros  et  oves  extra  mittimus  hyemaluro. 

2.  Accedit  etiaro  ad  hoc  quod  vagandi  et  quaesitandi  horrcmus  omnino ,  tanquam   periculosissimam, 

COMMENTARIUS. 
tatis  personarum  reverentia,  desiderari  :  non  tan-  A  Patres  nostri,  sed  non  justo  desiderio  habendi  intra 


turo  mereremur  de  relaxatione  argui,  sed  etiam 
irrideri.  Et  haec  videndo  prudentes  hospites  jure  et 
merito  possent  in  corde  suo  dicere  :  Ui,  si  essent 
veri  Carthusianiy  scirent  utique  quae  et  qualia  a  se 
ministrari  debeant  suis  hospitibus,  ut  religiose  cum 
eis   agatur. 

De  hoc  ergo  pronuntio  nos  potius  mereri  irrisio- 
nem  quam  approbationem,  si  notabiliter  et  scien- 
ter  in  hac  parte  excedamus.  Sed  fatendum  est  etiam 
in  hoc  posse  facile  errari  et  temere  judicari  ab  ex- 
traneis,  qui  nescientes  causas  et  rationes,  quibus 
non  raro  quasi  invite  movemur  ad  mensam  paulo 
lautius  instruendam,  statim  nos  condemnarent,  et 
quod  necessitati  tantum  tribuendum  est,  nostrae  li- 
berae  voluntati  imputarent. 

Omnibus  tandem  occurretur,  si  discretio  in  po- 
stremis  statutis  notata  bona  fide  servetur,  ubi  res 
per  baec  verba  concluditur  :  Quanto  rarius,  tanto 
melius, 

Demum  si  aliquando  in  quibnsdam  domibus  et 
ab  aliquibus  officialibus  in  hac  parte  erraretur,  nec 
ordini  nec  conventui  regulari  domoruro  id  imputan- 
dum  esset.  Conventus  enim,  quo  corpus  ordinis 
componitur,  nisi  prorsus  commnne  habet  cum  re- 
ceptione  hospitum,  et  nullo  modo  participat  istis 
excessibus,  cum  pitantiamaequaliterordinatam  sem- 
per  habeant  in  cella  singuli  conventuales.  Imo  nec 
sciant  quid  in  camera  hospitum  ministretur,  sed 
ad  solos  priores  et  procuratores  pertineret  ista 
personalis  transgressio,  quae  ad  visitatorum  examen 


terminos  sibi  assignatos  undc  pacifice  possent  sub- 
sistere,  et  nccessitatibus  suis  sufficienter  providere, 
et  non  tantum  illis  necessitatibus  quas  absolutas 
vocamus,  sed  etiam  illis  quae  morales  dicuntor, 
cum  ex  praesenti  et  sequentibus  capitulis  pateat 
illos  tunc  habuisse  non  tantum  unde  hospites 
advenientes  honeste  exciperent;  sed  etiaoi  unde 
eleemosynas  facerent. 

Rationem  assignat  pius  scriptor,  cur  non  pro- 
curarent  equitaturas  hospitum,  quae  ratio  adhuc  sub- 
sistit.  Nam  in  tanta  omnigenarum  hospitum  multi- 
plicatione  ad  invisendaro  dorouro  Carthusise  undique 
conflucntium  (quorum  numerus  ad  septem  aut  octo 
millia  hominum  in  anno  nonnunquam  extenditur), 
-Q  nec  reditus  nec  oeconomia  Carthusiae  possent  suffi- 
cere,  si  equitaturae  nobilium  hospitum  a  nobia 
procurarentur  sive  alerentur.  Hac  de  causa,  nn- 
roero  hospituro  in  dies  crescente,  adacti  fuimus  na- 
peris  annis  ad  construendum  hospitium  publicam 
extra  pontem  Carthusiae,  in  quo  publicus  hospes 
equitaturas,  et  cursores,  ut  vocant,  hospituro  exci- 
peret.  Si  qui  vero  de  hac  re  contra  nos  murrourenty 
respondeat  iliis  pro  nobis  R.  P.  Guigo,  qui  frequeiH 
tiaro  illam  hospitum  Carthusiam  invisentium  jam  sao 
tempore  natam,  imo  et  quasi  adultaro  fuisse  nos 
edocet. 

Ibid.  Talesque  lectos  eis  et  ciboSf  etc.  Hic  locas 
intelligendus  est  in  sensu  discretionis.  Naro  absar- 
dum  esset  putare  quod  diebus  abstincntiae  deputatis» 
panem  tantum  et  aquam  cum  sale  suis  hospitibas 


^ „  ,  -, ^ -^-,         -_         _  — r 

in  sequenti  visitatione  adduci,  et  condigna  animad-  ^  tunc  oiferrent,   sicut  de   monachis  ordinatur,  sed 


versione  piecti  deberet. 

Idem  judicandum  est  de  aliis  similibus  tran- 
sgressionibus,  quae  personales  sunt,  et  quae  nunquam 
in  ordinem  poterunt  juste  refundi,  quandiu  per  con- 
dignas  reprehensiones  et  anima  versiones  contra 
eas  reclamabitur ,  et  pro  possibili  punientur ;  hi 
enim  tantum  qui  tacent  conscntire  videntur. 

Totum  hoc  R.  Patris  Guigonis  capitulum  trans- 
missum  habetur  cap.  8  etsec.  part.  antiq.  Stat. 

Cap.  XIX.  —  Num.  1.  Ipsorumautem  kospitum 
etc.,  non  etiam  equilaluras,  Ex  hoc  et  sequenti- 
bus  capitulis  debet  hauriri  unde  postea  capituluro 
41,  ubi  de  fugienda  cupiditate  agitur,  possit  rectein- 
telligi.  Perspicuum  enim  est  quod  cupiditati  aliquid 


id  intelligendum  est  in  genere  de  escis  illis  quibua 
uti  solebant,  prout  sunt  pisces,  ova,  caseus  et  fini- 
ctus,  servatis  tamen  forsitan  temporibus ,  ut  in 
Adventu  et  aliis  diebus  per  statuta  ordinis  assigna- 
tis,  nec  ova,  nec  caseus,  etiam  ipsis  hospitibas, 
excepta  rationabili  causa,  roinistrarentur. 

Ad  lectos  autem  saecularibus  praeparandos,  non 
habebant  matalitia,  sed  eosdam  honeste  coopertos 
ofiferebant,  quibus  nostri  utebantur,  nempe  in  mo- 
dum  abaci  compositos,  secundum  morem  qui  etiam 
nunc  perseverat  et  in  omnibus  Carthusianorum  cel- 
lulis  videtur.  Qui  roodus  satis  conunodus  est,  ma- 
xiroe  in  locis  frigidis,  prout  est  Carthusia,  quia 
qui  in  ipsis  dormiunt  sunt  velut  in  abaco   con- 


possidendi    extra    terminos    renuntiarent     primi  D  clusi,  et  sic  a  majori  frigore  servantur.  Si  vero  nostris 


673 


CONSUETUDINES. 


674 


consuetudinem,  quam  in  mullis ,  quorum  pios  labores  et  sanctam  in  Christo  conversalionera  satis  laudare 
non  suificimus,  occasione  misericordise ,  ut  scilicet  quod  supervenientibus  tribuatur  acquirant ,  multum 
inolevisse  dolemus. 

3.  Sed  et  ipsis  hospitibus  non  parum  hoc  expedire  putamus,  qui  nostris  spiritalibus  seu  corporalibus  ita 
debent  bonis  communicare ,  ut  nos  ad  mala  non  co^nt  declinare.  Ad  mala  autem  declinarc  tunc  faciunt, 
si  suis  nos  expensis  ad  vagandum  quaerendumque  compellunt. 

CAPITULUM  XX. 
Le  pauperibus  et  eleemosynU. 

i.  Pauperibus  saeculi  panem  vel  aliud  aliquid,  quod  vel  facultas  ofifert  vel  voluntas  suggerit  damus, 
raro  tecto  suscipimus,  sed  ad  villam  magis  mittimus  hospitatum.  Non  enim  propter  alienorum  temporalem 
curam  corporum ,  sed  pro  nostrarum  sempilcrna  salute  animarum  in  hujus  eremi  secessus  aufugimus. 
Et  ideo  mirandum  non  est  si  plus  familiaritatis  et  solalii  his  qui  pro  animabus  quam  qui  pro  suis  huc 
corporibus  veniunt ,  exhibemus.  Alioquin  non  in  tam  asperis  et  remotis  et  pene  inaccessibilibus  locis 
(quo  quicunque  corporalis  solatii  venerit  gratia  ,  plus  patiatur  laboris  quam  assequatur  remedii) ,  sed  in 
strata  potius  publica  olim  debueramus  utique  consedisse. 

COMMENTARIUS. 
temporibus  aliquid  apud  nos   indultum   sit  circa  A  horrendam ,  invehitur  R.  P.  Guigo ,  quia  ex  dia- 


lectos  hospitum,  id  ad  meram  politiam  externam  et 
ad  temporum  decentiam  pertinet ,  nec  in  ullo  laedit 
observantiam  regularem ,  cum  ad  personas  ordinis 
non  spectet,  quae  eisdem  semper  lectis  utuntur 
quibus  primi  Patres  ordinis  utebantur. 

Num.  1.  Sagmarios  nostros  extra  mittimus  hie- 
matum,  Per  sagmarios  mulos  intelligit,  quorum 
adminiculo  ea  tantum  possumus  etiam  nunc  habere 
qoae  extra  eremum  nascuntur  aut  crescunt,  prout  sunt 
vinum,  triticum,  oleum,  etc.  Nam  currus  non  pos- 
sunt  ex  pede  rapium  usque  ad  Carthusiam  ascendere ; 
unde  mulorum  dorsisea  ad  nos  advehi  necesse  est. 
Adhuc  etiam  cogimur  vaccas  et  alia  animalia  extra 
eremum  mittere  hiematum.  Sagmarii  autem  nomen. 


metro  pugnat  cum  instituto  nostro ,  ad  quod  ser- 
vandum  unum  e  duobus  eligendum  est :  nempe,  vel 
habendum  est  unde  personae  et  domus  ordinis  paci- 
fice  sustententur,  absque  ulla  necessitate  quaerendi, 
cum  vitae  solitariae  ratio  id  exigat,  et  necesse  sit  ut 
monachus  cesset  esse  solitarius ,  statim  atque  quae- 
rere  sibi  necessaria  extra  domum  cogitur ;  vel  si  non 
habeatur,  jam  ex  necessitate  sibi  providendi  cesset 
etiam  esse  solitarius,  ac  proinde  Carthusianus.  De 
hac  ergo  re  idem  dicendum  est  quod  de  nive.  Non 
potest  esse  nix  calida ;  statim  enim  atque  calida  est, 
desinit  esse  nix. 

Zelum  autem  suum  hic  discrete  exerit  sanctus 
vir,  et  videndo  quo  praetextu  quidam  monachi  tunc 


sagmate  formatum  est,  quod  verbum  pro  jumenti  ^  temporis    pruritum  possessiones  multiplicandi    et 


sella,  sive  strato,  accipitur,  a  quo  sagmanus  vocatus 
est  mulus  sagmati  portando  destinatus. 

Ex  hoc  autem  loco  evidens  est  quod,  licct  renun- 
tiarent  optimi  Patres  cupiditati  aliquid  possidendi 
extra  eremum ,  id  stricte  intelligendum  est  de  spe- 
ciebus  rerum  quae  in  capitulo  ii  inferius  exprimentur. 
Nam  certum  est  illos  tunc  habuisse  stabula  et  pascua 
in  coniinibus  eremi  Carthusiae ,  ad  pedes  videlicet 
rupium  existentia,  quorum  adminiculo  animalibus 
suis  tempore  hiemis  providerent.  Erat  enim  inevita- 
bilis  necessitas  id  habendi,  alioquin  magno  pretio  illis 
elocanda  fuissent  stabula,  et  fenum  emendum  ad 
nutrienda  animalia,  acsic  expensarum  gravitas  res  fa- 
miliares  integre  absorbuisset.  Id  quidem  satis  proba- 
tumhabeturper  cap.  76.  Consuetudinumpraesentium: 


absque  ullo  fine  acquirendi  velabant,  occurrit  nobis 
et  velamen  illud  aufert  et  rejicit ,  ne  quando  tenta- 
tio  eo  utendi  nostros  invaderet ,  prout  hic  legitur. 
Habeant  ergo  idem  R.  Patris  Guigonis  responsum 
officiales  ordinis ,  qui  apud  nos  etiam  semper  nova 
acquirendi  pruritum  vellent ,  ementito  illo  pietatis 
praetextu  et  colore  admittere,  et  audiant  a  me  do- 
mos  et  officiales  ordinis  eadem  via  et  eodem  gressu 
a  sui  instituti  et  a  suae  professionis  spiritu  discedere, 
quo  absque  justa  et  necessaria  causa,  novas  et  su- 
perfluas  possessiones  conantur  et  student  sibi  com- 
parare.  Sic  enim  ex  spiritualibus  sensim  fiunt  tem- 
porales,  et  ex  monachis  saeculares.  At  nihil  honim 
ad  noslros  spectat  claustrales,  quibus  ordinis  corpus 
componitur,  sed  ad  officiales  qui  sunt  tantum  istias 


sed  nullus  remanet  scrupulo  locus ,  dum  visuntur  ^  corporis  membra  singularia.  Claustrales  enim ,  et  si 


adhuc  rudera  veterum  istorum  stabulorum,  quae 
animalibus  excipiendis  inserviebant.  In  quo  etiam 
loco  congregabantur  triticum  et  alia  necessaria, 
quae  postea  per  horribilem  transitum ,  qui  vocatur 
le  FroUf  humeris  hominum  ad  summitatem  cujusdam 
rupis  deferebantur ;  unde  postea  dorsis  mulorum 
imposita  per  villam  vocatam  Rucheriam  ad  domum 
Carthusiae  transvehebantur. 

Num.  %.  Vagandi  et  qwesitandi,  etc.  Merito  con- 
tra  hanc  consuetudinem ,  quasi  contra  rem  nobis 


possessiones  augeantur,  ac  inde  ex  temporalium 
multiplicatione  officialium,  sollicitudines  etiam  mul- 
tiplicentur,  semper  remanent  in  claustro  quieti,  nec 
quidquam  illorum  attingit  eos,  imo  nesciunt  nec 
quid  domus  habeat  aut  possideat,  nec  quid  ab  offi- 
cialibus  agatur. 

Cap.  XX.  —  Num  i.  Pauperibus  sasculi  panem, 
etc,  sed  advillam,  etc.  Saeculi  nomine  intelligit 
pauperes  saecolares ,  in  quibas  javandis  qaalitatem 
facultatum,  et  in  dando  libertatem  servari  volebat. 


676  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  BIAJORIS  PRIORIS  V.  676 

2.  Habeat  itaque  Martha  laudabile  quidem ,  sed  tamen  non  sine  sollicitudine  et  perturbatione  minis- 
terium,  nec  sororem  sollicitet  Christi  vestigiis  inhairentem,  et  quoniam  ipse  est  Deus  vacando  videntem, 
spiritum  suum  scopentem ,  suamque  orationem  in  sinum  suum  convertentem ,  et  quid  sibi  in  se 
loquatur  Dominus  audientem,  sicque  ex  quantula,  per  speculum  et  in  aenigmate  partepotest,  quam 
est  suavis  gustantem  et  videntem,  et  tam  pro  ipsa  quam  pro  cunctis  taliter  laborantibus  exoran- 
tem. 

3.  Quod  si  soUicitare  non  desinit,  habet  illa  non  solum  justissimum  judicem ,  sed  etiam  fidelissimum 
advocatum,  ipsum  videlicet  Dominum ,  qui  propositum  ejus  non  solum  defendere  ,  sed  etiam  commendare 
dignatur  dicens  :  HLaria  optimam  partem  elegit  qiue  non  aufereturab  ea  (Luc,  x).  Dicendo  optimam^  non 
tantum  commendavit ,  sed  et  sororis  laboriosis  actibus  praetulit.  Dicendo  non  auferetur^  defendit,  et  ne 
sollicitudinibus  ejus  et  perturbationibus,  quamlibet  piis,  sese  insereret,  excusavit. 

COMMENTARIUS. 


Cur  vero  raro ,  id  est  extra  magnam  necessitatem,  A 
apud  nos  tecto  tunc  susciperentur  ?  Id  prudentis- 
sime  fiebat,  ne  inde  attraherentur  ad  hanc  eremum 
pauperum  catervae ,  quae  solitudinem  nostram  inter- 
turbarent  et  totam  rem  familiarem  absorberent ,  ne 
etiam  sub  praetextu  paupertatis  venirent  ad  nos 
vagi  et  otiosi  homines,  imo  non  raro  scelesti,  qui 
commissis  enormibus  criminibus,  fixum  non  audentes 
habere  domicilium ,  assumptis  peregrinorum  insi- 
gniis  ubique  discurrunt.  A  longe  praesentiebat  vir 
sanctus  quod  postea  domui  huic  irremediabiliter 
accidit,  per  concursum  omnigenum  hominum  et 
peregrinorum ,  quibus  pro  posse  mensa ,  tectum  et 
pecuniaria  eleemosyna  ministrantur,  et  quibus 
nunquam  sufficerent  reditus  et  oeconomia  hujus 
domus ,  nisi  ea  quae  illustrissima  comitissa  provin-  ^ 
ciae  domui  huic  contulit  a  primis  temporibus ,  in 
ova,  butyrum,  caseum,  pisces  et  similia  esculenta 
impendere  per  commutationem  cum  vicinis  rusticis 
liceret. 

Usus  ergo  iste  sensim  introductus  est ,  et  chari- 
tate,  cijjus  viscera  ex  prsesentibus  vagorum  istorum 
necessitatibus  sive  veris  sive  fictis  movebantur, 
impellente,  tandem  in  consuetudinem  versus  est,  ita 
ut  ex  quodam  fictitio  jure  ab  illa  consuetudine  ex- 
orto,  velut  in  axioma  publicum  aliquando  transierit, 
quod  cuique  liberum  esset  ad  Carthusiam  venire,  et 
ibi  per  tres  dies  continuos  hospitii  beneficio  frui, 
tanquam  ex  fundatione  talibus  hospitibus  debito. 
Quid  inde  inquietudinis,  laboris  et  expensarum  (quae 
longe  melius  in  juvandis  veris  pauperibus  circum- 
vicinis  impenderentur)  huic  domui  Majoris  Carthusiae  G 
evenerit,  vix  potest  explicari.  Ut  enim  paupertatem 
melius  fingant,  non  raro  calceos  et  tibias  inler  ve- 
pres  abscondunt ,  priusquam  ad  limen  domus  acce- 
dant,  ut  seminudi  et  discalceati  apparentes,  etiam 
vigente  frigore,  recipiant  calceos  et  alia  quibus 
tegantur.  Quae  iepide  dicla  sint,  ut  agnoscatur  qua- 
lis  sit  peregrinorum  nostrorum  astutia  et  industria. 
Prsesentiebat  ista  vir  sanctus,  sed  crescente  sensim 
ordine  et  hujus  eremi  opinione  per  totum  orbem  se 
divulgante ,  impossibile  fuit ,  moraliter  loquendo, 
hanc  vicissitudinem  devitare,  a  qua  etiam  impossi- 
bilius  est  se  unquam  liberare.  Id  vero  una  ex  prae- 
cipuis  causis  fiiit ,  cur  domus  Garthusiae  possessio- 


nes  augere  debuit.  Alioquin  non  potuisset  absque 
quaerendi  (quod  horrendum  est  R.  P.  Guigoni)  ne- 
cessitate  subsistere. 

Principium  hujus  capituli  usque  ad  illa  verba, 
mittimus  hospilatumy  relatum  habetur  eisdem  verbis 
cap.  26  secundae  part.  antiq.  stalut.,  n.  1.  C«etera 
vero  in  antiqua  slatuta  non  fuerunt  transfusa,  qaia 
statutorum  condendorum  rationi  non  conveniunt, 
cum  tantum  contineantzelosam  quamdam  rationis  sui 
facti  et  dicti  redditionem ,  quam  tamen  indiscussam 
non  praetermittemus. 

Jam  probabiliter  prodire  coeperant  tempore  R. 
Patris  Guigonis  susurrationes  et  murmurationes 
eorum  qui  institutum  nostrum  inutile  quid  in  Eccie- 
sia  Dei  esse  blaterabant ,  et  contra  nostros  solita- 
rios  murmurabant ,  quod  sibi  solis  vacare  volentes, 
avara  quadam  sedulitate  advenientium  saecularium 
(etiamsi  egeni  essent)  turbas  quantum  possent  a 
sua  eremo  repelierent.  Haec  et  similia  per  vulgus 
spargebant  isti  indiscreti  aut  invidi  aemulatores  ;  el 
ne  ex  illorum  sparsis  rumoribus  pusilli  scandaliza- 
rentur,  occurrit  illis  R.  P.  Guigo ,  et  ingenuo  aeque 
ac  prudenti  et  acuto  doctoque  modo,  vanas  illorum 
rationes  rcfutat. 

Num.  1.  Non  enim  propter  alienorum  tempora^ 
lemcuramcorporum, etc. si plus  familiaritatis,  etc. 
Hic  plene  convincit  errare  eos  qui  duritiae  imputa- 
bant  sedulitatem  illam  arcendi  a  sua  eremo  mendi- 
cos  extraneos ;  et  explicat  a  nostro  proposito  non 
esse  alienum,  cum  pia  femiiiaritate  eos  excipere, 
qui  pro  spirituali  profectu  qua^rendo  ad  nos  ve- 
niunt. 

Num.  2.  Habeat  itaque  Martha,  Hic  pie  simul  et 
docte  occurrit  argumentis  eorum  qui  vitam  Carthu- 
sianam  impetere  volunt,  et  de  inutilitate  aut  otiosi- 
tate  arguuat.  Si  autem  tanti  viri  ineluctabilibus  ra- 
tionibus  addere  aliquid  nobis  liceat,  haec  dicemus  : 
Certe  quando  aliquis  concionator  intra  scrinii  se- 
cretum  se  recipit,  ut  ibi  componendis  concionibus 
vacet,  nemo  est  qui  tam  utiii  operi  incumbentem 
de  inutilitate  arguat.  Ad  hoc  enim  tantum  ab  ocu- 
lis  et  a  consortio  hominum  se  retrahit,  ut  praeparet 
unde  possit  verbis  compositis  veritatcs  Christianas 
illis  exponere,  et  ad  regno  coelorum  vim  faciendam 
incitare.  Quo  autem  veritates  ab  illo  prsedioand» 


677 


CONSUETUDINES. 


678 


4.  Ergo  ego  relicla  cella  mea,  claustro  meo,  el  quid  proposuerim  oblilus,  propler  gyrovagos  gyrovagus, 
propter  paltonarios  paltonarius,  et  propter  suscipiendos  pascendosque  saeculares  efficiar  saecularis  ?  Illi, 
illi  ipsi  eant  potius  ut  coeperunt,  mundumque  circumeant,  ne  si  et  ego  iero,  ipsorum  de  me  numerositas 
augeatur.  Aut  si  urgent  penitus  ut  eam  ego,  cessent  ipsi,  faciantque  quod  ego  facio,  ut  merito  religio- 
sorum  labore  pascantur  atque  periculo. 

5.  Hic  fortasse  dixerit  quispiam  :  Quid  ergo  de  his  quse  vobis  superant  facitis?  Qui  mordenti  hoc 
quaerit  animo,  audiat  sui  se  potius  trabem,  quam  alieni  oculi  curare  debere  festucam.  Qui  autem  amica 
hoc  dicunt  voluntale,  noverint  abundare  sanctos  viros  vel  congregaliones,  quorum  inopiae  mullo  magis 
quam  saecularium  compati  debeamus,  secundum  illud  Apostoli :  Operemur  bonum  ad  omneSf  maxime  autem 
ad  domesticos  fidei  {Galat,  vi). 

COMMENTARIUS. 

sublimiores  sunt,  et  ad  voluntatis  Christi  proposi- A  nostrae  professionis  munia,  obicem  ponamus  ordi- 


tum  et  exsecutionem  faciiius  et  efficacius  capien- 
dum  atque  in  synopsim  veluti  rcdigendum  magis 
conducunt,  eo  pluris  laborem  et  applicationem  istius 
latentis  et  ab  hominibus  separati  concionatoris  aesti- 
mandum  esse  nemo  est,  qui  inficias  eat.  Porro 
omnibus  perspicuum  est  praedicationem  quae  fit  per 
exempla,  longe  praecellere  illa  quae  fit  lantum  per 
verba. 

His  ergo  ex  omnium  cordatorum  consensu  et  ne- 
mine  discrepante  admissis  et  positis,  facile  est  pro- 
bare  cujus  utilitatis  sit  in  Ecclesia  Dei  bonus  Car- 
thusianus,  et  studium  illius  posse  cum  studio  cele- 
briorum  concionatorum  merito  comparari. 

Si  intra  claustrum  residet  et  in  celJa  latet,  id  fit 


nationi  divinae,  quae  nostrum  institutumnasci  voluil, 
eo  proposito,  ul  vita  nostra  a  mundo  separata  el  a 
rebus  humanis  abslracta  esset  praedicatio  continua, 
quae  homines  indesinenter  continuo  exemplo  instrue- 
ret  de  necessitate  abnegandi  seipsum,  et  suaviter  ad 
illius  abnegationis  praxim  alliceret.  Sed  si  tum  no- 
stra  propria  salus,  tum  utilitas  ordinis  in  Ecclesia 
Dei,  in  abnegatione  sui  ipsius  sint  fundatae,  altera 
peribit,  et  altera  ad  nihilum  valebit,  si  a  spiritu  et 
praxi  istius  pnetiosas  abnegationis  declinemus. 

His  tandem  paucis  verbis  rem  istam  perstringo. 
Yalde  utilis  est  Ecclesiae  Dei  bonus  Carthusianus, 
qui  praxi  verae  abnegationis  sju  ipsius  studiose  va- 
cat,  et  illam  aliis  per  exemplum  annuntiat ;  modicae 


ad  componendam  prctiosam  concionem  exempli,  non  g  utilitatis  est,  qui  in  hac  exercitatione  remisse  agit : 


quae  pcr  horam  tantura  duret,  prout  dural  commu- 
niter  praedicatio  per  verba,  sed  quae  per  dies  inte- 
gros,  per  menses,  per  annos,  imo  per  totum  vitae 
curriculum,  illam  componentis  et  praedicantis,  per- 
duret. 

Materia  iUius  concionis  est  omnium  veritatum 
Christianarum  quasi  synopsis,  et  inter  praecipuas 
practicas  prima  :  nam  de  perfecta  sui  abnegatione 
ibi  agiiur,  et  ad  eam  omnibus  Christianis,  per  illam 
exempli  concionem,  via  paratur  et  facilior  reddi- 
tur.  Operibus  enim  exhibet  nihil  esse  inter  res  hu- 
manas,  etiam  illas  quarum  homines  credunt  vix 
onqnam  privationera  ferri  posse,  quod  non  possit 
generosae  abnegationi  propter  Deum  susceptae  con- 
jugari,  sicque  fortiter  et  suaviter  suadet  talis  sermo 
exempli,  renuntiandura  esse  quibuscunque  rebus  et 
seipsum  perfecte  abnegandum,  ad  Christum  ubique 
sequendum. 

Porro  tallis  concio  lot  habet  rationes  ad  persua- 
dendum  hominibus  studium  obediendi  Christo  et 
sequendi  illum,  abnegando  seipsum,  quot  concio- 
nator  actus  suae  professionis  facit ;  per  quos  omni- 
bus  hominibus  demonstrat  omnia  esse  possibiiia  his 
qui  Chrisli  vocem  audire  volunt,  etillum  sequi. 

Absit  autem  a  me,  amici  et  fratres  in  Christo  di- 
lectissimi,  ut  inde  ad  aliquam  vestri  bonam  opinio- 
nem  velim  vos  provocare,  sed  id  tantum  dicimus 
ut  convenientem  de  nostro  instituto  opinionem  ha- 
beamus,  illud,  ut  par  est,  aestimemus  et  honoremus, 
et  inde  etiam  sanctum  timorem    concipiamus  ne 


sed  nullius  utilitatis  iUum  esse  pronuntio,  qui  in 
hac  exercitatione  prorsus  desidiosus  est,  quia  nec 
Deo  gratus,  nec  aliis  utilis  esse  potest,  cum  nec  sibi 
ulilis  sit.  Attamen  etsi  corporis  ordinis  membrum 
sit  desidiosus  ille  et  inutilis  monachus,  non  impe- 
dit  quominus  propositum  Dei  in  corporis  ordinis 
institutione  effectum  suum  habeat,  nam  etsi  membra 
quaedam  debilia  ordo  habeat,  aut  non  sana,  corpus 
illius  nihilominus  vivit  ac  viget,  et  communitas  Car- 
thusiana  Ecclesiae  et  oculis  hominum  apparet  ut 
corpus,  non  ut  roembrum. 

Num.  4.  Ergo  egorelictacella  mea,  etc,  propter 
paltonarios,  Verbum  istud  paltonarii  quorumdam 
animos  non  modice  discruciavit  ad  detegendum 
quid  sibi  vellet  per  hoc  verbum  R.  Pater  Guigo.  Sed 
talia  verba  potius  temporanea  sunt  quam  Latina :  et 
ex  cognomine  certo  hominum  generi  vago,  otioso  si- 
mul,  et  forte  sub  aliquo  pietatis  praetextu  mendi- 
canti  imposito  ortum  habuit,  ex  vulgari  idiomate 
temporis  illius  primum  assumpto,  et  postea  Latine 
expresso.  Ejusdem  certe  speciei  esse  credendum 
est  cum  verbo  Hugonoti,  quo  in  Gallia  Calvinistae  in- 
digitantur. 

Habent  hic  boni  ofHciales  Carthusiani  quid  re- 
spondeant  importunis  et  indiscretis  saecularibus,  qui 
crederent  omnia  negotia  ab  ipsis  esse  deserenda, 
ut  colloquiis  superfluis  secum  vacarent,  mensas  sibi 
in  domibus  nostris  semperdebere  offerri,  et  saecularia 
oflficia  reddi.  An  propter  suscipiendos  pascendosque 
sasculares,  ait  R.  P.  Guigo,  efficiar  sascularis? 


ex  noatra  culpa  vel  infidelitate  ad  bene  implenda  D     Nnm.  5  Quid  ei^go  de  hisqum  vobis  superani  fadr 


679  GUIGONIS  I  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  6S0 

6.  Sant  etiam  hic  villae  proximae,  notis  nobis  plenae  pauperibus,  quo  portari  distribuique  possit,  si 
quid  nobis  reliquum  fuerit.  IIoc  enim  roelius  rectiusque  putamus,  ut  si  quid  plusculum  distribuendum 
est;  illuc  ma|>is  quidquid  est  deportetur,  quam  inde  huc  multitudo  vocetur. 

7.  Yenim  qui  domus  hujus  expensas  noverit,  noa  de  superfluis  quaeret  quid  faciamus,  sed  potius  stape- 
bit  quare  non  egeamus. 

8.  Haec,  fratres  dilectissimi,  si  prolixios  forte  quam  decuit  prosecuti  loquaciusque  sumus,  patimini  et 
indulgete  nobis. 

COMMENTARIUS. 


tis  ?  Doctissime  simul  et  fortissime  hic  diluit  argu- 
menta  mordentium,  qui  nodum  semper  in  scirpo 
quaerentes,  hoc  saepe  tanlum  residui  habent  ex  suis 
argutiis,  quod  sibi  nomen  malum  fecerint,  et  proxi- 
mos  scandalizaverint.  Qualiter  autem  ordinem  si- 
mul  et  prudentiam  in  charitate  servare  debeamus, 
egregie  liic  exprimit. 

Num.  6  Sunt  etiam  hic  villce  proximoe  plence  paur 
peribus,eic,yqiuim  inde  huc  multitudo  vocetur,  Opti- 
ma  et  irreprehensibilis  propositio.  Sic  enim  agno- 
sceremus  an  veris  pauperibus  nostra  daremus ;  in 
multitudine  vero  illa  per  eleemosynas  ad  nos  attra- 
cta,  quis  verus  pauper  sit  nescimus.  Mittendo  resi- 
duum  facultatum  nostrarum  ad  domos  pauperum, 
eremum  nostram  et  sohtudinem  a  tot  advenientium 
hominum  coocursu  liberam  redderemus,  sed  hic 
dando,  muUitudo  ad  nos  indirecle  vocatur.  Hanc 
tanti  viri  proposilionem  libentissime  observaremus  ; 
sic  enim  pios  et  honestos  tantum  hospites,  qui  de- 
votionis  causa  ad  nos  venirent,  in  hac  eremo  exci- 
peremus,  vicinorum  pauperum,  quibus  abundamus, 
egestati  uberius  consulere  possemus,  et  a  magnis 
curis  et  laboribus  domus  ista  iiberaretur ;  at  impos- 
sibile  est  aliquid  in  hac  parte  nunc  mutare.  Rem 
optimam  habemus  in  desiderio  et  voluntate ;  sed 
illam  plene  exsequi  non  valemus  in  opere.  Tumultus 
vero  iste  hospitum  claustrales  nostros,  qui,  ut  dixi, 
corpus  ordinis  efficiunt,  in  nullo  tangit  aut  inquie- 
tat  :  monachi  enim  Carthusiae  aeque  quiete  et  soli- 
tarie  in  claustro  degunt,  ac  si  rarissime  hospites  ad 
nos  venirent. 

Num.  7.  Verum  qui  domus  hujus  expensas^  etc. 
Facile  adhibebunt  fidem  lectores  piissimo  scriptori, 
quia  sciunt  Carthusiam  tunc  amplas  possessiones 
non  habuisse.  Nunc  vero,  quia  de  magnis  posses- 
sionibus  et  divitiis  cumulatis  ubique  audimus,  quasi 
paradoxum  videretur,  si  nos  eadem  verba  nobis 
usurparemus.  Sed  vere  et  absque  ullo  mendacii 
timore  eadem  proferre  non  dubito,  et  testis  est  mihi 
Christus  quia  non  mentior.  Ut  autem  aliquo  modo 
via  credulitati  id  legentium  aperiatury  hic  animi 
gratia  aliquid  de  quotidianis  domus  hujus  Carthusiae 
oneribus  dicemus. 

Ducentas  quinquaginta  et  ultra  personas  domus 
Garthusiae  habet  quotidie  alendas  et  de  omnibus 
providendas,  hospitibus  advenientibus  non  numera- 
tis,  qui  non  raro  quinquaginta,  sexaginta,  imo  fere 
octoginta  aliquando  in  una  die  Carthusiae  pemo- 
ctantes  non  semel  numerati  sunt.  Quot  mulis  opus 
esti  quorum  dorsis  omnia  necessaria  huc  advehi 


A  tantum  possunt  ?  Quot  boum  aratris  ad  providen- 
dum  de  his  quae  tot  hominum  necessitatibus  suffi- 
ciant?  Gerte  octoginta  mille  libris  annui  reditus 
opus  esse  nemo  cordatus  id  audieus  statim  non 
censebit,  ad  tam  amplam  familiam  sustentandam, 
ut  unusquisque  modicum  quid  accipiat.  Sed  verissi- 
mum  esse  protestor  omnes  reditus  fixos  Carthusiae 
vix  tertiam  partem  sunmiae  istius  superare,  casn&les 
vero  ex  vendilione  lignorum,  nutrimento  pecomra 
et  similibus  (si  officinas  ferrarias  nuper  aedificatas 
ad  ligna  inter  rupes  pereuntia  utiliter  consomenda 
excipias)  vix  ad  sex  mille  libras  ascendere.  Quis 
haec  audiendo  non  obstupescat  ?  Soli  ergo  providen- 
tiae  divinae,  res  nostras  sub  honestae  parcimoniae  et 
oeconomiae  regulis  disponenti  et  dirigenti,  impa- 

Q  tanda  est  subsistentia  domus  Carthusiae.  Et  si  alii 
nolint  de  hac  re  obstupescere,  ego  certe  ipse  obstn- 
pesco,  dum  rem  intueor,  et  nobis  ipsis  applico  haec 
Prophetae  verba  :  Hcec  dicit  Dominus  :  Comedent  et 
super  erit  (IV  Reg,  iv,  43). 

Sed  dicet  aliquis  :  Cur  tantum  numerum  familia- 
rium  personarum  apud  vos  habetis  ?  Nullam  pror- 
sus  superfluam  apud  nos  servari  ex  infra  dicendis 
constabit. 

Tres  domus  nunc  unitae  sunt,  et  in  unam  yeluti 
conflatae  in  domo  Garlhusiae,  nempe  ipsa  dorniis 
Carthusiae,  domus  Curreriae  et  domus  Calesii,  qus 
ambae  postremae  nunc  intra  terminos  eremi  Gartha- 
siae  late  sumptos  sitae  sunt,  et  olim  quaelibet  earum 
suum  conventum  habuit.  Cum  autem  istae  domos 
parvae  essent,  maxime  post  incendium  domus  Cale- 
sii,  ab  hsereticis  postremo  saeculo  factum,  conve- 
nientissimum  judicatum  est  etiam  domum  Calesii 
domui  Carthusiae  Majoris  unire,  sicut  ante  trecentos 
annos  jam  ei  unita  fuit  domus  Gurreriae,  et  inde 
factum  est  ut  claustrum  Carthusiae  augeri  debuerit, 
novis  cellis  constructis,  quasi  pro  tribus  monaste- 
riis. 

Numerus  ergo  monachorum  in  ipsa  domo  Cartha- 
siae  commorantium,  ad  quadraginta  quinque  com- 
muniter  solet  ascendere.  Cum  vero  missae  et  alia 
divina  officia  recto  tono  aut  saltem  submissa  voce 
in  domibus  Curreriae  et  Calesii  persolvi  debeant, 
prudenter  ordinatum  fuit  ut  monachi  et  conversi 
seniores,  debiles  et  infirmi  ad  domum  Curreriae 
mitterentur,  cum  sufficienti  familia  ad  eis  inservien- 

D  dum,  in  qua  ideo  communiter  decem  tam  monachi 
quam  conversi  residere  solent  :  in  domo  vero  Ca- 
lesii  tres  monachi  cum  tribus  vel  quatuor  plus  mi- 
nusve  (ratribus.  In  domo  vero  Carthusis  tot  fere 


C*^^^ 


681  CONSUETUDINES.  682 

CAPITULUM  XXI. 
De  mulieribus. 

1.  Mulieres  terminos  intrare  nostros  nequaquam  sinimus,  scientes  nec  sapientem,  nec  prophetam,  nec 
judicem,  nec  hospitem  Dei,  nec  filios,  nec  ipsum  Dei  formatum  manibus  protoplastum  potuisse  blanditias 
evadere  vel  fraudes  mulierum. 

2.  Salomon,  David,  Samsom,  Lot,  et  qui  acceperunt  sibi  uxores  quas  elegerant  et  Adam  in  mentem  ve- 
niant,  nec  posse  hominem  aut  ignem  in  sinu  abscondere,  ut  vestimenta  illius  non  ardeanl,  aut  ambulare 
super  prunas  plantis  Ulsesis,  aut  picem  tangere  nec  inquinari. 

3.  His  expletis,  de  cellae  observantiis  disseramus.  Et  quoniam  incipientes  novitios  vocamus,  de  ipsis  pri- 
mo  quae  occurrerint  intimemus. 

CAPITULUM  XXII. 
De  novitio. 
\ .  Novitio  ilaque  misericordiam  postulanti  dura  proponuntur  et  aspera  totaque  vilitas  et  asperitas  vitae, 
quam  subire  desiderat,  prout  fieri  potest,  anle  oculos  ponitur.  Ad  qua»  si  imperterrilus  manserit  et  immo- 
tus,  elegitque,  juxta  beatum  Job  (vii,  15),  suspendium  (a  temporalium  videlicct  amore)  anima  ejus,  et  xnor- 
tem  ^de  qua  dicitur  :  Si  commovemur  et  convivemus  [II  Tim,  ii.] )  ossa  ejus  ;  promptissime  spondens  pro- 
pter  verba  labiorum  Domini  paratum  se  custodire  vias  duras ;  tunc  demum  suadetur  ei,  omnibus  qui  ad- 
versus  eum  aliquid  habent,  juxta  Evangelium,  reconciliari.  Et  si  quid  aliquem  defraudavit,  et  si  non  qua- 
druplum,  ut  Zachaeus,  simplum  saltem,  si  habet  unde,  restituere.  Ct  quia  congregalionis  hujus  quotus  es- 
set  debeat  certus  est  numerus,  certus  ei,  usque  ad  quem  venire  debeat,  datur  et  terminus. 

COMMENTARIUS. 
sunt  fratres  laici  quot  monachi.   Junctis  ergo  simul  A  charitate,  ut  eorum  in  dando   illi  propensionc  un-  * 

monachis  Carthusiae,  CuiTeriae  et  Calesii,  numerus  (]uam    abuti   voluisset ;  omnibus  enim  dicit :  Non 

eorum  ad  quinquaginta   quinque  circiter  ascendit,  qu^rimus  quoe  vestra  sunt,   sed  vos  {11,  Cor.  xii, 

tratinim  vero  totidem  :  et  sic  tolalis  numerus  per-  14).  Accepit  tantummodo  quantum   satis,  ut  posset 

sonarum  ordinis,  quibus  convenlus  Carthusiie  intus  de  propriis  reliqua  perficere.  Ista  ad  consolationem 

et  extra  componitur,  ad  centum  et  dccem  extenditur.  posterorum   nostrorum  paulo  fusius  explicuimus ; 

Sed  restant  adhuc  centum  et  quadraginta   capita  et  si  loquacius  hic  aliquid  de  hac  re  diximus,  indul- 

ut  numerus  hominum   supra  assignatus   impleatui.  geri  eliam  nobis  cum  R.  P.  Guigone  apprecamur. 
Quid  opus  est  vobis  tot  mercenarios  et  tot   servos         Ciip.  XXI.  —  Num.  1.  Mulieres  terminos  intrare 

habere  ?  Oh  I  si  qui,  inde,  de  superfluitate  servorum  nostros  nequaquAm,  etc.  Hac  de  causa  primi  Patres 

vellent  nos  arguere,  eremum  istam  ad  tempus  inco-  obtinere  curaverunt  a  S.  sede  apostolica  privilegia, 

lerent,  ubi  propter  viarum  et  locorum    asperitates  de  quibus  supra  dictum  est  cum  de  terminis  agere- 

et  inaequalitates,  nonnisi  magno  labore   opera  pos-  tur.  Sed  ista  privilegia  soli  domui  Carthusiae  com- 

sunt  perfici,  in  brevi  silentium  sibi  imponerent.  Ad  petunt  ,     nec    aliis   domibus    convenire   possunt, 

onera  tantum  vehonda  plus  quam   viginti  quinque  cum  in  eremo  Carthusiae  omnia  sint  unita  simul  et 
servis  incessanter  operantibus  ;  ad    ligna   compo-  ^  contigua,  nec  aliquis  saecularis   ibi  aliquid  habeat 

nenda  et  scindenda,  tum  ad  ignem,  tum  ad  dolan-  quod  continguitatem  illam  interrumpat.  In  aliis  vero 

dum,  tum  tecta  grangiarum    sarcienda ,  etc,  plus  domibus,  intra  ambitum  terminorum  assignatorumy 

quam   quadraginta  fabris  lignariis,  caemenlariis  et  plures  saeculares  habent  suas  possessiones,  a  qua- 

mercenariis  continue  occupatis  opus   est ;  ad  ani-  rum  accessu  cum  uxoribus  et  liberis  promiscui  sexua 

malia  pascenda  et  providenda  numero  notabili.  Certe  non  possunt  impediri.  Id  tamen  hic  exponit  R.  Pater 

tempus  mihi  in  narrando  deficeret,  et  plus  quam  Guigo,   ut  omnes  scirent  quanta  circumspectione 

decem  aut  quindecim  supra  numerum  designatum  studerent  primi  Patres  nostri  a  sua  eremo  mulieres 

reperirem,   si  capitatim  recensere  illos  hic  vel-  abigere.   Causas  diserte  assignat  vir  sanctus,  quae 

lem.  omnibus  hominibus  Filiis  Adam  notae  siyit ;  qui  cu- 

Si  vero  his  omnibus  addatur  numerus  latomorum  juscunque  virtutis  sint,  quo  minus  de  seipsis  in  hac 

ct  fabrorum,  qui  ab  anno   1676  quo   accidit  totale  parte    dissidunt,  eo  magis  ad    cadendi  facilitatem 

incendium,  vel  potius  iocineratio  domus   Carthusiae  accedunt.    Semper   ergo  verba  ista   SS.  Augustini 

usque  ad  hanc  diem  stipendium  acceperunt  et  acci'  et  Gregorii  ob  mentis  oculos  habere  debemus  :  Filii 

piunt,  fere  miraculosum  apparebit,    quonam  modo  hominum  homines  sunt,  Reminisci  dehemus  quia 

tot  expensis  provideri  potuerit.  At  non  tantopere  earo  sumus. 

stupebunt ,  qui  sciverint   quanta    charitate  omnesO      Oap.  XXII.  —  Num.  1.    Novitio  misericordiam, 

domus  ordinis  in  hoc  casu  matri  Carthusiae  subve-  etc.  Ab  hac  expressione,  qua  usi  sunt  primi  Patres 

nerint,  ita  ut  nonnullis  dicere  debuerimus;  jam  suf-  nostri  ad  significandum  in  genere  quidquid  conven- 

ficit,  ut  sic  veluti  staret  oleum   charitatis   in   vasa  tualilerpelimussubmt^^ricorcftt^nominepetamus.  Et 

nostra  decurrentis  quandiu  vacuum  vas  habuimus  et  quia  in  singulis  capitulis  generalibus  priores  petunt 

indiguimus.  Absit  autem  a  matris  tenera  erga  fiUos  a  suis  officiis  absolvi  sob  tiUilo  miserieardim^  inde 
Patrol.  CLIII.  t% 


683  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  684 

2.  Ad  dalum  autem  lerminum  veniens,  post  supplicem  in  conventu  postulationem,  in  examinatione  ad 
minus  annua  ponitur,  suis  omnibus  inlegre  usque  ad  diem  professionis  omnino  reservatis.  Quod  ei  non  nisi 
sub  tali  sponsione  concedilur,  ul  si  forte  nostrum  nequiveril  aut  noluerit  tolerare  propositum,  ad  ssculum 
nequaquam  redeat,  sed  aliquod  polius  aliud  religionis  genus  quod  ferre  possil  accipiat.  Quod  si  in  ipsa 
examinatione  laudabiliter  se  habens  mortuus  fuerit,  quidquid  pro  professo  et  sacrum  habitum  gestante 
facimus,  pro  eo  similitcr  faciemus. 

3.  Cui  in  cellam  introducto  seniorum  aliquis  deputatur,  qui  eum  per  unam,  vel  amplius  si  opus  fuerit, 
hebdomadam,  horis  competentibus  visitans,  de  necessariis  instruat. 

4.  Qui  tamen  blande  leniterque  maxime  tractatur  in  primis,  nec  ei  totam  subilo  institutionis  asperita- 
tem  subire  conceditur,  sed  paulatim,  et  ut  ratio  vel  necessitas  postulare  videtur ;  nam  et  cum  coquinario 
quandoque  loquendi  licentiam  habet,  et  a  priore  saepius  visitatur. 


COMMENTARIUS. 


sit  ut  in  chartis  capitularibus  domorum  ordinis  no- 
mina  ordine  antiquitatis  sigillatim  scribantur,  et  in 
singulis  dicalur  priori  domus  N.  :  Non  fit  miseri' 
cordia,  id  est  petitio  illa  non  est  admissa,  qua  sub 
nomine  misericordiae  prior  a  prioratu  absolvi  petiit. 
Sed  quando  dicilur,  Fit  misericordia ,  tunc  indica- 
tur  pelitionem  suam  fuisse  admissam,  et  illum  abso- 
lulum  esse  a  prioratu.  Hacc  notamus,  ut  extranei  is- 
tam,  ut  vocant,  misericordiam  Cartkusianorum^ 
mirari  desinant. 

Hic  autem  tradere  incipit  R.  P.  Guigo  formam 
quam  sequi  debemus  in  probandis,  imo,  ut  ita  di- 
cam,  in  tentandis  juvenibus  qui  ad  nos  accedunt 
Ordinem  petituri,  ita  ut  terrere  eos  potius  conemur, 
quam  blandimentis  delinire  ut  alliciantur.  Alioquin 
imperterritus  non  maneret  postulans,  sicut  optat 
sanctus  vir,  si  illum  ex  charitatis  et  prudentiae  indu- 
stria  veluti  terrere  non  conaremur,  et  merito  :  nam 
institutum  nostrum,  cum  sitdurum  et  asperum,  ne- 
minem  debet  admittere  qui  non  tantum  vocatione 
coelesti  appareat  praeventus ;  sed  etiam  naturali  qua- 
dam  animi  fortitudine,  sana  vero  atque  hilari  corpo- 
ris  constitutione  sit  praeditus ;  qui  enim  constitutio- 
nis  melancoliae,  sive  atrabiles  sunt;  solitudini  no- 
strae  non  sunt  apti.  Hic  autem  rigor  probandi,  imo 
terrendi  postulantes,  quem  suggerit  vir  sanctus,  si 
semel  a  nobis  sub  indiscreto  praetextu  charitatis  re- 
laxetur,  infirmis  et  debilibus  domos  nostras  reple- 
bimus,  a  quibus  propositi  Carthusiensis  observantia 
non  poterit  servari ;  et  quid  inde  eveniet  ?  Nemo  non 
videt.  Ex  dispensationibus  enim  multiplicatis  nas- 
cuntur  consuetudines ;  ex  consuetudinibus  contra 
instituta  mpnastica  semel  introductis  nascitur  prava 
libertas,  et  ex  hac  libertate  ruina  observantiae  regu- 
laris.  Ecce  quo  tandem  perveniret  quaedam  molUtia 
in  probandis  et  educandis  novitiis,  si  apud  nos  ad- 
mitteretur. 

Ibid.  i.  Et  quia  congregationis,  etc,  certus  nu- 
me7*us,  elc.  Nun^erus  monachorum  apud  nos  non 
potest  exccdcre  numerum  ccllularum  quae  in  quali- 
bct  domo  constructae  sunt.  Cum  enim  soli  degamus 
in  singulis  cellulis,  ad  solitudinem  servandam  dispo- 
sitis,  novilii  sicut  et  monachi  debent  soli  habitare. 
Et  haec  est  ratio  cur  terminum^  id  est  certum  tempus 
postulantibus  assignemus,  quo  elapso,   si  postulans 


A  non  adsit,  et  alius  idoneus  se  praesentet,  illum  libere^ 
recipimus ,  quia  a  promissione  nostra  liberi  sumus. 

Num.  2.  Quod  ei  non  nisi  suh  tali  sponsione,  elc. 
Hoc  est  singulare,  et  illis  tantum  temporibus  licitum 
fuisse  credendum  est ;  libertatem  enim  aliqualiter 
adimebat,  nestrum  ordinem  ingredi  volentibus.  Unde 
haec  conditio  non  fuit  in  antiquis  statutis  nostris  re- 
lata,  quia  fuerat  correcta. 

Num.  3.  Seniorum  aliqtUs  deputatur^  qui  eum 
per  unam,  etc,  hebdomadam,  Hic  oriri  incipit  usus 
semper  deinceps  in  ordine  servatus,  ut  unus  ex  m<H 
nachis  deputetur  ad  horas  dicendas  cum  novitiis, 
ut  addiscant  qualiter  et  cum  quibus  caeremoniis  offi- 
cium  divinum  persolvere  debeant,  qui  ideo  monaclnis 
secundum  majorem  vel  minorem  novitii  in  hoo  addi- 
j.  scendo  sagacitatem,  plus  vel  minus  ad  eum  pergit. 

Num.  4.  Qui  tamen  blandet  etc,  nec  ei  totam 
subito  institutionis  asperitatemj  etc  Ecce  qualiter 
antiqui  Patres  nostri  discretionis  regulas  in  onmi- 
bus  servandas  sibi  proposuerunt.  Terrere  volunt 
postulantem  prima  fronte,  ut  inde  discemant  quo 
spiritu  ducatur  et  ordinis  ingressum  petat.  Sed  pos- 
tea  scientes  quod  omnia  debeant  suaviter  disponi 
circa  humanam  infirmitatem,  ut  ad  finem  fortiter 
attingatur,  gradus  observant  in  probationia  exerci- 
tiis ;  visitatur  saepius  a  priore  novitius,  ut  in  spiri- 
tualibus  instruatur,  et  sic  spiritualibus  alimentis  eniJH 
tritus  adolescat  in  suo  propqsito,  donec  ad  institu- 
tum  servandum  per  professionem  et  vota  emissa 
se  obliget.  Tales  autem  licentiae  loquendi  cum  coqui- 
nario  nostris  novitiis  non  amplius  dantur,  et  integra 
^  observantia  ab  illis  exigitur,  quia  sufficere  creditur» 
si  spatiamentum  cum  monachis  semel  in  hebdo- 
mada  habeant. 

Haec  veterum  Patrum  nostrorum  circa  novitios  di- 
sciplina  bonis  de  causis  et  per  varias  experientias 
confirmatis,  tuit  aliqua  parte  in  melius  mutata,  per 
posteriora  statuta,  sicut  videmus  factum  esse  per 
sacra  concilia  posteriora,  quae  tempus  probationis  et 
aetatem  professionis  aliterdeterminaruntquampriora. 
Poterunt  tunc  ab  ordine  expelli  monachi,  si  valde 
discoli  aut  vitiosi  fuissent  effecti,  ut  videbitur  infra 
cap.  77,  et  sic  ovilia  mopastica  ab  ovibus  lue  infe- 
ctis  purgari.  Nunc  vero  aliter  juribus  ecclesiasticis 
et  civilibus  sancitum  est. 


685  •  CONSUETUDINES.  686 

6.  Cum  autem  lempus  quo  benedici  debeat  institerit,  si  probabilis  apparuerit  et  in  petendo  misericor- 
diara  sedulus  fueril,  dies  ei  quo,  si  perseveraverit,  in  totum  suscipi  debeat  certus  constituelur.  In  quo  cum 
in  capitulo  itidem  misericordiam  humiliter  postulaverit,  facultas  ei  seu  recedendi  si  volueril,  seu  sua  omnia 
quomodo  vel  quibus  placuerit,  distribuendi  libera  tribuetur.  Quod  si  perseveraverit  pulsans,  optatus  ei  tri- 
buetur  assensus,  et  tunc  vel  ipse  vel  alius,  si  scribere  nescit,  hanc  ei  professionem  scribet. 

CAPITULUM  XXIIl. 

Profesiio  Novitiu 
4.  u  Ego  frater  ille  promitto  stabilitatem,  et  obedientiam;  et  conversionem  morum  meorum,  coram  Deo 
et  sanctis  ejus  et  reliquiis  istius  eremi,  quae  constructa  est  ad  honorem  Dei  et  beatde  semper  Yirginis  Marisa, 
et  beati  Joannis  Baptists,  in  praesentia  domni  illius  prioris.  »  ^ 

COMMENTARIUS. 

Num.  5.  Vel  aliiis  siscribere  nescit,  IdinieiWgea'^  domvLSf  esse  tantum  sub  hac  conditione  emissum, 


dum  est  non  de  totali  scribendi  imperitia,  nam  qui 
scribere  nescisset  ineptus  ad  clericatum  fuisset,  ad 
quem  apti  esse  debebant  omnes  qui  ad  statum  mona- , 
chorum  admiltebantur,  prout  inferius  cap.  75  proba- 
bitur,  sed  de  imperitia  pulchre  scribendi,  prout 
scribere  docebantur  nostri  ad  libros  transcribendos, 
sicut  habetur  cap.  ^S,  n.  2. 

Porro  totum  capitulum  istud,  excepta  conditione 
illa  supra  notata,  relatum  invenies  sec.  part.  antiq. 
statut.,  cap.  23,  nn.  5,  9^  i6et20,  itemque  cap.  24, 
n.  4. 

Cap.  XXIII.  —  Num.  4.  Promitto  stabilitatem. 
Omissa  discussione  eorum  quae  passim  a  variis  scri- 
ptoribus  circa  votum  stabilitatis  dicta  sunt,  ea  tan- 


nempe  ut  non  fiat  mutatio  loci  absque  causa,  quam 
ordo  justam  judicaverit/  Inde  certum  est  monachum 
Carthusianum,  qui  absque  necessitatC;  et  ex^propria 
voluntate,  sive  sub  fictis  praetextibuS;  sive  subrep- 
titiis  modis  licentiam  obtinet,  vel  potius  extorquet 
domum  mulandi,  peccare  contra  votum  stabilitatis. 

Haec  autem  stabihtas  sic  intellecta  nostro  instituto 
essentialis  est,  quia  ad  vitae  sohtariae  rationem  et  ad 
iUius  habitus  assumendos  necesse  est. 

Primo.  Ingenio  humano  ad  novitates  mire  propenso 
aditum  occludere,  et  stabilitatis  praxi  propensionem 
illam  mortihcare  et  subjugare,  ut  sic  addiscat  sensi- 
bus  ab  objectisextemisjamabstractisaliquam  habi- 
tualem  dissuetudinem  procurare,  quae  solitarii  ani- 


tum  proferemus  quae  apud  nos  circa  illud  tum  ex  3  raum  quietius  agere  sinat. 


statutorum  tenore,  tum  ex  capitulorum  generaUum 
ordinationibus,  tum  demum  ex  praxi  ordinis  pro 
certo  habenda  sunt. 

Primo.  Per  stabihtatem  illam  recognoscitur  adhae- 
rentia  fixa,  et  quodammodo  indissolubilis  statui  rao- 
nastico  etcarthusiano  debita,  cui  monachus  profes. 
sionem  emittens;  sciens  et  volens  se  per  votum 
alligat.  £t  inde  dicere  non  dubitamus  monachos  qui 
ad  episcopatum  vocantur,  non  posse  uUo  modo  eximi 
ab  iis  observantiis  instituti  carthusiensis,  quae  cum 
episcopaUbus  muniis  possunt  concordare,  prout  est 
abstinentia  a  carnibus,  quia  per  votum  emissum  sta- 
biUtatis  servandae  in  propositio  carthusiensis  ad  id 
obUgantur,  et  obUgatio  voti  servandi  est  de  jure  di- 
vino.  Quibus  autem  causis  opus  sit  ad  vaUde  dispen- 


0 


Secundo.  Per  firmam  et  stabUem  in  claustro  man- 
sionem  cavere,  ne  tot  importunis  phantasmatibus, 
ex  rerum  reUctarum  objectis  de  novo  mentem  ilUus 
ex  praesentia  ferientibus,  et  ex  rei  novitate  violentius 
sese  imprimentibus,  iterum  animus  ejus  vulneretur. 
Qua  de  causa  non  debet,  nec  in  solo  transitu,  saeca- 
lum  videre  veUe. 

Finis  ergo  UUus  stabiUtatis  subvertitur,  dum  mo- 
nachus  Carthusianus  mutationem  domus  appetit  et 
obtinet,  nam  et  appetendo  mente  jam  in  novitatum 
tentaUones  lapsus  est,  et  per  saeculum  ambulare  in- 
coepit ;  et  obtinendo  quod  desiderat,  tentationes  il« 
las  ad  actum  deducit.  Unde  natura  ad  ceUam  postea 
reversa,  et  adprimum  privationis  statum  reducta,  ibi 
Uligare;  imo   p^r  imaginationum  coUisiones  quaai 


sandum  in  re  quse  divini  juris  est,  lectorem  remitto     furere  in  istum  ambulatorem  denuo  inchoat ,  qoi 


ad  D.  Thomam,  Toletum  et  iUos  probatissimos  doc- 
tores. 

Secundo.  Per  stabiUtatem  inteUigitur  adhaerentia 
locO;  id  est  domui,  sive  in  qua  professionem  mona- 
chus  emittit,  sive  ad  quam  per  obedientiam  ordinis 
mittitur.  Ad  quam  stabUitatem  sive  adhaerentiam 
per  votum  etiam  se  astringit,  ut  satis  id  explicat  ipse 
sanctus  Pater  Bruno  loco  infra  citando,  et  tum  ex 
antiquis  chartis  capitularibus,  tum  ex  antiquis  sta- 
tutis  pervium  est,  ab  hac  instabiUtate,  id  est  pruritu 
aut  importuna  petitione  mutandi  domum,  a  nostris 
esse  abstinendum,  velutia  revoto  stabilitatisadversa, 
prout  suis  locis  plenius  probabitur.  Sed  certum  est 
ex  continua  praxi  ordinis,  quae  optima  legum  inter- 


ideo  justara  in  se  instabiUtatis  suae  mercedem  reci- 
pit.  Non  rairum  ergo  est  si  in  proverbium  apud  nos 
versa  sint  verba  iUa  auctoris  Ubri.  De  imitatione 
Christi :  Rarosancti/icantur,  quimultum  pergrinan" 
tur^  quia  id  verum  esse  experientia  docente  didici* 
mus,  in  his  qui  apud  nos  (subaudi  ex  propria  vo- 
luntate)  de  domo  in  domum  pergere  ad  suam  in* 
stantiam  quaerunt. 

Si  instent  aUqui  et  dicant  se  mirari  quod  apud 
nos  quasi  pro  criminibus  habeantur  quaedam,  quae 
in  aliis  ordinibus  vetuti  licita  et  innoxia  aestimaU'* 
tur,  ac  facile  permittuntur ;  breviter  respondebi- 
mus  eis,  statuum  diversitatem  in  hoc  esse  attenden- 
dam,  et  sicut  in  statu  saeculari  plura  quibusdam  per< 


pres  est,  votum  Ulud  quoad  hanc  partem  mutationis  D  sonis  nociva  non  reputantur,  quae  aliis  valde  peri- 


687 


GUIGONIS  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  ¥• 


688 


2.  In  ipsa  autem  missa,  qua  suscipiendus  est,  post  Ofierendam  ad  gradum  ante  altare  venit,  inclinatus- 
que  versum  hunc  tertio  repetit,  choro  rcspondente  eumdem  :  Suscipe  me^  Domine,  secundum  eloquium  iuum 
et  vivam  \et  non  confundas  me  ab  exspectatione  mea,  Post  cujus  tertiam  repetitionem  additur,  Gloria  Patri^ 
Kyrie-eleysonj  Pater  noster.  Inlerim  novitius  ante  singulos  monachosgenua  flectens  dicit,  Orapro  me,  Pater. 
Post  haec  rediens,  in  eodem  quo  prius,  stat  inclinatus  loco.  Tunc  sacerdos  ad  illum  conversus  subdit  :  Et  ne 
nos  inducas,  Salvum  fac  servum  tuum^  Mitte  ei,  Esto  et,  Dominus  vobiscum :  sicque  cucuUam  super  gradum 
ante  novitium  positam  benedicit,  dicens  : 

COMMENTARIUS. 

Culosa  aut  indecora  esse  censentur,  ac  ideo  prohi-  A  e  contrario  sit  remedium  oppositum ,  ne  quid  sen- 


bentur,  sic  plura  vitse  solitariae  professoribus  noxia 
sunt,  et  ideo  prohibenda,  quae  aliis  regularibus  non 
tantum  noxia  non  sunt,  sed  etiam  non  raro  utilia,  et 
ideo  ipsis  a  suis  superioribus  injungenda,  quod  ex- 
emplis  probare  in  promptu  esset ,  sed  ad  proposi- 
tum  noStrum  non  pertinet. 

Stabilitas  ergo  ista  in  ordine  Carthusiensi ;  velut 
nervus  a  quo  pendet  illius  perseverantia  in  suo  in- 
stituto,  consideratur ;  ex  illius  enim  voti  emissione 
et  observantia,  Deo  singularem  gratiam  ipsi  adjun- 
gentC;  laudabilis  illa  tenacitas  adhaerendi  suis  anti- 
quis  usibus,  et  nihil  innovandi  in  his,  quae  ad  natu- 
ram  et  substantiam  sui  instituti  spectant  nata  est,  ex 
-qua  firmitas  illa  veteris  observantiae  servandae  ad 
haec  usque  tempora  peiTenit. 

Si  quid  enim  mutatum  videtur  in  numero  et  qua- 
litate  abstinentiarum  in  pane  et  aqua,  de  quibus  suo 
loco  agitur ;  revera  quasi  non  mutatum  censendum 
est,  quia  ab  initio  ad  nutum  superioris  tantum  ser- 
vandae  erant :  et  si  nunc  non  plene  servantur  ut  an- 
tiquitus,  id  ex  necessitate  subveniendi  indigentiis  et 
conservationi  corporum  processit,  et  exigente  ex- 
perientia ,  a  superioribus  in  capitulis  generalibus 
legitime  congregatis  fuit  ordinatum,  ut  jam  cap.  7 
diximus. 

Nihil  prorsus  mutatum  est  in  ordine ,  nisi  quod 
experientia  multorum  annorum  prius  docuit,  in  me- 
lius  esse  convertendum,  idque  non  voluntate  infe- 
riorum,  sed  generalium  capitulorum  judicio  fa- 
ctum  est.  Pro  exemplo  sit  forma  electionis  priorum. 


sim  mutetur  ex  humana  infirmitate,  quod  antiquo 
proposilo  Carthusiensi  adversetur. 

Hoc  stabilitatis  votum  multum ,  inquam ,  coq- 
fert  ad  antiquum  ordinis  propositum  illibate  ser- 
vandum  :  ct  sic  ad  hoc  pertinere  constat  ut  ipse  S. 
Pater  Bruno  in  homilia  de  Puriiicatione,  de  mona- 
chis  loquens;  id  diserte  exprimat ,  dicendo  :  Fran^ 
guntur  axellm,  quia  vagandilicentia toUitur,  etloci 
propositiquc  stabilitas  imperatur.  Quibus  verbis  pro- 
posito,  locum  etiam  adjungit,  ut  indicet  secondum 
mentem  suam,  stabilitatem  in  utroque  esse  servan- 
dam.  Id  amplius  ex  nova  colJectione  statutorum 
ordinis  probatur,  ubi  dicitur  cap.  22,  n.  61  :  QfU 
vero  prcBsumpserint  per  litteras  suppressis  nomini" 
•Q  bus  infamare  ordinem  nostrumf  aut  praslaios  ejus, 
vel  aliquem  ex  ipsis,  aut  tentaverint  instituti  nostri 
naturam  evertere  et  immutare,  ipso  facto  omni  o/ficio 
et  voce  priventur,etexcommunicationissenteniiam 
incurrantf  a  qua  non  possint  absolvi,  nisi  perreverefh 
dum  Patrem,  autaliquemexvisitatoribus.TBhseTgo 
attentatus  reputaturmateria  peccati,  et  quidem  morta- 
lis,  cum  excommunicationis  poenaesubjaceat ;  etmeri- 
to,  quiaigiturdevotitransgressione  in  materia  gravi, 
qualis  est  attentatus  ille  procurandi  eversionem  et 
infractionem  stabilitatis  veteris  et  sancti  instituti 
quod  a  tot  annis  per  stabilitatem  in  vigore  perseve- 
rat.  Si  enim  qui  machinantur  aliquid  contra  pacem 
et  ulilitatem  civium  unius  civitatis,  graviter  pec- 
cant;  quid  de  monachis  censendum  est,  qui  post 
votum  emissum  stabiliter  inhaerendi  proposito  ani 


prout  in  nova  collectione  statutorum  ante  centum  ^  instituti,  illud  everlere  et  inunutare  conantur? 


aunos  facta  statuitur  cap.  2,  u,  part.,  n.  33.  Datur 
ibi  facultas,  quae  in  antiquis  statutis  non  erat  con- 
cessa,  nempe  quater  repetendi  scrutinium  in  eadem 
die ,  sed  aufertur  ibi  libertas  remittendi  actum  eli- 
gendi  in  diem  crastinum,  quia  experientia  docue- 
rat  inde  notabilia  evenisse  damna,  ex  pactis  et  aliis 

■ 

similibus  industriis,  quae  Spiritum  sanctum  ab  ipsa 
electione  arcebant,  ut  ipsorum  stalutorum  verbis 
utamur. 

ImO|  si  quid  additum  esse  videtur  per  ordinatio- 
nes  capitulorum  generalium,  id  tantum  factum  est 
Occasione  irrepentium  abusuum,  ad  quorum  effe- 
ctus,  vel  proeveniendos  vel  corrigendos,  aut  erro- 
neas    interprelationes    destruendas    remedium  per 


Aliquas  immutationes  et  alterationes  quaerere  in 
antiquo  usu  et  instituto  Carthusiensi,  et  illud  ever- 
tere,  idem  est;  inde  enim  ordinis  Cartbusiensia 
laudabilis  illa  tenacitas,  et  in  suis  antiquis  usibufl 
stabilitas  destrui  incipit.  Nam  si  qui  monachi  solitarii 
semel  in  hac  parte  ad  suam  instantiam  aliquid  obti- 
nere  niterentur,  vel  etiam  per  modos  subreptitios  a 
S.  sede  apostolica  obtinerent,  inde  janua  illis  ape- 
riretur  ad  quaslibet  novitates  excogitandas,  appeten- 
das  et  quaerendas.  Mentes  illorum  intra  cellae  parie- 
tes  cogitabundae  mille  figmenta  componerent,  quae, 
instigante  diabolo  et  amore  privato  lenocinante, 
velut  justissima  et  convenientissima  reputarent,  nec 
quiescerent,  donec  media  reperirent  ad  suum  in- 


istas  ordinationcs  appositum  est,  ut  videri  potest  in  D  tentum  obtinendum ,  et  donec  tandem  totaliter 
nova  editione  statutorum,  in  qua  plures  ordinatio-  amore  privato  obcaecatae  arbitrarentur  etiam  obse- 
nes  insertae  habentur.  Id  ergo  non  veluti  novum  quium  se  praestare  Deo,  si  institutum  vetus  evertere 
quid,  aut  stabilitati  adversum  reputandum  est ,  cum     niterentur. 


689  CONSUETUDINES.  690 

CAPITULUM   XXIV. 

Oratio  super  cucullam, 

Domine  Jesu  Christe,  qui  tegimen  nostrtB  mortalitatis  induere  dignatus  es,  ohsecramus  immensam 
tuce  largitatis  abundantiam,  ut  hoc  genus  vestimenti,  quod  sancti  PatreSy  ad  innocentice  vel  humili' 
tatis  indicium,  sceculo  ahrenuntiantes  ferre  sanxerunt,  ita  benedicere  digneris,  ut  hic  famulus  tuus, 
qui  hoc  usus  fuerit,  te  induere  mereatur.  Qui  vivis  et  regnas  cum  Deo  Patre,  Dehinc  cappa  detracta  [al. 
tracta]  cuculla  novitium  induit,  sicque  ad  cornu  accedens  altaris,  professionem  suam  aperte  el  distincte, 
audienlibus  oranibus,  legit,  lectamque  super  exosculatum  offert  altare.  Inclinatusque  ad  sacerdotis  pedes, 
tali  deprecatione  suscipit  benedictionem. 

COMMKNTARIUS. 

Ibid.  Et  ohedientiam.  Non  additur  secundum  re-  A  gradus  obedientiae  a  sanctis  Patribus  descriplos 
gulamy  quia  vovemus  eam  absolute  et  absque  ulla  sempcr  ascendere,  illosque  in  corde  suo  pie  dispo- 
conditione,  est  enim  apud  nos  supra  regulam^  et  est 
velut  substantia  regulae,  ut  infra  manifestabit  R.  P. 
Guigo  cap.  35,  et  ibide  hac  re  fusius  agemus. 

Ibid.  Et  conversionem  morum  meorum.  Perillud 
votum  exprimitur  promissio  semper  aspirandi  ad 
meliord;  et  nunquam  recedendi  a  proposilo  se  emen- 
dandi :  unde  concludendum  est  illum  monachum 
apud  nos,  qui  sola  vohmtate,  vel  actibus  desereret 
propositum  proficiendi  aut  sc  eraendandi ;  peccare 
contra  hoc  votum  graviter  aut  leviter  secundum 
rationem  materiae  de  qua  ageretur.  Si  de  simplici 
imperfectione,  in  qua  haerere  vellet,  similem  cul- 
pam  incurreret  conlra  conversionem  morum ;  si  de 


nere.  Si  vero  e  contrario  gradus  descensionis  sibi 
disponat,  quaerendo  media  ad  propriam  voluntatem 
liberius  exsequendam,  imo  ad  rumpenda  vincula  sui 
instiluli,  in  quo  el  secundum  quod  Deo  servire  pro- 
misit,  perspicuum  est  illum  peccare  tum  contra  vo- 
tum  obedientiae,  tum  contra  votum  conversionis 
morum,  quibus  ligatus  est,  et  sic  ligatus  ex  vi  voli 
emissi;  ut,  juxta  instituti  Carthusiensis  normam,  pro- 
priam  voluntatem  integram  absque  ulla  restrictione 
aut  exceptione,  virtuti  sacrse  obedientiae,  a  sanctis 
Patribus  assignati  tales  sunt. 

Primus  est,  ut  res    a    superiore   jussae   sedule 
compleantur  exterius. 


peccato  vemah  mfirmitatis,  idem  peccatum ;  si  de  -p     ^,         ,  ,         ,         .  ,  .... 

^       .  .  ,.       1     *    •        •    M»  j    •"     Secundus  gratus  est,  ut  mtus  voluntas  mfenons 

peccato  veniali   voluntano,  simihter,    si   vero   de  r        ,        i  i       *•  ... 


peccato 

aliquo  peccato  mortali,  lethaliter  etiam  peccaret 
contra  votum  conversionis  morum.  DupUcatur  ergo 
culpa  ratione  voti,  sicut  duplicatur  meritura  ex  fi- 
deli  adimpletione  voti  emissi.  Hac  ratione  videant, 
quomodo  se  possent  extricare  aut  excusare  a  pec- 
cato,  qui  vellent  aliquas  observantias  statutorum  or- 
dinis  negligere,  et  in  ista-  neghgentia  quiescere, 
sub  hocpraetextu,  quia  simplex  statutum  per  se  non 
obligat  ad  peccatum. 

Yotum  ergo  illud  exigit  a  Carthusianis,  ut  ad  per- 
fectionem  suae  professionis  et  virtutum  aspirent,  et 
continuis  studiis  et  conatibus  tendant,  vim  sibi 
et  naturae  comiptae  inferendo,  quae  vis  qualis  esse 
debeat,  pulchre  nova  statutorum  collectio  exprimit. 


conformet  se  plene  voluntati  superioris,  ita  ut  pro* 
priam  reclamantem  abneget.  De  hoc  loquitur  divus 
Joannes  Climacus  grad.  iv,  art.  3  dum  dicit  :  Obe- 
dientia  est  sepulcrum  pi^oprice  voluntatis  et  exci" 
tatio  humilitatis. 

Tertius  gradus  est,  ut  intellectus  obedientis  con- 
formetur  intellectui  praecipientis,  ut  jam,  secundum 
D.  Bernardum,  similis  sit  apostolo  Paulo,  de  quo 
dicitur  in  Actibus  apostolorum  {cap.  ix,  28)  : 
Apertis  oculii  nihil  videbat^  ad  manum  autem  il^ 
lum  trahentes,  etc. 

Ecce  qui  et  quales  sunt  gradus  quos  sibi  debet 
disponere  monachus  Carthusianus,  ex  obligatione 
et  necessitate  votorum  obedientiae  et  conversionis 


cap.  19,  n.  5,  ubi  dicitur  :  Dehent  enim  professi  Cmorum,  quae  emisit  juxta  statutorum  formam,  quam 


omneSj  imo  tenentur  ex  necessitate  voti  stue  pro- 
fessumiSy  habere  animum  paratum  resignandi  in 
manibus  pra^sidentis  sponte  et  libere  ea  omnia 
quce  iibi  concessa  sunty  sive  libri  fuerint,  aut  ali- 
quid  aliud  carum  vel  vile,  quoties  supeiior  volue- 
nt^  et  fieri  mandaverit.  Nec  si  hoc  fecerity  de- 
hent  murmurare  aul  conqueri,  alioquin  nondum 
se  et  sua  reliquerunt,  et  propterea  pauperem 
Christum  sequi,  et  ejus  imitatores,  et  discipuli 
fieri  non  possunt,  nec  ejus  paupertate  ditari. 

De  paupertate  ibi  agitur,  at  etiam  inde  videtur 
quam  strenue  nostri  debeantadperfectionem  in  om- 
nibus  tendere. 

Si  ergo,  ut  perspicuum  est,  tota  meriti  actuum 
Cartbusiani  monachi  ratio,  in  obedientia  consistat,  D  ciorum  recitationi  non  vacamus,  deposita  illa  talari 
et  ad  ejus  perfectionem  adipiscendam  ex  vi  voti  cuculla,  parvam  quae  funiculis  alligatur  assumimos 
conversionis  morum  aspirare  teneatur,  debet  per     ut  iiberius  operari  possiinus. 


non  ignoravit,  imo  sciens   et  volens  relative  ad  il- 
lam,  professionem  emisit  in  ordine  Carthusiensi. 

Totum  hoc  capitulum  relatum  habes  in  antiqnis 
statutis,  cap.  24 ,  ii  part ,  nn.  4  et  5.  et  eadem 
prorsus  apud  nos  etiam  nunc  observantur. 

Cap.  XXIV.  —  Idem  refertur  in  antiquis  statutis 
II  part.,  cap.  24,  num.  5,  et  eadem  forma  a  nobis 
servatur.  Cucullae  autem  nomine,  intelligimas  ve- 
stem  illam  superiorem  et  talarem,  cui  adhaeret  ca- 
putium,  et  cujus  utraque  pars  per  vittam  latam  co- 
pulatur,  et  sic  fit,  ut  quamdam  crucis  formam  ante 
et  retro  feramus,  quando  in  publicum  apparemus ; 
nam  dum  soU  in  cella   sedemus,  et  divinorum  offi- 


691  GUIGONIS  I  CARTHUSI^  MAJORIS  PRIORIS  V.  692 

CAPITULUM  XXV. 

Oratio  super  novUium, 
i.  Domine  Jesu  Christe,  qui  es  viasine  qua  nemo  venitad  Patrem^  quassumus  benignissimam  clemen' 
tiam  tuam  ut  hunc  famulum  tuum,  a  carnalibus  desideriis  abstractum,  per  iter  disciplinas  regularis  de- 
ducas ;  et  quia  peccatores  vocare  dignatus  es  dicens  :  «  Venite  ad  me,  omnes  qui  onerati  estis,  et  ego 
vos  reficiam ;  •  prcesta  ut  hasc  invitationis  tucevoxita  in  eo  convalescat^  quatenus  peccatorum  onera  de- 
ponens,  et  quam  dulcis  es  gustans,  iua  refectione  sustentari  mereatur,  et  sicut  attestari  de  tuis  ovibus 
dignatus  es,  agnosce  eum  inter  oves  tuas,  ut  ipse  te  sic  cognoscat  [al.  agnosca{\  ut  alienum  non  sequatur, 
sed  neque  audiat  vocem  alienorumf  $ed  tuam,  qua  dicis : «  Qui  mihi  ministrat  me  sequutur.  »  Qui  vivis 
et  regnaSy  etc. 

2.  Ex  hoc  tempore  qui  susceptus  est,  ita  se  ab  omDibus  quae  mundi  sunt  intelligit  alienum,  ut  nullius 
prorsus  rei,  necsui  quidem  ipsius,  sine  prioris  licentia  habeat  potestatem.  Cum  enim  ab  omnibus  qui  re- 
gulariter  vivere  decreverunt,  obedientia  magno  studio  sit  servanda,  ab  his  tamen  tanto  devotius  ac  solli- 
citius,  quando  districtius  asperiusque  subiere  propositum,  ne  si,  quod  absit ,  ista  defuerit,  tanti  labores, 
non  solum  careant  praemio,  sed  et  supplicium  damnationis   incurrant. 

3.  Hinc  enim  Samuel :  Melior  est  enim  [al.  inquit]  obedientia  quam  victinuB,  et  auscultaremagisquam 

offerre  adipem  arielum,  quoniam  quasi  peccatum  ariolandi  est  repugnare,  et  quasi  scelus  idololatricg  nolle 

acquiescere{L  Reg.    xv,  22).  Quod  unum  testimonium  et  obedientiae  laudem  et  inobedientiae  suflficientem 

babet  vituperationem. 

CAPITULUM   XXVI. 

De   ordine  congregationis. 

Ordinem  autem,  sive  in  refectorio,  sive  ubicunque,  eum  cuncti  tenemus,  quem  singulis  suus  dedit  adven- 

tus,  nisi  qucm  forte  prioraliquam  vel  supposuerit;  vel  praeposuerit  ob  causam. 

CAPITULUM  XXVH. 

De  cetate  suscipiendorum, 

Pueros  sive  adolescentulos  non  recipiraus,  quia  [al.  quae]  per  eos  monastcriis  mulla  contigisse  dolemus 

et  magna,  spiritualia  simul  et  corporalia  pericula  formidantes ;  sed  viros  qui,  juxta  praeceplum  Domini  per 

manum  Moysi,  viginti  ad  roinus  annorum  sacra  possint  ad  bella  procedere.  His  expletis,    quod  de  cclla 

promisimus  exsequamur. 

COMMENTARIUS. 

Cap.  XXV.  —  Num.  4.  Eademforraabenedicendi  A.proverbium  nobis   conveniat.  Adhuc   majori  pretio 

novum   professum   refertur  in   antiquis  statutis,  u  nos  emere,  quod  jam   illis  magno  pretio  constitit 

part.  cap.  24,  num.  5.  Cur  divina  providentia  sic  sensim  ad   cognitionem 

Num.  2.  Et  hoc  temporCj  etc.  Hic  disertis  verbis  inconvenientia?  quarumdam  rerura,  quae  aliqoando 

cxprirait  sanctus  vir,  quod  obedientia  sit  veluti  cen-  valde  convenientes  visae  sunt,  nos  devenire  pennit- 

trum  instituti  Carthusiani,  de  qua  re  loqui  remitti-  tal  ?  Id  ita  fieri  censendum   est,  ut  evidenter  nobis 

mus  infra,  sub  cap.  35.  Eadem  vero  relata  reperies  appareat   quam   incertae   sint   providentiae  nostrae, 

de  verbo  ad  verbum  in   antiquis  et  novis   statutis.  quantum   a   proprii  judicii  opinione  ,    et  in  nos- 

Cap.  XXVI.  —  Gradus  et  locus;  juri  quodammodo  tro  sensu  pertinacia  cavere  debeamus,  quantanaque 

naturali  annexus,  hic  assignatur,  at  totum  obedien-  duritia  cordis  nostri  in  plerisque  rebus  indigeat  ex- 

tiae  obsequio   subditur,  dum  prioris  arbitrio  subja-  perientia,  qua  veluti  raalleo   tundatur  atque   emol- 

cere  dicitur,   ob  causam,   de   cujus*  validitate  aut  liatur,  ut  non  facile  sibi  fidat;  propria  desideria  non 

sufHcientia   judicium  illi ,   absque   ulla   conditione  sequatur,  et  proprio   experiraento   cmat  finnitatemy 

relinquitur.  Eadem  prorsus  relata   habentur  tum  in  qua  veritati  propriis  laboribus,  ct,  ut  ita  dicam,  pro- 

antiquis,  tum  in  novis  statutis.  priis   expensis  agnitae   adhaereat ,    nec  ab  ea  tam 

Cap.  XXVII. — Per  experienliara  tcmporum  sensim  g  facile  per  innatam  levilatem  et  mobilitatem  recedat, 

discitur,    quarum  rerum  capax  sit   humana  infirmi-  Discat  etiam  non  temere   arguere  mutationes,  quas 

tas,  quidve  magis  illi  conveniat.  Unde  non.est  mi-  aliquando  fieri  necesse  esse  proprio  experimento  vi- 

randum  si,  juxta  diversitatem  teraporum  et  expe-  det,  et  sic    agnoscal  imprudenter  valde  sapere  et 

rientiarum,  quaedam,   quae  prius   valde  bona  vide-  agere  eos,  qui  nimis  tcnaciter  vellent  adhaerere  an- 

bantur,  per  eventuum  experientiam  non  tam  bona  tiquitati,  et  nullam  unquam  in  antiquis  monastic» 

esseappareant  quam  existimabantur,  imo  etiara  ali-  vitae  usibus  mutationem  admittere. 

quando  nociva  esse  postea  reputata  sint,  et  ideo  mu-  Experiraento  ergo  alieno   cdocti   Patres  nostri, 

tata  aut  abrogata.  Unde  suramopere  cavendum  est  pueros  a  se  rejiciunt,  nec  apud  se,   etiam  snb  pio 

in  ordine  ne  quasdam  mutationcs,  cum  maturo  et  con-  praetextu  illos  cducandi  a  teneris  in   disciplina  Do- 

silio  etmatura  deliberatione  factas,  vel  incaute  argua-  mini,  volunt  admittere,  sed  tantum  viros  aut  saltem 

mus,  vel  corrigere  attentemus,  ne  proprio  experi-  juvenes,  quibus  maturitas  deliberationis  ad  nostrum 

mento,  etcumpropriodanmodenuoaddiscamusquod  propositum  assumendum  necessaria  adesse  creda- 

Patres  nostri  forte  cum  sno  didicerunt,  et  sic  vulgare  tur.  Quod  eo  strictius   a  nobis  nunc  servanduoi  est, 


693  GONSUETUDIN£S.  69i 

CAPITULUM  XXVIII. 
De  utensilibus  cellce, 
Accipit  itaquecellae  incola  ad  lectum  paleam,  filtrum,  pulviiiar,  cotum  vel  coopertorium  de  grossissimis 
ovinm  pellibus,  et  panno  ruslico  coopertum.  Ad  vestitum  autem,  duo  cilicia,  duas  tunicas,  duas  pellicias, 
unam  deteriorem,  alteram  meliorem,  duasque  siroiliter  cucullas,  tria  paria  caligarum,  paria  pedulium  qua- 
tuor,  pelles,  cappam,  sotulares  noctumos  et  diumos,  sagimen  quoque  ad  ungendum,  lumbaria  duo,  cingu- 
lum,  omnia  canabina  et  grossa,  et  quidquidprorsusadlectumvestitumve[a/.  veslimenlumvejpertinet,  cujus 
grossitudinis  colorisve  sit  non  curabit.  Cum  enim  ad  omnes  monachos,  tum  maxime  ad  nos,  humilitatem 
attritionemque  pannorum,  et  universorum  quibus  utimur,  vilitatem,  paupertatem  et  abjectionem  certum 
est  pertinere.  Habet  etiam  acus  duas,  iilum,  foriices,  pectinem,  novaculam  ad  caput,  cotem  vel  calculum, 
et  corrigiam  ad  acuendum. 

2.  Adseribendum  vero,  scriptorium,  pennas;  cretam,  pumices  duos,  cornua  duo,  scalpcllum  unum  ad 
radenda  pergamena  novaculas  sive  rasoria  duo,  punctorium  unum,  subulam  unam,  plumbum  ,  regalam, 
postem  ad  regulandum,  tabulas,  graphium.  Quod  si  fratcr  alterius  artis  fuerit  (quod  apud  nos  raro  valde 
contingit,  omnes  enim  pene  quos  suscipimus,  si  fieri  potest,  scribere  docemus),  habebit  artis  suae  instru- 
mcnta  convenientia. 

3.  Adhuc  etiam  libros  ad  legendum  de  armario  accipit  duoS;  quibus  omnem  diligentiam  curamque  prse- 
bere  jubetur,  ne  fumo,  ne  pulvere,  vel  alia  qualibet  sorde  raaculentur.  Libros  quippe  tanquam  sempiter- 
num  animarum  nostramm  cibum  cautissime  custodiri,  et  studiosissime  volumus  fieri,  ut,  quia  ore  non 
possumus,  Dei  verbum  manibus  praedicemus. 

COMMENTARIUS. 

quo  jam  exclusa  est  janua  expellendi  etrejiciendi  a  Aet  subtiliusjudicare,  et  facilius  carpere  visi  sunt,  ne 

nobis  discolos,  qus  non  tantum  temporibus  R.  P.  inde  scandalizarentur.  Ovium  pellibus  ad  lectum  ea- 

Guigonis  patebat,  prout  ex  cap.  Tl^  istamm  Consue-  dem  ratione  amplius  non  utimur. 
tudinum  innotcscit,  sed  pluribus  adhuc  saeculis  post-         Ibid.  CujusgrossitudiniscolorUve  sitnon  curabit. 

ea  in  ordine  aperta  fuit,  ut  ex  infra   dicendis  vide-  Non  inde  credendum  est  quod  de  diversitate  coloris 

bimus.  Hac  ergo  necessitate,  quae  introducta  est,  hic  agatur,  ut  alii  rufa  vestis,  alii  nigra,  alii  can- 

supposita,  bonos  et  malos  in  ordinibus   regularibus  dida  ministrari  posset.  Ridiculum  enim  esse  simile 

servandi,   pronuntiare   non  dubito  satius   esse  pro  quid  vel  cogitare,  sed  de  coloreplus  aut  minus  albo, 

bono   totius  ordinis  Carthusiensis,  uni  ex   cellulis  intra  eamdem  tamen  speciem  id  debet  intelligi. 
claustromm  nostrorum  ignem  admovere,  ut  flammis         ibid.  Humilitatemattritionemque,  etc.,^^ttmi;er- 

devoretur,   quam   in  illa  admittere  monachum,  qui  sorum  guibus  utimur,  Hic  judicium  conscriptum 

vocationem  bonam  et  bene  probatam,  quantumfieri  habemus  contranos,  sires  curiosas  et  pretiosas  ultra 

potest,  non  habeat,  et  congmis  mentis  et  corporis  honestam  decentiam  ad  usum  nostrum  adhibeamus. 
dotibus,  ac  devota  voluntate  Deo,    ut  par  est,   ser-         Num.  3.  Libros  tanquam  sempiternum,  etc.  Hoc 

viendi  in  ordine  destitutus  sit.  Dum  id  mente  cogi-  verbo  vult  exprimere  libros  esse  speciem  cibi  qui  per 

to,  veluti  fervore  repleor,  non  dubitans  affinnare  usum  non  consumitur  ;  et  ex  hoc  loco  patet  quantum 
majora    ordinum   regularium   damna  inde  ortum  ^  primi  Patres  vellent  nostros  circa  libromm  scriptio- 

accepisse  et  accipere.  Sed  calamum  hic  reprima-  nem  occupari ;  quae  ideo  illomm  tunc  erat  commu- 

mus,  ne  quid  diffusius  de  hac  re  scribamus.  nior  occupatio,  ut  ex  hoc  capitulo  evidenter  apparet. 
Cap.  XXVUI.—  Num.  1.  Ad  lectum:paleam,  etc.         Ibi.  W,  quia  ore  nonpossumus,  Dei  verbum  «la- 

Inter  supellectilem  illam  quae  ad  lectum  componen-  nikus  praedicemus,  Quot  enim  libros,  etc.  Public® 

dnm  et  ad  indumentum  concedi  sohta  recensetur,  ergo  utilitati  etiam  vacabaut  Patres  nostri,  maxime 

nostros  nunquam  renuntiasse  pellium  usui,   et  ab  cum  tunc  temporis  nondum  inventa  esset  ars  typo- 

initio  eas  sibi  adhibuisse  manifestum  est.  Imo  tunc  graphica,  et  nulla  pateret  lectioni  et  studiis  via,  nisi 

duae  pelliciseinhacMajoriCarthusiasinguIisassigna-  manuscripti  codices  haberentur.  Si  sic  opinarentur 

bantur,  quamm  altera  quotidie  induebantur,  eratque  antiqui  Patres  et  vellent  nos  nostro  modo  prsedica- 

illis  pro  tunica  talari  et  superiori,  altera  vero  diebus  tioni  vacare,    transcribendo  libros  ab   aliis  compo- 

solemnibus  utebantur  ;  sicque  contra  frigus  in  istis  sitos,  non  recusabant  eos  qui  a  nostris  componeren- 

frigidis  locis  erant  bene  muniti.   Nunc  vero   vestes  tur,  etiam  posse  transcribi .  Uude  durius  quam  con- 

nostrae  ab  illis  diffcmnt,  nam  pellicea  tunica  supe-  venit  eos  loqui  censendum  est,  qui  a  componendis 

riori  hieme  et  nocte  tantum  utimur,  et  interdiu  alia  libris  vellent  nostros  omnino  repellere,  et  sub  pras- 

ex  grosso  panno  patriae  composita.  Qui  tamen  usus  G  textu  vitae  occultae  et  solitariae ,  illos  tantum  Deo  pro 

pelliciarum   etiam  interdiu  gestandamm,   haud  ita  hominibus,  non  vero  de  Deo  hominibus,  nec  etiam 

pridem  adhuc  vigenat  in  hac  domo,  prout  a  testibus  per  calamum,  loqui  debere  existimarent.  Qui  sic 

oculatis  audivimuS;  et  adhuc  legimus  in  libris  ra-  opinarentur  d  sensu  R.  Patris  Guigonis  per  exces- 

tionum  domus  CarthusiaB.  Quod  tamen  pro  tempo-  sum  aberrarent,  et  tacite  condemnarent  tot  egregios, 

rom  ratione  mutatum  est,  cum  homines  delicatius  et  pioa  scriptores,  qui  in  ordine  numerantur.  At  fa- 


695  GUIGONIS  I  CARTflUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  6^ 

4.  Quot  enim  libros  scribimus,  lolnobis  veritatis  procones  facere  videmur,  speranles  a  Domino  merce- 
dem  pro  omnibus,  qui  per  eos,  vel  ab  crrore  correcti  fuerint,  vel  in  catholica  veritate  profecerinl ,  pro 
cunctis  etiam  qui  velde  suis  peccatisel  viliis  compuncU,  vel  ad  desidei-ium  fuerint  palriaB  ctelesas  accensi. 

5.  Etquiasicutcaeteras  necessilalesquaead  vilitatem  et  humilitalem  pertinent,  coquinam  etiam  ipsi 
nobis  facimus,  dantur  et  ollae  du»,  scutellae  duae,  terUa  ad  panem,  vel  pro  ea  mantile,  quarla  grandiuscula 
est  ad  faciendas  munditias,  cochlearia  duo,  cultellus  ad  panem,  justa,  scyphus ,  vas  aquarium,  salaria 
patella,  duo  ad  legumina  sacculi,  manulergium.  Ad  ignem  focile,  esca,  lapis  [aL  lapis  ignitus],  ligna,  secu- 
ris.  Ad  opera  vero  dolabrum.  Haec  qui  legeril  nec  irrideal,  quaesumus  [al.  quis],  nec  reprehendal,  nisi 
forte  prius  in  cella,  inter  lanlas  nives  et  tam  horrida  fngora,  longiore  fuerit  tempore  commoratus. 

6.  Idcirco  enim  uni  tanla  concedimus,  ne,  quod  illicitum  ducimus,  exire  de  cella  compellatur.  Hoc  enim 
nequaquam  conceditur,  nisi  eum  ad  clauslinim  aut  ecclesiam  convenitur ;  quod  hoc  ordine  fieri  consuevit. 

CAPITULUM  XXIX. 

Quo  tempore  de  cella  exeatur^  et  de  vigiliis  et  distinctione  horarum. 
1 ,  Omni  tempore,  excepl's  duodecim  lectionum  festis,  et  Natalis  Domini,  Paschae  quoque  et  Pentecostes 

COMMENTARIUS. 
tendum  est  magnam  cautelam  apud  nos  in  hac  parte  A  fastidiunt,  putantes  ista  minus  seriosa  monachum 
adhibendam  esse,  ne  ex  pruritu  scribendi  et  libros     dedecere ,  qui  totus  spiritualis   esse  deberet  :  et  hi 


edendi,  vanae  sui  ipsius  opinioni  detur  locus,  aut  ex 
minori  peritia  scientiarum,  quae  in  viris  solitariisab 
academicis  exercitationibus  remotis  raro  superabun- 
dat,  quaedam  in  publicum  non  satis  castigate  com- 
posita  prodeant.  Scd  circa  ho^c,  moderna  statuta 
prudentissimos  modos  posuerunt  et  sanxerunt  , 
quibus  adhaercndo  omnia  moderate  et  discrete  per- 
ficientur.  Scripta  ergo  Carthusianorum  non  sunt  d 
praelo  penitus  excludenda,  dummodo  ab  iis  nihil  scri- 
batur  quod  cum  intentione  R.  P.  Guigonisnon  con- 
cordet,  atque  ideo  de  iis  tantum  materiis  k  Carthu- 
siano  tractetur,  quae  ad  catholicae  veritatis  assertio- 
nem,  vitiorum  exstirpandorum  et  virtutem  acquiren- 


sunt,  quosR.  PaterGuigoad  experientiamprovocat. 
Ex  hoc  capitulo  apparet  quam  discrete  semper,  et 
in  omnibus  agendum  csse,  nos  docuerint  primi  Patres, 
et  quantum  ab  extremis  esset  cavendum,  ne  et  nobis 
conveniret  axioma  iUud  philosophicum  :  omne  vio- 
lentum  non  est  durabile.  Corporalibus  enim  solita- 
riorum  necessitatibus ,  cum  honesta  mediocritate, 
hic  providisse  videmus,  maxime  ne  frigore  vexaren- 
tur,  delicias  a  nobis  in  hoc  arcere  tantum  contenti, 
et  ne  otiosi  unquam  remaneremus,  tot  instruroenta 
singulis  monachis  hic  determinate  assignant,  alia 
etiam  indeterminate  concedenda  esse  praescribant, 
dum  dicitur,  ei  qui  inhabilis  esset  ad  scribendos  li- 


darum  studium,  proinovendum  conducunt.  -n  bros,  et  alterius  artis  esset,  ministranda  esse  instm- 

Num.  5.  Hoicqui  legerit  nec  irrideat,  etc,  nisi     mentaarti  suae  convenientia. 


forte  prius  in  cella,  etc.  Praevenire  conatur  vir- 
sanctus  humanam  infirmitatem,  seu  potius  insipien- 
tiam,  quae,  dum  sensum  proprium  vult  sequi,  circa 
ea  quorum  experimentalem  cognitionem  non  habet, 
in  suis  cogitationibus  et  opinionibus  saepe  delirat. 
Prudenter  ergo  vir  sanctus  provocat  talesjudices  ad 
experimentum,  qui,  si  vel  una  hebdomada  intra  cel- 
lulae  parietes  continerentur,  tunc  aperirentur  oculi 
csecorum  et  aures  surdorum  paterent,  et  quod  super- 
fluum  prius  arbitrabantur  cssein  cellula  Carthusiana, 
in  hortulo,  in  instrumentis  ad  laborem  manuumaptis, 
jam  necessarium  omnino  esse  protestarentur.  Cur 
autem  solitariis  nostris  sic  provideatur  de  rcbus  ad 
occupationes  externas  necessariis,  rationem  subdit, 


Num.  6.  Hocenim  nequaquam  conceditur^  fiiii 
cum  ad  claustrum,  etc.  Id  moraliter  intelligendum 
est,  nam  certum  cst  tunc  nostros  potuisse  aliis  etiam 
de  causis  e  cella  cgredi,  prout  manifeste  apparet  ex 
cap.  M  et  32,  et  ex  aliisvariislocis,  suadetque  ratio. 
Poterant  cnim  ad  priorem  accedere  ad  exponendum 
illi  suas  necessitates  et  petcndas  licentias,  Egressus 
ergo  ille  e  cella  non  concessus,  idem  erat  quem 
etiamnum  egressum  e  cella  inordinatum,  id  est  su- 
perfluum,  et  absque  morali  necessitate  factum  voca- 
mus,  de  quo  culpam  nostram  debcmus  dicere  in 
capitulo.  Imo  persuasum  habeo  quod  nonnunquam 
darctur  eis  liccntia  deambulandi  intra  eremum  re- 
creationis  gratia;  prout  ex  vetustissimo  ms.   codice 


ne,mq\iii,quodHlicitumducimus,decellaexirecom^  qui  in  poslremo  domus  incendio  flammis  infeliciter 


pellatur,  Non  enim  credendum  est  quod  homo  intra 
cellulae  parietes  possit  diutius  commorari,  nisi  ibi 
habeat  quasdam  bcnc  ordinatas  se  occupandi  mate- 
rias.  Cum  autem  non  possit  semper  rebus  spiritua- 
libus  applicari,  nec  id  possit  aggredi  fragilitas  hu- 
mana  absque  periculo  amittendae  sanitatis,  tum 
mentis,  tum  corporis,  necesse  est  cliam  ut  habeat 
unde  animum  per  aliquam  occupationem  externam 
relaxare  possit  et  recreare.  Imprudenter  ergo,  imo 
et  insipienter  cogitant,  qui  videntes  monachum  Car- 
Umsianum  aliquando  opasculis  fabrilibus  vacare,  id 


absorptus  est.  Ibi  enim  legi  qualiter  res  disponeren- 
tur,  quando  deambulatio  intra  rupcs  Carthusiae 
concedcretur,  maxime  dum  pergerent  ad  montem 
qui  dicitur,  le  Grand  Son,  quod  Latine  sontt, 
magnam  summitatem  et  imminet  Carthusiae,  ad 
quem  scandendum  ampliori  tcmporis  spatio  et 
labore  opus  est. 

Porro  lotum  hoc  capitulum  rclatum  habes  in  an- 
tiquis  statutis,  parte  ii,  cap.  16. 

Cap.  XXIX .  — Num.  1 .  Omni  tempore  cxcepHs,  etc. 
Ex  ista  exceptione  errandi  daretur  occasio,   et  cre^ 


697  CONSUETUDINES.  698 

hebdomadibus ,  signo  pulsalo  nocturnum  ecclesiae  officium  congruis  vigiliis  in  cella  praevenimus.  Quae  ab 
Jdibus  Septembris  sensim  paulatimque  crescendo  in  Kalendis  Novembris  perfeclae,  quinquaginta  psalmis  non 
nimis  festine  cantandis  sufficiunt.  A  quo  tempore  usque  ad  Februarii  Kalendas  taliter  perseverant.  Inde 
osque  ad  Pascha  decrescendo  paulatim ,  ad  tantum  spatium ,  quod  matutinis  sanctae  Mariae  sufficiat,  redi- 
guntur.  Ex  quo  usque  ad  praedictas  Septembris  Idus  in  eadem  quanlitate  perdurant. 

2.  Secundo  autem  signo  pulsato  ,  ad  ecclesiam  festinantes  ,  tertii  signi  fmem  praevenire  satagimus  ,  ubi 
super  formas ,  preveniente  priore  vel  cui  hoc  injunxerit ,  procumbentes,  et  ter  Pater  noster,  caeleris  semel 
horis^  graviter  devoteque  persolvimus,  surgenlesque  psallere  divino  cum  timore  incipimus. 

3.  Cantatis  autem  nocturnis  breve  facimus  intervallum  ,  quod  ad  plus  septem  psalmos  poenitentiales  ca- 
pere  valeat.  Sequuntur  deinde  matutinae  laudeS;  quas  a  Kalendis  Octobris  usque  ad  Pascha  lux  terminat, 

COMMENTARIUS. 

dendi  quod  diebus  istis  qui  excipiuntur,  statim  post  Arum  deveniatur.  Exinde  ferialibus  diebus  in  eodem 


primum  signum  pergendum  fuisset  ad  ecclesiam, 
nisi  explicaretur  quid  vigilarum  nomine  sibi  velit 
R.  P.  Guigo. 

Vigiliarum  ergo  nomine  intelligendum  est  spa- 
tium  illud  temporis  quod  ultra  necessarium  ad  per- 
solvendas  matutinas  de  B.  Maria  protenditur ,  quae 
quotidie  a  nobis  in  cellulis  dicunlur  inter  primum 
psalmum  malulinarum  et  secundum,  ila  ut,  dum 
spatium  tantum  sufficiens  ad  istas  matutinas  devote 
persolvendas  datur ,  vigiliae  istae  communes  sint : 
cum  vero  ultra  prolcndilur,  id  vigilias  auctas  voce- 
mus.  Sensus  ergo  R.  Palris  Guigonis  esl  ut,  diebus 
hic  exceptis,  sive  ajstate  sive  hieme  venerint,  nuUae 
unquam  servenlur  vigiliae  ultra  tempus  necessarium 


statu  permanet  usque  ad  festum  Purificationis  B.  Y. 
Mariae,  a  qua  die  sensim  retardatur  usque  ad  Pascha, 
quo  tempore  ad  pristinum  statum  redit.  Quae  omnia 
paulo  fusius  expUcamus,  ut  inferius  dicenda  facilius 
intcUigantur. 

Num.  3.  Cantatis  nocturnis  hreve^  etc.  Spatium 
durationis  istius  intcrvalli  exprimit.  Sed  quid 
durante  intervallo  illo  fieret  non  exprimit.  Animi 
attentionem  sic  relaxare  voluisse  credimus ,  et  ideo 
ad  cellam  interim  reverli  poterant,  prout  cx  anti- 
quis  statutis  constabit. 

Ibid.  Sequuntur  deinde  matutince  laudes^  quas  a 
Kalendis  Octobris  usque  ad  Pascha  lux  terminat.  Id 
est  ea  hora  tunc  finiuntur ,  qua  jam  dies  clara  est, 


ad   persolvendas  matutinas  et  laudes    de    beata  ^  vel  saltem  clarescit.  Exindetnc/ioaMd  est  ea  hora 


Maria. 

Ibid.  Quo!  ab  Idibus  Septembris  sensim  paulatim- 
que  crescendOf  ctc.  Jam  explicaturus  est  qualiler 
vigiliae  istae  ordinarenlur.  Ad  quarum  faciliorem  in- 
telligentiam  ad  mcmoriam  revocandum  est  quod  jam 
supra  cap.  7 ,  num.  8 ,  dictum  est  de  longioribus  aut 
brevioribus  noctibus ,  quas  sensim  crescere  apud  se 
reputabant  ab  Idibus  Septembris ,  id  est  a  vigilia 
Exaltationis  sanctae  crucis  usque  ad  Kalendas  No- 
vembris,  sive  festum  Omnium  Sanclorum.  A  qua 
die  usque  ad  festum  Purificationis  beatae  Mariae  se 
ordinabant ,  ac  si  in  eodem  lougitudinis  statu  noctes 
permanerent.  Exinde  usque  ad  Pascha  noctes  de- 
crescere  reputabant,  sed  a  Pascha  usque  ad  Exalta- 
tionem  sanctae  crucis,  noctes  in  eodem  statu  perse- 


diei  incipiunt  qua  dies  illucessit.  Ex  hoc  loco  evi- 
dens  est  quod  nocturnae  vigiliae  tunc  ab  eis  alio 
modo  quam  nunc  a  nobis  servarentur,  dormirentque 
absque  interruptione  quantum  satis ,  toto  tempore 
quod  inter  Kalendas  Octobris  et  Pascha  occurrit.  A 
Paschate  autem  usque  ad  praedictas  Kalendas,  in 
lecto  jacebant,  juxta  noctium  majorem  aut  minorem 
brevitatem ,  quam  sequebatur  etiam  matutinarum 
brevitas  (nam  tunc  lectionibus  carent^  nisi  occurrat 
festum),  sed  quod  minus  dormirent  nocte,  supple- 
bant  per  dormitionem  diurnam ,  quse  illis  assigna- 
batur  inter  sextam  et  nonam  :  unde  mirum  est  si 
nunquam  post  matutinas  ad  lectum  redirent. 

Qua  hora  tunc  pultiaretur  admatutinas  conjecturis 
tantum  astruere  possumus,  et  ex  eis  judicare  quod 


verare,  quoad  nocte  surgendi  horam,  censebant.       ^  tunc  vigiliae  nostrae  noctumae,  ab  illis  quae  in  Regula 


Ibid.  \ .  Quinquaginta  psalmis,  Ad  hoc  horaintegra 
et  ultra  opus  est ;  id  ergo  significatquod  vigilia)  istae 
crescerent  sensim  ab  Exaltatione  sanctae  crucis, 
usque  dum  pervenirent  ad  spatium  horae  integrae  in 
ipsis  Kalendis  Novembris.  In  quo  spatio  horae  inte- 
grae  perseverabant  usque  ad  festum  Puriflcationis. 
A  qua  die  vigiliae  istae  ad  instar  noctium  sensim  de- 
crescentes  ad  primum  tandem  statum  redibant  in 
Paschate,  id  est  circa  tempus  Paschae ;  nam  in  ipsa 
die  Coenae  Domini  cessant  istae  vigiliae. 

Idem  prorsus  nunc  observamus  circa  istas  vigilias, 
et  vigiliarum  eliam  cursum  sequitur  pulsus  comple- 
torii ,  nam  sensim  pulsus  ille  anticipatur  a  festo 
Exaltationis  sanctac  crucis  prout  ab  antiquis  Patri- 


S.  Benedicti  praescribuntur ,  non  multum  different. 
Ut  autem  res  evidentius  pateat,  hic  adnotabimus 
quod  non  tantum  conjecturis ,  sed  assumptis  etiam 
experientiis  discere  conati  sumus. 

Constituta  ergo  quadam  veluti  epocha  Kalenda- 
rum  Novembris  ,  quo  tempore  sicut  et  aestate  com- 
pletorii  pulsus  fieri  debet  cum  adhuc  legi  potest,  id 
est  dum  dies  sic  in  noctem  vertitur,  ut  adhuc  in  libro 
tilterap  legi  possint,  exploravimus  ex  professo,  qua 
hora  id  contingeret ,  et  reperimus  serena  die  inter 
montes  Carthusiae,  et  in  eodem  loco  ubi  stat  sacel- 
lum  sancti  Brunonis  id  contingere  paulo  post  sexlam. 
IIIo  vero  tempore ,  imo  a  Kalendis  Octobris ,  prout 
supra  dicitur ,  matutinas  laudes  lux  terminabat,  ac 


bus  servabatur ,  donec  ad  festum  Omnium  Sancto-  D  proinde  illas  tunc  terouQataa  fuisse  circa  sextam 


699  GUIOONIS  I  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  Y.  700 

exinde  inchoat.  Ad  lectos  autem  post  matutinaS;  nullo  reditur  tempore.  A  prsedictis  Ralendis  similiter  usque 
ad  Pascha  primam  lux  inchoat ,  exinde  solis  ortus  exspectat,  exceptis  tantum  diebus  solemnibus,  usque  ad 
Kalendas  Novembris,  in  quibus  reliquos  dies  imitator  sestatis.  Sed  et  in  Quadragesima  diebus  itidem  so- 
lemnibus,  ut  diutius  orationi  vacari  possit,  pene  usque  ad  ortum  differtur  solis.  Caeteris  vero  diebus,  quibus 
tenetur  capitulum  a  Kalendis  novembris  usque  ad  Quadragesimam,  donec  possit  in  libro  legi,  protelatur. 
Qua  autem  hora  a  pascha  usque  ad  Kalendas  Octobris  prima,  eadem  a  Kalendis  Octobris  usque  ad  Qua- 
dragesima  terlia  pulsatur,  sole  scilicet  \aU  yidelicet]  summos  irradiante  montes.  Spatium  autem  vel  a  prima 
usque  ad  tertiam  hiemis  tempore  ,  vel  a  matntiais  usque  ad  primam  sestate  »  exercitiis  spiritualibus  man- 
cipatur.  A  tertia  vero  usque  ad  sextam  hieme,  et  a  prima  usque  ad  tertiam  sestate,  manuum  deputatu 
operibus,  quse  tamen  opera  brevibus  volumus  orationibus  interrumpi,  et  qua  sibi  vicinitate  in  hieme  sexta 
et  nona ,  eadem  in  aestate  tertia  sextaque  conveniunt.  Tali  autem  inter  se  spatio  separantur ,  quo  regularis 
longius,  quieti  deputatur  aestate.  Et  quod  nonam  vespcrasque  disterminat  [aU  dcterminatj,  manualibus 
occupatur  operibus,  semperque  in  operando  ad  breves  et  quasl  jaculatas  licet  orationes  recurrere.  A  vespe- 
ris  usque  ad  completorium  spiritalibus  opera  datur. 

COMMENTARIUS. 


matutinam  credendum  est.  Si  ergo  supputenturA 
horae  quibus  durabat  divinum  officium  noctumum, 
adjunctis  vigiliis  illis  de  quibus  supra  diximus ,  re- 
periemus  per  experientiam^  quam  etiam  nunc  faci- 
mus,  quatuor  horas  integras  communiter  numerari, 
quae  si  demantur  ab  undecim  circiter  horis ,  quae 
excurrunt  inter  mediam  circiter  post  sextam  ves- 
pertinam  et  sextam  roatutinam,  restabant  septem  et 
ultra  horae,  quae  dormilioni  absque  interruptione 
erant  deputatae.  Sed  in  vetustissimo  codicc  reperi- 
mus  scriptum ,  quod  circa  festum  Omnium  Sanclo- 
rum  octo  horae  non  interruptae  dormitioni  deputa- 
bantur. 

Quo  tempore  mutatio  illa  facta  sit  certum  non 
habemus,  quam  tamen  ducentos  annos  vix  superare 
credimus,  cum  ad  manum  habeamus  manuscriptum  ^ 
codicem,  qui  non  adeo  vetustus  apparet,  ubi  de  dor- 
mitione  diuma  monachorum  non  interturbanda  per 
discursum  sive  deambulationes  in  claustro  omnes 
astantes  in  capitulo  generali  inter  alia  monere  so- 
lemus.  Eodem  autem  tempore  quo  ordinem  vigilia- 
rum  per  somni  intercisionem  mutatum  esse  credimus, 
dormitionis  diurnae  consuetudinem  etiam  cessasse 
putamus. 

Qua  ratione  mutatio  illa  antiquarum  vigiliamm 
in  austeriores  ex  intercisione  somni  facta  sit,  nullibi 
scriptum  reperimus^  sed  conjicimus  id  factum  fuisse, 
ut,  licet  ex  isto  dimidiato  somno  natura  aliquid  ma- 
joris  taedii  pateretur,  vires  tamen  animi  ex  tam 
longa  applicatione  ad  diumum  officium,  quod  fere 
tunc  nocturao  conjunctum  erat ,  non  nimis  fatiga- 
rentur ,  et  per  somni  interpositionem  discrete  sic  ^ 
reparatae  conservarentur  ;  maxime  cum  cantus  Gre- 
gorianus  apud  nos  in  usu  esset  (quem  temporibus 
primorum  Patmm  admissum  fuisse  in  ordine  non 
credimus),  et  eo  cantu  officii  divini  prolixitas  non 
mediocriter  aucta  fuisset. 

Num.  3.  A  prasdictis  KalendUprimam  lux  inchoat, 
Inde  colligitur  quod  brevi  intervallo  post  matutinas 
facto,  die  paulo  amplius  lucida,  hac  anni  parte,  pul- 
saretur  ad  primam.  Exinde  solis  ortus  exspectat,  Id 
est  altera  anni  parte  a  Pascha  usque  ad  Kalendas 
Ootobris ,  secundum  varios  soUs  ortus  tardiores  aut 


citiores  ad  primam  pulsatur ,  quod  sic  observabant 
ut  possent  vere  et  ad  litteram  dicere,  Jam  lucis  orto 
sidere,  in  hymno  qui  quotidie  ad  primam  dicitur. 

Ibid.  Exceptis  tantum  diebus  solemnibus.  Sensus 
est  quod  dies  solemnes  inter  Kalendas  Octobris  et 
Novembris  cccurrentes,  ritum  dierum  sestivalinm 
sequerentur. 

Ibid.  Sed  et  in  Quadragesima  ut  diutius  orationi, 
etc.  Ex  hoc  loco  obstmuntur  ora  eomm  qui  dicimt 
nullum  apparere  tempus  praefixum  apud  Carthlisianos 
pro  oratione  mentali ;  quibus  breviter  respondemus, 
istam  temporis  expressam  determinationem  fere 
superfluam  visam  fuisse  R.  Patri  Guigoni  et  aliis, 
quia  vita  boni  Carthusiani  est  oratio  mentalis  fere 
assidua,  quamvis  ex  hoc  loco  perspicuum  sit ,  sem- 
per  in  ordine  tempus  ad  hoc  pium  exercitium  fuisse 
specialiter  assignatum. 

Ibid.  Cmteris  vero  diebusquibus  teneturcapiiulum, 
Id  est  festis  quae  ideo  capituli  vocamus ,  quia  in  eis 
semper  capitulum  tenetur,  Donec  possit  in  libro  legi, 
id  cst  circa  sexcam  horam  :  quod  adhuc  eodem 
modo  a  nobis  observatur ,  excepto  solis  orta  quem 
Ristate  jam  sequi  non  possumus  propter  somni  in- 
troductam  intermptionem .  Eadem  enim  fere  hora 
qua  surgebant  aestate  antiqui  Patres,  nos  stratum 
post  persolutas  matutinas  nunc  repetimus. 

Ibid.  Qua  autem  hora  a  Pascha  u^que  adKalendas 
Octobris,  etc.  Sole  videlicet  summ^s  irradiante  mon- 
tes,  Non  de  uno  tantum  monte  loquitur,  sed  de  plu- 
ribus.  Est  autem  rupes  altissima  vocata ,  la  pointe 
du  Midi,  ac  si  diceretur,  acus  meridionalem  iineam 
designans ,  cui  radios  infigit  sol  statim  atque  ortus 
est  in  aestivo  solstitio ,  paulo  post  quartam ,  sed  an- 
tequam  montes  sic  sint  irradiati  hora  quinta  est, 
unde  colligimus  quod  aestate  inter  iinem  matutinarum 
et  primam  vix  saepe  hora  intercederet ,  vel  ad  sum* 
mum  hora  et  media. 

Ibid.  Exercitiis  spiritualibus.  Ecce  expresse  nota- 
tum  tempus  ad  orationem  mentalem  et  devotas  le- 
ctiones  apud  nos  semper  assignari  solitum.  Et  si 
plures  horae  orationi  mentali  impendendae  apud  nos 
non  assignentur ,  meminerit  lector  ,  vitam  boni  Car- 
thusiani  dictam  a  nobis  supra  fuisse ,  orationem 


701  CONSUETUDINES.  7(tt 

4.  In  completorio  autera  pulsando  illud  attenditur,  ut  quando  plus  differtur  cum  adhuc  legi  potest  pul- 
setur.  Post  cujus  fmem  oratione  Dominica  ter  tantum  cum  devotione  finita,  nequaquam  ultra  differimus 
accubare. 

5.  Non  enim  monemur  solum,  sed  et  jubemur,  horis  ad  quietem  deputatis  dormilioni  magnuro  impendere 
studium,  quo  temporibus  cseteris  alacriter  vigilare  possimus. 

6.  Generaliter  autem  in  ecclesia  matutinas  et  vesperas,  in  cellis  vero  semper  completorium  dicimus. 
Alias  enim,  nisi  festivis  diebus,  aut  vigiliis,  aut  anniversariis  ad  ecclesiam  non  venimus. 

GAPITULUM  XXX. 
De  hUqui  in  cellz  manentibus  imporiune  seingerunt,  et  de  coquinario. 

i .  Si  aliquis  importunus  ad  cellam  venerit,  vel  nutibus,  vel,  si  non  intelligit,  verbis  ad  coquinarium  eum 
mittimus  ;  amplius  cum  illo  [a/.  eo],  nisi  jussi^  non  loquimur,  nec  si  sit  germanus. 

2.  Coquinarius  autem  portam  servat,  advenientibus  respondel,  eleemosynam  petentes  ad  inferiorem 
transmittit  domum.  Domos  et  universa  quse  ad  communes  usus  pertinent  custodit.  Porro  coquinae  tenninos, 
ostium  videlicet  refectorii,  quo  ad  eam  tenditur,  nemo  nisi  jussus  transgreditur. 

COMMENTARIUS. 


mentalem  continuam^  prout  statim  amplius  proba-  A 
bitur. 

Ibid.  A  tertia  vero  usque  ad  sextam  hieme,  etc. 
Ibi  habes  tempus  operibus  manualibus  mane  assi- 
gnatum,  quae  nunquam  ab  orationis  studio  apud  nos 
separari  debent,  ct  sic  nobis  exhibet  R.  P.  Guigo 
qualiter  verba  illa  Christi  possimus  et  debeamus  imple- 
re :  Oportet  semper  orare  et  non  deficere  (Luc,  xviii) 

Ibid.  Et  quasibi  vicinitatein  hiemesexta  et  nona, 
etc,  valeant  explicari.  Per  regularem  horam  intelli- 
git  officium  diei,  et  per  duas  de  S.  Maria  intelligit  sex- 
tam  et  nonam  deB.  Maria ;  unde  concluditur  quod  spa- 
tium  inter  sextam  aestate  erat  tantum  mediae  circiter 
hora}  :  nam  ad  illa  parva  officia  devote  persolvenda 
mediae  horae  tantum  spatio  opus  est. 

Ibid.  Spatium  vero  qu^d  sextas  nonasque  interest,  g 
etc,  quietideputatur,  Ecce  dormitio  diurnaproaesta- 
iis  tempore  assignata;  de  qua  jam  diximus  cap.  7,  n.  8. 

Ibid.  Et  quod  nonam  vesperasque,  etc^  manuali- 
bus.  Hinc  patet  quod  t)is  in  die  quolibet  tempore  ope- 
ribus  manualibus  monachi  apud  nos  vacarent,  semel 
mane  ut  supra  dicitur,  et  semel  vespere,  inter  nonam 
et  vesperas. 

Ibid.  A  vesperis  usque  ad  completorium  spirituali' 
buSf  etc  Ecce  adhuc  tempus  designatur  ad  orationem 
ct  exercitia  spiritualia. 

Num.  4.  In  completorio  autem,  etc,  ut  quando 
plus  differtur.  Nihil  certum  ex  hoe  loco  possumus 
colligere  circa  horam  qua  ad  completorium  pulsaba- 
tur  aestatis  tempore  ;  nam  de  hieme  id  potest  facile 
determinari,  prout  supra  diximus,  nempe  paulo  post 
sextam.  Sed  inde  evidentius  probatur  ex  magna  di-^ 
versitate  pulsandi  ad  completorium,  quod  vigiiiarum 
nocturnarum  ordo  longe  diversus  erat  ab  eo  quem 
nunc  servamus,  quia  lucente  adhuc  sole  ad  comple- 
torium  pulsamus  sestatc,  hic  vero  dicitur  illos  tan- 
tum  pulsare  solitos  esse,  cum  adhuc  in  libro  legi 
posset,  quod  nonnisi  post  solis  occubitum  accipit. 
Tempus  vero  quo  plus  difiPertur  circa  Pascha  incidit 
et  eodem  modo  continuatur  usque  ad  Kalendas 
Octobris.  Quo  teropore,  scilicet  circa  Pascha,  hora 


circiter  septiroa  adhuc  potest  in  libro  legi,  et  boc 
bene  concordat  cum  vigilia,  quae  per  Regulam  S. 
Benedicti  assignatur. 

Num.  5.  iVon  enim  monemur  solumf  sedetjube' 
mWf  etc  Hiuc  probatum  habemus  spiritum  ordinis 
a  nobis  exigere  ut  nihil  ex  propria  voluntate  detra- 
here  attentemus  sub  quolibet  praetextu,  subsidiis 
corporalibus  quae  ordo  instituit,  quod  est  maximsB 
discretionis  indicium,  quam  sic  necessario  servan- 
dam  esse,  circa  vitae  solitarise  professores  bene  diri- 
gendos,  proprio  experimento  sciebant  antiqui  Patres, 
ut  in  hac  parte,  nec  ullum  exercitationis  aut  morti- 
ficationis  zelum  admittere  vellent.  Quod  amplius  ex 
cap.  35  probabitur. 

Num.  6.  Generaliter  autemin Ecclesia  matutinat 
et  vesperas,  etc  De  missa  nihil  habetur  in  codice  im- 
presso  ;  at  in  vetustissimo  codice  manuscripto  legi- 
mus,  matutinas,  missam  et  vesperas^  unde  merito 
credimus  mendum  esse  typographicum.  Sed  quidquid 
sit,  satis  jam  de  missa  in  primis  capitulis  dixerat.  Et 
si  missam  hic  omiserit,  potest  dici  illum  de  horis 
tantum  canonicis  hic  loqui  voluisse,  et  sensum  illiui 
esse,  ut  generaliter  omnibus  diebus  matutinae  et 
vesperse  dicantur  in  ecclesia,  et  completorium  sem- 
per  in  cellis,  quod  hodie  eodem  prorsus  modo  ob- 
servatur. 

Porro  hoc  capitulum  integre  refertur  1  p.  antiq. 
statut.  cap.  41,  n.  4,  9,  10,  12  et  13. 

Cap.  XXX.  —  Num.  1 .  Si  aliquis  importunus,  Hic 
loquitur  de  extraneis,  qui  ad  domum  Carthusiae 
venientes,  et  claustrum  ingressi  non  reperiunt  quem 
alloquantur,  pergunt  ad  cellulae  januam  qua  pul- 
sata  venit  monachus,  qui  audita  pulsantis  petitione» 
habet  hic  qualiter  se  gerere  debeat,  etiam  cum  ger- 
mano  fratre. 

Ibid.  Nisiju^sL  Hoc  est,  nisi  cum  speciali  licentia 
ab  eo  petita,  qui  vult  nos  alloqui,  juxta  ea  quae  jam 
supra  cap.  17,  n.  2,  diximus. 

Num.  %,  Coquinarius,  etc  Coquinarius  erat  tunc 
oeconomus  universalis,  et  vices  procuratoris  agen^ 
in  domo  superiori. 


703  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  704 

3.  Quod  si  ex  nostris  ad  cellam  venerit  aliquis  volens  loqui  nobis,  interrogatur  prius ,  si  prior  jusserit ; 
aliter  ad  colloquium  non  recipitur. 

4.  Ipsi  quoque  coquinario  in  cellis  residere  et  iabulari  non  licet,  nisi  quem  forte  aegrotare  conligerit. 

CAPITULUM  .XXXI. 

Item  de  cella, 

1.  His  ita  prxlibatis,  ad  cellam  redeamus,  cujus  habitatorcm  diligenter  ac  sollicile  decet  invigilare,  ne 
quas  occasiones  egrediendi  foras,  vel  machinetur  vel  recipiat,  exceptis  his  quse  generaliter  instituts  sunt ; 
sed  potius  sicut  aquas  piscibus,  et  caulas  ovibus,  ita  suae  saluti  el  vit(B  cellam  deputet  necessariam.  In 
qua  quanto  diutius,  tanto  libentius  habitabit,  et  quam  si  frequenter  et  levibus  de  causis  exire  insueverit* 
cito  habebit  exosam.  Et  ideo  statutisad  hoc  horis  petenda  jubetur  petere,  et  accepta  tota  diligentia  eustodire. 

%,  Quod  si  qualibet  vel  sua  vel  aitcrius  negligentia,  pane,  vino,  aqua,  igneve  caruerit,  vel  insolitum 
strepitum  aut  claraorem  audierit,  vel  periculum  ignis  exstilerit  [a/.  institerit],  licebit  exire,  et  subsidium 
prsestare  vel  petere,  et  si  periculi  magnitudo  poposcerit,  silentium  etiam  solvere. 

3.  Soli  enim  degentes  signa  cocnobiorum,  aut  nulla  aut  pauca  novimus,  suflicere  putantes  linguam 
solam,  non  etiam  caeteros  artus  reatibus  impHcare  loquendi.  Et  ideo  si  tanta  necessitas  urget,  uno  vel 
duobus,  aut  certe  paucissimis  verbis  quod  res  postulat  maluimus  [a/.  malumusj  indicari. 

CAPITULUM  XXXII. 
De  fratribus  qui  in  aliquo  opere  occupantur, 
Cum  aliqui  ex  monachis,  emendandis  vel  ligandis  libris^  vel  alicui  tali  operi  mancipantur,  ipsi  quidem 
loquuntur  ad  invicem,  cum  supervenientibus  vero  nequaquam,  nisi  priore  praesente  aut  jubente. 

COMMENTARIUS. 

NvLm,3.Quodsiexnost)is,  etc,  in/^rro^a/ur,  5i  A  patet  quod  non  tantum  festis  diebus  in  colloquio 

prior  jussenty  etc.  Inde  evidens  est  quod  monachi  se  possent  necessaria  petere  a  coquinario,  sed  etiam 

etiam  aliquando  visitarent  cum  prioris  licentia.  Id  quando  id  necessitas  postulabat,  certis  tamen  horis. 

semper  intelligendum  est,  quoti»is  R.  Pater  Guigo  Num.  2.  Quod  si  qualibet,  etc,  panCt  vino,  etc. 

verbo  jussionis  utilur.  Hic  adimit  omnem  scrupulioccasionem,  exprimendo 

Num.  4.  Residere  etfabulari,  elc,  nisi  quemforte  quod  per  cellae  et  silentii  indiclam  custodiam  non 

cegroiare,  etc  Coquinarius  ergo  ille,  qui  tunc  procu-  i<ieo  privalur  Carthusianus  libertate  egrediendi,  et 

raloris  vices  gerebat  in  domo  superiori,  habebat  etiam  loquendi,  quando   id  exigit  jusla  ralio  aut 

licentiam,  sicut  et  nunc  habel  procurator,  ad  ostium  necessitas,  qualis  hic  exprimitur.   Ex  pane  aatem 

cellsB  pauca  verba  loquendi,  et  forsitan  tunc  etiam  ^ic  nolato,  et  libertate  petendi  panem  cum  deficit, 

intrandi    cellam,    ralione    supellectilis   coquinariae  innuitur  tortam    illam   panis,   quae  supra  cap.  7, 

ordinandae,    quia  tunc  monachi  singuli  coquinam  ^.  iO,  dari  memoratur  singulis  monachis,  tanqnam 

sibi  faciebant  eo  modo  qui  supra,  cap.  28,  expri-  Christi  mendicis,  post  refectorium,  datam  non  fuisse 

mitur,   sed   non  ibi  residendi  aut  fabulandi  :  quo  pro  tota  hebdomada,  sed  donec  consumpto  pane 

fabulationis  verbo  indicantur  verba  ultra  necessita-  ^^^»  ^i"s  ministraretur,  diebus  infra  hebdomadam 
tem  prolata.  Tempore  vero   quo  aegrotabant  mo-B  ^^^^"'^^* 

nachi,  coquinarius  poterat  Ubere  cellam  aegroti  in-  Num.  3.  Soli  degentes  signa  ccenobiorum.  Indc 

trare,  et  illi  conveniens  auxiliura  praestare.  innotescit  quantura  primi  Patres  amarent  simplici- 

Totum  hoc   capitulum  relatum  habetur  in  anti-  ^tem  et  sinceritatcm,  quanturaque  utrasque  nobis 

quis  statulis    ii  parl.,  cap.  17,  n.  5,  et  item  iii  transferre  vellenl,  nolendo  uli  alia  re  ad  sensum 

parL,  cap.  iO,  n.   1.  Eadem  prorsus  nunc  obser-  suum  expriracndum,  quando  necessitas  id  exigebat, 

vantur    etiara  rigidiori  modo,   quia  extra   casum  ^uan^  eo  membro,  quod  ad  id  a  Deo  deslinalum  est 

infirmitatis  coquinarius  nunquam  ingreditur  cellas  e^  repellendo  ea  omnia,  quibus  fallendi  nasci  posset 

monachorura,  absque  speciali  licentia.  occasio.  et  a  nostri  Instituti  Proposito  sensim  aber- 

randi.  Nam  sicut  videmus  mutos  per  nutus  miscere 

Cap.  XXXI.  —  Nihil  nobis  addendum  est  verbis  colloquia,  ita  etiam  silenlio  addicti  idem  addiscere, 

R.  P.  Guigonis,  qui  diserte  et  paucis  verbis  exprimit  gt  exsequi  possent,  si  ablata  loqucndi  libertate,  si- 

quid  vilae  solitariae  professor  observare  debeat,  si  gnorum   usus  fuisset  introductus,  et  passim  per- 

velit  bonos    habitus    sibi  formare,    ut  pacifice  et  missus. 

quiete  vitara  transigat  in  statu  suo.  Totum  hoc  capitulum  relatum   habes  in  anUquis 

Num.  i.  Exceptis  his  quoe  generaliter  institutce  ^  statutis  ii  part.,  cap.  17,  n.  1  et  sequentibus. 

sunt,  Semper  inducit  piissimus  et  expertissimus  vitae  Cap.  XXXIL  —  Ex  hoc  capitulo  evidenter  apparet 

sohtariae  professor,  unde  a  mente  solitariorura  abigat  quod  non  tantum  primis  Carthusianis  licitum  esset 

indiscretas  singularitates,  et  excessus  eliminet^  pro-  nonnunquam  se  invicera  visitare,  quando  prior  ex 

pter  causas  de  quibus  agemus  infra  cap.  35.  rationabili  causa  id  permittebat,  sed  quod  non  raro 

Ibid.  StatuHs  ad  hoc  horis  petenda,  etc  Hinc  plures  monachi  simul  convenirent  ad  aliquod  opus 


70S 


GONSUETUDINES. 


706 


CAPITULUM  XXXIII. 

De  jejuniis  atque  cihis. 

1 .  Nunc  de  jejuniis  cibisque  dicendum  est.  Secunda,  quarla ,  sextaque  feria,  pane,  et  aqua,  et  sale,  si 
cui  placet,  contenli  sumus. 

2.  Tertia,  quinta  et  Sabbato  legumina,  vel  aliquid  hujusraodi  ipsi  nobis  coquimus,  a  coquinario  vinum, 
et  in  quinla  feria  caseum,  vel  aliquid  cibi  laulioris  accipientcs. 

3.  Ab  Idibus  Seplembris  usque  ad  Pascha,  exceptis  solemnitalibus,  non  nisi  semel  in  die  manducamus. 

4.  A  Pascha  autem  usque  ad  praedictum  terminum,  tertia  ,  et  x^ninta  feria,  nec  non  et  Sabbato  iterato 
reficimus. 

5.  Ad  coenam,  vel  ad  prandium,  cum  semel  edimus,  herbas  crudas,  vel  fructus,  si  adsint,  accipimus. 
Quae  retinentes  quandiu  sufficiunt,  alia  ejusdem  duntaxat  generis  non  acclpimus.  De  caseo  namque  seu 
piscibus  aut  ovis,  vel  si  quid  ejusmodi,  quae  pilantias  vocamus,  semel  sumimus,  quod  superest  reddimus. 

6.  Yinum  nonnisi  in  prandio  vel  coena  potamus. 

COMMENTARIUS. 
sibi  a  priore  commissum  periiciendum,  et  si  conve-  A  circa  coquinam  illam,  quam  sibi  ipsis  faciebant  sin- 
nientes,    soluta  tunc  silentii  lege ,  inter  se  libere     guli  monachi  in  cellula,  ad   quam  faciendam   ordi- 


loqui  possent,  sed  non  cum  supervenientibus,  nisi 
priore  prsesente  aut  perraittente. 

Idem  de  verbo  ad  verbum  refertur  in  antiquis 
statutis  11  part.,  cap.  48,  n.  S.  Et  nunc  etiam  eodem 
prorsus  raodo  praescribitur  et  servatur. 

Cap.  XXXIII.  —  Num.  1 .  Secunda,  quarta  sex- 
iaque  feria^  etc.  Subaudiendura  est,  nisi  in  ipsis 
diebus  occurreret  festura  capituli.  Id  per  cap.  52 
evidenter  apparet,  ubi  fratres  ipsa  etiam  feria  sexta, 
quae  vulgariter  dies  Veneris  dicitur,  ex  superve- 
niente  festo  ab  abstinentia  servanda  eximuntur, 
quamvis  illam  semel  tantura  in  hebdoraada  servarent. 
Hic  autem  exprimitur,  quae  et  quales  essent  absti- 


nate  rainistratur  illis  a  coquinario  provisio  qua- 
ruradam  rerum  comestibilium,  quas  apud  se  serva- 
bant,  ut  inferius  dicitur,  donec  deficerent,  et  tunc 
novas  peterent  et  acciperent.  Et  adverte  quod  nulla 
huc  usque  sit  mentio  de  pitantia,  et  per  verba  illa, 
aliquid  hujusmodif  non  possumus  certo  scire  quid 
hoc  esset,  quod  etiam  sibi  coquere  possent. 

Ibid.  A  coquinario  vinumy  etc.  In  quinta  feria 
caseum  vel  aliquid  cibi  lautioris,  etc.  Ecce  apparere 
incipit  quod  feria  quinta  portio  casei,  ultra  solitum 
ordinate  ministraretur,  vel  aliquid  cibi  lautioris,  sed 
nondum  hic  fit  mentio  ovorum  et  piscium,  quamvis 
etiam  dici  possit   quod   per  aliquid   cibi  lautioris 


nentiae  illae,  quasi  initio  ordinis  a  nostris  observatas  -n  idipsum  indicaretur 


fuisse  constat,  circa  quas  a  quibusdam  nunc  de  re- 
laxatione  arguimur,  quia  non  eodera  raodo  servantur. 
Sed  antequam  rationem  de  hac  re  suis  locis  redda- 
mus,  et  probemus  non  ideo  institutum  Carthusianum 
ullo  modo  fuisse  relaxatum,  cum  ista  observantia 
non  absolute,  sed  semper  sub  conditione  fuerit  in- 
troducta  et  observata  in  ordine  :  Notet  lector  condi- 
tionem  illam  esse  expresse  declaratam  in  sequenti 
capitulo  35)  ubi  dicitur :  Sed  et  si  cui  pitantiam 
aliquamy  seu  cihi^  seu  somniy  vel  alterius  cujuslihei 
reifacere,  id  estprsestare,  priorvoluent,  repugnare 
fas  non  hahemuSy  etc.  Ex  quibus  verbis  luce  ciarius 
patet  istas  abstinentias  ab  omnibus  et  a  singularibus 
personis,  tantum  nunc  fuisse  servandas  et  servatas, 
quando  et  quandiu  posse  et  convenire  prior  judi- 


Num.  3.  Ab  Idibus  Septembris,  etc.,  exceptis  so- 
lemnitatibus,  nonnisi  semel,  etc.  Per  solemnitates 
intelligi  debent  festa  capituli,  hoc  enim  verbo  utitur 
R.  P.  Guigo,  etiam  de  festis  duodecim  lectionum 
loquens,  prout  ex  cap.  4,  n.  43,  probatur.  Hic  vero 
designatur  tempus  quo  jejunium  ordinis  servatur, 
quod  semper  fuit  et  est  eodem  tempore  observatum. 

Num.  4.  A  Pascha  autem,  etc,  tertia  et  quinta 
feriay  necnon  Sdbbato  iterato  reficimus.  Id  estnon 
tantum  prandium  sed  ct  coenam  sumimus,  unde  et 
hi  dies  vocantur  apud  nos,  dies  binae  refectionis. 

Num.  5.  Ad  casnam  vel  prandium,  cum  semel 
edimus,  herbas  crudas,  vel  fructus  si  adsintaccipi- 
mus.  Quce  retinentes,  etc.  Ex  hoc  loco  non  est  intei- 
ligendum  quod  diebus  jejunii  ordinis  ad  prandium 


caret ,  absque  sanitatis  illarum  detriraento.   Dico,  ^  cum  semel  ederent,  herbis  tautum  crudis   vel  fni- 

ctibus,  si  adessent  uterentur  ;  contrarium  enim  evi- 
denter  apparet  n.  2,  ubi  dicitur  quod  sibimet  legu- 
mina  coquerent :  sed  tantum  id  significat  quod 
herbis  crudis,  id  est  olehbus  quorum  provisio  illis 
dabatur,  vel  fructibus  quando  habebant,  tunc  libere 
uti  illis  licitum  esset,  quae  ideo  apud  se  senrare 
poterant  quandiu  durabant;  id  autem  exprimitur 
ad  distinctionem  rerum  comestibilium  quas  in  cella 
servare  poterant,  et  esculentorum  quae  sumpta 
refectione  reddere  debebant,  de  quibus  subditur. 

Ibid.  De  caseo  namque^  seu  piscibus  aut  ovis,aut 
si  quid  hujusmodiqu(jepitantiasvocamus.I^c^:peTie 
expiimitur  quod  non  tantum  caseo,  sed  et  piscibus 


sanitatis,  quia  superflua  prorsus  et  inutilis  fuisset 
ista  conditio,  si  sanitatis  corporalis  nulla  fuisset 
habenda  ratio,  et  in  hoc  elucet  magna  discretio, 
quam  veluti  instituti  sui  basim  posuerunt  primi 
Carthusiani,  cavere  volentes,  ne  ex  niraia  austeri- 
tatibus  corporalibus  adhaerentia,  plures  e  suis  in  via 
solitarise  vita5  deficerent,  sicut  jara  evenisse  scie- 
bant  antiquis  quibusdam  anachoretis  et  aliis.  Quae 
discretio  mirura  in  raodum  profuit  ad  servandum 
ordinem  in  suo  vigore. 

Num.  2.  Tertia,  quinta,  et  Sabbato  legumina,  vel 
aliquid  hujusmodi  ipsi  nobis  coquimus^  etc.  Hic  re- 
fricanda  est  memoria  eonim  qusdjamcap.  7  dtximus 


707  GUIGONIS  1  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  708 

Quod  panis  et  vini  superest,  Sabbato  redditur.  Quando  in  refectorio  reficimus ,   caseus,   vel   aliqua  talis 
pitanlia,  oleribus  vel  leguminibus  superadditur,  et  in  coena ,  vel  fructus   vel   herb»   crudae ,  si   adfuerinl 
apponuntur. 
8.  In  Adventu  nec  ovis  nec  caseo  vescimur. 

CAPITULUM  XXXIV. 

De  mensura  vini  et  casei. 
i.  Mensura  vini  sive  in  cellis  sive  in  refectorio  eadem  perseverat,  eodemque  modo  temperatur. 

2.  Nam  puro  [al.  puro  namquej  non  utimur. 

3.  Panis,  quarovis  de  tritico^  torta  [al.  tamen  torta]  est,  album  enim  panem  non  (acimus. 

COMMENTARIUS. 
et  ovis,  aliisque  hujusmodi  ad  victum   uterentur,  et  A  antiquis   statutis  ii  part.,   cap.  14,  nu.  5,  6,  9,  10, 
inde  componeretur  portio    cibi    singulis   monachis     11, 13, 17  et  19.  Et  ut  ex  hiyus  capituli  recta  intel- 
ministrandi,  quam  pitantiam,  et  aliquando  pulmen- 
tum  vocabant.  Quibus  autem  diebus  ministraretur 
talis  pitantia  ?  Certum  est  quod  diebus  Donunicis  et 
festis  in  refectorio  daretur ;   itemquc  feria  quinta, 
ut  ex  n.  8  prsesentis  capituli  conjicitur,  sed  et  aliis 
etiam  diebus  juxta  domus  facultates,  et  prioris  ordi- 
nationem,  nonnunquam  ministrari  perspicuum  erit 
ex  sequentibus,  exceptis  tantum  diebus  abstinentiae 
deputatis. 

Num.  5.  Semel  sumimus,qiu)d  superestreddimus. 
Id  est,  quod  sumpta  refectione  ex  pitantia  sibimini- 
strata,  non  poterant  monachi  ex  illa  aliquid  reser- 
vare,  vel  in  coenaro,  vel  in  crastinum,   sed  quod 


ligentia  via  pateat  ad  plura  alia  recte  intelligenda, 
quse  in  ConsuetudinibusR.  P.  Guigonis  passim  occur- 
runt,  et  errandi  occasio  tolklur,  iilius  capituli 
elenchum  hic  addimus.  Ex  hoc  ergo  capitulo  ista 
eruuntur:  1.  Priroi  Patres  recipiebant  a  coquinario 
provisionem  leguroinum,  id  est  fabarumy  piso- 
rum,  etc.  Iteroque  olerum,  quaesibi  coquebant,  atqae 
etiam  fruciuum,  et  haec  apud  se  servabant»  donec 
consumpta  essent,  quibus  consumptis  alia  petebant 
et  recipiebant.  2.  Vinum  et  pancm  recipiebant,  et 
servare  in  cellula  poterant  usque  ad  Sabbatum, 
vinoque  tum  in  prandio  tum  in  cocna  utebantur, 
exceptis  diebus   abstinentiae  deputatis.  .3.  Ultra  ea 


residuum  erat,  debebant  in  fenestella  reponere,  a  p  quae  sibi  in  cella  coquebant,  statutis  diebus   pitan- 

•  •  *  ^  *  J  *  J^       A*  **  **1-A.  *  1-    *  1  * 


coquinario  resumendum,   prout    semper  in  ordine 
fuit  et  est  observaturo. 

Ex  his  autero  verbis  liquido  constat  quod  non 
tanturo  diebus  festis,  sed  etiaro  ferialibus  pitantias  a 
coquinario  acciperent ;  non  enim  possunt  applicari 
diebus  festivis,  quibus  in  refectorio  comedebant, 
quia  ibi  pitantia  illis  roinistrabatur,  et  finito  prandio 
residuum  a  roinistrantibus  resumebatur,  ut  roensa 
esset  vacua,  quando  lectori  refectorii  signuro  daba- 
tur  ut  lectioni  fincm  imponeret,  superfluum  fuisset 
de  pitantiis  in  refectorio  ministratis  dicere,  semel 
sumimuSy  quod  superest  reddimus.  Id  eniro  in  coro- 
edentis  libertate  non  erat,  quando  in  refectoriocom- 
edebat,  necesse  ergo  est  ut  id  pitantiis  in  cella  mi- 
nistratis  applicetur. 

Nuro.  6.  Vinum  nonnisi  in  prandio  vel  coena  po-  C 
tamus.  Id  significat  quod  extra  prandium  et  coenam 
ordinate  vinum  bibere  non  debeamus.  Sed  inde 
apparet  quod  primi  Carthusiani,  exceptis  diebus 
abstinentiae  deputatis,^  vino  in  refectione  mane  et 
vespere  comrouniter  uterentur. 

Num  7.  Quod  panis  et  vini  superest,  Sabbato 
redditur.  Ibi  videtur  quod  etiam  ex  vino  sibi  mini- 
strato,  aliquid  in  cella  servare  possent,  quod  tamen 
Sabbato  reddere  debebant,  sicut  et  rcsiduum  panis 
ministrari.  Vinum  autem  in  ceiia  sic  servare  nobis 
nunc  non  licet. 

Ibid.  Quando  in  refectorio  re^cimus,  caseus,  etc, 
oleribus  vel  leguminibussuperadditur.ladceLppsLret 
quod  bina  fercula  in  refectorio  ministrarentur.  IUud 


tiam  a  coquinario  recipiebant,  ex  qua  nihil  in 
sequentem  refectionem  reservare  sibi  poterant, 
subaudi  semper  sine  prioris  licentia ;  et  haec  pitantia 
ex  caseo,  ovis,  vel  piscibus,  aut  aUqua  re  hijuusmodi 
constabat.  4.  Diebus  refectorii,  pitantiae  legumina 
in  prandio  addebanlur.  5.  A  festo  Exaltationis 
S.  crucis  usque  ad  Pascha,  jejunium,  quod  vocamos 
ordiniSj  servabant,  et  illud  vocatur  jejunium  non 
praecipuum,  quod  procuratori  et  aliquando  prioriin 
gratiam  hospitum  frangere  permittebatur.  Praeci- 
puuro  vero  dicebatur,  quod  ex  praeoepto  Ecdesis 
erat  servandum.  9.  A  festo  Paschae  usque  ad  festum 
Exaltationis  S.  crucis,  binam  refectionem  sume- 
bant,  id  est  prandiuro  et  coenam,  exceptis  diebus 
abstinentiae  vel  jejunio  deputatis. 

Plura  adhuc  de  hac  re  dicenda  occurrent  sub 
capitulo  52. 

Cap.  XXXIV.  —  Num.  1.  Mensura  vini.  Nulla 
ergo  fiebat  distinctio  inter  dies  festos  el  alios  circa 
vini  mensuraro,  cum  seroper  aequalis  esset.  Additur 
in  novis  statutis  prohibitio  et  pocnitentia  ei  e  nostris 
qui  purum  biberet  vinum. 

Nuro.  3.  Panis  quamvisde  tritico  torta  est^  album 
enim  panem,  etc.  Per  tortam  intelligit  panem  subru- 
fum,  qualis  adhuc  fit  in  ordine,  ideoque  nomen 
tortae  retinet,  cl  seroper  ministratur  monachis  simul 
curo  parvo  pane  albo  eadero  quantitas  tortae,  ut  sic 
roedia  pars  panis,  qui  nobis  ministratur,  torta  sit, 
et  alia  panis   albus.    A  plcrisque   autem  nostrum, 


nempe  quod  pitantiaro  vocabant,  et  insuper  legu-  j)  haec  torta  praefertur  pani  albo,  quia  certe  plus  sapit. 

mina  aut  olera.  Sed  quia  albus  levior  est,  et  stomachum  minus  gra- 

Totum  autem  hoc  capitulum  relatum  habetur  in     vat,  hac  decausa  usus  ejus  inordine  introducUii 


709  CONSUETUDINES. 

4.  Caseud  eodem,  tam  in  cellis  quam  in  refectorio  pondere   datur. 


710 


CAPITULUM  XXXV. 

Quod  nulli  liceat  majora  exercitia  favere^  ni$i  favente  priore. 

i .  Abstinentias  vcro,  vel  disciplinas,  vel  vigilias,  seu  quaclibet  alia  religionis  exercitia ,  quse  nostrae  insti- 
tutionis  non  sunt,  nulli  nostrum,  nisi   priore  sciente   et   favente,  facere   licet. 

2.  Sed  et  si  cui  pitantiam  aliquam  seu  cibi  seu  somni  vel  alterius  cujuslibet  rei  facere,  aut  durum  et 
grave  aliquid  imponere  voluerit,  repugnare  fas  non  habemus,  ne  cum  ei  resliterimus,  non  ei  sed  Domino, 
cujus  erga  nos  agit  vices,   restitisse  inveniamur. 

3.  Licet  euim  multa  sint  et  diversa  quae  observamus,  uno  tamen  et  solo  obedientiae  bono ,  cuncta  nobis 
fructuosa  futura  speramus. 

COMMENTARIUS. 


est  et  inolevit,  ut  portio  panis  albi  simul  cum  torta  A 
monachis  ministraretur. 

Ex  hac  autem  sollicitndine  advehendi  triticum  in 
istas  rupes  Carthusiae,  unde  panis  monachis  con- 
ficeretur,  evidenter  apparet  quam  discrete  omnia 
disponenda  esse  docuisset  alumnos  suos  S.  Bruno 
institutor  noster,  ut  perseveranter  possent  illsesa 
sanitate  in  suo  proposito  servire  Deo,  et  sequali 
passu  in  sui  instituti  praxi  semper  incedere,  atque 
cavere  ne  illis  eveniret,  quod  pluribus  evenisse 
sciebat,  qui  extremitatibus  gaudentes  rigidas  absti- 
nentias  quidem  suscipiebant  et  aliquo  tempore  per- 
tinaciter  exercebant,  sed  postea  laesa  inde  corporis 
valetudine,  ad  omnes  sensim  observantias  inhabi- 
les  reddebantur,  et  deinceps  non  solum  ad  exerci- 
tia  spiritualia  relinquenda,  sed  etiam  ad  corpus  stu-g 
diose  fovendum  et  nutriendum  compellebantur.  His 
ergo  inaequalitatibus  aditum  occludere  volens,  de 
bono  pane  triticeo  voluit  suis  provideri.  Triticum  au- 
tem  non  fert  eremus  Carthusiae  sicut  nec  vinum. 
Accessus  rupium  erat  tunc  valde  difficilis  et  dor- 
sis  tantum  animalium,  vel  solis  hominum  humeris 
ex  aliqua  parte,  poterat  huc  afferri.  Triticum  et  vi- 
num  magno  pretio  constabant ;  at  nihilominus  pa- 
nem  ex  tritico  voluit  monachis  confici,  quo  semper 
uterentur,  vinumque  semper  ministrari.  Sciens  enim 
bonum  panem,  vinum,  et  ova  esse  apud  nos  prae- 
cipuam  materiam  unde  sustentemur  et  firmam  va- 
letudinem  servemus  haec  nostris  ministrari  praescri- 
psit.  Legimus  quidem  pro  solis  infirmis  pisces  emi 
solitos  fiiisse,  at  de  ovis  nihil  tale  scriptum  est. 

Num.  4.  Caseus  tam  in  cellis,  etc.  Inde  apparet  ^ 
bene  ordinata  stabilitas  et  conveniens  proportio, 
quam  ubique  a  nobis  servari  volebat,  rejectis  sin- 
gularitatibus,  id  est  rebus  ex  propria  voluntate 
susceptis,  et  non  ex  superioris  licentia  aut  praes- 
cripto,  quas  sciebat  a  vitae  solitariae  professoribus 
magno  studio  esse  proscribendas.  Ex  illis  enim  non 
raro  nascitur  quoddam  vanitatis  supercilium,  aut 
pacis  turbatio ;  ex  sequenti  autem  capitulo  eviden- 
tius  apparebit,  quanta  circumspectione  primi  S.  Pa- 
tris  nostri  Brunonis  successores  voluntarias  singu- 
laritates  et  indiscretiones  a  suis  vellent  eliminare, 
et  qualiter  in  sola  obedientia  rerum  Carthusiana- 
rum  summam  et  instituti  nostri  rationem  ponerent. 

Totum  hoc  capitulum  in  antiquis  statutis  refertur 
parte  ii,  cap.  14,  nn.  15, 16  et  18.  D 


Cap.  XXXVi—  Ex  his  R.  P.  Guigonis  verbis  in- 
notescit  quod  obedientia  Carthusiana  a  primaevo  ins- 
tiluto  in  illa  est  apud  nos  existimatione,  et  talis  esse 
debet,  ut  praeter  eam  nihil  proficuum  aut  validum 
reputetur  in  ordine,  ipsaque  censeatur  veluti  cor 
instituti    Carthusiani. 

Hoc  autem  capitulum  non  solum  in  antiquis  sta- 
tutis  relatum  habetur  ii  part.,  cap,  14,  nn.  25,  27  et 
28,  sed  etiam  in  novam  statutorum  collectionem 
idem  de  verbo  ad  verbum  translatum  est.  Et  nemo 
inter  Carthusianos  numeratur,  qui  vota  sua  non 
emiserit  sciens  ct  volens,  relative  ad  verba  in  hoc 
statuto  contenta.  Ex  his  autem  verbis  liquet. 

Primo,  monachum  Carlhusianum  per  professionem 
suae  obedientiae,  abrenuntiasse  etiam  quibusdam 
operibus  pietatis,  quae  aggredi  non  potest,  nisi 
priore  sciente  et  favente  ;  quod  maximae  prudentiae 
est,  ut  solitariis  auferatur  occasio  incidendi  in  gra- 
ves  indiscretiones,  quibus  prae  caeteris  statibus  ob- 
noxius  esset  solitariorum  status,  nisi  obedientiae  re- 
gimiue  duceretur. 

Secundo^  paratum  esse  debere  ad  recipiendum 
indulgenter  a  superiore  levamina  quaedam  in  cibo, 
potu,  sonmo  praeter  statutum ;  quod  etiam  verae 
discretionis  est,  ut  ex  superioris  judicio  sanitatis 
solitariorum  cura  pendeat,  et  a  solitario  monacho 
omnis  obstinationis  in  proprio  judicio,  et  indiscre- 
tionis  occasio  amoveatur;  status  enim  ille,  ut  jam 
dictum  est,  discretione  indiget,  ut  in  eo  cum  sani- 
tate  et  alacritate  absque  interruptione  aut  relaxa- 
tione  Deo  jugiter  serviatur. 

Tertio,  illum  similiter  ad  obediendum  teneri  in 
duris  et  gravibus  praeter  statutum,  quae  ei  a  supe- 
riore  injunguntur.  Unde  patet  Carthusianum  ex  vi 
professionis  suae  voluntatem  propriam  sic  obedien- 
tiae  virtuti  subjecisse,  ut  eam  Deo  obtulerit,  aesti- 
mandam  sicut  ovis  occisionis. 

Quarto^  hanc  vim  obedientiae  in  eo  statu  mona- 
chum  Carthusianum  constituere,  ut  in  persona  su- 
perioris  Denm  ipsum  considerare  debeat. 

Quinto  et  postremo  sensum  ordinis  et  spiritum 
instituti  Carthusiani  in  obedientia  sic  consistere,  ut 
ex  illa  sola  observantias  Carthusianas  vim  meriti 
assumere,  et  extra  eam  nullius  merili  esse,  pro 
certo  habendum  sit. 

Inde  factum  est  ut  qui  formam  celebrandi  capitu- 
lum  generale  instituerunt,  R.   Patris  Guigonis  et 


711  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  711 

CAPITULUM   XXXVI. 

De  hospiiibus  suscipiendis. 

1.  Pro  cpiscopis  et  abbatibus  et  cunctis  in  religioso  habitu  conslitutis  (tales  enim  a  priore  ad  mensam 
suscipiuntur),  si  tali  hora  vencrint,  jejunium  ab  eodem,  nisi  sit  [a/.,  fueril]  praecipuum,  solvitur;  non  enim 
vel  gyrovagi,  val  a  religione  refugae,  vel  person»  laica  ad  ejus  mensam   suscipi  consueverunt. 

2.  Episcopi  autem  et  abbates  etiam  sedem  prioris  lam  in  ecclesia  quam  in  caeteris  tenent  locis.  Sed 
episcopi  benedictiones  etiam  dant ;  abbates  sola  sedis  honorificentia  sunt  contenti ;  benedictiones  autem 
juxta  morem  sacerdos  hebdomadarius  tribuit. 

3.  Quos,  id  est  episcopos  et  abbates»  cum  veniunt  inclinati  et  usque  ad  terram  flexis  genibus,  caeteros 
autcm  rcverenter  tantum  supplicantcs   osculamur. 

4.  In  superiori  autem  domo  non  nisi  religiosi  hospites  jacere  consueverunt.  Et  quoniam  de  priore 
scrmo  se  intulit,  addendum  est  qualem  se  in  suscepte  domus  negotiis  soleat  exhibere. 

COMMENTARIUS. 


primorum  Patrum  vestigiis  inhaerentes,  ibi  expresse 
notaverint  formam  et  circumspectionem,  quae  ser- 
vanda  esset  quando  capitulum  generalc  in  aliqua 
re  rigorem  ordinis  minuendum  csse  censcrct ;  ser- 
vata  etiam  similiter  libcrtatc  observantiis  antiquis 
aliquid  novi  et  durioris  addendi,  quod  ad  fmem  in- 
stituti  nostri  conscquendum  magis  conducere,  pen- 
sata  temporum  personarum  et  experientiarum  ra- 
tione,  sibi  viderclur.  Quod  eodem  modo  huc  usque 
observatum  essc  suis  locis  probabitur ;  sicquc  nec 
a  mente  nec  a  littera  in  hoc  cap.  35  per  R.  P.  Gui- 
gonem  expressa,  capitulum  generale  ordinis,  atque 
ideo  ordinis  corpus  aberrasse,  cuique  cordato  pa- 
cifice  et  in  spiritu  charitatis  rcs  pensare  volenti 
perspicuum   erit. 

Cap.  XXXVI.  —  Num.  1.  Pro  episcopis  etahha- 
tihus  cunctis,  etc.  Jam  cap.  18  fucrat  expressum 
qualiter  ct  quam  beaigne  hospites  essent  a  procu- 
ratore  suscipiendi.  Nunc  vero  R.  P.  Guigo  declarat 
quomodo  a  priore  suscipi  debeant,  qui  etiam  hos- 
pitalitatis  gratia  jcjunium  ordinis  frangit,  et  ad 
mensam  non  tantum  episcopos  et  abbatcs,  sed  et 
cunctos  in  religioso  habitu  constitutos  reciperc  de- 
bet.  Quod  nunc  temperatius  exercetur,  ne  cx  nc- 
cessitate  toties  suscipiendi  hospites,  ipse  prior  a  sui 
ofificii  muniis  retrahatur.  Unde  in  modemis  statutis 
id  limitatur  ad  hospites,  quibus  id  commode  negari 
non  potest,  etinsupcr  additur  :  Quanto  rarius,  tanto 
melius,  Quantum  cnim  temporis  insumitur  in  simi- 
libus,  quod  alibi  fructuosius  impenderetur  ?  Quot 
superflua  verba  proferuntur  ?  Res  ipsa  loquitur. 

Ibid.  Non  enim  gyrovagi,  etc,  velpersonas  laiccB, 
etc,  consueverunty  etc  Non  absolutc  dicitur  quod 
laici  ad  cjus  mensam  prorsus  non  suscipiantur,  scd 
tantum  dicitur  quod  non  sit  consuetum  eos  ibi  reci- 
pere,  sicut  recipiuntur  alii  qui  in  rcligioso  habitu 
sunt  constituti,  qui  cuncti  suscipiuntur,  laici  vcro  non, 
nisi  illius  qualitatis  sint  cui  id  negari  non  possit,  et 
in  hoc  convenit  sensus  R.  P.  Guigonis  cum  moder- 
nis  statutis  ubi  dicitur,  cap.  3,  ii  part.,  n.  31  : 
Prior  indomo  sua  cum  hospitihus  advenientihu^ 
non  dehet  passim  et  indifferenter  comedere,  sed  tan- 
tum  cum  honestis  personis  et  talihuSf  quibus  hoc 
commodenegarinon  poterit;et  tuncetiam  quanto 
rarius,  tanto  melius. Temporum  etiam  rationi  ex  ali- 


B 


A  qua  parte  debet  imputari  ista  mutatio,  quae  cstin 
melius  facta,  dummodo  res  intra  metas  mentis  stato- 
torum  scmper  contineatur. 

Num.  2.  Episcopiautem  efahhates,  etc.  Indeedo- 
cemur  quantum  distare  debeamus  ab  omni  specie 
jurgiorum,  quae  non  raro  nascuntur  hodie  pro  gra- 
dibus  servandis.  Yidcmus  enim  quod  in  omnibus 
episcopis  dignitatem  characteris  indistincte  honora- 
verint  prinii  Patrcs  nostri,  servata  tamen  semper 
singulari  reverentia  pro  episcopo  dioccesano.  Ab  hoc 
ergo  spiritu  nunquam  aberrare  debemus  ;  cui  honO' 
rem,  honorem  superabundanter  potius  quam  parce 
rcddendo,  ut  in  hoc  cognoscant  omnes,  quod  simos 
primorum  Carthusianorum  discipuli,  humilitatem 
animi,  humanitatcm  conversationis ,  hospitalitatem 
ac  sinceram  dilectionem  in  omnibus  exhibendo. 

Ibid.  Benedictiones  autemjuxta  morem  sacerdos 
hehdojnadarius  tribuit,  Uic  locus  cohfirmat  qnod 
jam  diximus  de  frequenti  apud  nos  missarum  con- 
ventualium  celebratione  ,  cum  expressa  fiat  mentio 
saccrdotis  hebdomadarii.  Unde  raritas  illa  missaram, 
de  qua  loquitur  R.  P.  Guigo  in  quibusdam  lods, 
longe  aliter  intelligenda  est  quam  quidam  censne- 
runt. 

Num.  3.  Quos,  id  est  episcopos,  etc.  Habemus  hic 
qualiter  humilitatis  spiritum,  quo  intus  abundare 
debemus,  etiam  exterius  in  actum  reducere  debea- 
mus  ;  nec  unquam  apud  nos  admittere  quidquid  sae- 
cularis  fastus  aut  supercilii  tenuem  habet  umbram. 
Supplicantes,  id  significat  apud  nos  inclinationem 
corporis,  qua  salutationes  facimus,  imo  ea  utimur  in 
C  ecclesia  loco  gcnuflcxionis.  Osculamur;  inde  evidens 
cst  quod  forma  salutandi  in  osculo  sancto,  pront 
dicit  Aposlolus,  apud  nos  semper  iuerit  in  usu ;  sed 
hac  forma  salutandi  utendum  tantum  est^  habita 
ratione  personarum  et  decentise,  temporum  et  regio- 
num. 

Num.  4.  In  supenori  autem  domo  nonnisi  reli^ 
giosi,  etc  Ibi  ergo  tantum  pernoctabant,  qui  ad 
mcnsam  a  priorc  debebant  suscipi,  in  chorum  in-' 
gredi,  et  ad  colloquium  admitti  cum  monachis ; 
nam  simul  ista  conjungi  vidcmus  ex  hoc  loco  et  ex 
capitulo  decimo. 

Porro  totum  hoc  capitulum  refertur  in  antiqais 
statutis  part.  ii,  cap.  9,  nn.  27,  3,  %  et26. 


713  CONSUETUDINES.  714 

CAPITULUM    XXXVII. 
De  tractando  consilio, 

1 .  Si  quid  igitur  magnum  vcl  grave  tractandum  fuerit,  prior  omnes  in  unum  monachos  praecipit  conve- 
nire.  Ibique  cum  omnes  quid  sentiant  libere  pronuntiaverint,  quod  roelius  rectiusque  existimat,  sine  ulla 
personanim  acceplione,  exsequitur. 

2.  Et  hoc  omnino  tanquam  utilissimum  rectissimumque  servatur,  ut  nemo  vel  alterius,  vel  suam  con- 
tentiose  praesumat  defensare  sententiam ;  ne  bonum,  quod  absjt !  consilii  in  discordiam  furoremque  vertatur. 

3.  In  levioribus  vero  rebus  et  magis  consuelis  suo  tontum  et  maturiorum  est  contentus  consilio. 

i.  Qui  ne  forte  temporalium  curarerum,  ac  sollicitudine  prsegravatus,  spiritualibus  minus  possit  inten- 
dere,  tales  singulis  obedientiis  fratres  satagit  deputare^  quorum  eas  fidei  secure  valeat  credere. 

CAPITULUM  XXXVIII. 
De  cura  in/irmorum. 

1.  Qui  cum  ergaomnes»  praecipue  erga  infirmos  ac  debiles  atque  in  tentationibus  posilos,  sollicitum, 
benignum  atque  misericordem  debere  se  noverit  existere  :  Non  enim^  secundum  sententiam  Domini,  sanit 
esi  opusmedicuSjSedmale  habentibu^  {Matth.  ix,  12)  :  qui  taroen  et  ipsi  secundum  B.  Benedicti  dicta,  ne 
superflua  vel  impossibilia  petendo,  vel  forte  murmurando  servientes  sibi  contristent,  diligentius  admonen- 
tar  attendere,  et  ut  memores  arrepti  propositi,  ut  sanos  a  sanis,  ita  aegrotos  ab  aegrotis  sscularibus  debere 
eogitent  discrepare,  nec  illa  in  eremis,  quae  vix  in  urbibus  inveniantur,  exposcere. 

2.  Isti  igitur  Christi  passiones,  illi  suadentur  atlendere  miserationes.  Hinc  isti  fortes  ad  ferendum,  illi 

prompti  ad  subveniendum  ;  dumquo  propter  Christum  et  isti  sibi  serviri,  et  illi  servire  considerant,  nec 

iBti  superbiunt,  nec  illi  deficiunt,  ab  eodem  utrique  Domino  mercedem  sui  praestolantes  officii,  isti  patiendi, 

iUi  miserendi. 

COMMENTARIUS. 

Gap.  XXXVII.  —  Hoc  capitulum  totum  refertur  A  Hic  apparet  forroa  humanitatis,  discretionis  et  cha- 

in  antiquis  statutis   ii  part.,  cap.  7,  n.  1,  et  adhue  ritatis,  quae  juxta  casuum  indigentiam  a  prioribus 

enacleatius  czprimitur  in  modernis  statutis.  apud  nos  semper  debet  servari,  maxime  erga  aegro- 

£z  hoc  autem  capitulo  apparet  quod  antiquitus  tos,  et  id  suadet  ralio.  Cum  enim  solitarius  opus 

tpad  nos,  nulla  habita  rerum  distinctione  nec  suffra-  habeat  occupatione  tum  spirituali  tum  corporali  ad 

gionun  quantitate,  cum  onmes  libere  pronuntiassent  tempus  utiliter  in  solitudine  transigendum,  et  ideo 

qaid  sentirent,  prior  quod  melius  rectiusque  existi-  seipso,  ut  ita  loquar,  uti  debeat,  idque  praestare  non 

mabat,  sine  personarum  acceptione,  exsequebatur.  plene  valeat  dum  aegrotat :  tunc  ergo  per  providen- 

Rationem  subdit  R.  P.  Guigo  cur  res  ita  ab  eis  ob-  tiam  pastoralem  prioris  id  debet  suppleri,  tam  per 

servaretur.  Sed  quia  jus  ecclesiasticum  pluradeinde  se  quam  peralios.  Qui  si  in  aliis  debet  agere  ut  pa- 

instituit  circa  novitiorum  receptionem  etalia  similia,  ter,  in  casibus  iiic  expressis  se  gerere  debet  at  roa- 

qaae  observare  ordo  debuit,  inde  facturo  est  ut  in  ter,  et  factis  probare  quod  ,   si  cceli  stellas  posset 

statutis  aliqua  addita  fuerint,    quae  in  certis  rebus  advehere  ad  auxiliuro  praestandum  afflicto  aegroto  in 

priorem  ad  accipienda  ex  necessitate  et  sequenda  lecto  jacenti,  id  libentissime  faceret.  Ecce  quaiis  de- 

soffragia  monachorum  adigunt.  bet  esse  affectus  charitatis  in  priore,  et  quid  ab  eo 

lium.i.Quine  fortetemporaliumcurarerum.etc.-Q  requirit  R  P.  Guigo,  qui  fcre  oblivisci  videtur  au- 

Inde  evidens  est  quod  cura  temporalium  tunc  tem-  steritatis  Carthusianae,  dum  de  infirmorum  cura  agi- 

poris  pertinebat  ad  priorem,  qui  ideo  roonetur  sin-  tur.  Sed  tum  ipse  prior  tum  aegrotus  subditus  de- 

gnlis  obedientiis,  id  est  coquinae,  portae  pontis,  agri-  bent  semper  arrepti  a  nobis  propositi  rationem  ha- 

eultarae,  etc.,   at  ex  infra  dicendis  patebit,  tales  bere  eta  virtutis  Christi  praxi  nunquam  discedere  ; 

fratres  praeponere,  ex  quorumsedulitate  et  industria  quodoptime  statim  explicat 

posset  iliius  sollicitudo  minui  et  temperari.  Ex  anli-  Ibid.  Qui  tamdn  et  ipsi^  etc.  Hic  blande  inducit 

qais  statutis  id  liquidius  constabit,  et  quod  computa,  aegrotos  ad  quaedam  vitanda,  nempe  ut  superflua  et 

id  est  rationes  receptorum  expensorum,   ipse  prior  impossibilia  non  petant,  nec    murmurando     ser- 

acriberet  et  redderet.  vientes  sibi  contristent,  ut  illa  demum  in  eremis 

Ex  hoc  autem  loco  via  aperitur  ad  recte   intelli-  non  exposcant,  quae  vix  in  urbibus  reperiuntur  ;  ad 

gendum  quid  sibi  velint  slatuta  antiqua  et  capitula  quem  finem  illis  utitur  verbis ;  ut  sanos  a  sanis,  ita 

generalia,  quando  officialibus  succensere  videntur.  agrotos  ab  asgrotis  sascularibus  discrepare  debere 

Non  de  clericis  sive  monachis  agitur,  e  quorum  nu-  cogttent.  Inde  evidens  est  quantum  distet  mens  R. 

mero  assumebatur  tanlum  unus  procurator,  quinun-  Patris  Guigonis  a  sensu  illorum  qui  vellent  ejus  au- 

qaam  terminos  egrediebatur,  sed  de  conversis,   qui  ctoritateutiad  probandum  durum  et  quasi    inflexi- 
t  primaevo  instituto,  utin  istis  consuetudinibus  vi- ^  bilem  modum  agendi,  etiam  circa  monachos  aegrotos, 

dcbitur,  foras  exnecessitateegrediebantur.  esse  servandum.  Hoc  enim   semper  a  Carthusiano 

G4P.  XXXVIII.-*  Num.  i.  Quicum  erga  omnes.  spirita  et  usu  alienam  fuit.   Porro  nihil  religiosias 

Patrol.  CUII.  «3 


715  GDIGONIS  I  CARTHDSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  716 

3.  Propter  hos  solos,  si  tanta  fuerit  aegritudo,  pisces  emere  solemus. 

CAPITDLDM  XXXIX. 

De  minutione 
i.  Medicinis  aulem,  excepto  cauterio  et  sanguinis  minutione,  perraro  utimur.  Minuimur  autem  in   anno 
quinquies.  Post  Octavas  Paschae,  post  solemnitatem  apostolorum  Petriet  Pauli,  secundahcbdomadaSeplcm- 
bris,  septimana  ante  Adventum  et  hebdomada  ante  Quinquagesiman.  In  quo  tempore,   muiationis  scilicet, 
per  tres  continuos  dlesbis  reficimus,  aliquid  cibi  melioris  accipientes. 

COMMENTARIDS. 


et  disertius  potest  scribi,  quam  qua^  hic  dicit  vir 
sanctus,  circa  modum  agendi,  tum  a  prioribus,  tum 
ab  a}grotis  nostris  servandum . 

Num.  3.  Propterhos  solos,  etc.  Piscesemeresole' 
mus.  Non  inde  concludendum  est  quod  pisces  tan- 
tum  comedercnt  primi  patres  nostri,  quando  aegro- 
tarent.  Idenim  falsum  esse  convincitur  ex  cap.  33, 
aut  quod  piscibus  tantum  vescerenlur,  cum  eis  ab 
exlraneis  darentur.  Sed  sciendum  est  intra  eremum 
Carlhusias  torrentem  fluere  qui  optimos  fert  pisces, 
et  in  ea  abundantia,  quae  cerle  tunc  lemporis  pro 
parvo  conventu  communiter  sufficiebat.  Sensus  ergo 
auctoris  est,  quod  eo  tantum  casu  pisces  emere  so- 
lerent,  id  est  pro  aegrotis,  quando  vel  ex  proprio 
torrente  obvios  (nam  ccrtis  tcmporibus  impossibile 
est  piscari),  vel  ex  vicinorum  charitate  oblatos  non 
haberent.  Nihil  simile  dicit  de  ovis. 

Totum  autem  hoc  capilulum  refertur  in  antiquis 
statutis,  parte  prim.  cap.  44,  nn.  1  et  4. 

CAP.  XXXIX. — Num .  i  Medicinis,..  perraro,  etc. 
Subaudi  e\tra  tempus  aegritudinis,  nam  tunc  medi- 
corum  ordinationi  standum  est. 

Ibid.Minuimurinanno  quinquieSf  etc.Hunc  locuro 
miramur  omnes :  nam  id  tantum  ad  servandam  fir- 
mam  valetudinem  tunc  a  nostri  adhibitum  fuisse 
pro  certo  habemus.  Et  ex  hoc  capitulo  satis  proba- 
tur;  nam  in  cibo,  somno  et  aliis  rebus  sibi  magis 
indulgere  videntur;  quod  certe  ridiculum  esset,  si 
ex  spiritu  mortificationis  ex  una  parte  sic  se  minui 
sanguine  per  venae  apcrtionem  certis  temporibus 
curassent,  et  ex  alia  quaedam  corporalia  commoda 
extra  communem  regulam  procurassent.  Si  autem 
tale  quid  istis  temporibus  attentaremus,  omnes  fere 
monachos  in  brevi  necaremus,  imo  magna  cautione 
opus  nobisest,  utvel  semel  autbis  in  anno  alicujus 
monachi  venam  absque  iniirmitatis  necessitate  nunc 
aperiri  sinamus. 

Ex  hac  ergo  necessitate,  quae  sensimsese  protulit, 
abstinendi  ab  hac  vicissitudine  minuendi  monachos, 
probatum  habemus  vires  corporum  veluti  senescen- 
le  mundo  imminutas  csse,  et  longe  minores  nunc 
esse  quam  tunc  erant ;  sicque  vera  ad  litteram  esse 
verba  illa  D.  Grcgorii,  qui  robur  corporum  sui  tem- 
poris  cum  antiquis  conferens,  et  mundum  etiam  se- 
nescere  ac  deficere  probare  volens,  ita  loquitur  : 
Mundus  inannisprioribus  velutin  juventute  viguit, 
ad  propagandam  humuni  generis  sobclem  robustus 
fuit;  salute  corporum  viridis,  opulentia  rerumpin- 
guis.  Atnuncipsasuasenectute  deprimitur^  etquasi 
advicinammortemf  molestiis  crebrescentibut  urge- 


A  tur.  Proceritatis  etiam  corporam  diversitas  potest  in 
testimonium  adduci.  Ossaprimorum  Patrum  cum  ve- 
neratione  in  quodam  sacello,  sub  quo  cst  cavea,  ser- 
vamus,  quae  si  cum  nostris  comparentur,  nos  adole- 
scentium,  illi  vero  virorumperfectoram  ossahaboisse 
evidens  est,  in  comparatione  nostrorum. 

Dnde  ergo  ista  virium  corporalium  dimimitio, 
quae  tantae  erant,  ut  primi  Patres  sanguinis  emissio- 
nem  quinquies  in  anno  faciendam  sibi  praescribo- 
rent,  absque  periculo  diminutionis  virium  ?  Nos  re- 
ro  vix  semel  in  anno  id  audemus  pennittere,  absqne 
causa,  experimentis  edocti  de  necessitate  abstinendi 
a  minutione  sanguinis,  qua  vires  nostrorum  ener- 
vantur,  ita  ut,  si  id  permittatur,  deficiant,  ct  in  infir- 
mitates  habituales  non  raro  incidant,  quibos  tandem 

n  ad  observantias  ordinis  inhabiles,et  nonnuIU  inutiles 
personae  efficiuntur  ?  Id  ex  tribus  causis  e>enis8e 
persuasum  habeo ;  quaram  : 

Primam  ex  natura  simul  cum  mundo  sensim  defi- 
ciente  procedere  credo. 

Secundam,  quae  praccipua  mihi  videtory  ei  osa 
sensim  introducto,  aucto,  et  quotidie  erescentede- 
licatius  vivendi  et  pueros  educandi  in  saecolo ,  pro- 
venisse  arbitror  ;  ex  qua  delicatiori  vivendi  eC  pne- 
ros  educandi  consuetudine  variae  neeessitates  sob- 
ortae  sunt.  Modus  enim  enutriendi  corpoFif  ex 
consuetudine  in  habitum,  et  ex  habitu  in  neeessi- 
tatem  versus  est,  et  inde  faetum  est  ut  corpora  no- 
stra,  quae,  antequam  ad  ordinem  adducerenras,  in 
saeculo  per  viginti  ad  minus  annos  fuerant  deliea- 
tius  nutrita  et  istis  necessitatibus  assueta,  jam  com- 

^  munitcr  non  valeant  ea  ferre  quae  antiquorom  Car- 
thusianoram  corpora  ferre  facile  valebant,  pront 
sunt  abstinentiae  illae  in  panc  et  aqua,  de  quibos 
suis  locis  dicemus.  Has  nedum  permittere  nunc  m 
audemus,  sedquibusdam  etiam  petentibus  negare, 
imo  prohibere  cogimur,  adeo  experientia  edocti  su- 
mus  quid  istae  abstinentiae  efficerent  his  temporibos 
in  plcrorumque  solitarioram  corporibus,  siin  paneet 
aqua  servarentur.  Quod  supra  diximus  probatnr  in 
rasticis,  quoram  pueri  in  pane  et  aqua  et  caseo  eDii- 
triti  longe  robusliores  sunt  quam  honesterom  orbi- 
coram  filii,  etplura  ferant  et  faciuntquam  isti.  Cur 
autem  monachi  Carthusiani  juniores,  ad  eumdem 
vivendi  modum,  qui  rusticis  ordinarius  est,  per  dis- 
suetudinem  vivendi  prout  in  saeculo  vivebant,  deve* 

D  nire   nequeunt  ?  Ad  hoc  respondemus  mediom  et 
modum  constitui  debere  in  rebus,  ultra  quod  pro* 
gredi  vitiosum  est. 
Jovenes  ad  nos   ex  saeculo  venientes  in  roagnam 


717  CONSUETDDINES.  718 

2.  Primaque  die,  ne  quid  adversi  ex  minutionis  occasione  contingat,  ad  coUoquium  refecti  convenimus ; 
post  prandium  etiam  vinum  bibendi  licentiam  babemus,  non  tamen  in  alterius  cella. 

3.  Nihil  enim  unquam  alimentorum  in  aliena  licitum  habemus  sumere  cella. 

4.  Per  hos  tres  dies  mane  redimus  ad  lectos  ,  necessaria  dicimus  coquinario,  a  quo  duobus  prioribus 
diebus  etiam  tria  ad  coenandum  ova  suscipimus. 

CAPITULUM  XL. 
De  omamentis, 

1.  Ornamenla  aurea  vel  argentea,  prseter  calicem  et  calamum,  quo  sanguis  Domini  sumitur,  in  ecclesia 
non  habemus,  pallia  tapetiaque  reliquimus. 

COMMENTARIUS. 

satis  incidunt  routationem  per  labores ,  per  vigilias,  A  explicat  licentias  et  recrcationes ,  quas  tunc  diebus 
per  jejunia,  quibus  statim  in  ordine  addicuntur,  per     minutionum  dabantur. 


vivendi  modum ,  per  animi  applicationem ,  cujus 
labor  opera  corporalia  longe  superat,  quibus  omni- 
bus,  si  ipsi  robustiores  rustici  applicarentur,  nonnulli 
statim  deficerent.  Qua  de  causa  discretione  opus 
esse  perspicuum  est,  ne  a  justo  medio  tolerabili,  et 
absque  mutatione  aut  relaxatione,  portabili  atque 
durabili,  aberretur. 

Omnes  fere  ad  ordincm  venimus  in  adolescentia 
circa  vicesimum  annum,  dum  setas  viget  et  alimento 
convenientiindiget,  quod  ideo  saltem  ex  aliqua  parte 
possit  cum  naturali  usu  in  sseculo  assumpto  concor- 
dare,  quodque  si  discrete  non  ministraretur  in  no- 
stro  statu  solitario,  maxima  parg  nostrorum  juvenum 


Ibid.  Non  tamen  in  alterius  cella.  Ilinc  evidenter 
apparet  quod  licentia  etiam  darctur  a  priore  se  in- 
vicem  visilandi  in  cella,  sed  nunquam  ibi  comcdendi 
aut  bibendi,  prout  etiam  nunc  stricte  servatur;  nam 
fruslra  mentionem  faceret  R.  P.  Guigo  de  vino 
nunquam  in  alterius  cella  bibendo,  si  alterius  cellam 
ingredi  cum  licentia  non  licuisset. 

Porro  totum  hoc  capitulum  relatum  habes  in  an- 
tiquis  statutis  parte  sec. ,  cap.  15,  nn.  3,  6  et  7  . 

Cap.  XL.  —  Num.  1.  Praster  calicem  et  calor 
mum^  etc.  De  isto  calamo,  quo  sanguis  Christi  su- 
mebatur ,  nulla  fit  mentio  in  antiquis  statutis,  sed 
tantum  de  calice  :  unde  colligitur  adhuc  tempore 


inhabilis  esset  ad  plures  observantias  regulares  an- n  R.  p.   Guigonis  viguisse  consuetudinem  nonnun- 


tequam  trigesimum  annum  attingeret.  Quid  autem 
inde  eveniret,  et  quo  deveniret  nostra  observanlia  ? 
nemo  non  videt. 

Sed  maxime  ad  prudentiam  regimis  solitariam 
vitam  protitentium  in  genere,  et  discretam  agendi 
formam  singulorum  in  spede  pertinet ,  ut  res  no- 
straB  Carthusianae  in  eo  semper  medio  constituantur, 
ad  quod  minus  robusti  possint  pertingere  sicut  et 
robustiores ,  ut  ex  infra  dicendis  cap.  54  evidenlius 
patebit ,  et  sic  in  eamdem  mensuram  conveniendo 
onmes  possint  Deo  alacriter  servire,  in  bona  vale- 
tudine  perseverare ,  in  eadem  semper  observantia 
permanere,  frequentioribus  dispensationibus  non 
indigere ,  ad  solatia  quae  in  ordine  nostro  prohibila 
sunt  (ut  est  exire  e  monasterio)  non  aspirare ,  -et 


quam  communicandi  sub  utraque  specie,  quod  ta- 
men  soli  diacono  concessum  fuisse  credimus.  Quam 
consuetudinem  apud  nos  jam  extinctam  fuisse  ar- 
bitramur  temporibus  R.  Patris  Rifferii ,  qui  centum 
et  viginti  circiter  annis  post  Consuetudines  a  R. 
P.  Guigone  scriptas ,  statuta  illa  edidit  quae  anti- 
qua  vocamus  ,  quia  de  illo  calamo  nullam  amplius 
mentionem  facit. 

Hic  apparet  simplicitas  quam  etiam  in  supellectili 
ecclesiastica  servare  volebant  primi  Patres.  Sed  no- 
tandum  est  quod  illis  temporibus,  quando  nondum 
detecta  erant  a  nostris  Indiae  Orientales  et  Occiden- 
tales ,  aurum  et  argentum  atque  etiam  bombycinum 
sive  sericum ,  valde  rara  erant  in  istis  partibus»  ita 
ut  a  solis  regibus  et  principibus  vestimenta  serica, 


absque  singularitate  unanimes  in  domo  Dei  ambu-  ^  vel  auro  intertexla,  usurparentur  ;  unde  res  satis  in 


lare. 

Iste  semper  fuit  scopus  ordinis  in  rebus  nostris 
disponendis  qui  scopus  a  R.  P.  Guigone  fuit  jamdudum 
nobis  assignatus,  a  capituiis  generalibus  sempcr 
deinceps  inlentus,  in  statutis  expressus,  ac  denique 
a  posteris  nostris  semper  intuendus,  ut  vestigiis  Pa- 
trum  tam  vetcrum  quam  recentiorum  in  omnibus 
inhserentes,  ne  quid  nimis  aut  minus,  ordinem  in  sua 
integritate  conscrvent. 

Tertiam  tandem  rationem  enervationis  virium  cor- 
poralium  ex  majori  ingeniorum  vivacitate  ipsas 
vires  corporis  exhauriente  procedere  credo.  Haec 
autem  paulo  fusius  notavimus,  ut  indiscretis  quo- 
nindam  argumentis  occurramus. 


solita  fuisset,  si  a  primis  Patribus  id  genus  vestium 
sericarum  admissum  fuisset,  quorum  divitiae  in 
paupertate  et  simplicitate  jacebant.  Per  Pallia  et 
tapetia  forsitan  intelligit  vir  sanctus  aulaea ,  et  his 
similia ,  quibus  nullibi  in  domibus  nostris  utimur, 
quamvis  in  quibusdam ,  solemnibus  tamen  duntaxat 
diebus,  tapete  operiatur  gradus,  sive  pedistitium  al- 
taris.  Cur  autem  candelabra ,  lampades  et  similis 
supellex  argentea  in  plerisque  domibus  ordinis  nunc 
habeatur  ?  Id  primo  processisse  a  fundatoribus  do- 
morum  credendum  est ,  qui  talia  dederunt  in  usum 
Ecclesiae ,  deinde  quia  plures  ecclesiae  ordinis  in 
vicinio  magnarum  urbium  constructae  sunt ,  ad  quas 
plerique  saecuiares  veniebant  ex  devotione  ut  sacris 


Num.  %.  Primaquedie  ne  quidadversif  etc.  HicD  interessent,  congnium  visum  est  ad  cultum  Dei  d«- 


719  GUIGONIS  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  V.  7J0 

2.  Feneratorum  et  excommuaicatorum  munera  non  accipimus. 

3.  Charlulam  quoque,  quam  de  quibusdam  talibus  rebus  conscripseramus,  huic  scripturse   injecimus. 

CAPITULUM  XLI. 

Ut  nuUa  exta  eremum  possideantur,  et  de  sepultura  peregrinorum. 

1 .  Cupidilatis  occasiones  nobis  et  nostris  posteris,  quantum  Deo  juvante  possumus,  praecidentes ,  pra&- 
sentis  scripti  sanctione  statuimus,  quatenus  loci  hujus  habitatores,  extra  suas  terminos  eremi  nlhil  omnino 
possidcant;  id  cst  non  agros,  non  vineas,  non  hortos,  non  ecclesias,  non  c^meteria,  non  oblationes,  non 
decimas  et  quaecunque  hujusmodi. 

COMMENTARIUS. 


centius  et  honorificentius  coram  ssccularibus  istisA 
exsequendura ,  paulo  pretiosiori  supelleclile  eccle- 
siastica ,  eliam  in  ecclesiis  nostris  uti,  maximc  quia 
sericae  vcstes  et  vasa  argentea  sic  coramunia  jam 
erant ,  ut  in  contemptum  divini  cultus  abslinentia  a 
vestibus  sericis  et  supellectili  argenlea,  venire  me- 
rito  timeretur.  lu  quibusdam  etiam  rcgionibus  res 
per  consuetudinem  temporum  eo  devenerunt,  ut  sae- 
culares  valdc  scandalizarentur,  nisi  viderent  omnia 
argento  et  auro  fulgere  in  noslris  altaribus  et  in 
supellectili  ecclesiastica. 

Nimiam  nibilominus  in  hoc  sumptuositatem  repro- 
bamus,  maxime  dum  urgent  necessitates  pauperum, 
pro  quibus  sublevandis  omnia  ista  distrahi  debent 
et  in  cibos  iUorum  erogari.  Sed  illas  domos  mul- 
tum  laudamus,  quae  (servata  tamen  in  omnibus-n 
religiosa  deccntia  et  locorum  ratione)  simplicitatem 
antiquam  student  seroper,  etiam  in  istis,  aemulari. 

Porro  plus  vel  minus  in  hac  materia  adhibere, 
nihil  confert  ad  personalem  observantiam  mona- 
chorum,  qui  nibil  inde  commodi  hauriunt. 

Num.  2.  Feneratorumy  etc.  Ibi  videtur  quam  scru- 
pulose  Boni  Patres  nollent  communicare  peccatis 
alienis. 

Cap.  XLI.  —  Anlequam  ad  explicationem  hujus 
capituli  deveniamus,  quaedam  notanda  veniunt,  qui- 
bus  ad  sensum  R.  P.  Guigonis  absque  crroris  peri- 
culo  capiendum  lector  disponatur,  et  ideo  quae  su- 
perius  attigimus,  hic  iterum  repetere  non  dubitamus. 

Primo,  certum  est  nihil  esse  roagis  oppositum 
solitariae  vitae  professoribus ,  quam  cupiditas  acqui-  G 
rendi  et  possidendi  bona  teroporalia,  ultra  id  quod 
necessariura  esl  ad  honeste  et  quiete  vivendum  in 
suo  statu  ,  consideratis  circumstantiis  pcrsonarum, 
temporum  et  regionuro.  Ad  quid  enim  venit  mona- 
chus  ad  cellulam,  si  ibi  inclusus,  mente  et  desideriis 
adpossidendatcmporaliaanhelet?  Quomodo  adpedes 
Christi  se  cum  Maria  recipiet,  et  pio  ejus  otio 
fruetur  audiendo  verba  Christi,  si  mente  et  desideriis 
per  mundum  divagetur  ?  Non  tantum  inutile ,  sed 
etiam  stultum  esse  dicendum  est,  se  in  cella  inclu- 
sissc,  ut  sic  concupiscentisc  frena  laxarentur. 

Secundo,  quas  sollicitudines,  quot  labores  et  stu- 
dia  requirat  lemporalium  rerum  cura ,  quot  discur- 
sus  ct  difficultales  pariat  experimento  quotidiano 
videtur.  Qui  ergo  ex  solitariis  eligitur  ad  officium  D 
ordinis,  cui  annexa  est  cura  providendi  aliis,  ut  per 
unius  ministerium  ca&teri  Mariae  exercitio  vacare 


possinl  in  cella  (nam  si  unus  ad  id  non  consitnere- 
tur  pro  omnibus ,  singuli  sibi  providere  cogerentur, 
et  sic  omnes  a  cellulae  quiete  arcerentur) ;  qui ,  in- 
quam,  ad  hujusmodi  officiuro  assumitur,  si  lazet 
habenas  cupiditati  habendi,  acquirendi  et  possidendi 
quiquid  potest  et  obvium  venit ,  necesse  est  ut  sta« 
tim  sese  imroergat  in  dissipationes ,  discursus ,  eVa- 
gationes  et  siroilia  quae  aeque  contraria  sunt  spiri- 
tui  suae  professionis ,  ac  strepitibus  forensibos  aut 
militaribus  exercitiis  ipsa  cellulae  custodia.  Und^ 
evidens  est  illuro  spiritu  Carthusiano  esse  destita- 
tum,  ac  proinde  cessare  esse  Carthusianum,  statim 
atque  in '  istaro  cupiditatem  decidit ,  qnam  radicem 
omnium  malorum  merito  vocat  Apostolus,  et  post 
illum  R.  P.  Guigo.  Sed  hanc  radicem  perditionis 
vocare  non  dubito  pro  monachis ,  maxime  Carthn- 
sianis,  cum  per  professionem  monastieam  et  statum 
a  se  libere  susceptum  isti  infelicissimae  cupiditati 
renuntiare  Deo  promiserint ,  quam  postea  in  sos 
professionis  contemptum  sequi  volentes,  merentar 
a  Deo  tradi  in  reprobum  sensum. 

Tertio,  ad  temperandas  soilicitudines  eorum  qoi 
ad  providendum  necessitatibus  totius  conventos  so- 
litariorum ,  qui  nec  temporalium  rcnmiy  nec  sui 
ipsorum  ullaro  sollicitudinem  habere  debent  ex  sm 
instituti  praescripto,  atque  ad  subveniendum  famili» 
integrae  ac  oneribus  tum  certis  tum  casualibus  totios 
monasterii,  certum  est  habendam  esse  honestam 
sufficientiam  bonorum  temporalium.  Honesfam  tooo, 
quae  quamdam  rationabilem  latudinem  habeat,  ita 
ut  quando ,  sive  per  calamitates  conmiunes  sive  per 
defectum  solutionis  a  conductoribus  rerum  nostra- 
rum ,  reditus  annuus  non  integre  percipitur ,  possit 
nihilominus  communibus  mdigentiis  domus  provi- 
deri  absque  vagandi  et  qua^rendi  necessitudine.  Quod 
eo  justius  in  domibus  nostris  debet  admitti ,  qae 
secundum  spiritum  professionis  nostrae  tenacius  hor- 
rere  debemus  ab  exercitio  vagandi,  quaerendi  et  ex- 
ternorum  favores  et  dona  nobis  conciliandi,  ut  pos- 
simus  subsistere  ;  et  merito ,  nam  id  solitariae  nostrsB 
professioni  et  instituto  Carthusiensi  prorsus  contra- 
rium  est.  Uude  sequitur  unum  e  duobus  eligendum 
esse ,  aut  instituto  Carthusiensi  renuntiare ,  aut  ba- 
bere  possessiones  ac  reditus  qui  sufficiant,  roodo  in 
morali  latitudine  constituta,  ad  sustentationem  totius 
conventus  et  ad  onera  illius  portanda. 

His  positis  dicendum  est  menlem  S.  institutoris 
nostri ,  et  post  illum  R.  Patris  Guigonis,  in  illis  tri- 
bus  supra  notatis  consistere ,  quod  ex  Jam  dictis 


l%i  CONSUETUDINES.  m 

2.  Simili  eliam  tenore  sancilum  est,  ut  neminem  prorsus,  sive  intra,  sive  extra  eremum  istam  defun- 
ctura  suo  sepeliant  in  coemeterio,  nisi  forte  aliquem  hujus  propositi  hic  obire  conligerit. 

3.  Sed  et  caelerarum  religionum,  si  quis  hic  defunctus  fuerit,  quem  sua  congregatio  hinc  asportare,  aut 
nequiverit,  aut  neglexerit,  hunc  sepelicnt. 

4.  Nomen  vero  cujusquam  in  suo  non  scribent  Martyrologio,  nec  cujusquam  anniversarium  ex  more 
facient.  Audivimus  enim,  quod  flon  probamus,  plerosque  tolies  splendide  convivari,  missasque  facere  para- 
tos,  quoties  aliqui  pro  suis  eis  voluerint  exhibere  defunctis.  Quae  consuetudo  et  abstinentiam  tollit  et  vena- 
les  facit  orationes,  dum  quolus  pastuum  numerus  totus  est  el  missarum;  necuUumibi  veljejunandi  certum, 
vel  obsecrandi  constat  propositum,  ubi  non  devotione  facientis,  sed  de  pascentis  potius  pendet  arbitrio. 
Nulla  quippe  die  convivium  vel  missa  deerit,  si  qui  pascal  nunquam  defuerit.  Quod  si  quis  talem  consue- 
tudinem  contentiose  jurat  laudabilem,  non  resistimus,  agat  ut  libet,  rcdditurus  illi  ralionem,  qui  scrutans 
corda  et  probans  renes  reddet  unicuique  juxta  viam  et  juxta  fructum  adinventionum  suarum. 

COMMENTARIUS. 


probari  potest,  et  ex  infra  dicendis  amplius  probabi-  A 
tur  ;  ex  jam  dictis  autem  constat  : 

Primo,  quod  primi  Patres  renuntiassent  odibili- 
bus,  ut  aiunt,  vagandi  et  quserendi  exerciliis,  ad 
quod  neccsse  erat  ut  haberent  unde  in  sua  solitu- 
dine,  absque  illa  vicissitudine,  pacifice  viverent; 

Secundo,  quod  vcllent  procuratores  ordinis  ad 
cellse  quietem  et  sccretum  sempcr  aspirare  et  re- 
currere ;  veluti  ad  salutis  suae  portum  : 

Tertio,  quod  habercnt  sufficientiam  rerum  tempo- 
ralium,  ea  morali  latitudine  sumplam,  quam  supra 
explicuimus.  Nam  habuisse  illos  conslat  unde  sibi  et 
hospitibus  et  familiae  providerent,  atque  etiam  elee- 
mosynas  pauperibus  efogarent. 

Nuro.  i.  Cupiditatis  occasioneSfeic,  locihujus  ha- 
bitatores,  etc.  Hic  pro  domo  Carthusiae  spccificen 
loquitur ;  nam  fcre  sola  est  inter  omnes  domos 
ordinis  in  vasta  eremo  constituta  ;  et  qua;  ideo  possit 
amplos  habere  terminos,  intra  quos  nulli  compos- 
aessores  rcperiantur,  quod  certe  domibus  aliis  con- 
Tenire  non  potuit.  Fundatoribus  enim  domorum 
liberum  non  erat,  sic  in  unum  veluti  globum,  pos- 
tessiones  necessarias  ad  domus  sustentationem  con- 
gregare ;  unde  ad  fundationes  domorum  constituen- 
das  dare  coacti  fuerunt  reditus  huc  illucque  disper- 
sos.  Et  hsec  est  prima  causa  cur,  primis  steculis 
ordinis,  licentiae  speciales  datae  fuerint  quibusdam 
domibus  ordinis  aliquid  extra  terminos  possidendi, 
quae  tamen  similia  bona  in  emphyteusim,  quantum 
poterant,  dare  solebant,  ut  sic  curis  se  extricarent. 
Certum  tamen  est  in  ordine  fuisse  religiose  serva- 
tum,  ut  certi  terroini  assignarentur  singulis  domi-  ^ 
bus,  extra  quos  possessiones  agrorum  haberi  non 
possent,  ut  jam  cap.  15,  num.  4,  diximus. 

Dum  haec  scriberet  R.  P.  Guigo,  bona  fide  illum 
putasse  indubitatum  est,  quod  ea  quae  tunc  posside- 
bant  Patres  nostri  intra  crcmum  Carthusiae,  adjunctis 
aliis  de  quibus  statim  dicetur,  sufficere  semper  de- 
buissent  ad  quiete  vivendum  et  onera  domus  por- 
tanda  in  ea  mediocritate,  quam  inferius  exprimit 
dicendo :  Nostrum  qualecunque  vile  propositum  pe^ 
nuriam,  Deo  gratias,  raro  sentit,  autabundantiam. 
Et  notandum  est  quod  ista  renuntiatio  versetur  lan- 
tum  circa  ca  quae  sunt  extra  terminos  :  unde  in  re- 
bus  quas  stalim  Qominatim  exphcat  subaudiendum 


est,  quoad  alias  domos  ordinis,  nisi  taUa  intra  ter- 
minos  sint  :  nam  de  hujusmodi  rebus  extra  termi- 
nos  non  possidendis,  hic  tantum  agilur. 

Ibid.  Nihil  omninopossideant^idesl  nonagros,  etc. 
qucecunque  hujusmodi,  Intcr  ista  specificata,  quibus 
domus  Carthusiac  incolas  pro  se  ct  suis  postcris 
renuntiasse  asserit  vir  sanctus,  non  ponit  pascua  ad 
animalia  nutrienda;  nec  etiam  certos  reditus,  qui 
absque  fundi  proprietate  aut  ulla  possessione  haberi 
possunt,  prout  est  assignatio  certi  annui  census 
super  ([uaedam  loca  aut  prsedia  recipiendi,  aut  a 
quadam  catbedrah  aut  collegiata  ecclesia  solvendi. 
Quae  tunc  Carthusiam  possedisse,  non  tantum  ra- 
tione  sed  experientia  probatur^  nam  (ut  supra  dixi- 
mus  cap.  19)  tempore  R.  P.  Guigonis,  domum 
Carthusiae  habuisse  certum  est  pascua  ct  jura  pa- 
scuorum  ad  pedes  rupium,  et  extra  terminos  sita, 
atque  grangias  constructas,  ad  quas  necesse  erat 
deducere  animalia  ad  hiemandum,  cum  in  rupibus 
Carthusiae  ab  initio  mensis  Novembris  usque  ad  finem 
mensis  Maii  non  reperiantur  herbae,  quibus  anima- 
lia  nutriri  possint,  unde  necesse  est  foras  quaerere, 
ut  satis  explicat  ipse  R.  P.  Guigo. 

Quoad  reditus  illoS;  absque  fundi  proprietate  et 
possessione,  id  ctiam  experimento  constat  per  eos 
quibus  adhuc  haec  domus  Carthusiae  gaudet,  et  qui 
a  capitulis  tum  cathedralis  ecclesiae,  tum  S.  Andreae 
Gratianopolitanis  ei  adhuc  quotannis  solvuntur.  Et 
certe  qui  statum  eremi  Carthusiae  noverunt,  pro  re 
indubilata  facile  habebunt  domum  Carthusia;  nun- 
quam  potuisse  cum  istis  oneribus  hospitum  et  pau- 
perum  subsistere,  nisi  ista  subsidia  extra  eremum 
habuisset,  quod  ideo  in  statutis  antiquis  clarius  ex- 
pressum  fuit. 

Num.  2.  Neminem  prorsus^  etc.  Loquitur  relalive 
ad  usum  temporis  illius,  quo,  pro  sepulturis  jura  sibi 
specialiter  attributa  stricte  servari,  nec  in  ulla  parte 
laedi  volebant  clerici  et  parochi,  qua  de  causa  jurgia 
ct  liles  tunc  facile  movebantur  :  atque  etiam  relative 
ad  nostrae  vitae  solitariae  staturo,  quem  nolebant  per 
sepulluras  saecularium  intcrturbari.  Id  sic  intelli- 
gendum  csse  satis  innuitur  per  libertatem  hic  reli- 
ctam  sepeliendi  non  tantum  aliquem  propositi  no- 
stri,  id  esl  quamcunque  personam  ordinis  diem  ex- 
tremum  hic  claudentem,  sed  etiam  religiosoa  qua* 


723  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  Y.  tU 

5.  Noslrum  qualecunque  vile  proposituro;  penuriam,  Deo  gratias,  raro  sentit  aut  abundantiam.  Nam  si 
quisquam  nobis  pisces  aut  hujusmodi  miserit  aliquid,  ea  mensura^  et  die  reficiendis  infertur  fratribas,  qaa 
propositum  poscit  et  inslitutio. 

CAPITULmi  XLIL 
De  divino  officio  fratrum  laicorum. 

i .  Quae  ad  monachorum  pertinent  consuetudines,  prout  potuimus,  explicatis,  ea  quse  laiconim  sunt, 
quos  conversos  vocamus,  Domino  juvante,  dicamus.  Semper  cum  ad  matutinas  surgendum  est,  bis  parvo 
interposito  spatio  signum  pulsatur.  Primo  praeparantur,  secundo  ad  ecclesiam  servata  gravitate  concumint. 
Et  si  quidem  monachus,  qui  eis  prsepositus  est,  adest  prassens,  divinum  eis  ofiicium,  pene  ut  supra  scriptum 
est,  festinaniius  tamen,  persolvit.  Quem  ipsi  summo  studio,  silentium  quietemque  semntes,  ad  inclinatio- 
nes  et  caeteros  religiosos  corporisraotus  sedulo  imitantur. 

2.  Ex  quibus  in  vigiliis  solemnitatum,  in  quibus  capitulum  tenetur,  medietas,  prout  eorum  patiuntur 
obedienliae,  ad  vesperum  cum  a  suis  disjunguntur  laboribus,  ad  superiorem  conscendunt  ecclesiamy  matu- 
tinas  et  caeterum  sacrum  ofTicium  audituri ;  ibique  post  monachorum  capitulum,  verbum  Dei  a  priore  velab 
eo  cui  hoc  ipse  injunxerit  audiunt,  et  si  quas  habent  confitentur  offensas. 

COMMENTARIUS. 


rumcunque  religionum,  si  illos  hic  obire  contigisset. 
Num.  4.  Nomen  vero  cujusquam,  etc.  nec  cujus- 
quam  anniversarium  ex  more  facicnty  etc.  Audivi^ 
musenimquosdam,  etc.  HicrationemaffertR.P.Gui- 
go  cur  ista  anniversaria  rcpudiaret.  Consuetudo  enim 
istis  tcmporibus  vigebat,  de  qua  jam  cap.  14  dixi- 
mus,  ct  i))i  explicuimus  qualiter  intelligendus  est 
locus  ille,  raro  hic  missa  canitur,  quod  hic  rcpetere 
superfluum  esset. 

Ibid.  Qua;  consuetudo  abstinentiam  tollit  et  vena- 
les,  etc.  Hinc  patet  quo  semper  zelo  flagraverint 
Palres  nostri,  qucm  etiam  in  statutis,  tam  antiquis 
quam  modernis  expressum  vidcmus^  ad  climinandum 
a  nobis  quidquid  pactum  redolet  pro  beneficiis  de. 
functorum.  Hic  autcm  videlur  quae  et  qualis  erat 
consuetudo  contra  quam  invehitur  vir  sanclus, 
modeste  tamcn,  nam  statim  subdit  :  Quod  si  quis  ta- 
lem  comuetudinem  contentiose  jurat  laudabilem^ 
non  resistimus,  etc.  Sed  nihilominusintralimites  ge- 
nerosi  zeli  stare  non  desistit,  provocans  lalium  con- 
fuetudiaum  auctores  et  fautores  ad  judicium  Dei 
considcrandum. 

Num.  5.  Nostrum  qualecunque,  etc.  penuriam^ 
Deo  gratias,  raro  sentit  aut  abundantiam.  Ilic  vide- 
tur  quam  modeste  et  humiUter  de  sc  sentircnt  primi 
Patres  nostri,  qui  vilitatis  epithctum  suo  proposito 
attexunt ,  ut  ostenderent  quantum  distareut  ab  in- 
tentionc  opinionem  hominum  sibi  inde  conciliandi, 
et  quantum  humilitas,  abjectio  et  vilitas  a  veris 
Carthusianis  essent  semper  in  pretio  habenda;.  Ap- 
paret  etiam  quod  res  nostras  in  ea  mediocritate 
constitui  vellent,  quam  a  Deo  petebat  Salomon  di- 
cens  :  Mendicitatem  et  divitias  ne  dederis  mihiy  etc. 
(Prov.  XXX,  8). 

Ibid.  Nam  si  quis  nobis  pisces  aut  hujusmodi  mise- 
rit  aliquidf  etc.  Hic  loquilur  per  oppositionera  con- 
sueludini  illi  quam  supra  reprchendit  in  missas  fa- 
cere  paratis  toties  nempe  splcndide  cpulandi  quoties 
aliqui  pro  suis  eis  voluerint  exhibcre  defunctis ;  et 
exprimit  quahter  ulendum  nobis  sit  muneribus  ad 
nos  mis&is  pro  pastu  conventus,  quae  his  tantum 
diebus  ministrantur,  quibus  per  statuta  licet. 


A  Capitulum  istud  relatum  habetur  in  anliquis  sta- 
tutis  secunda  parte,  cap.  19,  num.  1 ;  cap.  iOprims 
partis,  num.  20.  21  et  17,  et  cap.  14  secundae  partis, 
num.  20. 

Cap.  XLII.  —  Num.  i.Etsi  quidem  monachus qtd 
eis  prcpposituSf  etc.  Divinum  eis officium, petieul  su» 
pra  scriptum  est,  festinantius  tamen,  persolvit.  Per 
monachum  procuratorem  intelligit,  et  ex  hoc  loco 
colligi  potest  quod  primi  Patres  recto  tono  paalle- 
rent.  Nam  cum  cerlum  sit  procuratorem  solum  noa 
potuisse  cum  notis  totum  oflicium  persolverc  ;  et  hic 
dicatur  quod  divinum  offlcium  eis  persolvit  pene  at 
supra  scriptum  est  de  raonachis,  ea  tanlum  sen^ata 
differentia,  ut  festinantius  officium  persolvat ;  inde 
evidenter  apparet  quod  procurator  rccto  tono  can- 

-n  taret,  sicut  in  anti()uis  slatutis  aperte  exprimitur. 
Exslat  tamen  quidam  prologus  in  capite  quorumdam 
Antiphonariorum  positus,  qui  R.  P.  Guigoni  tribui- 
tur.  Sed  cum  ibi  tantum  de  Antiphonarii  composi- 
tione  agatur,  et  canlus  studium  ibidem  parvipendi 
videalur,  fortior  videtur  praesentis  loci  auctoritas, 
quam  prologi  istius,  qui  de  solo  selectu  et  coroposi- 
tione  lilterae  Antiphonarii  intelligi  potest,  vel  si  ali- 
quem  cantum  admiltat,  diversum  a  Gregoriano  quo 
nunc  utimur,  et  eo  succinctiorem  fuisse  non  dubi- 
taraus. 

Ibid.  Quem  ipsi  summo  studio,  Ex  hoc  loco  etex 
scquenti  capitulo  apparet  quod,  praesente  clerico, 
qui  divinum  officium  eis  sic  persolveret,  nihil  ex 
sua  parle  dicerent,  sed  sola  assistentia,  attentione 
ct    caeremoniarum  imitatione,  quas  per   religiosos 

C  motus  exprimit  rcverendus  scriptor,  ofQcio  satisfa- 
cerent. 

Num.  2.  Ex  quibus  in  vigilii  solemnitatum  in  qui" 
bu^  capitulum  tenetur,  etc.  Ex  hoc  loco  evidens  est 
quod  R.  P.  Guigo  quidcunque  festum  capituli  solem- 
nitalem  vocat. 

Ibid.  Matutinas  et  cxterum  sacrum  officium  audi- 
turiy  clc.  De  audilu  solo  officii  hic  fit  mentio,  non 
rccitatione  aliqua.  Cur  autem  id  mutatum  fuerit,  et 
nunc  nostri  conversi.  canente  conventu,  ofiicium 
suum  persolvant,  prout  absente  clerico  illos  tunc 


n^  CONSUETUDINES.  726 

3.  Ascensuri  autem,  ad  coqninarium  venluntj  et  com  ejus  licentia,  servato  pergent  silentio,  quod  prsece- 
perit  portaturi ;  ibi  quoque,  id  est  superius,  sicut  ubique,  a  completorio  usque  post  primam,  et  a  capitulo 
usque  post  nonam,  in  silentio  permanentes.  ' 

4.  Coquinario  tamen  et  adjutori,  sive  adjutoribus  ejus,  de  necessariis  loqui  licet.  Cum  silentio  etiam 
descendunt,  quod  jussi  fuerint  reportantes,  vesperas  in  capella  a  deputato  sibi  monacho  audituri. 

CAPITULUM  XLIU 

Item  de  eadem  re,  et  quo  tempore  ad  lectos  redeant, 
4.  Quoties  autem  sunt  sine  clerico,  Orationem  Dominicam  pro  psalmis  habent,  et  de  ea  horas  omnes,  et 
totum,  ubicunque  sint,  complent  officium. 

2.  In  matutinis  igitur,  si  duodecim  lectionum  festum  est,  inclinati  lantum,  alias  enim  super  formas  se- 
mel,  Pater  noster  cnm  magna  dicunt  atlentione  ;  deinde  erecti  eamdem  sexies  repetunt  orationem,  per  sin 
gulas  supplicantes,  et  Gloria  Patri  dicentes.  Deinde  considunt  et  eamdem  brationem  bis  et  vigies  repe- 
tunt.  Et  postea  surgentes  eamdem  cum  supplicatione^  et,  Gloria  Patri  sexies  iterant,  ac  deinceps  in  slando 
perseverantes  ipsam  eamdem  sine  Gloria  et  supplicatione  viginti  et  duabus  vicibus  dicunt.  Quam  etiam 
pro  collecta  semel  subjungunt. 

3.  Post  matutinas  adorationem  constitutam  festinant.  Quam  ideo  scribere  nolumus,  quia^  vulgaribus 
verbis,  aliis  ab  aliis  insinuatur. 

4.  Et  quia  a  Kalendis  Octobris  usque  ad  Pascha  non  reditur  ad  lectos,  in  spatio  quod  usque  ad  primam 
remanet,  pro  quantitate  noctium  longum  vel  breve,  vestes  suas  suunt,  vel  sotulares  ungunt,  vel  rapas  ra- 
dunt,  vel  siquid  aliud  eis  injunctum  est,  sine  strepitu  duntaxat,  operantur.  Si  nihil  tale  urget,  inlendun^ 
orationi  quantum  possunt. 

5.  A  Pascha  usque  ad  Ralendas  Octobris  adlectosredeunt,  in  quo  toto  temporis  spalio,  orto  sole  prima 
pulsatur.  In  messe  tamen,  prout  necessitas  postulat,  citius.  Abinde  usque  ad  Pascha  summo  mane  primam 
ita  incipiunt  :  Adjutorium  nostrum  in  nomine  Domini,  gui  fecit  cmlum  et  terram ;  deinde,  Pater  nostra 
cum  Gloria  Patri,  et  venia,  vel  supplicatione  sccundum  tempus,  tertio ;  quarto  etiam  pro  collecta.  In  c»- 
teris  horis  similiter,  cxcepto  quod  in  vesperis  unum  additur  Pater  noster.  Post  complctorium  leclos  adeunt, 
et,  ut  dormiant,  satagunt,  ne  forte,  cum  vigilare  debuerint,   dormire  compellantur. 

COMMENTARIUS. 
facere  debuisse  in  sequenti  capitulo  describitur.  Id  A     Num.  4.  Vesperas  in  capellay  etc,  at^i^uri.  Adhuc 

provenisse    arbilramur  ex  dissuetudine  introducta  de  simplici  auditu  hic  fit  mentio. 

apdificandi   in   nostris   domibus    domos  infcriores.  Totum  hoc  capitulum  relatum  habes  in  antiquis 

Unde  factum  est  ut  omnes  conversi  in  domo  supe-  statutis  parte  iii,  cap.  1,  num.  i  et  seqq. 

riori  existentes  ibi  nocturnis  officiis  interesse  debe-  Cap.  XLIII.  —  Num.  1.  Quoties  auiem.  Inde  evi- 

rent,  quibus   ex    cantu   prohxioribus   eflectis,  ista  dens  est  quod  absente  tantum  procuratore  tunc  ipsi- 

precum  vocalium  occupatio  eis  assignata  fuit,  ne  in  met  matutinas  persolverenl,  et  pro  psalmis  Oratio- 

otium,  aut  taedium,  aut  somnum,  durantibus  matuti-  nem  dominicam  haberent,  illam  recitanles  modo  et 

nis,  deciderent.  numero  qui  hic  exprimitur.  Unde  constat  officium' 

Ibid.  Et  si  quas  habent  culpas  confitentur.  Id  po-  nostrorum  conversorum  tunc  fuisse   longe   minus 

iest  intelligi  tum  de  confessione  sacramentali,  tum  prolixum  quam  nunc  est.  Nam  tunc  58  vicibus  Ora- 

de  publica  recognitione  culparum,  nam  utraque  solct  tionem  Dominicam  repctcbant  et  12  vicibus  Glona 

fieri  apud  nos  post  capitulum.  Sabbato  quidem  post  Patri  pro  toto  officio  noctumo ;  pro  diurno  autem  25 

recordationes  ad  confessionem  sacramentalem  tem-  vicibus  Orationem  Dominicam,  et  24  Gloria  Patri : 

pus  monachis  assignatur  supra  cap.  7,  num.  2.  Sed  nihil  vero  reddebant  pro  officio  de  B.  Maria. 
quia  conversi  tunc  non  aderant  et  circa  alia  occupa-  -n     Num.  3.  Post  matutinas  ad  orationem  constitu- 

iMintur,  aliud  tempus,  nempe  post   capitulum,  eis  tam,  etc.  Hic  agitur  de  quadam  formula  devotae 

assignatur.  orationis  quam  adhuc  maternam  vocant,  quia  ma- 

Num.  3.  Ascensuri  autem  ad  coquinarium,  etc.  terna  lingua  fit,  el  ab  invicem  illam  addiscunt. 

Jam  diximus  quod  coquinarius  erat  veluti  prsecipuus  Num.  4.  Et  quia  a  Kalendis  Octobris,  etc.  Non 

oeconomus,  qui  etiam  vices  procuratoris  agebat,  et  opus  erat  tunc  ut  redirent  ad  lectos,  quia  rilum  mo- 

in  multis  licentias  dabat.  nachorum  imilantes,  absque  intcrruptione  dormie- 

Ibid.  Ibi  quoque,  id  est  superius,  sicut  ubique  a  bant  quantum  satis. 

completorio,  etc.  et  a  capitulo,  etc.  Sensus  illius  loci  Ibid.  Intendunt  orationi  quantum  possunt.  Nihil 

est  quod  fratres  in  domo  superiori  existcntes,  a  ca-  eis  in  hac  parle  fixum  assignatur,  quia  juxta  quan- 

pitulo  usque  post  nonam,  debcnt  eodem  modo  ser-  titatem  operum  manualium  et  necessitates  occurren- 

vare  siientium,  quo  ubique  extra  domum  superio-  tes  plus  vel  minus  otii  habebant. 

rem  existentes,  illud  servare  dcbent  a  compietorio  Num.  5.  A  Pascha  usque  ad  Kalendas  Octobris  ad 

nsqne  post  primam.  lectos  redeunt,  etc.  Cur  illis  id  permitteretur  quod 


7i7  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  7J8 

6.  Sive  autem  dormiaat  sive  vigilcnt,  quicte  ac  sine  uUo,  quantum  potesl  fieri,  strepitu  manere  ju- 

bentur. 

CAPITULUM  XLIV. 

Qvi  prccsidere  vel  respondere  debeat. 

1.  Cumque  absente  qui  sibi  praelatus  cst  monacho,  ad  ecclesiam  conveniunt,  is  praeest  officio  qui  prsest 
ordine.  Similiter  et  in  caeteris  locis  vel  operibus,  nisi  forte  obedientia,  in  qua  fuerint,  alicui  specialiter  sit 
injuncta.  Tunc  enim  cui  proprie  injuncta  est  caeteris  praesidet,  tacentibusque  aliis  adventantibus  vel  obyian- 
tibus  respondet. 

2.  Non  enim  passim  vel  sine  licentia,  licct  cis,  quod,  vel  cum  quibus,  vel  quandiu  voluerint,  loqui. 

3.  Unde  obviantes  vel  supervenientcs  inclinato  tantum  licet  capite  resalutarCi  viam  ostendere,  ad  inter- 

rogata,  est  vel  non,  respondere,  et  quod  amplius  loquendi  cum  eis  licentiam  non  habent  [aL  habeant] 

excusare. 

CAPITULUM  XLV. 

Quod  cumpraslato  suo  fratribus  loqui  liceat. 

i .  In  qualibet  autcm  constituti  obedientia,  cum  praelato  sibi  possunt  de  necessariis  loqui  fratres  [al.  fn- 
tre],  petita  per  signum  licentia.  Habent  enim  signa  pleraquc  rusticana,  et  ab  omni  facetia  vel  lascivia 
aliena,  per  quae  de  his  quse  ad  sua  pertinent  officia,  rebus  vel  instrumentis  possunt  ad  invicem  sine  voce 
commemorari. 

2.  Aliena  autem  diseere  signa,  vel  sua  docere  alienos  licitum  non  est  eis. 

CAPITULUM  XLVI. 
De  coquinario. 

i.  Nunc  per  singulas  curramus  obedientias.  Coquinae  praesidet  unus  efratribus,  qui  solitos  cibos,  legu- 
mina  scilicct  ct  hujusmodi,  fratribus  pracparat  et  dispensat.  Horis  corapelentibus  signum  pulsat.  A  qao 
etiam  panem,  vinum  statutis  diebus,  sal,  cochlear,  scutellas,  lumbaria,  acum,  filum,  ceram  ad  cerandum 
accipiunt.  Aiiud  autem  quidquam  praeter  procuratoris  licentiam  eis  dare  non  potest.  Qu^lia  autem  aliis 
generaliter  minislral,  talia  sumit  ct  sibi. 

2.  Dare  vcl  accipere  ab  his  qui  domus  hujus  non  sunt,  sine  procuratoris  praccepto  nihil  audet.  Qui  si 

forte  abfucrit  el  aliqua  intcrim  neccssilas  accidcrit,  ita  faciet  quemadmodum  ipsum,  si  adesset,  facturum 

fuisse  existimaverit,  rcdeuntique  quid  et  quomodo  egerit  indicabit.  Fratrum  aiiquem  in  coquinam,  nisi 

justae  causa  necessitatis  induccre  non  potest,  inductumque  transacta  necessitate  statim  emittit,  inviolato, 

quantum  res  sinit,  silentio. 

COMMENTARIUS. 

tunc  monachis  non  erat  concessum  ?  Quia  conversis,  A  Cap.  XLV.  —  Num.  i.  Habent  enim  sigtM  pU' 
laboribus  manuum  deputatis  dormitio  diurna  non  raque  rusticana,  clc.  Inde  notandum  est  primos  coo- 
erat  permissa,  lota  enim  die  labori  incumbcbant.  versos  domus  Carthusiae  fuisse  ut  plurimum  pios 

Ibid.  Post  completorium  lectos^  etc.  Illis  etiam  ruslicos  cx  cadem  regione ;  quod  hic  annotamus  ad 
praescribitur  ut  tcmpus  dormitioni  deputalum  sedulo  faciliorem  intelligentiam  cap.  53  istarum  consue- 
impcndant,  ct    sic  omnia  et  singula   suo  quaeque     tudinum. 

tempore  ordinate  perficiantur.  j^^^„   2.  Aliena  autem  discere  signa,  etc.  Id  refer- 

Idem  capitulum  relatum  habes  in  antiquis  statu-     ^^^  ^^  ^  ^^^^  ^p^  3^^  j^^  ^^^^^^^^  ^^^^  p^  ^^ 

tis  part.  III,  cap.  2,  n.  i.  nachis.  Si  enim  signa  quaedam  a  se  invicem  discc- 

Cap.  XLIV.  -  Num.  i.  Cumque  ahscnte  qui  sibi  ^^^^^  ^^^^^^^  ^j^  ^^y^-  ^^^^^  ^^^^^  ^^  gj^j^  ^^„^. 

pra^latus,  ctc.  Nominc  ergo  praelati  R.   P.  Guigo  ^^-^^  ^^^^^  ^„^  ^^^^^  fi^^i  g^l^j^  ^^^^  ^^^^^  ^  ^jj^. 

intclligit  eum  qui  aliis  praepositus  est,  sive  convcr-  ^j-  ^^^^  ^^  proposito  alicnum. 
sis  in  gencrc  ut  est  procurator,  sivc  quibusdam  tan- 

tum  ut  est  conversus,  cui  pcr  obcdicntiam  deman-         ^^**-  XLVI.— Num.  i.  Qui  solitos  cibos^  eic.,  fra- 

datum  est  aliquod  opus,  ad  quod  pcrficiendum  dan-  ^^^^  prceparat  ct  dUpensat,  etc.  Monachos  coqui- 
tur  illi  adjulores,  tunc  is  cui  lalis  obedientiae  dire-  j.  ^^^  sibi  facere  in  cclla  superius  vidimus,  sed  non 

ctio  est  injuncla,  adjutoribus  sibi  conccssis  dicilur  sic  cura  conversis  agitur,  quia  ad  laborem  manoa- 

prselatus  in  illo  operc.  ^^^  ^^^  illucque  dispersi  non  poterant  coquinam 

Ibid.  Tdcentibusquc  aliis  adventanlibus  et  obvian-  sibi  faccrc,  id  crgo  facit  pro  omnibus  frater  coqui- 

tibus  respondet.  Silcntium  illud  tunc  servandum  ad  aanus. 

advcnienles  vel  occurrentes  spcclat,  non  aulera  adfra-         Num.  2.  Dare  vcl  acciperey  etc.  Semper  et  in  om- 

tres  simul  laborantes,  nam  tunc  loqui  intcr  sc  pos-  nibus   praescribilur  noslris   forma  obediendi,  non 

sunt,  servato  moderarainc,  de  quo  in  sequenti  capi-  tantum  dando  sed  ct  accipiendo,   quia  obedieniia 

tulo.  In  hoc  autem  capitulo  et  in  sequenti  assignatur  veluti  insliluti  Carthusicnsis  principium,  est  atten* 

conversis  modus  loquendi  et  tacendi,  et  relatum  ha-  denda  et  consideranda,  ut  diserte  exprimit  ipse  R. 

betur  in  antiquis  statutis  parte  iii,  cap.  3,  n.  i .  P.  Guigo  supra  cap.  35. 


729  CONSUETDDINES.  730 

3.  Ecclesiam  custodit,  portae  praeest,  advenientibus  respondet,  ferramenta  communia  serval ;  dorous  et 
universae  communis  supellectitis  curam  gerit.  Ex  qoibus  omnibus,  si  aliquid  depericrit,  postratus  humi 
reum  se  culpabilcmque  clamabit.  Haec  eadem  servat  quicunque  vices  ejus,  exsequitur. 

4.  In  diebus  solemnibus  vel  ipse,  vel  qui  supplet  locum  ejus,  advenientibus  de  vilia  proxima  nihil  habet 

dare  vel  commodare,  sed  tantum  ut  recedant,  jubetur  respondere,  ne  per  talcs  dies  assuescant  inquietudi- 

nem  et  molestiam  facere. 

CAPITULUM  XLVU. 

De  pUtore. 

Pistor  annonam  recipit,  siccat,  custodit,  ventilat,  molit,  panes  conficit  et  dato  adjutorio  coquit,  ct  coqui- 

nario  in  pistrino  reddit. 

CAPITULUM  XLVm. 

De  sutore. 
Sutor  coria  tenet,  incidit,  sotulares  facit  ac  reficit. 

CAPITULUM  XLIX. 
De  prcBposito  agriculturce, 

Qui  praeesl  agriculturae,  grangiae  et  boum,    et   cunclorum,    quae  ad    illam   pertinent    obedientiam, 

diligentiam  habet. 

CAPITULUM  L. 

De  magistro  pastorum. 

i .  Pastorum  magister  cunctas  illius  obedientiae  res  et  instruroenta  custodit.  Et  emendo»  et  vendendo 
ad  suum  pertinentia  ministerium,  cum  extraneis  commercinm  facit.  De  rebus  aliis  fabulandi  cum  eis 
Hcentiamnon  habet.  Cui  negotio  vel  verbis,  sociorum,  nisi  quem  advocaverit,  nullus  se  interroisceat  [aL 
intermiscet]. 

2.  Ipse  vcro  juraroenta,  mendacia,  fraudes  et  caetera  quae  talibus  interesse  solent  negotiiS;  vitare 
praecipitur  mala,  sempitemaroque  animae  suae  salutem  temporalibus  rebus  et  commodis  anteferre.  Ipse 
etiam  et  socii  ejus  grangiam  magna  ex  parte  cuslodiunt.  Domus  in  qua  fiunt  casei,  quam  vocamus  arcellaro, 
ad  eorum  proprie  curam  pertinens,  sicut  aliqua  de  cellis  servanda  praecipilur.  Generaliter  autem  in  allerius 
cellamnullus  ni^i  jussus  ingreditur.  Cum  ad  hiemandum  foras  exeunt,  nihil  vel  accipere  vel  dare 
prsceptum  habent.  A  puero  mercenario  qui  est  curo  eis  ad  roolendinum  itur,  panis  coquitur,  vinum  emitur, 
neipsi,  quod  periculosum  est,  ad  villas,  inquanturo  vitari  potest,  ire  cogantur.-  Tertia  feria  et  Sabbato 
ultra  communem  fratrum  morero  vinuro  habent,  Ea  quoque  die  qua  locuro  routant^  quia  cibos  sibi 
praeparare  non  possunt,  vinum  accipiunt.  Haec  autem  misericordia  propter  conlinuos  labores  et  multa  quae 
ibi  patiuntqr  incoromoda,  eis  impenditur. 

COMMENTARIUS. 

Num.  4.  Adoenientibus  de  villa  proxima,  etc.  Id  A  agri  illi  avenam  tantum  feninl,  et  aliquando  favas 

es^  de  pago  Carthusiae,  inter  rupes  Carthusiae  sito  et  similia,  triticum  vero  nunquam. 

versus  Gratianopolim,  qui  hodie  nomine  parochiae  Cap.  L.  —  In  isiis  apparet  oeconomicus  agendi  et 

Carthusiae  vocatur,  ad  distinctionem  dorous  Carthu-  res  disppnendi    modus,  quem  R  P.  Guigo  et  soi 

siae.    Hoc   capituluro  refertur  in  antiquis    statutis  praedecessores  ordinaverant,  ut  rero  familiarem  pro- 

part.  III,  cap.  41,  nn.  1,  2,  4  et  5.  rooverent  et  a  disperditione  servarent,  servato  reli- 

Cap.  XLVII.  —  Hoc  capituluro  relatum  habes  in  gioso  et  innoxio  agendi  modo,  qui  hic  describitur, 

antiquis  statutis  part.  iii,  cap.   12,  n.  1.  Istis  autem  etex  siroplicitatis  fragranti  odore  pioruro  lectorum 

singularibus  officiis  conversus  deputabatur,  qui  per  animos  non  modice  recreabit 

se  opus  complebat,  dato  taroen  sibi  adjutorio,  curo  Nuro.  1.  Cum  extraneiscommercium  facit,  Dere^ 

solus  opcra  perficerc  non  poterat.  bus  aliis  fahulandi^  ctc.  Quam  pulchrum  esset  nunc 

Cap.  XLVIII.  —  Per  sotularesintellige  calceos.  His  videre  talcs  mercatores,  qui  etiam  in  suo  comroercio 

verbis  utebatur  viralias  einidilissirous,  quia  ex  vulgari  a  verbis  ad  rem  non  pertinentibus  abstinebant. 

usu  introducta  crant,  et  Gallico  idiomati  similiora,  Num.  2.  Ipse  vero  juram^nta  et  mend  aciat  etc, 

illis  temporibus  facilius  intclligcbantur.  Nec  vere-  qiue  ialibus  interesse  solentnegotiis,  eicEccequdim 

batur  de  corrupta  lalinitate  argui,  sicut  nec  de  ser-  -n  sinccre  in  suis  innoxiis  comroerciis  nostros  vellent 

monis  clegantia  cupiebat  laudari.  agere,  et  a  saxularibus  agendi  et  loquendi  modis 

Idem     refertur    in  antiquis   statutis    part.    iii,  omnino  abstinerc. 

cap.  13.  Ibid.  Cum  ad  hiemandum  foras  exeunt,  nihilvel 

Cap.  XLIX.  —  Agricultura  illa  exercebatur  in  accipere,  etc.  Hic  evidcnter  apparet  quodjam  supra 

loco   qui  vocatur  Chartroussette,  ubi    adhuc  stat  altigimus  cap.  41.  Foras  exibant,  id  cst,  extra  ter- 

grangia  boum;  atque  etiam  in  monlis  declivitate,  quae  minos  eremi  et  pecora  ad  hiemem  transigendam  ad 

a  Correria  usque  ad  molendinum  protenditur.  Sed  vicina  loca  deducebant.  Bx  prohibitione  autem  ali* 


731 


GUIGONIS  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


732 


CAPITULUM  LI. 
Quo  tempore  vinum  fratres  habeant. 

i.  Caeteri  autem  fratres  quidomi  sunt,  quinta  tantum  feria,  et  in  solemnitatibus  quae  capitulum  habent, 
semel  in  die  vinum  accipiunt.  In  Natali  tamcn  Domini  diebus  quatuor,  Circumcisione,  Apparitione, 
Purificatione,  Annuntialione,  si  Dominica  die  contigerit,  Paschse  diebus  quatuor,  Ascensione,  Pentecostes 
dicbus  tribus^  solemnitate  S.  Joannis,  apostolorum  Petri  et  Pauli,  Assumptionis,  Dedicationis,  Nativitatis 
B.  MariSy  Sancti  Michaelis,  Omnium  Sanclorum,  bis  habent  vinum. 

2.  Ascendentibus  etiam  propter  aliquod  fcstum  in  crastino  celebrandum,  si  monacbos  in  refectorio 
coenare  contigerit,  vinum  datur.  Hoc  autem  non  evenit  nisi  duo  festa,  quibus  in  refectorio  comeditur,  sibi 
cohseserint. 

COMMENTARIUS. 


quid  ibi  accipiendi  aut  dandi  nobis  indicatur,  quanta  A 
cura  primi  Patres  vellenl  nostros  relrahere,  el  ser- 
vare  a  familiaritate  ssccularium  attrahenda  per 
munuscula  data  aut  accepta.  Sciebant  cnim  quid 
periculi  suis  conversis  ex  ista  familiaritate  sensim 
enasci  possct,  qui  ex  loci  paulo  amocniori  situ,  ex 
relictis,  licet  exigente  necessitate,  monasterii  com- 
munibus  exercitiis,  si  his  contracta  cum  extraneis 
familiaritas  adjungeretur,  facile  possent  primo  in 
naturae  laqucos  laborem  fugientis  et  appetcntis 
relaxationem  incidcre,  et  postea  in  diaboli  laqueos 
etiam  decidere. 

Utinam  semper  prae  oculis  habeamus  hoc  primo- 
rum  Patnim  cxemplum  et  ab  illo  nunquam  defle- 
ctere  satagamus,  sollicite  curantes,  ut  ad  exemplum 
illorum  neminem  e  nostris  extra  monasterium  de-  n 
gere  peiTnittamus,  nisi  quantum  et  quandiu  exigit 
inevitabilis  necessitas,  quia  iude  graviora  ordini 
damna  in  utroque  stalu  temporali  et  spirituali  eve- 
nire  posse  indubitatum  est. 

Dixi,  inevilabilcm  necessitatem,  quia»  quandiu 
vitari  potcst,  aut  per  aliquam  industriam  suppleri, 
id  pro  maximo  lucro,  id,  inquam  pro  maximo  lucro 
nstimandum  est.  Sufficiat  hic  unam  pro  multis  ra- 
tionem  jam  in  superioribus  allatam  iterum  tangere. 
Homines  monasterii  exercitiis  assueti,  et  ab  ob- 
jeclis  saecularibus  videndis  ex  solitariae  vitae  profcs- 
sioneremoti  et  dissucti,  ab  ipsis  postea  occurrentibus 
vivacius  et  vehemenlius  tanguntur,  quam  qui  illis 
videndis  sunt  assueti ;  ab  assuetis  enim,  ut  dicunt 
pliilosophi,  non  fil  passio,  et  ideo  ab  iliis  sunt  cau- 
tius  vitanda,  rejectis  mille  figmentis  amoris  privati,  ^ 
quibus  nccessitates  fingere  novit,  ubi  rcvera  nulla 
occurrit 

Ibid.  A  puero  tnercenario,  etc.  Turbam  famulorum 
tunc  post  se  non  trahebant  optimi  opiliones  isti, 
scd  per  sc  omnia  facicl-ant.  Alioquin  tenucm  rem 
familiarcm,  intcgram  per  mercenarios  cito  devoras- 
scnt.  Ad  hoc  tantum  opcra  pucri  mercenarii  dabatur, 
neipsif  quod  periculosum  est,  advillas^  inquantum 
vitari  polesty  ire  cogantur.  Periculosum  videbatur 
istis  sanctis  viris  piissimos  conversos  tunc  extra 
monastcrium  ad  tempus,  quasi  tamen  habitualiter 
(quod  notandum)  degentes,  sincre  ad  proximas  villas 
ire^  in  quantum^  ut  aiunt,  vitaripotest  :  nam  a  dis~ 


cretae  inlelligentise  regulis  nunquam  recedebant. 
Yideamus  nunc,  si  tantis  viris  nos  meliores  esse 
crcdamus,  ut  timendum  jam  nobis  non  sit,  qood 
tunc  illi  timcbant,  et  tanta  cura  cavebant  pro  sois 
exlra  monasterium,  quasi  habitualiter,  aliquo  tem- 
pore  degentibus.  Alibi  loquetur  R.  P.  Guigo  de  his 
qui  in  solo  transitu,  extra  limites  itcr  agebant. 

Ibid.  Tertia  feria  et  Sabbatoultra  cammunemfrth 
trum  morem,  etc.  De  hoc  more  dicetur  in  sequenti 
capitulo.  MisericorduB  autem  nomine  intelUgitur 
indulgentia  aliqua,  quae  ex  mente  primonim  Patrum 
discrete  conceditur,  prout  hic  videlur,  quoties  id 
postulat  rationabilis  causa,  ab  extremis  enim  om- 
nibus  cavebant,  et  justum  medium  sequebaatar. 

Cap.  LI.  —  Num.  1.  Quinta  tantum  feria^  et  in 
solemnitatibus  qtuB  capitulum  habent  semel  in  die, 
etc.  Nomine  solemnitatum,  ut  jam  notavimus,  omnii 
festacapituliintelligebat  R.  P.  Guigo.  Non  est  autem 
putandum  quod  vinum  hic  semel  in  die  fratribus 
ministrandura  ea  tantum  mensura  daretur  quse  sof- 
ficeret  uni  refectioni,  sed  quae  prandio  et  coeos 
sufBccret,  ut  ex  infra  dicendis  patebit,  et  ex  aotiqua 
consuetudine  hujus  domus  Carthusiae  adhuc  pro- 
batur,  qua  fratribus  ministrabatur  vinum  pro  utra- 
que  refectione,  quod  in  cella  apud  se  servabant. 

Cur  autem  fratribus  gravibus  manuum  operibas 
addictis,  non  tam  frequenter  vinum  assignetur  quam 
monachis  ?  Quia  labor  mentis  longe  gravior  est 
quam  corporis,  et  vinum  reparalioni  exhaustonim 
spirituum  multum  confert. 

Ibid.  In  Natalitam^nDomini,  eic., bisvinumha- 
bent.  HiccnarratR .  P.  Guigopnecipua  festa,  quaenunc 
solemnitatcs  vocamus,  ad  differentiam  festorum  quae 
sunt  tantum  capituli.  His  ergo  diebas,  cum  bis  in 
refeclorio  comederetur,  mane  videlicet  et  ve^ere, 
bis  etiam  fratribus  vinum  ministrabatar. 

Num.  2.  Ascendentibus  etiam,  etc,  Simonachosin 
refectoriOy  etc.  Idcum  pra^cedcntibusconcordat,  nam 
quia  tunc  monachi  in  refectorio  comedunt,  vinum 
ctiam  ministralur  fratribus  ad  domum  superiorcm 
ascendentilms,  ut  sic  fiat  quaedam  observantise  in 
ulrisque  conformatio. 

Hoc  autem  capitulum  relatum  habes  in  antiquis 
statutis,  p.  III,  cap.  19, 


733 


CONSUBTUDINES, 


731 


CAPITULUM    LII. 
De  jejunio  /ratrum, 

1.  Sexta  semper  feria  pane  et  aqua  et  sale  contenti  sunt,  exceptis  solemnilatibus.  .In  adventu  quoque  ct 
Quinquagesima  et  jejuniis  Quatuor  Temporum,  quarta  etiam  feria  eamdem  sbstinentiam  faciunt.  Yigiliis 
Paschse,  Ascensionis  ,  Pentecosles  ,  sancti  Joannis ,  Petri  et  Pauli ,  Assumptionis ,  Omnium  Sanclorum, 
Natalis  Domini  similiter  vivunt. 

2.  In  vigiliis  vero  apostolorum  Jacobi,  Bartholomaei ,  Matthsei ,  Simonis  et  Judae  ,  Andreee ,  S.  Laurentii 
marlyris,  semel  quidem  comedunt,  sed  pulmentum  habent.  Csteris  autem  diebus,  ne  nimio  labore  frangan- 
tur,  bis  comedunt,  sed  semel  tantum  pulmentum  accipiunt. 

3.  Generaliter  autem  communes  higus  domus  cibi  sale  tantum  condiunlur.  Quinta  feria  et  solemnitatibus 

capituli,   ultra  consuetum ,  aliquid  melioris  escs  suscipiunt.  Paschae  tamen  et  Pentecostes  feria  quinta,  et 

altera  post  festum  Innocentum  die,  si  hac,  id  est  quinta  feria,  ibi  contigerit,  vinum  sine  aliqua  [al,  alia] 

pitantia  sumunt. 

COMMENTARIUS. 


Cap.  LIl.  —  Num.  1.  Sexta  sen^per  feria,  etc, 
exeeptis  solemnitatibuSf  etc.  Semel  ergo  tantumin 
hebdomada  abstinentiam  faciebant,  idque  feria  sexta, 
nisi  festum  capituli  occurreret ,  tunc  enim  ab  illa 
abstinentia  eximebantur,  quod  etiam  circa  monachos 
observalum  fuisse  indubitatum  est.  Cur  enim  mona- 
chi  non  fuissent  eadem  ratione  exempti,  qui  tres  in 
bebdomada  faciebant  abstinentias ,  cum  fratres, 
qui  unam  tantum  observabant ,  ab  ea ,  ratione  super- 
venientis  festi  capituli  hic  eximantur?  Nulla  fit 
mentio  transiationis  abstinentiae ,  unde  perspicuum 
est  quod  eo  casu  inobservata  transiret ;  nunc  vero 
non  sic ,  nam  quando  festum  capituli  occurrit  feria 
sexta,  abstinentia  ad  aliam  diem  transfertur. 

Ibid.  In  Adventu  quoque,  etc,  quarta  etiam  feria. 
Id  etiam  nunc  observatur ,  iisdemque  diebus  absti- 
nentia  iit  a  fratribus,  eo  modo  quo  nunc  iste  absti- 
nentiarum  ritus  servatur  apud  nos. 

Num.  2.  In  vigiliis  apottoloi*um  Jacobi,  etc  Sed 
pulmentum  habent ,  etc.  Pulmenti  nomine  pitantia 
intelligitur,  nam  quasi  synonyma  ista  esse  ex  eodem 
eapitulo  innotescet ;  et  inde  magis  probatum  habe- 
bis  quod  supra  diximus,  sub  cap.  33,  et  qualiter 
intelligenda  sint  ista  verba  R.  P.  Guigonis,  n.  5  ejus- 
dem  capituli,  ad  camam,  vel  ad  prandiumcum  semel 
edimus,  herbas  crudas  vel  fructus  ^  si  adsini ,  acci- 
pimus,  Herbas  crudas  vocat  ad  dififerentiam  cocta- 
rum.  Absurdum  autem  esset  credere  quod  herbas 
istas  crudas  comederent  absque  ullo  condimento, 
prout  a  bestiis  coroeduntur^  nam  quaedam  illorum 
sanitati  mullum  obfuissent. 

Ibid.  Cceteris  autem  diebus,  etc,  bis  comedunt, 
ted  semel  tantum  pulmentum  accipiunt.  Sensus  est 
quod  jejunia  ordinis,  quse  servantur  a  monachis  a  festo 
Exaltationis  S.  crucis,  conversi  non  servant,  excepto 
Advcntas  tempore,  semel  tamen  illis  ministratur 
pitantia,  et  insuper  herbas ,  aut  fnictus,  aut  radices 
accipiunt  pro  coena,  quse  etiam  pulmento  in  pran- 
dio  adduntur  diebus  jejunii ,  quando  tantum  semel 
coraedunt,  quod  illis  verbis  intelligendum  est,  tn 
prandio  si  semel  comedunt.  Cum  enim  a  jejunio  or- 
dinis  ex  professo  eximerentur,  ne  nimio  labore  de- 
bilitarentur,  incongruum  esset  credere  quod  diebus 
jejunii,  quibus  semel  comedere  licitom  est,  solis 


Aherbis  crudis,  fructibus  aut  radicibus  pascerentur, 
cum  illis  eadem  laborandi  adesset  necessitas  quae 
aliis  diebus. 

Num.  3.  Generaliter  autem  communes  hujus  do- 
mtu  cibi  sale  tantum  condiuntur.  Erat  magna  difife- 
rentia  inter  modnm  esculenta  condiendi  illis  tem- 
poribus,  et  eum  quem  nunc  ubique  servari  videmus ; 
non  enim  tunc  habebantur  species  aromatum ,  et 
butyrum  vix  erat  in  usu.  Tunc  etiam  erat ,  prout 
nunc  videmus ,  in  variis  regionibus ,  magna  circa 
rem  istam  diversitas,  secundum  consuetudines  va- 
rias  cibos  condiendi ,  ex  quarum  usu  quo  semel  na- 
tura  imbuta  est ,  nascitur  nausea  circa  cibos  aliter 
praeparatos,  et  talis  nausea  quae  vix  vinci  possit. 
Quod  in  hac  nostra  domo  experimento  non  semel 
probavimus  tempore  capituli  generalis,  cum  Patres 

B  Germani,  Itali,  Hispani,  Belgae,  Poloni,  Galli,  simul 
conveniunt ;  qui  tamen  Gallicae  consuetudini  in  hoc 
facilius  assuescunt ,  quam  aliarum  regionum.  Et  ut 
vicinius  rem  tangamus,  boni  Patres  Hispani  butyrum 
in  condimentis  vix  ferre  possunt,  piscesque  cum 
aqua ,  sale ,  herbis  et  similibus  cocti  eis  sapiunt,  sed 
cum  vino  coctos  mirantur.  Quae  hic  tantum  notamos, 
ut  advertatur  distinctionem  in  similibus  faciendam 
esse  juxta  dififerentias  temporum,  regionum  et  con- 
suetudinum.  Porro  hic  loquitur  de  communibus 
cibis ,  nec  inde  potest  concludi ,  quod  in  omnibus 
nec  oleo ,  nec  herbis  ad  condiendas  pitantias  ute- 
rentur.  Sale  tantum  utebantur  et  non  aliis  aroma- 
tum  speciebus ,  quae  tunc  rarae  erant ,  imo  forsitan 
a  splendide  et  dehcate  convivantibus  tantum  impen- 
debantur. 

Ibid.  Quinta  feria  et  solemnitatibus  capituli ,  etc 
De  pulmentis  etiam  diebus  jejunii  ministrari  solitis 
supra  fit  mentio,  et  hic  etiam  feria  quinta  aliquid 
ultra  consuetum  dari  perhibetur.  Quid  hoc  esset 
ignoramus  :  sed  certum  est  quod  ultra  consuetum 
aliquid  melioris  escae  susciperent. 

Ibid.  Paschce  tamen  et  Pentecostes,  eic.,  sine,  etc 
Illis  festivitatibus  in  domo  superiori  erant  et  diebus 
hic  notatis  inde  recedebant ,  ut  ad  domum  inferio- 
rera  redirent ,  ubi  eis  consueta  rainistrabantur ,  et 
haec  est  ratio  cur  vinum  tantum  et  nihil  aliud  reci«* 
perent  his  diebus. 


735 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


736 


4.  Herbas  crudas,  fructus  aut  radices,  cum  adsunt,  in  coeua  lantum,  vel  in  prandio,  si  semel  comedunt, 
accipiunt.  Pulmenti  vel  pitantiae  quidquid  uni  prandio  superfuerit  reddunt :  vinum  datum  non  nisi  in  pran- 
dio  vel  coena  bibunt. 

5.  Quidquid  ex  pitanliis  remanet ,  vel  pulmentis ,  quod  usui  aptum  sit ,  coquinario  redditur ,  ne  quis 
forte  non  concessam  occulte  faciat  abstinentiam. 

CAPITULUM  Lin. 

Quo  tempore  vescantur  avcnario  pane. 
A  Kalendis  Novembris  usque  ad  Pascha  avenae  vescuntur  pane.  In  Adventu  tamen  et  Quadragesima  per 
singulas  hebdomadas,  singulas  triticeas  ex  pitantia  recipiunt  tortas. 

C03fMENTARIUS. 

Num.  4.  Herbas  crudaSy  fructus  aut  radiccs^  cum  A  Capitulum  istud  relatum  habes  in  antiquis  statu- 
adsunt,  in  cama  tantum ,  vel  in  prandio  si  semel     tis,  iii  part.,  cap.  20,  n.  1. 


comedunt,  etc.  Hic  clarius  exponit  R.  P.  Guigo  qnod 
succinctius  et  ideo  obscurius  dixerat ,  cap.  33,  de 
monachis  loquens.  Hic  enim  clare  videtur  differen- 
tia  inter  res  comestibiles  quas  apud  se  servare  po- 
terant  monachi  ct  conversi  quandiu  durabant,  quas- 
que  monachi  in  cellis  sibi  parabant  et  coquebaut, 
et  pulmentum  sive  pitantiam  que  ex  coquina  illis 
ministrabatur.  Junge  hunc  locum  cum  his  quse  hic 
dicuntur ,  n.  2 ,  et  videbis  quod  eliam  diebus  jejunii 
ecclesiastici  ministraretur  eis  pulmentum  sive  pitan- 
tia ,  quacunque  specifica  die  unius  hel>domadse  eve- 
nissent ,  exceptis  tantummodo  diebus  abstinentiae 
deputatis ,  et  inde  conclude  a  fortiori  eadem  fuisse 
observata  pro  mpnachis  quse  pro  conversis. 

Ibid.  Vinum  datum  non  nisi  in  prandio ,  ctc.  Si 
licitum  illis  erat  bibere  vinum  in  coena  sicut  et  in 
prandio ,  et  lamen  semel  in  die  communiter  vinum 
reciperent ;  inde  potest  conjici  quod  vinum  eis  da- 
retur  in  ea  mensura ,  quae  utrique  refectioni  suffi- 
cerc  posset  :  et  illud  vel  non  disjunclive  sed  copu- 
laUve  accipiendum  est  ut  sensus  sit,  quod  extra 
prandium  et  coenam  vinum  non  deberent  bibere,  quod 
monachis  etiam  praescriptum  erat. 

Num.  6.  Quidquid  ex  pitantiis  remanet,  etc.,  ne 
quis  non  concessam  forte  fadat ,  etc.  Ex  hoc  loco 
apparet  quanta  et  quam  subtili  circumspectione 
vellent  primiPatres  ab  indiscretis  abstinentiis  nostros 
arcere,  nihilquein  illapartevellent  omnino  admitlere, 


Cap.  LUI.  — Num.  i.  Avenasvescuntur  pane,  etc, 
Hic  locus  fere  intolerabilem  austeritatem  soDat  his 
qui  nsum  istius  patriae  non  norunt ,  nam  in  aliis  re- 
gionibus  ubi  triticum  abundanter  crescit,  vix  tein- 
pore  famis  possunt  rustici  ex  hujusmodi  pane  com- 
edere ,  quia  non  sunt  assueti ,  et  non  habent  indu- 
striam  bene  conficiendi  paneno  ex  avena.  Sed  desi- 
nent  mirari ,  quando  scient  in  hac  regione  panem 
avense  esse  consuetum  alimentum  rusticomm,  imo 
honestorum  civium  vicorom  et  villarum  circamvi- 
cinarum ,  cui  comestioni  sunt  assueti  ab  ipso  e  eunis 
egressu,  ct  inde  fiunt  robusti  et  vegeti,  adeo  ut  pos- 
sint  vix  reperiri  in  opulentis  regionibus ,  qui  sanios 
-g  et  diutius  vivant,  et  quorum  proles  magis  multipli- 
cetur.  Unde  iste  usus  comedendi  panem  aven»? 
Quia  triticum  valdc  rarum  est  in  istis  rupibosy  qnod 
rustici  servant  ad  ofifas  aliquando  componendas, 
avena  vero  pro  conficiendo  pane  utuntur,  quae  satis 
abunde  in  istis  montibus  crescit,  etpraecellit  avenis 
quae  alibi  crescunt.  Insuper  necessitas,  onmium  ma- 
gistra,  eos  docuit  qualiter  panem  satis  bonum  inde 
conficerent;  nam  priusquam  ad  molam  deferant, 
avenam  siccant  in  clibano  tepido ,  unde  fit  ut  per- 
fecte  molatur  et  extrahatur  candidissima  fiariiia,  qua 
postea  panem  conficiunt.  Talis  est  communis  panis 
patriae.  Non  ergo  tantopere  mirandum  est  si  fra- 
trcs  conversi ,  qui  pro  maxima  parte  erant  ex  ineo- 
lispatriae,  ut  jam  ,  cap.  45,  notavimus,  iunc  per 


quod  obedientiac,  directioni  et  discretioni  non  plene     quinque  menses  vescerentur  pane  avenario,  eom 


subjacerct,  tanli  roomenti  erat  apud  illos ,  solitaria* 
et  Carthusianae  vilae  professores  a  voluntariis  ct  ar- 
bitrariis  exercitationibus  repellere ,  ne  capul  aut 
corpus  sibi  laederent ,  el  pro  obedientia,  sub  absli- 
nentiarum  praetextu,  singularitatem,  privatum  amo- 
rem ,  sublilem  vani!alem  ct  in  suo  sensu  perlinaciam, 
quae  revera  sunt  vitae  solitarise  carcinomata,  substi- 
tuerent  ct  euutrirent. 

Yolunt  ergo  quolidie  omnia  reddi  coquinario  ,  ut 
videlicet  scirent  an  convenientcr  ex  pulmentis  aut 
pitanliis  quisque  comedissct,  statimque  exigi  posset 
ratio  a  reddente  pitantiaro,  qua  de  causa  non  com- 
edisset,  an  aegrotaret ,  alque  de  hac  re  statim  posset 
superior  moneri.  Hic  locus  valde  notabilis  est ,  et 
demonslrat  cvidentcr  qualis  semper  fuerit   spiritus 


convicanei  illorum  toto  anno  simili  pane  vescaniur. 
Sed  tempore  R.  Patris  Guigonis,  conversis  ex  alia 
patria  oriundis ,  qui  simili  speciei  panis  non  eranl 
assueti  nec  poterant  assuescere ,  dabatur  ex  eodem 
pane  quo  monachi  alebantur. 

In  Adventu,  etc,  singulas  triticeas  ex  pUantia 
recipiunt ,  clc.  Multum  errarent  qui  ex  hoc  loeo 
crederent  his  anni  temporibus  tortam  panis  triticei 
pro  tota  matcria  pitanliae  singulis  hebdomadibus 
fuisse  tantum  singulis  ministratam ,  ex  supradiclis 
enim  apparet  quod  ministraretur  illis  pulmentum  sive 
pitantia ;  sed  sensus  est  quod  in  Adventu  et  Quadra- 
gesima  panis  triticeus  eis  daretur  quasi  pro  au- 
gmento  pitantiae,  et  prima  die  hebdomadae  recipien- 
do  pitantiam  pro  prandio ,  simul  reciperent  et  toriam 


ordinis  circa  abstinentias  et  alias  exercitationes,  D  illam  triticeam  pro  tota  hebdomada.  Ad  cujus  rei 
quas  ex  professo  notat  R.  P.  Guigo ,  capite  35,  no-  memoriam  adhuc  apud  nos  servatur  in  plerisque 
strae  inslitutionis  non  esse.  domibus  ordinis,  ut  tempore  Adventus  et  Quadrage- 


737  CONSUETUDINES.  738 

CAPITULUM    LIV. 
Le  minutione  eorum, 

1.  Quater  ia  annomiDuuntur,  circaKalendas  Maii,eirca  Idus  Julii,  circaKalendas  Octobris,  circa  Kalendas 
Februarii.  Minutis  tribus  diebus  pifantia  roane,  vinum  autem  bisdalur.Duobus  prioribusdiebus,  tria^  si  adsunt, 
ova  adduntur  coens. 

2.  Si  sitierint  post  prandium,  vinum  bibunt,  non  tamen  in  alterius  cella.  Hoc  cnim   nequaquam  conce- 

ditur,  ut  quilibet  in  cujuslibet  cella  quidquam  vel  bibat  vel  comedat.  A  laboribus  vacant,  ad.Icctos  redeunt, 

a  post  prandium  usque  ad  vesperas  colloqnium  de  bonis  faciunt.    Qui  vero  non  minuitur  eamdem  quam 

minuti  compellitur  accipere  refectionem. 

CAPITULUM  LV. 

Desilentioad  prandium. 

i .  Edentes,  ubicunque  sint,  silentium  tenent ;  quod  licet  et  prius,  tamen  post  ezemplum  reverendissi- 
morum  ac  Deo  dilectorum  Cisterciensium  [al.  Deo  dilectissimorum  Cistellensium]  mouachorum ,  quos  et 
roligione  et  numero  in  brevi  multum  crevissegaudemus,  perfectius  custodimus.  Ipsorum  enim  laici  sive 
monachi  non  loquuntur  in  prandio. 

2.  Nostri  etiam,  in  quacunque  obedientia    constituti,   cum  aiterius  obedientis  fratribus  loqui  non 

habent. 

CAPITULUM  LVI. 

Quid  agendum  Ht  in  periculis, 

Si  alicubi  vel  morbi  subitanei,  vel  ignis,  vel  alicvyus  talis  periculi  necessitas  ingrucrit,  soluto  silen- 

tio,  qui  priuspotest  succurrit. 

CAPITULUM  LVU. 

De  vestitu  fratrum  et  utensilibus  cella. 
1.  Ad  vestitum  habent  tunicas  tres,  caligarum  paria  tria,   pedulium    duo,   solutares  noctumos  et 

COMMENTARIUS. 
sime  ministretur  fratribus  feria  secunda  in  prandio  A  nemexjusta  causa  abiit,et  esset  aliquid  singulare» 

placentula  triticea  ,   modico  oleo   et  sale    mista,  quod  nec  ab  aliis  servatur  nec  servari  posset,  sic 

dc  qua  comedere  possunt  per  totam  hebdomadam,  enimjuxta  hic  expressa  compclluntur  eamdemquam 

oam  illamapudse  servant  sicut  et  panem.  Ex  istis  alii  accipere  .refectionem.  Credo  etiam  S.  Patrem 

tortis  pluries  comedimus.  Brunonem,  virum  SBque  sanctitate  ac  prudentia  et 

Idem  relatum  habes  in  antiquis  statutis,  part.  iii,  doctrina  prseditum,  hunc  spiritum  et  agendi  modum 

cap.  20,  num.  12.  successoribus  suis  insinuasse  hac  maxime  de  causa, 

Cap.  LIV.^Num.  i.Qtia/erinanfU),  etc.  Quin-  quia  sciebat    spiritum  sanct®    libertatis    solitariis 

quiea  minuet>antur  monachi,   conversi  quater  tan-  bene  dirigendisessenecessarium  nt  in  scrupulos  et 

tnm,  ea  forsitan  ratione,  quia  per  laborem  violen-  animi  anxietates  non  decidant,  ab  obsUnatione  in 

tum  se  facilius  ab  humoribus  superfluis  vacuabant.  suo  sensu  servantur,  et  ab  his  rebus,  quae  occultam 

Hic  vero  exprimuntur  subsidia  corporalia  et  recrea-  eomplacentiam  moverc  aut  nutrire  possunt,  remo- 

tiones,  quae  illis  concedebantur,  eis  non  absimiles  veantur. 

quas  monachis  concessas  fuisse  vidimus,  cap.  39.  Cap.  LV.  — Num.  i.  Edentes.,.  sHentium  tenent. 

Num.  2.  Qui  vero  non  minuitur  eamdem  quam  Ecce  qualis  est  lex  silentii  ab  eis  servandi  inmensa, 
minuticompellitur,  etc.  Ex  hoc  loco  evidenter  appa-  n  sed  id  non  spectat  ad  alia  tempora  et  exercitia,   in 

ret  quantum  mens  primorum  Patrum,  et  spiritus  quibus  silentio  illos  non  sic  astringi  perspicuum 

instituti  nostri  distet  a  scrupulosa  et  obstinata  au-  est. 

steritatum    corporalium    interpretatione,  a  spiritu  Ibid.  Quod  licet  et  prius,  tamen  post  exemplum^ 

coactionis,  et  singularitatis,  et  e  contra  velit  a  no-  etc.  Hoc  exemplo  vult  incitare  fratres  conversos  ad 

bis  observari  piam  et  discretam  spiritus  libertatem,  strictius  servandum  quod  jam  abipsis  exordinia  in- 

animi  flexibilitatem,  et  singularitatum,  etiam  in  re-  stituto  servabalur 

bus  bonis,  eliminationem.  Ecce  enim  hic  videmus  Num.  2.  Nostri  etiam  in  quacunque  obedientia 

fratrem  conversum  bene  valentem  non  minutum,  constituti,  cum  alterius  obedieniiof  fratribus,  etc. 

nec  ideo  istis  subsidiis  et  recreationibus  indigentem.  Sed  inter  se  dum  simul  laborant  in  eadem  obedien- 

At  nihilominus  boni  Patres  volunt,  imo  si  recuset,  tia  loqui  possunt,  ut  ex  capitulis  44  et  45,  et  aliia 

compellunt  illum  ad  utendum  iisdem  beneficiis  qui-  locis  evidens  est. 

bus  alii  utuntur.  Quare  hoc  ?  nisi  ut  doceant  nos,  ut  Idem  refertur  in  statutis  antiquis,  part.  ni,  cap. 

diximus,  qualiter    priores   Carthusianos   solitarios  3,  num.  8  et  3. 

dirigere  debeant,  et  qualitcr  monachi   Carthusiani  Cap.  LVI.  —  Idem  refertur  in  antiquis  statutis, 

sinere  debeant  se  a  superioribus  dirigi  ?  Inde  non  m  part.,  cap.  22,  num.  1. 

est  mirandum  si  prudentes  superiores  nunc  aliquan-  ^  Cap.  LVII.  —  Num.  3.  /n  superiori  dormitorio, 

do  negent  quibusdam  monaehis  licentiam  servandi  etc.  Cellas  siagulaa  distinctas  habuisse  tunc  fratres 

abatinentiam  in  pane  et  aquai  quia  id  in  dissuetudi-  conversos  ex  ipso  titulo  liquet.  At  nihilominus  dor- 


739  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  Y.  740 

diurnos,  pelliciam,   pelles,  mantellum,   caputium,  mitanas  [al.   mitaneas]  laneas  duas,   lumbaria  duo, 
cingula  duo»  sotulares  eorum  de  bovina  pelle  fiunt. 

2.  A  Kalendis  Novembris  unam  tunicam  veterem  reddunt ,  unamque  novam  acdpiunt  :  aimiliter 
par  caligarum  reddunt ,  et  par  caligarum  parque  pedulium  sumunt.  Pelles  et  pellicias  accipiant  veteres, 
eas  videlicet  quas  reddunt  monachi ,  cum  novas  accipiuut.  Habent  adhuc  ad  lectum  paleam,  filtmm,  pul- 
vinar,  cotum. 

3.  A  Pascha  usque  ad  festum  S.  Michaelis  a  prima  usque  ad  completorinm  noctumis  sotularibus 
non  utuntur.  In  superiori  etiam  dormitorio  communes  lectos ,  pellicias ,  sotularesque  noctumoa  ha- 
bent.  In  omnibus  hujusmodi  aliud  nihil  curatur,  nisi  ut  frigus  arceatur  et  nuditas  tegatur.  Nam 
et  ligaturas  sotularium  et  rcnum  cingula  de  cruda  gerunt  canabe  lumbariaque  ipsa  canabina  sunt.  Adeo  non 
quid  vanitas  aut  voluptas,  sed  quod  [al.  quid.]  sola  necessitas  aut  utilitas  postulet  cogitatur. 

4.  Habent  et  scutellas  duas  ad  cibos,  ad  panem  unam  mantilis  loco ,  ad  munditias  unam  graBdiorem, 
juslam,  scyphum,  salariam,  cochlear  et  cultellum,  vas  aquarium,  ferramenta  etiam,  securim  ,  fossoriom, 
dolabrum,  subulam,  falciculam,  acus  duas,  filum  forfices  terebrum.  Haec  quicunque  legerit  riderevd 
reprehendere  non  festinet,  nisi  prius  vitam  hujusmodiin  tali  solitudine  et  intertanta  duxerit  frigora. 

CAPITULUM  LVIU. 

Qtu)d  loguendi  cum  extraneis  licentiam  non  quwrunt. 

1.  CoUoquendi  simul  cum  his  qui  domus  hujus  non  sunt  licentiam  non  quHerunt,  nec  [al.  ne.]  cum  ger- 
mano  quidem. 

2.  Nihil  omnino,  nisi  cum  licentia  apud  se  tenent. 

3.  Accusati,  sine  mora  prostrati  veniam  petunt.  Reprehensorem  in  eadem  die  non  reprchendant. 

CAPITULUM  LIX. 
Quod  fiat  de  re  alicui  nostrum  missa. 
Si  alicui  nostrum  sive  laico  sive  monacho,  ab  aliquo,  vel  amico    vel  propinquo,  vel  vestis  vel  aliquid 
hujusmodi  missum  fuerit,  non  ei  sed  alii  potius  datur,  ne  quasi  proprium  habere  videatur. 

COMMENTARIUS. 
mitorium  erat  in  superiori  domo,  id  est  ampla  ca- A  nonsunt  licentiamnon  qtuBvuntfnec  cum^eicAdm. 

mera  separatis  ab  invicem  lectulis  repleta,  ad  quam  jam  dixit  pro   monachis   R.  P.  Guigo,  cap.  3.   Ad 

divertebant  fratres  a  domo  inferiori  ad  superiorem  conversum  non  pertinet  quaerere  licentiam  sicut  nec 

diebus  festis  ascendentes.  Impossibile  enim  erat  ut  ad  monachum,  ut  loquatur  etiam  cum  germano  fra- 

duplices  cellas  singuli  haberent,  unam  in  inferiori,  tre  ;  sed  nihilominus  tum  germanus  frater,  tum  alii 

et  alteram  in  superiori  domo.  Per  communes  lectos  possunt  licentiam  illam  petere  a  praesidente   et  ob- 

intelligit,  qui  occupabantur  a  singulis  fratribus  prout  tinere,  prout  ex  cap.  10  et30  evidenter  conslat.Non 

occurrebat,  ita  ut  alicui'  singulari  proprius  non  absi-  sic  de  his  qui  domus  sunt :  nam  licentiam  petere 

gnaretur,  qui  eo  absente  ab  alio  non  posset  occu-  cum  his  colloquendi,  nec  hic  nec  alibi  prohibitom 

pari.  esse  comperimus. 

Num.  3.  /n  omnibus  hujusmodi  aliud  nihilcura'  Num.3.  Accusati  sinemora,  etc.  Reprehentorem, 

tur  nisi  ut  frigus,  etc.  Hic  haberent  judiciumcontra  etc.   Hic  formam  habemus  mortificationis  intimae, 

se  conscriptum  qui  apud  nos  vellent  sive  in  panno  quam  profitebantur  primi  Patres  nostri,  in  qaa  ser- 

quo  vestes  componuntur,  sive  in  ipsa  vestis  compo-  vanda  modum  non   apponebant  sicut  in  austeritati- 

sitione  aliquid  curiose  quaerere,  quod  nitorem  saecu-  bus  corporalibus  illos  studiose  apposuisse  constat, 
larem  redoleret.  Sed,  ut  prudenter  statim   subdit  -n  sed  volebant  amori  privato  in  excusationibus  nun- 

R.  P.  Guigo,  si  eliminandae  sunt  a  nostris  vestibus  tium  absolute  remitti.  Quod  certe  genus  mortifica- 

vanitas  et  voluptas,  necessitas  aut  utilitas  non  sunt  tionis  omnes  austeritates  corporales  longe  superat, 

repudiandae,  et  ad  studium  conversionis  morum ,  de  qua  votum 

Num.  4.  Hagc  quicunque  legerit^  etc.  Hic  repetit  emittimus,  spectat,  sicque  ad  medullam  veras  morti- 

circa  fratres  quod  jam  dixerat  circa  monachos,  cap.  ficationis  et  sui  ipsius  abnegationis  in  homine  inte- 

28.    Sciebat  enim   vir  sanctus   roundum   abundare  riori,  ubi  Deus  invenitur,  nos  aspirare  debere  exem- 

censoribus  indiscretis,  qui  seipsos  negligentes,  judi-  plo  illo  docebant,  quod  in  prologo  modemormn 

ciis  nihilominus,  censuris,  atque   factis  aliorum  in-  stalutorum,  ubi  de  Deo   in  interiori  homine  quae- 

discriminatim  arguendis,  fere   totum   vitae  tempus  rendo  agitur,  diserte  explicalur. 

impendunt,  et  ne  inde  nostri   ad  scrupulos   move-  Idem  relatum  invcnies  in  antiquis  stalutis,  part. 

rentur  praevenit  cos,  et  ita  hic  ex  professo  loquitur.  iii,  cap.  3,  num.  4.  Item  cap.  23,  num.  5,  itemque 

Totum  hoc  capitulum  relatum  habes   in  antiquis  cap.  12  ii  partis,  num.  13. 

Statutis,  part.  in.  cap.  23,  n.  1,  4  et  5.  Cap.  LIX.  ^  Non  eised  alii  potius  datur,  ete. 

Cap.  LYIU.—  Num.  1.  Cumhisqui  domus  hujus  Inde  apparet  quam  stricte  vellent omnem  proprie- 


741 


CONSUETUDINES. 


742 


CAPITULUM  LX. 

Quid  de  re  inventa  faciendum  sit, 

1 .  Si  intra  [aL  infra]  terminos  nostros  aliquid  inventum  fuerit,  ei  prolinus  cujus  esl,  si  adest,  sin  aulem, 
procuratori  reddilur.  Si  autem  exlra  terminos  aliquid  a  nostris  inventum  fuerit,  fratribus,  aut  suo  domino 
statim,  si  fieri  potest,  redditur,  aut  ei,  per  quem  melius  et  fidelius  reddi  posse  putatur,  commendatur ; 
alias  intactum  dimittitur. 

2.  Yestiti  sing^is  tunicis  et  cincti  jacent  in  cellis  et  dormitorio. 

CAPITULUM  LXI. 
De  brachis  et  parvis  pelliciis  fratrum. 
4.  Pastores  autem  habent  brachas  canabinas,   quas  tunc  induunt  cum  caseos  faciunt ;  aliter  lineis 
omnino  non  utuntur  [a/.  utimur]  vestibus,  ne  feminalibus  quidem. 

2.  Concessimus  adhuc  pastoribus  pellicias  parvulas,  quae  duabus  fere  vervecinis  pellibus  possint  fieri, 
quibus^  nisi  cum  hiematum  foras  exeunt,  non  utuntur. 
3.  Inmulgendo,  ubicunque  sin(,  semper  silentium  tenent. 

CAPITULUM  LXII. 
De  fratre  qui  sagmarios  curat. 
i.  Frater  qui  sagmarios  curat,  quando  foras  egreditur,  in   culcitra  non  jacet,  nihilque  nisi  hospitium 
quserit,  nisi  vel  prior  vel  procurator  aliquid  ei  specialiter  injunxerit. 

COMMBNTARIUS. 

tatis  speciem  a  se  excludere.  Si  autcm  quisquam  a  A  perseverantiae  totius  ordinis  in  genere/  ex  suis  sta- 
me  quaereret  in  quibus  consistere  crederem  austeri-     tntis    et     ordinationibus   capituloi^um    generalium 


tatem  primorum  Carthusianorum,  absque  ulla  haesi- 
tatione  responderem  illam  constitutam  fuisse  : 

PrimO;  in  voIu'{tatis  propriae  abnegatione,  qua- 
lem  requirit  R.  P.  Guigo  ; 

Secundo,  in  amoris  privati,  ut  ita  dicam,  suffo- 
catione,  qualem  describit  in  praecedenti  capitulo ; 

Tertio ,  in  omnis  proprietatis  abdicatione,  qua- 
lem  hic  notat ; 

Et  quarto,  in  solitudinis  devota  observantia,  cui 
adsint  studium  orationis  intimse  et  a  rerum  tempo- 
ralium  inutilibus  curis  et  concupiscentiis  elongatio, 
nam  si  illa  deficiant,  solitudo  nec  potest  esse  devota 
nec  quieta. 


debent  colligi,  quia  inde  ea  tantum  sunt  haurienda 
quae  toti  ordini  possunt  imputari,  non  autem  ex 
quarumdam  singularium  personarum  actibus. 

Hsec  quatuor  componunt  scopum,  ad  quem  tcn- 
dere  debemus,  quemque  nobis,  sicut  et  sibi  consti- 
tuerunt  S.  P.  Bruno  et  ejus  successores,  et  ad  quem 
studiorum  suorum  et  affectuum  jacula  emittebant, 
proponere  debemus.  At  cum  certum  sit  illos  ut  ho- 
mines  nihilominus  aliquando  tunc  peccasse,  non 
debemus  etiam  nunc  res  xstimare,  ac  si  possemus 
et  deberemus  esse  impeccabiles.  Si  ergo  interdum 
erramus  ut  homines,  nunquam  ab  hoc  scopo 
recedarous,  sed  semper  in  proposito  et  studio  habea- 


Ad  haec  pondera  debet  quisque  nostrum  volunta-  -q  mus  : 


tis  suae  propositum,  actus  suos  et  voluntarios  afife- 
ctus  adducere,  secundum  quod  plus  minusve  ab 
his  ponderibus  aberrabit,  secure  pronuntiare  plus 
vel  minus  ad  spiritum  nostri  instituti  et  primorum 
Patrum  vicinius  accedere  aut  longius  ab  eo  distare. 
Parum  attendendum  est  diminutioni  illi  abstinen- 
tiarum  in  pane  et  aqua,  quia  id  primi  Palres  noslri 
8ub  obedientiae  regimine  constituerunt,  et  sub  hac 
tantum  conditione  admiserunt,  ne  veluti  res  nostras 
in  istis  consistere  putaremus,  quas  fere  pro  ni- 
hilo  R.  P.  Guigonem  habuisse  constat,  ex  cap. 
35,  in  comparatione  obedientise.  Unde  ex  hac  parte 
nulla  relaxatio  potest  juste  ordini  imputari,  ut  suis 
locis  probabitur.  Nec  etiam  est  attendendum  tem- 


Primo,  abnegationem  propriae  voluntatis  ; 

Secundo»  amorem  correptionis  ac  studium  conti- 
nuae  emendationis,  per  relationem  ad  votum  con- 
versionis  morum  quod  emisimus ; 

Tertio,  abdicationem  proprictatis  ; 

Et  quarto,  observantiam  devotae  solitudinis  a  tem- 
poralium  rerum  cura  et  concupiscentia  dissitae. 

Idem  relalum  habes  in  antiquis  statutis  part.  n, 
cap.  22,  n.  ult. 

Cap.  LX. — Num.  i.Alias  intactum  dimittitur.  Hic 
apparet  quanta  puritatis  conscientiae  circumspectione 
nollent  nostri  rem  alienaro  habere,  cum  nec  in  hoc 
casu  a  suis  tangi  illam  vellent.  Et  hoc  exemplo  de- 
monstrant  quantum  a  rerum    terrenarum   concupi- 


poralium  rerum  et  curarum  augmento,  dummodo  _        ..    lu    •  j  v 

f ,         .  ,  .  .  *         r:        .  C  scentia  liben  esse  debeamus. 

mtra  metas  per  modema  statula  praenxas  et  expres-  ^      , ,  i  .       u  u      •        ... 

..      r  •    .j  .  .•     •    .  Wem  relatum  habes  m  antiqms  statutis  part.  n. 

sas  contineatur,  quia  id  temporum  rationi  et  neces-  ^  *^         » 

sitati  imputandum  est.  Et  insuper  res  ista  ad  paucos 

ofBciales  spectat,  non  ad  claustrales,   quibus  con- 

ventus  regularis  et  corpus   ordinis   conflatur.    Sed 

ex  quatuor  principiis  supra  notatis  omnia  argumen- 

ta  nostrae  singulorum  perseverentiae  in  primo  Car- 

thusiensi  instituto  debent  deduci.  Argumenta  autem 


cap.  22,  n.  2. 

Cap.  LXI.  —  Linum  distinguunt  a  canabe,  et 
primi  usum  rejiciunt,  quia  cst  delicatius.  Hic 
autem  exprimunt  quidquid  ad  frigus  arcendum,  et 
modestiam  in  opere  de  quo  agitur  aervandam  coq>- 
ducit. 


743  GUIGONIS   I  CARTHUSIiE   MAJORIS  PRIORIS  V.  7U 

2.  Nullius  nostrum  vel  verba  vcl  salutes  ad  aliquem  exteriorem,  nulliusque  exterioris  ad  aliquem  nostnim, 
nisi  priore  vei  procuratore  jubenle,  fert  aut  refert.  Saeculares  rumores  ubi  audit,  ibi  jubetur  dimitterc. 

CAPITULUM  LXUI. 

De  horto. 

Hortus  et  quae  ad  eum  pertinent  uni  deputatur  e  fratribus,   qui  de  omnibus  ad  procuratorem  recurrit, 

eique  de  cunctis  rationcm  reddit. 

CAPITULUM   LXIV. 

De  custode  pontis, 

1 .  Pontis  custos  cum  nuUo  prorsus,  nisi  specialiter  jussus,  fabulandi  licentiam  habet ;  nutibus  tantum, 
vel,  si  non  intellig^itur,  etiam  verbis  eos  qui  non  debent  iransire,  repellit.  Idipsum  servare  jubetur, 
quicunque  vices  ejus  exsequitur. 

2.  Et  omnino  quicunque  in  qaacunque  obedientia  ciuuslibet  agit  vices,  nihil  omnino  in  ea  sine  licentia 
mutare  permittitur.  In  cellis  quoque  ipsis  sivc  superius  sive  inferius,  nihii  nisi  prius  ostensum  et  ju^um 
mutari  Berive  sinitur,  ne  domus  laboriose  factae  curiositate  deteriorentur  [a/,  deterantur]  vel  destmantur. 

CAPHULUM  LXV. 
De  discipHnis  fratrum, 
i .  In  Adventu  et  Quinquagesima  per  singulas  hebdomadas  singuli  singulas  accipiunt  disciplinas. 
2.  Quod  si  domi  non  fuerint,  septies  pro  disciplina  Pater  noster  cum  veniis  dicunt. 

CAPITDLUM  LXVI. 

De  cinere. 

Cinerem  qui  adsunt  in  inferiori  capella  de  manu  procuratoris  accipiunt.   Qui  non  adsunt,    ter   Pater 

noster  cum  veniis  dicunt. 

CAPITULUM  LXVH. 

Quid  faciant  pro  missa. 
Item  ter  Pater  noster  a  Capite  jejunii  usquc  ad  Pascha,  post  nonam  prostrati  pro  missa  solvunt. 

CAPITULUM  LXVIII. 
De  Ccena  Domini. 
In  Coena  Domini,  qui  inferius  remanent,   veniunt  post  prandium  ad  coquinam ,  et  ab  eo  qui  prior  est 
ordine  lavantur  caeteris  pedes,  offerturque  singulis  vinum,  et  bibentes  recedunt. 

COMMENTARIUS. 

Idem  habetur  in  antiquis  statutis  part.  ui,  cap.  18,  A  Idem  habetur  in  antiquis  statutis  part.  m,  c^. 
n.  17 ;  cap.  3,  n.  2;  cap.  18,  n.  18.  27,  n.  1 ;  cap.  28,  n.  30. 

Cap.  LXH  -  Ex  hoc  capitulo  evidenler  apparet.  ^ap.  LXV.  -  Wem  in  antiquis  statutis.  part.  m. 
quod  supra  diximus,  sagmariorum  nomme  mulos  ^ap.i^n.l,  refertur,  et  eodem  modo  etiamQum 
signincari,  et  quantum  nostros  cavere  vellent  a  pru-     gnrvati,r 

ritu   curiose  discendi   quid  in  saeculo  agatur,  aut         ^       \^^^        ,  «>   «    r,  .        ,     •  . 

ruraoribus  publicis  altendendi.  ^ap.  LXVI.  -  Loquitur  R.  P.  Guigo  de  fem 

Idem  refertur  in  anliquis  slalutU  part.  lu,  c.  26,  ^"««»  »"•«  .9"'l™5*T.^"'.'.'^"_^!'!fl^  ^*^"' 
n.  1. 


eo  quod  ea  die  cinis  capitibus  imponatur. 


Cap  LXIIL  -  Ex  hoc  capitulo  et  aliis.   ubi  de  1''«™  "'^^''"'  "»  «"'•'l'»'^  «^*'"'^''-  '"•  "P-  *' 

rei  familiaris  administratione  agitur,  apparet  quam  ^ 

ordinatc  cuncla  disponi  et  sub  obedientiae  merito  Cap.   LXVU.  —  Hic  statuitur  pietatis  pensam, 

constitui  vellent.  quod  pro  missa  Quadragesimali  solvant,  quae  quo* 

Idem  referlur  iu  anUquis  statutis  c.  15,  part.  iii,  ^idi^  in  superiori  domo  conventualiter  celebrabatur. 

I).  1 .  Idem  refertur  in  antiquis  statutis  cap.  6,  part.  ni, 

Cap.  LXIV. —  Pons  iste  situs  est  inter  duas  prae-  g  °*  *• 

ruptas  et  excelsas  rupes  ex  parte  itineris  Gratiano-  Cap.  LXVIII.  —  Domus  inferior  non  poterat  ab 

politani,  inter  quas  prseterfluit  torrens  aquarum  ex  onmibus  deseri ;  maxima  ergo  parte  ad  domum  sa- 

montibus  et   fontibus   circumvicinis  contluentium.  periorem  ascendente,   qui  domi  remanebant  caere- 

Qui  torrens,  quando  ex  pluviarum  vel  nivium  lique-  moniam  lotionis  pedum  exsequebantur,  quamtantum 

scentium  abundantia  inflalur,  tanlo  impetu  et  boatu  hic  innuere  videtur,  adeo  succincte  de  iUa  scribit  R. 

inter  saxa  decidit  et  excurrit,  ut  fragores  tonitrui  P.  Guigo,  quod  et  in  pluribus  aliis  similiter  fecit. 

semuletur.  Offerturque  singulis  vinumj  et  bibentes  recedunt. 

In  hoc  autem  capitulo  nihil   aliud  notandum  oc-  Imitabantur  in  hoc  ritum*  qui  a  monachis  servari 

curril,  prseter  eamdcm  sUentiiet  obedientise  formam  praescribitur  supra  cap.  4,  n.  23. 

servandam;  quae  in  omnibus  per  istas  R.  P.  Gui-  Idem  refertur  in  antiquis  statutis  part.  ui,  c.  7, 

gonis  Consuetudines  assignatur.  n.  3. 


746  CONSUETUDINES.  746 

CAPITULUM  LXIX. 
De  Parasceve. 

1 .  Id  crastino,  boc  esl  in  Parasceve,  qui  ibidem,  hoc  est  inferius,  sunt,  posl  nonam,  quae  plus  ea  die 
quam  caeteris  differtur,  veniunt  ad  ecclesiam,  ibique  Pater  noster  semel  pro  Ecclesia;  semel  pro  papa, 
pro  episcopis  et  cunctis  sacris  ordinibuS;  pro  imperatore,  pro  catechumenis,  pro  cunctis  afflictionibus  et 
pericuHs,  pro  haerelicis,  pro  Judaeis,  pro  paganis,  veniis,  exceptis  Judaeis,  ad  singula  subjunclis,  dicunt. 

2.  Deinde  oblatam  a  coquinario  crucem  venerabiiiter  osculantur,  dicentes  intra  se  :  Adoramus  te^  Chri- 
ste,  et  benedicimus  tU>i,  quia  per  sanctam  crucem  tuam  redemisti  mundum,  Qui  hoc  non  scit,  dicit  se- 

mel,  Pater  noster. 

CAPITULUM  LXX. 

Quomodo  se  habeant  in  solemnitatibus. 

Omni  totius  anni  die  quo  capitulum  tenetur,  qui  sursum  non  ascendunt,  nisi  prohibuerint  obedientise, 

cellas  tenent,  et  spatium  quod  inter  Tertiam  et  Sextam  est,  orationi  impendunt. 

CAPITULUM  LXXI. 
Quid  faciant  pro  defunctis, 
Pro  recenler  defuncto  trecentas  Orationes  Dominicas  debent,  quarum  medietatem  cura  veniis  reddunt.  Et 
in  singulis  anniversariis,  novem  cum  totidem  veniis. 

CAPITULUM  LXXII. 
De  rasura  fratrum. 

1.  Quoties  monachi,  toties  raduntur  et  laici.  Sed  laici  insuper  etiam  capita  lavant.  Omnia  autem  obse- 
quia^  quamlibet  privata,  quae  sibi  ipsis  singuli  non  occurnint  aut  non  possunt  facere,  ab  aliis  humiliter  de- 
voteque  complentur  ;  ita  ut  felicem  se  putet  cui  tale  quidquam  fuerit  imperalum. 

2.  Obviantes  etiam  sibi  invicem,  amica  alacritate  et  humili  supplicatione  mutuo  locum  dantes,  aervato 
pertranseunt  siientio.  In  quo  juniores,  id  est  qui  posterius  venerunt,  satagunt  praevenire  majores. 

CAPITULUM   LXXIII. 

De  novitio  suscipiendo. 

1.  Laicis  ad  professionem  suscipiendis,  idipsum  pene  fit  quod  et  clericis,  nam  similiter  dura  proponontur 

eis  et  aspera. 

COMMENTARIUS. 

Cap.  LXIX.   —  Ibi  notantur    quaedam  publica  A  mus  omnes  in  mutuis  obsequiis  nobis  invicem  red- 

pietatis  exercitia  a  remanentibus  in  domo  inferiori  dendis. 

peragenda,  et  idem  refertur  in  antiquis  statutis,  Num.  2.  Obviantes  autem  sibi  invicemj  etc.  Hic 

part.  ui,   cap.  7,  n.  4.  videmus  quam  alienum  esset  a  spiritu  et  praxipri- 

Cap.  LXX.  —  Hic  luce  clarius   apparet  nomine  morum  Carthusianorum  iUa  vuilus  et  gestuum  as- 

solemnitatis  pium  scriptorem  intellexisse  quodlibet  peritas  quae  spiritum  melancholicum  redolet,  cum  e 

festum  capituli.  Hic  ctiam  statuitur  quahter  tempus  contra  vultum  potius  gaudii  et  piae  hilaritatis  veiint 

impendere  debent   qui  in  domo  inferiori  diebus  fes-  a  suis  in  occursu  fratrum  assumi,  et  longe  ab  illa 

tis  remanent.  ruslica  inurbanitate  distantes  exigant   comilatis  et, 

Idem  refertur  in  antiquis  statutis,  part.  iii;  cap.  8,  ut  ita  dicam,  urbanae  charitalis  praxes  a  nobis  mo- 

n.  i .  deste    servari.   Male  ergo  inteihgunt    statuta,  qui 

Cap.  LXXI.  —  Id  tantum  reddebant  pro  recenter  verbum  sanctas  msticitatis  ibi  reperientes,  putant 

defunctis  in  propria  domo,  nam  tunc  temporis  nulla  omnia  a  nobis  cum  incompta  rusticitate  esse  agen- 

flebat  mentio  fieneficiorum  pro  aliis  per  suffragia  da.  Non  sic,  amici  et  fratres  in  Christo  dilectissimi, 

reddendorum.  non  sic  rusticitas  ita  intelligenda  est,  sed  per  san- 

Veniarum  nomine  intelligimus  piam  caeremoniam  ^  ctam  rusticitatem  intelligere  d^bemus  modos  agendi 

qua  genua  ilectimus,  et  scamnum  aut  terram  oscu-  simplices,  sinceros  et  ingenuos,  qui  nos  a  mundi 

lamur.  Idem  refertur  in  antiquis  statutis,  part.  iii,  spiritu  et  vanitatibus  longe  distare  testentur,  quosque 

cap.  9,  n.  1 .  in  omnibus  servare  debemus. 

Cap.  LXXII.  —  Num.  1.  Sed  insuper  etiam  ca-  Idem  refertur  in  antiquis  statulis,  iii  parte,  cap. 

pita  lavant.  Onmium  nunc  capita  lavantur  et  ra-  ^l,  num.  1  et  4,  cap.  3,  num.  2. 

duntur.  NuUam  autem  mentionem  facit  de  barbis  CkP.  LKXUl.  —  ^um.i.  Laicisad  conversionem, 

conversorum  longioribus,  quia  tunc  fere  similes  ha-  etc.  Inde  natus  est  usus  in  ordine  vocandi  conver* 

bebant  monachi,  cum  sexies  lanlum  in  anno  rade-  sos  illos  fratres  qui  ad  clericatum  non  sunt  apti  aut 

rentur.  Praecipuam  rationem  istius  mutationis  assig-  dispositi. 

navimus  supra,  cap.  9.  Ibid.  Jdipsum  pene  fit  quodet  clerids.  Per  cleri- 

Ibid.  Omnia  autem  obsequia,  etc.  Hic  babemus  cos  R.P.  Guigo  intelligit  monachos.  Undepatet  quod 

formam  humilitatis  et  charitatis  qoam  seqai  debe-  tunc  (proat  etiamnum  aervatur)  nollum  redperent 

Patrol.  CLin.  ^^ 


747  GUIGONIS  1  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  748 

2.  Jubenlur  etiam  adversum  se  habentibus  aliquid  reconciliari.  et  in  quanla  priori  placuerit,  non  minus 
temen  quam  annua,  admilluntur  probatione,  el  ad  eorum  intcr  quos  conversali  sunt,  laicorum  scilicet,  susci- 
piunlur  teslimonium,  sicut  clerici  ad  testimonium,  monachorum. 

3.  Ea  autem  die  qua  eorum  professionem  facturus  est  aliquis,  ad  capitulum  perducitur  mooachonim,  ubi 
de  stabilitate  et  obedientia  cajterisque  necessariis  audiens,  cum  immobilis  imperterritusque  permanserit, 
rogat  aliquem  orc  proprio,  ut  suam  sibi  scribat  professionem,  in  cujus  fine  ipsemet'  manu  propria  si^um 
crucis  depingit.  Quam  cliam  manu  gcstans,  post  evangelium  et  offerendam  ad  comu  dextrum  appropinquat 
altaris,  eamque,  sicut  est  in  ejus  dextera,  diaconus,  cunctis  audientibus,  legit  ita  dicens. 

CAPITULUM   LXXIV. 
Profeisio  laici. 

1.  Ego  frater  ille,  promitto  obedientiam  et  conversionem  morum  meorum,  et  perseverantiam  omnibus 
diebus  vitx  mece,  in  hac  eremoy  coram  Deo  et  sanctis  ejus  et  reliquiis  istius  eremi  quoe  constructa  est 
ad  honorem  Dei  et  beatas  semper  virginis  Marice,  et  sancti  Joannis  Baptistas,  pw  timore  Domini  nostri 
Jesu  Christi  et  remedio  animas  mecB,  in  prcesentia  domini,  iliius,  prioris,  Quod  si  aliquo  tempore  un- 
quam  hinc  aufugere  vel  abire  tentavero,  liceat  servis  Dei  qui  hic  fuerint  me  plena  sui  juris  aucioritate 
requirerCf  et  coacte  ac  violenter  in  suum  servitium  revocare, 

2.  Post  haec  hanc  ipsam  chartam  offert  super  allare,  et  osculato  altari  incurvatur  ad  pedes  sacerdotis, 
tali  obsecratione  benedicendus  :  Salvum  fac,  Mitte  ei,  Esto  ei,  Dominus  vobiscum,  Oremus,  Domine  Jesu 
Chiistef  qui  es  via,  Requirc  supcrius. 

CAPITULUM    LXXV. 
Quomodo  se  habeat  frater  postquam  susceptus  est. 
Ab  hoc  tempore  noverit  [al,  novit]  se  nihil  omnino,  neque  baculum  quidem  quo  per  viam  gradiens  inni- 
titur,  sine  prioris  habere  licentia ;  quippe  cum  ncc  ipsemet  suus  sit.  Erga  quem  idipsum  qnod  saperius  de 
monacho  diximus,  servabitur,  ut  scilicet  pro  eo  nihil  minus  fiat,  si  intra  examinationis  tempus  accepttbili- 
ter  agens  mortuus  fuerit,  quam  si  professus  esset. 

COMMENTARIUS. 
ad  statum  monachorum  qui  ad  clericatum  non  es-  A  communiter  assignata  sit  apud  nos  his  temporibiii 

set  idoneus.  Inde  nata  esl  vetus  illa  interrogatio  quae  antequam  frater  laicus  ad  statum   conversonim  ad- 

fit  novitio  in  ordine  antetjuam  admiltatur  :  An  pos-  mittatur. 

sis    ad  sacros  ordines  ascendere  ?  Sensus  est,  an  Num.  3.  Rogat  aliquem  ore  proprio,  etc.  Id  ita 

aliquod  impedimentum  sive   corporale,  sivc  spiri-  statuitur,  quia  maxima  pars  conversorum  Carthnsue 

tuaie,  habcas;  quo  a  sacris  ordinibus  arcearis.  Om-  erat  ex  statu  mechanico  aut  rustico  oriunda  :  quam- 

nes  ergo,  R.  Patris  Guigonis  tempore,  poterant  ad  vis  postea  viri  valde  nobiles  statum  ilhmi  ex  bn- 

sacerdolium  promoveri.  Sed  quamvis  plures  sacer-  militate  et   devotione  amplexi   sint ,    qui   ordinem 

dotes  essent  in  monasterio,  certum  est  quod  non  magno  virtutum  splendore  decoraverunt. 

omnes  tunc  celebrarent,  eo  modo  ct  tempore  cele-  Idem  capitulum  refertur  in  antiquis   statutis,  m 

brare  contenti,  quse  in  primis  istarum   consuetudi-  parte,  cap.  24,  n.  i. 

num  capitulis  exprimuntur.  Cap.  LXXIV.  —  Num.  1.  Et  perseveraniiam.  Id 

Ibid.  Namsimiliter  dura  proponuntury  etc.  Pro-  squivalet  verbo  stabilitatiSy  quod  proferunt  mona- 

batio   conversorum   non  minus  severa  debet  esse  chi  in  sua   professione,  imo  aliquo  modo   supertt, 

quam  monachorum,  quia  conversi  nisi  bona  voca-  quoad  exprimendam  stabilitatem  manendiin  eodem 
tione,  id  est  coclesti,  aut  pulata  tali,  ad  monasterium  -o  loco. 

fuerint  adducti,  et  nisi  intenso  studio  suse  vocatio-  Ibid.  Quod  si  aliquo  tempore,  etc.  Ista  expressio- 

nis  officiis  adimplendis  strcnue   vacent,  per  exerci-  nis  cxtensio  fiebat,   ut  obligationem  stabiiitatis  ab 

tia  extema  quibus  dcstinali   sunt,  facilius  in  dissi-  eis  servanda^  plenius    intelligerent,  et  ex  consensa 

pationem,  deinde  in   relaxationcm   habitualcm,   et  cxpresso  in  illam  conditionem,  qua  possint  per  vim 

postmodum  in  varias  peccandi  occasiones  decidcre  ad  servitium  domus  reduci,  scirent  se  in  servitutem 

possunt,  quod  monachis  in  claustro  semper  degen-  Dci  et  ordinis  per  votum   expressum  devenisse,  et 

tibus  non  tam   facile  evenirc  potest.  conditionem   servorum   pro  Dei  amore   volnntarie 

Num.  2.  Et  in  quanta  prioriplacueritf  non,  etc.  assumpsisse.  Ex  qua  conditione  videtur  quod  non 

In  prioris  crgo  tunc  erat  arbitrio  tempus  probationis  sint   comprehensi   sub   conditione  fugitivorum,  de 

ultra  annum  et  quantum   vellet  prorogare  ;  et  de  quibus  inferius,  cap.  77. 

testimonio  a  laicis  tantuin  rccipiendo,  non  de  suffra-  Idcm  refcrtur  iii  parte   antiquorum   statntomm, 

gio  necessario  requirendo  lunc  agebatur,  de  qua  re  cap.  24,  num.  5. 

jam  quaedam  diximus  c.  37.  Indenon  est  mirandum  Cap.  LXXV.  —  Ne   baculum  quidem,  etc.  Stii^ 

si  bonis  de  causis  et  ex  rationibus  experimentalibus,  prioris  habere  licentia,  atc.  Insinuat  noyiter  profesiis 

'probatio    quinque  annonim  in    statu  donatomm  R.  Pater  Guigo  quaHs  debeat  esie  8uimeU|MorQm 


749 


CONSUETUDINES. 


750 


CAPITULUM  LXXVI. 

De  hospiiio  Fratrum  qui  foras  mittuntur, 

Cum  aliqui  foras  miltunlur  in  vicinis  monlanis,  id  est,  a  Cornelione  superius,   et  a  Bocoirone,    et  ab 

Intermontes;  et  a  Scalis,  nec  escam  a  quoquam  nec  hospitium  accipiunt,  nisi  aut  specialiter  jussi,  aut  aliqua 

incvitabili  et  inopinata  neccssitate  coacti. 

CAPITULUM  LXXVIl. 

De  fugitiviSf  sive  expulsis. 

Si  quis  habitalorum  loci  hujus  vel  aufugerit,  vel  pulsus  fuerit,  et  ductus  poenitentia  redierit,   promittens 

suarum  emendationem  perversitalum,  et  ejus  proprie  vilii  propler  quod  pulsus  fuerat  vel  aufugerat,  tractabit 

prior  causam  ejus  communi  consilio,  et  sicut  vel  fratrum  numerus  vel  domus  utilitas,  vcl  etiam  salus  ipsius 

postulare  videbitur,  faciet  ei ;  et  si  consilium  recipiendi  placuerit,  ad  probationem  humilitatis  in  ultimo 

constituetur  loco.  Sin  autem,  dabiturei  licentiaad  aliquam  aliam  religiosam  eundi  domum^  in  qua  suam 

possit  animam  salvam  facere. 

COMMENTARIUS. 

abnegatiO)  in  proprio  non  habendo  et  in  propria  vo-  A  sed  super  peccatore  gemerent,  compaterentur  et  sibi 
luntate  deserenda. 

De  licentia  autem  prioris  hic  tantum  fit  mentiO; 


quod  ad  obedientiam  refertur,  et  nihilominus  de 
paupertate  perfecte  servanda  etiam  agitur.  Ratio  est 
quialicet  votum  paupertatis  non  explicite  emitta- 
mus,  sicut  nec  votum  castitatis,  certum  est  quod 
in  voto  obedientise  contineantur  veluti  infans  in 
ulero  matris,  et  ita  semper  fuit  intellectum  in  or- 
dine.  Unde  non  est  mirum  si  R.  Pater  Guigo  obe- 
dientiam  veluti  omnium  bonorum  noslrorum  fon- 
tem  ubique  consideret  et  prsedicet,  quia  est  veluti 
mater  in  sina  habens  alia  vota  paupertatis  et  casti- 
tatis,  cunctasque  observantias  ordinis  ;  si  autem 
mater  Itedatur  aut  moriatur,  quid  de  progenie  cjus 


caverent. 

Hic  videtur  quid  tunc  fieret  ut  caulae  monasticae 
ab  infectis  ovibus  purgarentur,  ne  alias  inficerent. 
Non  specificatur  casus  pro  quo  monachus  aut  con- 
versus  potuisset  expelli,  sed  generaliler  perversita- 
tum  et  vitii  nomina  usurpantur.  Non  dicitur  etiam 
quod  fugitivos  monachos  requirerent.  Id  tamen  sub- 
audiendum  esse  videtur,  cum  in  forma  professio- 
nis  conversorum  innuatur,  quamvis  huic  inteipre- 
tationi  obstare  videantur  verba  sequentia.  Sed  omnia 
conciliabuntur,  si  fiat  distinctio  inter  fugitivum 
simpliciter,  et  fugitivum  simul  et  perversum,  et 
dicatur  primum  ad  se  etiam  coacte  revocare  po- 
tuisse,  secundum  autem  noluisse,  quia  causa  per- 


sperandum  est  ?  Haec  comparatio  si  non  plene,  certe  g  versitatis  etiam  expelli  merebatur. 


valde  convenit  sensui  R.  P.  Guigonis,  el  nostro 
instituto  exponendo,  et  recte  capiendo. 

Idem  refertur  tertia  parte  antiquorum  statutorum, 
cap.  25,  num.  I. 

Cap.  LXXVI.  —  Foras  mittuniur  :  id  est  extra 
terminos.  Hic  autem  exprimuntur  loca  in  vicinis 
montanis  aut  planis  sita,  ad  quae  communius  poterant 
mitti  conversi ;  ubi  hospitium  et  escam  a  quoquam 
recipere  prohibentur,  idque  ea  de  causa  quam  supra 
attigimus,  ne  in  familiaritatum  et  inde  in  relaxatio- 
Dum  occasiones  inciderent. 

Cap.  LXXVIL—  Vel  aufugerit  vel  pulsus  fuerit. 
Hic  expressum  habemus  modum  agendi  tunc  usita- 
tum  cum  his  qui  erant  aut  fugitivi,  aut  propter 
pravos  mores  e  monasterio  expulsi.  Non  est  autem 


Et  ductus  pa^nitentia  redierit,  Hic  non  de  coacto 
reditu  agitur,  sed  de  libero  poenitentise  ac  intirase 
conversionis  motivo  procedente. 

Promittens  suarum  emendationem  perversita-^ 
tum.  Perversitatum  nomen  in  plurali  positum  graves 
culpas  indicat,  ct  quasi  habituales  effectas,  ex  solo 
enim  peccandi  habitu,  homo  perversus  et  quasi 
moribus  depravatus  dicitur  ;  peccator  vero  tantum 
dicitur,  qui  ex  humana  infirmitate  in  peccatum  in- 
cidit,  nec  peccare  perseverat. 

Tractabit  prior  causam  ejus,  etc.  Talis  ergo  fugi- 
tivus  aut  expulsus,  etiam  sponte  reversus  et  poeni- 
tentia  ductus,  non  statim  recipiebatur;  unde  apparet 
quantum  illis  temporiDus  circumspecte  agerent  boni 
Patres,  et  cum  scrupulo  cavere   vellent  ne  ovem 


mirandum  si  in  quibuscunque  communitatibus,  etiam  ^  aliquam  morbidam  reciperent,  quae  aliis  damnum 


in   propositi  sui  nativo    fervore     constitutis,   re- 
periantur  homines  qui  in  similes  casus  decidant. 
Status  enim  monasticus,  quantumlibet  sancte  insti- 
tutus  ct  acquirendae  sanctitati  atque  conservandae 
aptissimuS;  non  potest   efficere  ut  homines  cessent 
essehomines,  cum  nec  status  apostolicus  efifecerit 
ut  Judas  non  fuerit  proditor,   ac  deinde  suiipsius 
homicida.  Cur  ergo  tam  alte  exclamant  homines  su- 
per  casu  alicujus  monachi  ?  Quia  seipsos  nesciunt, 
et  propria  opinione  csecati  seipsos  non  attendunt,  et 
quotidie  cadentes  ut  miseri  homines,adhucignorant 
quid  sit  esse  hominem.  Si  ergo  saperentet  intellige- 


inferre  posset,  bonum  conmiunitatis  praeferendo  uti- 
litatibus  privatae  personae. 

Et  sicut  vel  fralrum  numeruSj  vel  domus  utiliiaSf 
vel  etiam  salus,  etc.  Ex  fratrum  numero  gravitatem 
consilii  ex  plurium  conglobato  sensu  provenientem 
vult  expritnere  R.  P.  Guigo  ;  et  hic  varia  capita 
consideranda  seu  ponderanda  assignat,  ex  quibus 
veluti  principiis  convenientior  deduceretur  con- 
clusio,  qua  communitatis  utilitas^  et  quod  saluti 
expulsi  aut  fugitivi  magis  conveniebat  simui  con- 
cordarentur. 

Et  si  consilium  recipiendl  placuerit,  ad  probatio^ 


rent,  zelum  quidem  contra  peceatum  exercerent,  D  nemAtimifitotU^etc.Hiacapparetquodantequamad 


751 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V 
CAPITULUM    LXXVIII. 


752 


De  numero  habitatorum, 
1.  Numerus  babitatorum  hujus  eremi,  monachonim  quidem  tredecim  est,  non  quod  semper  tot   simus, 
nunc  enim  non  sumus  tot,  scd  quod  tot,  si  Deus  eos  miserit,  suscipere  instituimus.   Sed  et  si  talis   aliqms 
unus,  cujus  utilitas  el  honestas  videatur  vix  posse  recuperari,  misericordiam  postulaverit,  addetur  ct  quar- 
tus  decimus,  si  tamen  facultas  domus  tolerare  posse  putabitur. 

COMMENTARIUS. 
prislinum  stalum  expulsus  aut  fugilivus  admittere-  ^  cerate  discoios,  et  satius   esl  ut  vitiosi  intra  mo- 


tur,  fieret  probatio  humilitatis,  ut  ex  probata  humi- 
litate  veritas  conversionis  agnosceretur.  lu  qua  pro- 
batione,  adinstar  ejus  quae  fit  in  novitiis  antequam 
ad  professionem  admitlantur  faciendam,  credendum 
est  quod  si  defecissent,  ilerum  puisi  fuissent,  nec 
ad  plenam  reconciliationem  in  ordine  admissi. 

Sinautem,  dabitur  ei  licentia,  etc.Tunc  ergolici- 
tum  erat  propria  auctoritate  dare  licentiam  trans- 
cundi  ad  alium  ordinem,  quod  nunc  non  licet. 

In  hoc  capitulo  videtur  qualis  erat  tunc  politia 
roonastica,  jure  etiam  antiquo  canonico  approbata, 
qua  caulas  monasticas  primi  Patres  purgare  pote- 
rant  a  morbidis  ovibus,  reliquumque  gregem  immu- 
nem  reddere  a  tot  damnis,  vexatiouibus  et  scanda- 
lis,  ex  discolorum  tepida  aut  maia  conversatione 
provenientibus.  Ex  qua  purgatione  certum  est  disci- 
plinam  monaslicam,  et  saniorem,  et  puriorem  el 
durabiliorem  tunc  potuisse  servari  :  habebant  enim 
ad  manum  remedium  enicax,  quo  possent  malum  de 
medio  sui  auferre.  Nunc  vero  gravibus  de  causis  ad 
publicum  bonum  status  tum  ecclesiastici,  tum  ci- 
vilis,  pertinentibus,  jurisprudentia  illa  mutata  est, 
et  si  quae  ex  ovibus  ad  professionem  semel  admissis 
morbidae  aut  vitiosae  fiant,  cum  bonis  mixtas  in  ea- 
dem  caula  nunc  servare  cogimur,  resecato  illo  pri- 
stino  purgationis  remedio,  quod  tantum  ex  raris 
causis  nunc  conceditur. 

Magnam  inde  cladem  statui  monastico  evenisse  vi- 
detur.  At  majoribus  damnis  minora  postponi  debere 
justissimum  est.  Ex  multipiicatione   enim  monaste- 


B 


nasterii  septa  reclusi  comprimantur,  qnam  ut  in  li- 
bertate  positi  pristinum  vitas  austerioris  usum  per 
vitiosam  conversationem  compensare  sinantnr. 

Ad  haec  quid  respondebimus  ?  Unum  tantum  mihi 
occurrit,  salvo  meliori  judicio,  objiciendum.  Occur- 
runt  certi  casus,  in  quibus  revera  ordinibos  mo- 
naslicis  valde  compatiendum  est,  et  in  quibus  pro- 
visio  aliqua  de  convenienti  ramedio  optanda  esset ; 
et  hi  casus  ex  deceptione  procedunt,  atque  ex  saeea- 
larium  mera  culpa,  qui  ut  rebus  suis  provideant, 
infelices  monachos  facere  student.  Sunt  enim  juve- 
nes  qui  vel  a  parentibus  incitati,  vel  mera  necessi- 
tate  pressi,  yel  aliis  motivis  mere  humanis  docti, 
veniunt  ad  monasterium  absque  uUa  vocatione  e(e- 
lesti,  ubi  per  annum  novitiatus  se  cohibentes,  ac 
satis  modeste  et  religiose  viventes,  conventum  qai- 
dem  regularem,  sed  seipsos  magis  quam  alios  deci- 
piunt.  Nam  professione  emissa  seipsos  jam  ferre 
non  valentes,  quales  sint  manifestare  incipiunt,  et 
pro  zelo  semper  in  via  Dei  proficiendi,  relaxationuin 
quaerendarum  industriam  substituunt,  et  in  praxim 
reducunt :  circa  ista  damna  lugenda  et  remedia  eis 
adhibenda  dlsserere  desinamus,  sed  quod  nostrom 
est  facere  curemus. 

His  ergo  temporibus,  quibus  remedium  purgt- 
tionis  caularum  nostrarum  ablatum  est,  quid  agen- 
dum  est  ?  Si  temporibus  R.  Patris  Guigonis»  com 
remedium  in  manibus  haberent,  tam  circumspecte 
circa  receptionem  eonim  qui  volebant  fieri  Carthu- 
siani,  se  gerebant,  longe  circumspectius  et  rigidiiis 


riorum  et  religiosorum,  atque  etiam  ex  magori  faci-  ^  cum  postulantibus  nunc  agamus,  et  omni  indostria 


litate  adreligiosamprofessionem  admittendi  juvenes, 
sub  illa  fiducia  quod  si  non  religiosi  viverent, 
possent  expelli,multiplicatus  estetiam  numerusisto- 
rum  expellendonim  et  expulsorum,  qui  ad  sseculum 
reversi  Ecclesiam  et  familias  non  raro  vago,  otioso, 
et  inordinato  vivendi  modo  scandalizabant  et  per- 
turbabant.  Sensim  ergo  crescente  isto  e  monaste- 
riis  expulsorum  numero,  et  scandalo  publico  inde 
augmenta  capescente,  sensim  etiam  crevit  Ecclesiae 
attentio  ad  januam  expulsionis  occludendam. 

Si  de  hac  re  conqueramur,  respondebitur  nobis  : 
Attendite  vobiset  cauta  discussionerigorosoqueexa- 
mine  p/obate  eos  quos  ad  professionem  admittitis, 
nulla  vis  vobis  infertur  ad  recipiendos  monachos. 


Portate  ergo  quos  libere   et   volunlarie   monachos  D  damna  in  monasteriis. 


probare  satagamus,  et  scire  an  vocatione  coelesti 
attracti,  Deum  in  professione  Carthusiana  quaerere 
veniant,  et  an  dispositiones  ad  onera  ordinis  por- 
tanda  habeant. 

Porro  humanum  dicendo,  cum  Apostolo»  prq>ter 
infirmitatem  humanam,  quaestionem  istam  his  ver^ 
bis  concludamus.  Nunquam  fuit  nec  erit  congregatio 
monastica,  quantumlibet  bene  ordinata,  quse  com 
bonis  et  mediocribus  aliquos  non  habeat  qui  voca- 
tionis  suse  gratiam  ex  culpa  sua  neglexerint  vel  ami 
serint.  Ex  hoc  capite  et  alio  quod  supra  notavimus 
de  intrantibus  in  religionem  absque  vocatione  C(£- 
lesti,  et  ex  nimia  indulgentia  in  puniendis  excessi- 
bus  et  transgressionibus;  nascuntur    fere  graviora 


fecistis  ;  non  est  enim  justum  ut  pro  vestrocommodo 
respublica  detrimentum  et  Ecclesia  scandalum  cx 
tot  decucullatis  religiosis  patiantur.  Circumspecte 
agite,  cum  recipitis  novilios  ad  professionem ;  iilos 
bene  in  disciplina  regulari  educate ;  corripite,  incar- 


Cap.  LXXVIII.  —  In  isto  capitulo  nihil  praefixum 
habeiur  unde  concludi  possit  quod  mens  primoram 
Patrum  esset,  ut  singulae  domus  ordinis  admittere 
tantum  debuissent  certum  aliquem  numerum  mo- 
nachorum,  ultra  quem  non  esset  progrediendmn. 


753  CONSUETUDINES.  754 

2.  Laiconim  aatem  numenis,  qnos  conversos  vocamus,  sexdecim  stalutus  est ;  nunc  vero  plures  sunt, 
nonnulli  namque  eorum  senes  ac  debiles  erant  et  laborare  non  poterant,  et  ob  icl  alios  sumus  coacti  susci- 
pere.  Unde  pro  his  qui  nunc  fragiles  sunt,  cum  obierint,  alios  non  accipiemus. 

CAPITULUM   LXXIX. 
Qmre  iam  parvus  sit  numerus. 
i .  Hanc  autem  numeri  paucitatem  eadem  eonsideratione  delegimus  qua  nec  hospitum  equitaturas  pro- 
curamus,  nec  domum  eleemosynariam  habemus  ;  videlicet  ne  ad  majores  quam  locus  iste  patitur  expensas 
coacti  quaerere  et  vagari,  quod  horremus,  incipiamus. 

2.  Quod  si  posteri  nostri  hunc  ipsum  tam  parvum  numcnim  aliquibus  occasionibus,  quas  ignoramus, 
hoc  in  loco  sine  qua^rendi  et  vagandi  odibilibus  officiis  procurare  nequiverint,  si  nostris  voiuerint  acquies- 
cere  consiliis,  ad  eam  redibunt  quantitatem  quam  sine  prsedictis  posscnt  portare  periculis.  Nos  enim  qui 
in  praesentiarum  hic  degimus,  quamvis  pauci  simus-,  multo  pauciores  esse  mailemus  quam  ad  illa  mala, 
servato  vel  multiplicato  numero,  pervenire. 

3.  Attendentes  igitur  non  munera  que  mittuntur,  neque  enim  propter  incerta  beneficia,  oncra  certa 

quse  nec  portari  nec  deponi  sine  grandi  possint  periculo  subeunda  nobis  videntur ;  non  ergo  munera  con- 

siderantes,  eed  quid  haec  ipsa  in  qua  sumus  eremus,  sive  ex  agricultura,  sive  ex  pccorum  nulrimento  red- 

dere  possit ;  putamus  praefatum  numerum  homlnum  hic  vivere  posse,    si  tamen  humilitatis,   paupertatis, 

sobrietatis,  in  victu  et  vestitu  et  ca^teris  ad  usum  pertinentibus  rebus,  idcm  quod   hucusque  fuit  studium 

perseveret,  et  si  postremo  mundi  contemptus  et  Dei  amor,  propter  quem  ferri  et  fieri  omnia  debent,  pro- 

fectum  in  dies  accipiat. 

COMMENTARIOS. 

Expiicat  tantum  R.  Pater  Guigo  quod  apud  se  sta-  Achorum  aliquando  assurgant,  et  sic  possint  integram 

tuerat  pro  domo  Carthusia^,  concordando  numerum  observantiam  rcgularem  in  cantu  et  lectura  refccto- 

personarum  et  onera  domus   Carthusiae  cum  ejus  rii   adimplere,    quod  certe  a  parvo  numero  raro 

facultatibus,  ut  stalim  videbitur.  Sed  ista  in  anti-  potestdiscrele  exigipropterseneset  valetudinarios  : 

quis  statutis  enucleatius  expressa  reperientur.  unde  fit  ut  pondus   totius   cantus  ct  lecturarum  in 

Hoc  capitulum  relatum  habes  in  antiquis  statutis,  quatuor  aut  quinque  monachorum  hnmeros  deeidat. 

part.  n,  cap.  25,  nn.  1  et  3,  etcap.  34,part.  iii,  n.  2.  Q^a  de  causa  statuta  ordinis  ordinant  cantandum 

Cap.  LXXIX. — Hic  aperte  exprimit  R.  Pater  Guigo  esse  recto  tono  in  illis  domibus  quse  octo  monachos 

rationem  cur  habitatorum  eremi  Carthusiae  numerus  non  habent. 

ad  tredecim  aut  quatuordecim  monachos  et  sexde-  Numerus  ergo  habitatorum   in  domibus  ordinis, 

cim  conversos  fuerit  determinatus,  ne  ad  majores  Deo  ita  providente,  nonnisi  mediocris  est ;  amplis 

quam  locus  iste  patitur,  inquit,  expensas  coacti^  enim  locis  et  sumptibus  opus  est  ad  construendam 

quoerere  et  vagari,  quod  horremus,  incipiamus.  et  dotandam  domum  in  ordine,  quia  ex  Instituto 

Idipsum  repetunt  et  saepe  inculcant  tum  vetera  tum  nostro  quisque  monachorum  domuncuiam  sive  cel- 

moAIema  statuta,  et  magno  studio  semper  in  ordine  lam  ab  aliis  separatam  habere  debet,  prout  in  ciau- 

servatum  est,  ita  ut  si  omnium  domorum  ordinis  n  stris  nostris  visitur,  ad  quod  magnus  claustri  ambi- 

habitatores  in  unum  conflarentur,  bis  mille  et  quin-  tus  necessarius  est.  Insuper  sustentalio  monacho- 

genti  circiter  monachi,   mille  et  trecenti  circiter  rum  Carthusianorum  pluris  constat  quam  aliorum, 

conversi  et  donati,  ac  470  moniales  invenirentur,  quisque  enim  habere  debet  in  cellula  singularem  fo- 

qni  per  singulas  domos  distributi,  vix  ad  duodecim  cum,  supeliectilem  et  similia,  quae  alibi  in  conmiuni 

monachos  et  novem  laicos  pro   singulis  domibus  ministrantur.  Haec  autem  explicatius  annotamus  ut 

computarentur.  mens  ordinis,  prout  semper  fuit  et  est,  circa  nume- 

Domus  Carthusiae,  ut  jam  dixi,  quadraginta  quin-  rum  monachorum  evidentius  agnoscatur,  quam  hic 

que  monachos  habere  posse  censenda  est,  sed  pro  etiam  satis  explicat  piissimus  scriptor,  n.  2. 

tribus  domibus  nempe  Carthusise,  Curreriae  et  Ca-  Num.  2.  Quod  si  posteri  nostri,  etc.  Non  satiari 

lesii  reputatur.  Domus  Parisiensis  quadraginta  mo-  videtur  vir  sanctus  repetere  officia  illa  quaerendi  et 

nachos  capit,  itemque  domus  Avenionensis,  Papise,  vagandi,  quse  odibiha  nominat  ex  cordis  abundan- 

Neapolis,  aliae  etiam  quatuor  aut  quinque  ad  sum-  tia,  adeo  persuasum  habebat  id  in  horrorem  poste- 

mum  circa  amplissimas  civitates  construct^e  eum-  ris  suis  esse   vertendum,  quod  et  factum  est.  Nam 

dem  numerum  habere  possunt.   Qusedam  vero  vi-  Patres  ordinis  in  veteribus  et  novis  statutis  adhuc 

ginti  usque  ad  triginta  monachos  possunt  recipere.  severius  de  hac  re  loquuntur. 

Sed  reliquse  domus  pro  maxima  parte  fundatae  sunt  0     Mum.  3.    Attendentes  igitur  non  munera  quof 

etaedificatae  pro  tredecim  monachis,  id  est,  duode-  mittunturt  etc.  Hic  apparet  evidenter  quanta  pru- 

cim  monachis  cum  priore,  quinumerus  convenitcum  dentia  polieret  R.  P.    Guigo,  et  quam  aptus  esset 

numero  hic  a  R.  Palre  Guigone  expresso.  Reperiun-  ad  omnia  discrete  disponenda  et  praevidenda.  Reci- 

tur  tamen  non  paucae,  quae  octo,  novem  aut  decem  piebantur  quidem   tunc  munera,  nam  de  prssenti 

tantum  monachos  habent.  Sed  omnimodis  conari  loquitur,  sed  cessationem  illorum  praevidens,  onmia 

debemus  ut  ad  numerum  iUum    tredecim    mona-  disponit  ac  si  jam  cesstsaeot. 


755  GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V.  756 

CAPITULUM  LXXX. 

De  commendatione  solitarice  vitce. 

1.  Habctis,  dilectissimi,  sicut  petistis,  consuctudines  qualescunque  nostras  quoquo  modo  descriptas,  in 
quibus  mulla  vilia  sunt  et  minuta,  quac  scribi  forsitan  non  oportuerat,  nisi  quia  vestra  dilectio  connpellebtt 
nihil  judicare,  sed  cuncta  potius  parala  complecti. 

2.  Non  tamen  ita  omnia  ut  nihil  omnino  remanserit,  putamusnos  hoc  scripto  potuisse  concludere.  Sed 
faciie,  si  quid  effugit.  collocutione  pra^seuti  poterit  indicari. 

3.  De  commendationc  autem  hujus  vitae,  sohtarise  scilicet,  pene  tacuimus  a  mullis  sanctis  et  sapientibas 
et  tantae  auctoritatis,  ut  eorum  vestigia  non  simus  calcare  digni^  copiose  commendatam  scientes ,  et  vobis 
quod  seque  aut  mclius  nostis  ostendere  supcrfluum  judicantes. 

4.  Nostis  enim,  in  Veteri  et  in  Novo  maxime  Testamento,  omnia  pene  majora  et  subtiiiora  secreta,  non 
in  turbis  tumultosis,  scd  cum  soli  essent  Dei  famulis  revelata,  ipsosque  Dei  famulos,  cum  vei  subtilius  ali- 
quid  meditari)  vel  liberius  orare,  vel  a  terrenis  per  mentis  excessum  alienari  cuperent,  fere  semper  multi- 
tudinis  impedimenta  vitasse^  et  solitudinis  captasse  commoditates. 

5.  Hinc  est,  ut  aliquid  inde  tangamus,  quod  in  agrum  ad  meditandum  Isaac  egreditur  solus  {Genes, 
xxxii),  quod  ei  non  casuale,  sed  consuetudinarium  fuisse  credendum  est.  Quod  Jacob  praemissis  omnibos 
solus  remanet,  facie  ad  facicm  Deum  videt,  benedictione  simul  et  nominis  in  melius  mutatione  felix  effici- 
tur  (Cencs,  xxiv),  plus  assecutus  uno  momento  solus  quam  toto  vitae  tempore  comitatus. 

6.  Moyes  quoquC;  Elias  atque  Eliseus  solitudinem  testis  est  Scriptura  quantum  diligant;  quantumve  per 
eam  in  divinorum  secretorum  revelationibus  crescant,  quoque  modo  et  inter  homines  periclitentur  assidue 
el  a  Deo,  cum  soli  sunl,  visitentur. 

7.  Sed  et  Jeremias,  quod  et  superius  conmiemoravimus,  solus  sedet  quia  Dei  comminatione  repletus  est 
{Je7\  xv),  poscens  etiam  dari  aquam  capili  suo,  et  oculis  suis  fontem  lacrymarum,  ut  lugeat  interfectos 
populi  sui ;  locum  quoque,  ubi  se  tam  sancto  possit  in  opere  liberius  exercere,  postulat  dicens  :  Quis  dabit 

COMMENTARIUS. 

Num.  3.  Putamus  proBfatum  numerum  twminum  A  ubi  cum  magna  animi  consolatione  legi  possant. 

hic  vivere  possCf  si  tamen^  etc.  Hic  habemus  pul-  Cap.  LXXX.   —  Num.   i.  fiulta  sunt  vilia  et 

cherrimam  lectionem,  quam  ubique  in  domibus  nos-  minuia^  ctc.  De  illis  vult  loqui  quae  circa  ofiicia  su- 

tris  scriptam  legere   et  ante   oculos    habere  debe-  toris  et  pisloris,  de  brachis  fratrum,  id  est  femora- 

mus ;  ex  qua  leclione  discemus  quanam  ralione  fieri  libus,  el  similibus  dixit,  etc.  Nihil  judicare,  id  est 

possit  ut  ex  paucis  reditibus  multa   faciamus,  prout  nihil  disccrnere,  sed   indiscriminatim  cuncta  com- 

in  mullis  domibus  ordinis  videmus  et  miramur,  ma-  plecti,  qu»  optari  a  vobiscredebamus. 

xime  in  illis  quse  a  concursu  hominum  remot»  sunt.  Num.  2.  Non  tamen  ita  omniay  etc.  Id  refertur 

Unum  pro  pluribus  cxemplum  mihi  hic  referre  ad  ea  quae  diximus,  illuni  non  enucleate  omnia  sos- 

sufficiat.  Domus  quaedam  monialium  habet  sexaginta  cepisse   proferenda,  scd  eo   modo   qui  sufiiceret, 

circiter  personas  ordinis,  quibus  si  addatur  nume-  juxta  illud  Proverbii :  Intelligenti  pauca. 

rus  famulorum  et  mercenariorum  ad  rei  domesticae  Num.  3.  De  commendatione  autem  hujus  vitce, 

administrationem  necessariorum,  numerus  iste  ad  etc.  Id  relationis  habet  cum  sacris  Scripturis  ista  vi- 

septuaginta  et  amplius  extendetur.  Domus  autem  ista  tae  solitariae  commendatio,  ut  quoties  legatur,  no- 

sex  mille  libras   annui  reditus  vix   habet,  ultra  ca  vum  semper  suavitatis  gustum  in  anima  legentis  ex- 

quae  sibi  ad  usum  proprium   ex   oeconomia  agraria  ^  citet,  quamvis  illam  centies  jam  legerit.  Ibi  enim  re- 

assumit.  Quis  crederet  esse  possibile  ut  cum  tam  peritur  quaedam  styli  suavitas,  quae  sinceris  et  veluti 

parvis  reditibus  tam  ampla  familia  posset  subsistere  ?  naturalibus  argumentis  et  modis  rationem  ipsam  prae- 

Attamen  rcs  certissime  ita  se  habet.  Cenlum  domos  venit  et  convincit,  ac  tandem  suaviter  rapiens  pro- 

ordinis  in  medium  afferre  possem,  quibus  idcm  ex-  nuntiare  compellit,  virum  ccrte  fuisse  Spiritu  san- 

pcrimento  probatur  :  et  indc   gaudeo,  sed  et  gau-  cto  afflatum  qui  ista   scripsit,  cui   Scripturae  velut 

debo.  Majora  onera  domorum  ordinis  ut  plurimum  pro  lingua  materna  erant,  quique  in  coelestis  scri- 

non  ab  intrinseco  oriuntur  (nam  cum  res  ordinale  nii  atramento  calamum  intingebat.  Certum  cst  autem 

et  religiose   fmnt,  vix   credere  posscnt  saeculares  quod  de  solitudine  physica  hic  agat,  id  est  de  soli- 

quam  multa  fiant  ex  paucis),  sed  ab  extrinseco  nas-  tudine  illa  quae  vere  hominem  solum,  a  sociis  sepa- 

cuntur ;  a  concursu   nempe  expensarum  fere  inevi-  ratum,   cum   solo  Deo   existentem  cfficit,  nihilque 

tabilium,  quas   temporum,  locorum,  negotiorum  et  prorsus  dicat  quod  alii  solitudinis  speciei  ulloroodo 

personarum  externarum  ratione  facere  coguntur.  Et  convenire  possit.  Res  ita  per  se  evidcns  est,  ut  su- 

inde  (it  ut  paucissimae  reperiantur  quae  intra  decem  pertluum  judiccmus  hic   per   aliquas  glossas  hujus 

annos  possent  accumulare  unde  uno  anno  subsistere  rei  veritatem  probare. 

possent,  si  reditus  annuus  totaliter  deficeret.  ^wm.l. Omnia pene qux  inhacnostrainstitutionc 

Porro  eadem  quae  hic   dicit  R.   Paler  Guigo  non  ^  sunt,  optima,  quiete  et  solitudinCf  silentio  et  supe- 

tantum  referuntur  in  antiquis  statutis,  p.  ii,  cap.  25,  riomm  appetitione ,  etc.  Hic  brevissime  recenset 

num.  5.  sed  etiam  latius  expressa  sunt  in  modernis,  piissimus  scriptor  vitse  Carthusianae  principia ,  qose 


75T  CONSUETUDINES.  768 

mihi  diversorium  tdatorum  in  $olitudinef  {Jer.n.)  Tanquam  hoc  eym  in  civilate  facere  non  vaca- 
ret ;  boc  modo  indicans  quantum  \aL  quam]  impediant  socii  gratiam  lacrymarum,  Qui  etiam  cum  dixisseta 
Bonum  est  prasstolari  cum  silentio  salutare  Dei  {Thren,  iii) ;  cui  negotio  maximum  praestat  solitudo  suffra- 
-gium  ;  addidissetque  :  Bonum  estviro  cum  portaverit  jugum  ab  adolescentia  sua,  ubi  nos  plurimum  consola- 
tur,  qui  propositum  istudpene  omnes  a  juventute  subivimus  ;  adjecit  etait :  Sedebit  solitarius  et  tacebit^  quia 
levabit  se  supra  se,  omnia  pene  quas  in  hac  nostra  institutione  sunt  optima,  quiete  et  solitudme,  silentio 
et  superiorum  appelitione  significans. 

8.  Quae  studia  suos  alumnos  quales  efficiant  postea  manifestat  dicens  :  Dabit  percutienti  se  maxillam, 
satwabitur  opprobriis^  quorum  in  aitero  palientia  siimma,  in  altero  perfccta  refulget  humilitas. 

9.  Joannes  quoque  Baptista,  quo  inter  natos  mulierum,  juxta  Salvatoris  praeconium,  major  nemo  «wr- 
rexit  (Matth.  xi),  quid  solitudo  securitatis  quidve  utilitatis  afferat  evidenter  ostendit ;  qui  ncc  divinis  ora- 
culis  quibus  pnedictum  fuerat  quod  ab  utero  Spiritu  sancto  replelus  {Luc.  i),  in  spiritu  et  virtute  Eliae 
Christum  forel  Dominum  praeventurus,  nec  mirabili  nalivitate,  nec  parenlum  sanctitate  securus,  frequen- 
tiam  hominum  fugiens  tanquam  periculosam,  deserta  solitudinis  tanquam  tuta  delcgit,  tandiu  pericula 
mortemque  nescicns,  quandiu  eremum  solus  incoluit,  ubi  quid  virtutis  lucratus  quidve  sit  roerili  Christi 
baptismus  et  pro  juslitia  mors  suscepta  monstravit.  Talis  enim  factus  est  in  solitudine,  ut  dignus  esset 
lavantem  omnia  Cbristum  solus  lavai  e,  et  pro  veritate  nec  carcerem  nec  mortem  declinare. 

10.  Jesus  ipse  Deus  et  Dominus,  cujus  virtus  nec  secreto  juvari,  nec  publico  poterat  impediri,  ut  suo 
tamen  nobis  consuleret  exemplo,  priusquam  praedicaret  vel  signa  faceret,  tentationibus  atque  jejuniis  quasi 
probatus  est  in  solitudine,  de  quo  Scriptura  refert  quod,  relictis  turbis  discipulorum,  in  montem  solus 
ascenderet  orare  {Matth,  xiv).  Qui  et  immincntis  jam  tempore  passionis  apostolos  reliquit  solus  exora- 
turus,  isto  vel  maxime  insinuans  exemplo  quantum  solitudo  prosit  orationi,  quando  comitibus,  licet  apo- 
stolis,  non  vult  mistus  orare. 

11.  Jam  vos  ipsi,  sancti  ac  venerabiles  Patrcs  Paulus,  Antooius,  Hilarion,  Benedictus  et  cseteri  nobis 
innumerabiles  quantum  in  soliludine  mente  profeccrint,  per  vos  considerate,  et  probabitis  suavitates  psal. 
modiarum,  studia  iectionum,  fervores  orationum,  subtilitates  meditationum,  excessus  conlemplationumi 
baptismata  lacrymanim,  nuHa  re  magis  quam  solitudine  posse  juvari. 

12.  Non  autem  haec  vobis  pauca  quae  diximus  sufficiant  exempla,  ad  suscepti  laudem  propositi ;  sed  ipsi 
potius  vobis  plura  coacervate,  vel  de  rerum  usu  praesentium,  vel  de  sanctarum  paginis  Scripturarum  : 
quanquam  ipsum  tali  commendatione  non  egeat,  quoniam  et  sua  raritate  et  suonim  sectatorum  paucitate 
sufficienter  sese  commendat.  Si  enim,  juxta  Domini  verba,  arcta  est  via  quoe  ducit  advitam,  et  pauciinveniunt 
eam  {Matih.  vii) ;  et  e  contra  ampla  est  qua:  ducit  ad  mortem,  et  mulii  vadunt  per  eam,  inter  Christianae  re- 
ligionis  instituta,  tanto  se  unum  quodque  melioris  et  sublimioris  ostendit  meriti  quanto  pauciores,  et  tanto 
minoris  et  inferioris  quanto  plures  admittit.  Bene  vos  semper  valerc  et  nostri  meminisse  optamus. 

Expliciunt  Consuetudines  D,  Guigonis  prioris  CarthusioB, 

C0M5IENTARIUS. 

8unt,  ^ui^^  a  mundanis  rebus  et  affectibus,  solitudo  ab  A  Cognovit  Dominus  qui  sunt  ejus  {II  Tim,  ii,  19), 

hominum  conversatione  et  vanitatum  visionc;  silen^  et  quos  in  ista  nostra  vocatione  Carthusiana  compre- 

Hum  a  verbis  inutilibus,  et  superiorum  appetitio,  id  hendi  velit,  nos  nescimus.  Caveamus  ergo  in  re 

est  ea  quae  sursum  sunt  quaerendo  et  sapiendo.  De  tanti  momenti  ne  nostrum  sensum  aut  affectum  se- 

caeteris  non  loquitur,  quia  quasi  accidentia  referuntur  quamur,  sed  voluntati  Dei  tantummodo  adimplendae 

ad  substantiam  propositi  Carthusiensis,  quae  est  obe-  attendentes,  illam  unice  circa  eos  qui  ad  ordinem 

dientia  in  quiete,  in  solitudine  et  in  silcntio  reddita.  veniunt  exsequi  satagamus,  ea  devote  et  sincere  ob- 

Num.  12.  Quoniamet  suararitate  etsuorum  secta-  scrvando,  et  in  spiritu  verae  charitatis  exsequendo, 

torum  paucitate  sufficienter  sese  commendat ,  etc.  ex  quibus  et  vocatio  coelestis  et  voluntas  Dei  digno- 

Ostendit  statim  R.  P.  Guigo  uiide  argumentum  istud  sci  possunt  in  hac  vita. 

aibi  sumat,  ne  aliquid  paradoxum  aut  quibusdam  Nec  nos    unquam    decipiant  argumenta  ex  illo 

injuriosum  proferre  videatur.  Ex  hoc  autem  argu-  Evangelii  loco  desumpta  :  Compelleintrare,  utim- 

mento  ad  nostnim  profectum  istas  conclusiones  de-  pleaturdomus mea {Ltu:.xiy,  3%), IdenimvocsLiionieid 

ducere  debemus.  Solius  Dei  est  facere  monachos,  et  fidem  Christianam  tantum  convenit,  quac  ad  salutem 

quoties  humano  consilio  aut  humana  industria  mo-  omnino  necessaria  est,  et  nihil  tradit  circa  mores, 

nachorum  multiplicatio    attentabitur,  miserabilium  g  quod  ab  omnibus  cum  Dei  gratia  non  possit  et  de- 

potius  personarum    quam  virorum  sanctorum  nu-  beat  adimpleri,  sed  non  vocationi  ad  statum  mona- 

merus  augebitur.  Statutonim  ergo  mentem  semper  sticum,  et  maxime  Carthusianum.  llle  siquidem  sta- 

stricte  sequamur,  tum  circa  domos  novas  non  nisi  tus  non  homines  tantum  in  fide  stabiles  requirit,  sed 

cum  magna  discretione  recipiendas,  tum  circa  sub*  eos  qui  ex  singuiari  Dei  vocatione  ad  illud  vivendi 

ditos  in  ordine  admittendos.  genas  advocentur,  quod  ad  lucendum  speciali  quo- 


759                                     GUIGONIS  I  CARTHUSLfi  MAJORIS  PRIORIS  V.  760 

dam  modo  in  Ecclesia  sna  disposuit,  et  ad  hunc  fi-  A  hoc  semper  in  mente  habentes,  nempe  quod  «i  ordo, 

nem  super  candelabnim  poni  et  accendi  voluit  :  in  Deo  ita  disponente,  ex  defectu  subditorum  deficere 

quo  Tivendi   genere  plura  occurrunt  quibus  vires  debeat,  tunc  res  absque  Dei  injuria,  absque  Ecclesis 

buman^e  impares  sunt,  et  in  actu  veluti  permancnte  scandalo  et  absque  ullo  ordinis  dedecore   eveniet, 

servari  nequeunt  absque  speciali  gratia,  quam  Dei  nam  quasi  in  proprio  lecto  cum  honore  morietar. 

vocationi  ad  statum    iUum  annexam  esse  firmiter  At  non  sic,  si  ex  incauta  et  indiscreta  subditorum 

credimus.  MuUi  quidem  ad  fidem  vocati,  pauci  vero  receptione,  illum  repleamus  hommibus ,  qni  a  Dco 

ad  Carthusiensem  ordinem  prsordinati.  ad  fidem  tantum  vocati  sunt  et  non  ad  Carthusianam 

Meminerimus  virorum  illorum  de  quibus  fit  men-  religionem.  Stragem  enim  in  ordine,  loco  boni  cer- 

tio  in  libro  primo  Machabaeorum,  cap.  v,  ubi  dum  taminis  exhibebunt,  per  relaxationes  et  affeGtanm 

quidam  volunt  fortiter  agere  et  certamen  inire,  cla-  inordinatorum  exsecutiones,  imo  per  bella  ordini  eos 

dem  multis  inferunt ;  et  pro  ratione  ibi  dicitur,  quod  cohibere  volenti  forsitan  indicta,  et  inde  eveniet  ot 

nonerant  de  semine  virorum  illorum  per  quos  salus  tandem  ordo,  cum  Dei  injuria,  cum  Ecclesiae  scan- 

facta  estin  Israel,  Idem  nobis  eventurum  lore  pro-  dalo,  et  cum  ipsius  dedecore  misere  pereat.  Indulgeri 

nuntiare  non  dubito,  si  humana  industria  Carthu-  autem  mihi  precor,  ad  exemplum  R.  Patris  Gaigo- 
sianos  monachos  facere  attentemus.                          n  nis,  si  de  hac  re  paulo  fusius  scribam. 

Novit  Deus  quandiu  subsistere  et  quo  monacho-  Ecce  habetis,  fratres  ct  amici  in  Christo  dilectis- 

rum  numero  componi  debeat  ordo  Carthusiensis.  simi,  prima  Carthusiani  propositi  instituta,  ad  qoe, 

Divinse  ergo  providentiae  rem  totam  committamus,  et  velut  ad  principia,   omnia  quse  deinceps  in  ordine 

quod  nostrum  est  tantum  facefe  religiose  studeamus,  introducta  et  ordinata  sunt. 


VITA  SANGTI  HUGONIS 

EPISCOPI  GRATIANOPOLITANI 

AUCTORE  GUIGONE  PRIORE  GARTHUSIENSI. 

(BoLLAND.,  Acta  sanct.,  April.,  t.  I,  p.  36.) 


MONITUM. 

1.  Inter  illustres  viros  qui  eximio  sanctitatis  splendore  saeculo  Christi  ix  et  xii  fioruerunt,  censeri  potest 
S.  Hugo,  episcopus  Gratianopolitanus  in  Delphinatu  superiore,  familiaris  S.  Brunoni  Carthusiae  fundatori, 
et  S.  fiemardo  abbati  Claravallensi.  Natus  est  S.  Hugo  anno  Christi  1053,  episcopus  ordinatus  anno  1090, 
cum  ferme  annorum  esset  viginti  septem,  ut  iofra  in  Yita,  numer.  5,  legitur.  Ad  Dominum  migravit  anno 
SBtatis  suae  lxxx,  consecrationis  in  episcopum  32,  Christi  1132,  iialendis  Aprilis,  sexta  ante  Dominicam 
Palmarum  feria,  uti  infra  numer.  33  leffitur.  Erat  annus  ille  bissextilis,  quo  cyclo  lunae  12,  solis  21,litteri8 
Dominicahbus  CB,  Pascha  celebratum  fuit  die  10  Aprilis.  Haec  de  ejus  setate. 

2.  Excepit  S.  Brunonem  anno  episcopatus  sui  sexto,  eumque  in  condenda  Carthusia  strenue  adjuvit; 
quo  ab  Urbano  II,  pontifice  maximo;  Romam  evocato,  Carthusiam  rexit  Lauduinus,  primus  S.  Brunonis  in 
vita  religiosa  socius.  Hoc  aliisque  duobus,  qui  pro  Carthusiae  supremo  regimine  successerant,  vita  functis, 
substitutus  est,  circa  annum  Christi  1110,  ({uintus  Carthusianorum  prior  Guigo,  mortuus  anno  37,  supra 
millesimum  centesimum ;  adeoque  superfuit  annis  soIuti  quinque  post  obitum  S.  Hugonis,  cui  sanctissuna 
semper  fuit  amicitia  conjunctus.  Qua  autem  dilectione  utrumque  amplexus  fuerit  S.  Bemardus  Claraval* 
lensis,  explicat  in  hujus  Vita  Gaufredus  roonachus  his  verbis  :  «  Cum  jam  Dei  famulus  Bemardus  aliquot 
in  Claravalle  annos  peregisset,  subiit  animum  ejus,  ut  S.  Hugonem  Gratianopolitanum  episcopum  et  Car- 
thusienses  fralres  devotionis  ^ratia  visitaret.  Quem  praedictus  episcopus  tam  gratanter  et  tam  reverenter 
suscepit,  divinam  intelligens  in  ejusdem  hospitis  visitatione  praesentiam,  ut  prostratus  solo  tenus  adoraret. 
Yidens  autem  servus  Christi  episcopuro,  aetate  grandaevum,  celebrem  opinione,  sanctitate  conspicuum,  coram 
se  procidentem,  vehementer  expavit,  ipse  quoque  pariter  corruens  ante  eum,  et  ita  demum  susccptus  in 
osculo  pacis,  hurollitatem  suaro  tanti  viri  veneratione  confusaro,  non  sine  gravi  geroitu  causabatur.  In  cujus 
pectore  singularero  oblinuit  ex  eo  tempore  locum,  ut  fierent  deinceps  duo  illi  hlii  splendoris  cor  unum  et 
aniroa  una,  et  se  invicero  fmerentur  in  Christo.  Sicut  enira  regina  Saba  de  Saloroone  testatur,  uterque  sese 
in  altero  longe  aroplius,  quam  faroa  vulgasset,  invenisse  gratulabatur.  Carthusiae  quoque  a  viro  reveren- 
dissiroo  Guigone  priore,  ct  a  cacteris  fratribus,  eodero  aftectu  et  eadem  veneratione,  susceptus  est  servus 
Christi,  exsultantibus  illis  in  gaudio,  qui  qualero  euro  per  epistolaro  prius  noverant,  talem  invenerunt  ct 
praesentem.  » 

3.  Haec  ibi.  Exsfant  inter  epislolas  S.  Bernardi  duae  ad  dictum  Guigonem  num.  11  et  12,  ex  quibus  qui- 
libel  facile  potesl  advertere  quanla  tunc  sub  dicto  Guigone  in  Carlhusia  vitae  sanctitas  et  puritas  floruerit. 
At  quanta  Guigoni  aliisque  Carthusiae  Majoris  monachis  fuerit  rerum  omnium,  pro  Ecclesiae  defensione. 


761 


TITA  S.  HUGONIS  GRATIANOPOL. 


76« 


cnm  S.  Hagone  communicatio ,  indicat  epistola  horum  omnium,  anno  1430,  ad  concilium  Jotrense  pro  ju- 
slitia  congregalum,  cum  B.  Thomas,  prior  abbaliae  S.  Victoris  Parisiensis,  esset  crudeliter  ab  impus  pro 
justitia  occisus.  Epistolse  dictae  haec  est  inscriptio  :  «  Dominis  et  Patribus  in  Christo  reverendissimis ,  ar- 
chiepiscopis,  episcopis  et  caeteris  reli^iosis  personis,  in  praescnlem  locum  defcndend»  justitiae  gratia  con- 
^re^atis,  Hugo  Ecclesiae  Gratienopohtanae  vocatus  episcopus,  et  filii  ejus,  Carthusiensium  pauperum  servus 
inutilis  GuiGO,  et  qui  secum  sunl  fralres,  agenda  cognoscere,  co^nita  virililer  adimplere,  per  Christum 
Dominum  nostrum.  »  Omittimus  illam  epistolam  recensere,  conciiio  Jotrensi  insertam ;  de  ipso  B.  Thoma 
acturi  ad  20  Augusti;  cujus  Vilam,  et  martyrium  a  se  an.  1665  editum,  nobis  obtulit  PhiUppus  Gourreau» 
dictae  abbatiae  prior. 

4.  Erat  eo  lempore,  cum  Jotrense  concilium  haberetur,  Innocentius  II  papa  in  Galhis ;  qui  ad  archiepis- 
copos  Remensem,  Rothoinagensem  el  Turonensem,  eorumque  suflFraganeos  lilteras  dedit,  atque  ad  vindi- 
candam  dicti  prioiis  necem  mcitavit.  Huic  pontifici  optime  innotucrant  Guigonis  et  aliorum  Carlhusien- 
sium  sancti  mores  atque  virtutes,  et  intima  animorum  conjunctio  cum  S.  Hugone  :  quem  anno  sui  ponti- 
iicatus  tertio  pie  ac  sanctc  mortuum,  anno  dein  pontificatus  quinto  sanctorum  catalogo  ascripsit,  in  c^bncilio 
Pisano,  anno  Christi  H34,  uliindicatin  epistola,  Pisis  scripta  x  Kalendas  Maii,  ad  Guigonem,  Carthusias 
priorem,  huic  mandans  ut  vita  ac  miracula  S.  Hugonis  diligenter  describeret.  Priorem  praecepti  apostolici 
partem  explevit  Guigo,  qua  res  gestas  S.  Hugonis  a  prima  nativitate  ad  obitum  usque  deduxit ;  alteram 
vero  partem,  quae  ejus  coruscantia  miracula  debebat  complecti,  non  atti^it ;  morbis  et  morte,  ut  remur, 
impeoitus;  anno,  ut  diximus,  1136,  vita  functus.  <  Erat  autem  Guigo  de  castro  Valentinensis  dioecesis 
(verba  sunt  Pelri  Sutoris  lib.  ii,  Vilae  Carthusianae  tract.  5,  cap.  7),  claris  ortus  parentibus,  ingenio  pr«s- 
tans,  memoria  tenax,  clarus  cloquio,  exhorlatione  efficacissimus ,  litteris  saecularibus  et  divinis  mirum  in 
modum  eruditus,  nec  minus  conversatione  quam  doctrina  venerabilis;  qui  quintus  post.  S.  Brunonem  ma- 
joris  Carthusiae  prior  effectus,  antecessores  suos  fama  et  auctoritate  longe  praecessit ,  et  rigorem  ordinis 
observavit  ad  unguem.  >  Hsec  ibi.  Habemus  hanc  Vitam  in  duobus  codicibus  antiquis  optimae  notae  in  per- 
gameno,  quam  cum  Suriana  editione  collatam  nostris  adnotationibus  illustramus.  Samdem  in  compendium 
contractam  ediderunt  Vincentius  Bellovacensis,  lib.  xxii  Speculi  historiaHs,  cap.  8 ;  Petrus  de  Natalibus, 
lib.  IV,  cap.  22;  Petrus  Dorlandus,  lib.  ii  Chronici  Garthusiensis,  c.  1 ;  Zacharias  Lippelous,  Franciscus 
Harseus,  et  passim  alii  Vitarum  hujusmodi  collectores. 

5.  Nomen.  S.  Hugonis  exstat  variis  fastis  sacris  ascriptum,  tam  manu  exaratis  quam  praelo  editis.  Ex 
his  sunt  Grevenus  et  Molanus,  in  Auctario  Usuardi ;  Maurolycus,  Galesinius,  Canisius  ;  et  ex  monasticis, 
Wion,  Menardus  Dorganius.  Bucelinus  ei  longum  encomium  texuit ;  Natalibus  canonicorum  ascripsit  Con- 
stantinus  Ghinius ;  in  Martyrologio  Gallicano  plurimum  eum  laudat  Saussaius,  cum  quibus  omnibus  ita 
celebratur  in  Martyrolo^io  Romano  :  <  Grationopoli  S.  Hugonis  episcopi,  qui  multis  annis  in  solitudine 
vitam  exegit,  et  miraculorum  gloria  clarus  migravit  ad  Dominum.  > 


EPISTOLA  INNOCENTH  U  PAP^. 


bmocBNTius  episcopus,  servos  servorum  Dei,  dile-  A  raculonim  cornscatio  (6)  qua  Deus  eum  facit  apud 


cto  filio  GuiGONi,  priori  Garthusien^i,  salutem  et 
apostolicam  benedictionem.  Divinis  respondentes 
beneficiis,  cognita  vita  ejus  et  auditis  quae  per  B. 
Hugonis  merita  fiunt  miraculis,  supernae  majestatis 
clementiam  collaudavimus,  et  archiepiscoporum, 
episcoporum  et  cardinalium  atqne  aliorum  qui  no- 
biscum  aderant,  communicato  consilio,  ipsum  inter 
sanctoset  electos  honorari  praecepimus,  et  diemejus 
assumptionis  cum  gaudio  solemniter  celebrari.  Quia 
igitur  ipsius  vita  quam  pie  duxit  in  corpore»  et  mi- 


homines  praefulgere,  tuae  roaxime  dilectioni  non  ex- 
stant  incognita,  auctoritate  B.  Petri  et  nostra  tibi 
mandamus  quatenus  ea  quae  tibi  super  hoc  nota  fue- 
rint  diligenter  describendo  posterorum  memoriae 
tradas,  ut  et  Deus  honoretur  in  sancto,  et  cierus  le- 
gens  ac  populus  audiens  gratias  agant  Domino,  at- 
que  ipsius  intercessione  peccatorum  veniam  perci- 
pere  mereantur.  Orantes  pro  vobis,  dilectos  fiiios 
nostros  Carthusienses  fratres  per  te  in  Domino 
salutamus  ac  benedicimus.  Data  Pisis  x  Kal.  Maii  (7). 


INCIPIT  VITA. 


PROLOGUS. 
Ad  pantificefn  Hamanum. 
Domino  et  patri  charissimo,  ac  reverendissimo 
sedis  apostoiicae  pontifici,  Innoce.ntio,  Carthusien- 
sium  pauperum  servus  inutilis  Guigo,  perpetuam 
salutem  et  pacem  in  Domino,  et  si  quod  apud 
Deum  tanti^potest  peccatoris  oratio. 


B  1  •  Non  pepercit  nostrae  vel  verecundiae  vel  impe- 
ritiae  apostoUtus  vestri  imperiosa  dignatio.  Sicut 
enim  huic  opusculo  praefixa;  vestrse  serenitatis  indi- 
cant  litterae,  B.  Petri  auctoritate  et  vestra  mandastis, 
ut  vitam  B.  Hugonis  Gratianopolitani  episcopi,  no- 
scendam  posteris,  scripto  commendaremus.  Roga- 
verant  quidem  idipsum  jam  pridem  complures  alii. 


(6)  Videtur  Guigo  voluisse  miracula  (ractatu  singulari     necdum  vestiginm  reperimos. 
describere,  cum  ea  in  bac  Vita  non  attingat;  sed  eorom        (7)  Anno  1134. 


763 


GUIGONIS  I  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


764 


se9  maxime  non  sperneadse  auctoritatis  Arialdus  (8)  A  infirma  mundi  elegit  Deus,  ut  confundat  fortia,  et 


et  Hugo  (9),  Mauriennensis  (10)  etGratianopolitanus 
episcopi.  E  quibus  prior,  habitu  et  vita  regularis, 
beati  viri  in  tractandis  ecclesiaslicis  rebus  per  tri- 
ginta  fere  coraes  exstitil  annos  ;  posterior  vero,  ex 
nobis  monachus,  ita  et  in  ecclesiastico  regimine  suc- 
cessil  ut  proptcr  diutumam  ac  vehementcm  infir- 
mitatem  ipsius,  in  ejus  locum,  ipso  petente  vestraque 
pietate  jubente,  priusquam  obiret  ipse ,  consecrare- 
tur.  Et  erga  eos  quidem  quos  prse  ionga  familiaritate 
vel  conviclu  latere  non  poteram,  nostra  nos  impe- 
ritia  seu  verecundia,  et  quae  forte  non  minus  impe- 
diebat  carnis  infirmitas ,  sufficienter  poterant  excu- 
sare,  ad  tantae  vero  pondus  auctoritatis,  ne  mutire 
quidam  praesumpsimus,  nc  dum   ei  non  obcdimus 


ignobilia  mundi  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  ea 
quae  uon  sunt,  ut  ea  quae  sunt  destrueret ;  ut  non 
glorielur  omnis  caro  in  conspectu  ejus  (/  Cor.  i,  26).  ■ 
Verum  quoniam  ii  qui  de  virlutibus  tractavere  san- 
ctorum,  etiam  camalesinveniuntur  non  tacuissena- 
tales,  dicamus  et  nos  breviter  quod  B.  Hugo,  natione 
Valenlinensis,  loco  juxta  Isaram  (11)  fluvium  sito,  cui 
Castrum-Novum  nomen  est,  parenles  habuit  et  se- 
cundum  saeculi  dignitatem  non  infimos,  et  (quod 
exccllit)  sanctitatis  praerogativa  conspicuos.  E  qui- 
bus  patcr,  Odilo  nomine,  praeter  alia  quamplurima, 
quoc  militari  licet  in  habitu  laudabiliter  gessit  vcl 
habuit,  vcritatis  et  castitatis  amator  exstitit.  Nam  et 
mendacia,  ingenua  mentis  afifectione,  religiosis  quam 


cui  totus   commissus   est   mundus,  cum  offendere-  g  plurimis  amplius  evitabat ;  et  licet  duas,  priore  de- 


mus  a  quo  factus  est  mundus ;  et  dum  apud  homi- 
nes  vitamus  imperitiae  confusionem ,  apud  Deum 
incurreremus  damnationem.  Obsecramus  autcm  eos 
qui  haec  legerint,  ne  tanti  sanctitatem  Patris,  nostra 
non  solum  facundia,  sed  et  cogitatione  longe  majo- 
rem  ex  ista  scriptura  metiantur,  et  maxime,  ne  pu- 
tent  nos,  ultra  quam  sua  postulant  merita,  nostris 
eum  sermonibus  efferre  potuissc.  Tantum  enim  abest 
ut  sanctitatis  illius  magnitudinem  plus  aequo  value- 
rimus,  quasi  favorabiliter,  extollere,  ut  ncc  illam 
ipsam  sanctae  conversationis  ejus  praerogativam, 
quod  sine  ficlione  dicimus,  tum  propter  impcritiam, 
tum  propter  sermonis  inopiam,  ut  erat  dignum,  po- 
tuerimus  cxplicare. 

CAPUT  PRIMUM. 

S.  Hugonis  pai'entesy  studia,  canonicatus. 

2.  Cum  ergo  praefati  Patris  sanctissimi  mores  et 
opera;  Deo  placentia,  sufficientem  scrmoni  adeoprae- 
stent  materiam  ut  non  solum  nostram,  sed  et  quo- 
rumlibet  vincant  facundiam,  carnis  ejus  taccndam 
ex  toto  duceremus  originem,  eo  quod  indifferenter 
de  bonis  bonos,  de  malis  malos,  de  bonis  malos  et 
de  malis  bonos,  pcr  divini  judicii  inscrutabilem  al- 
titudinem,  nasci  quotidie  nullus  ignorct,  nec  referat 
aliquid  qualibus  sit  ortus  quisque  parentibus,  scd 
qualibus  vixcrit  moribus,  nec  augmcnta  conferat 
mcritorum  potentia,  divitiis  et  nobililale  terrcna  cla- 
ruisse,  scd  haec  omnia   pro  Christo  contempsisse , 


funcla,  citius  fuerit  sortitus  uxores,  nullos  tamen, 
quod  his  temporibus  et  hac  temporum  Jabe  (praeser- 
tim  in  potentibus)  monstro  simile  ducitur,  pneter 
uxorios  est  expertus  amplcxus.  Idemque  ipse  aevo 
jam  gravis,  sanctissimo  monente  filio,  tanto  fervore 
contempsit  sa^culum ,  ut  senectutis  immemor  et  de- 
licatne  consuetudinis,  duras,  quas  Carthusia  propter 
verba  labiorum  Dcicustodit,  vias  aggredi  noQ  dubi- 
taverit ;  ubi  annis  fere  decem  ct  octo  in  tanta  sobrie- 
tate,  tanta  vixit  humililate,  ut  cunctis  ibidem  Dco 
famulanlibus  charus,  cunctis  haberetur  venerationa 
dignissimus.  Cui  viam  universae  camis  ingressuro 
(erat  quippe  ferme  jam  cenlenarius)  venerabiiis 
affuit  filius,  eumque  propriis  et  inunxit  et  sacra  com- 
munionc  replevit  manibus;  expletoque  condigna 
venerationc  tam  sancto  funere,  obitus  diem,  sicut  et 
matris,  eleemosynis,  quoad  vixit ,  celebrem  duxil  et 
sacrificiis. 

3.  Qu?e  videlicct  vcnerabilis  mater  ejus,  cum  post 
abscessum  viri  (praeter  quem  nullum  penitus  nove- 
rat)  vellet  ct  ipsa  cuncta  relinquere,  quia  feminarum 
religiosarum  rara  tunc  erant  monasteria,  pii  filii 
salubribus  instructa  monitis,  continentise  et  eleemo- 
synis,  orationibus  atque  jcjuniis,  ac  reliquis  sanctis 
operibus  in  domo  propria,  quod  reliquum  erat  im- 
pendit  temporis,  filios  etiam  suos,  militaribus  stre- 
nuos  actibus,  ab  immoderatis,  quantum  potcrat,  fre- 
nans  exccssibus.  Cui  decumbenti,  ea  qua  obiit  ac- 
gritudinc,  oplata  filii  adest  praesentia  ;  adoranda 
tradit  mystcria,  extrema  non  multo  post  sepulturae 
cum  videamus  etDominum  pauperibus  ortum  paren-D  solvit   obscquia,  prompta  solvens  obedicntia  quod 


tibus,  et  in  aposlolis  insigniores  sumplos  ex  pisca- 
toribus.  Unde  et  beatus  ad  Gorinthios  scribens  Pau- 
lus  :  «  Videte,  inquit,  fratres,  vocationem  veslram, 
quia  non  multi  sapientes  secundum  carncm,  non 
mulli  potentes,  non  multi  nobiles;  scd  qua;  stulta 
sunt  mundi  elegit  Deus,  ut  confundat  sapientes,  et 

(8)  Arialdus,  in  mss.  nostris  Airaldus,  et  Ailardus, 
alibi  Ayrardus ,  cx  monaclio  ct  priore  Carthusix  Por- 
tarum,  dioeccsis  Lugdunensis,  factus  cpiscopus  anno  1 1  i5, 
mortuus  an.  1107. 

(9)  llugo  II,ex  professo  Carthusiae  Majoris,  cpiscopus 
GratianopoUtanus ,  dein  an  1153  factus  archiepiscopus 
Viennensis. 

(10)  Maurienna,  vulgo  5    Joannis  de  Maurienne  ^  2id 


imperat  Deus  lege  Mosaica,  dicens :  «  Ilonora  pa- 
trem  tuum  et  matrem,  ut  sis  longaevus  super  terram 
(Exod.  XX,  12.)  »  De  qua  utique  terra  Psalmista  Do- 
mino  dicere  creditur : «  Tu  es  spes  mea,  portio  mea 
in  terra  viventium(Pja/.  cxli,  6). »  Haec  autemdicere 
fuerat  solita,  quod  dum  praegnans  suis  eum  ferret  vis- 

Arcum  fluvium  e  monte  Ciniso  defliientemf  in  ducata 
Sahaudiae,  versus  orientem.  distans  Gratianopoli  xi  M.  P., 
sed  montibus  interrupto  ilinerc. 

(11)  Supra  Valentiam  HhoJano  influit  Isara,  ad  quem 
adjacet  Castrum  Novum,  adhuc  hoc  teropore  ChdUauneuf 
dictum.  Perpcram  Wion,  in  Notis  ad  Martyrol.  Benedict. 
Valentiam  Uispanicam  assignat. 


765 


VITA  S.  HUGONIS  GRATTANOPOL. 


766 


ceribus,  visum  sibi  per  somnium  fuerit  elegantem  A  tulabundus  assensit,  tum  dilecti  comitis  gaudens  ho- 


creasse  parvulum,  quem  sistendumDeiconspectibus, 
sancti  (in  quibus  et  beatus  erat  Petrus)  deferebant 
in  coelum.  Hincfactum  est,  eadcm  adnitente,  ut  dis- 
cendis  appiicaretur  litteris ;  sperabatur  enim  (nec 
frustra)  singularis  apudDeumgratiaefuturusetmeriti. 
4.  Amavit  autem  studia  iitterarum  non  medio- 
criter ;  propter  quae  etiam  in  exteras  profectus  re- 
giones/multa  sustinuit.  Inerat  quippe  illi,  et  usque 
ad  uitimam  senectam  inesse  non  destitit,  verecunda 
sobrietas ;  quaeeum  et  inter  suos  etiam  necessariorum 
sa^pe  cogebat  ferre  inopiam,  dum  nec  amicis,  si  quid 
eum  angebat,  pudore  victus  poterat  confiteri;  quo 
quasi  freno  a  multis  comprimebatur  iliicitis.  Cum 
autem  a  scholis  reversus,  Valentiae,  ubi  majoris  ca- 


noribus,  tum  Ecclesiae  favens  profectibus,  cujus 
etiam  sacris  officiis  futurum  non  dubitabat  oppor- 
tunum.  At  vero  iUe,  repenlino  timore  concussis  ab 
imo  visceribus,  toto  reniti  corpore,  magnisque  cla- 
mare  vocibus,  at  sese  aetale,  scientia  et  poslremo 
moribus  et  vita  tantis  mysteriis  imparem  coepit  af- 
firmare,  nec  ullatenus  pati,  in  suae  salutis  periculum, 
sua  vililate  officia  veneranda  foedari.  Quam  utique 
de  se  sententiam,  profundissima  humilitale  conce- 
ptam,  usque  ad  finem  non  exuil ;  semper  enim,  in 
quantiscunque  sanctitatis  et  bonorum  profeclibus 
operum,  inutilem  se  servus  et  pontificatus  admini- 
slratione  indignum  protestari  non  erubuit,  scmper- 
que  ad  deponendum,  sicut  ex  consequentibus  lique- 


nonicus  erat  ecclesiae,  inter  saeculares  et  lubricos,  -o  bit,  paratus  fuit.  Vir  autem  profundi  consiiii,  qui 


juvenis  licet,  pudibundus  demoraretur  et  sobrius 
(slatueratenim,  sicut  ipse  dicebat,  ab  omni  deinceps 
contaminatione  immunem  se,  Deo  juvante,  servare), 
contigit  dominum  Hugonem,  Galliarum  omnium  ex 
praecepto  beatae  memoriae  Gregorii  septimi  (12)  lega- 
tum,  ad  eamdem  venire  civitatem ;  virum  scilicet  in 
ecclesiasticis  negotiis  strenuum  et  famosum,  Eccle- 
sise  Diensis  tunc  praesulem  (i3),posteaLugdunensem 
archiepiscopum.  Qui  cernens  juvenem  elegantem 
vultu,  statura  procerum,  eloquio  temperatum,  mori- 
bus  verecundum ;  edoctusque  ab  eis  qui  noverant 
cujus  esset  eruditionis  et  generis  et,  ut  erat  tam  in 
rebus  humanis  quam  divinis  ingenii  perspicacis, 
agnoscens  in  eo  magna  quaedam  futurae  probitatis  et 
sanctitatis  insignia,  hilariter  et  affabiliter  amplexatus 


praedictis  eum  concesserat  clericis,  etsi  gaudebat 
quod  in  hac  aetate  et  habitu  (erat  enim  habitu  saecu- 
laris,  et  annorum  ferme  viginli  septem)  honores  non 
modo  non  appeteret  indebitos,  sed  et  repudiaret 
oblatos,  coepit  tamen,  rationabiii  qua  pollebat  facun- 
dia  ejus  erigere  trepidationem,  solari  verecundiam, 
frangere  pertinaciam,  asserens,  in  taiibus  vel  sub- 
eundis  vel  portandis  oneribus,  non  de  sua  quemquam 
virtute,  sed  de  Dei  potius  debere  benignitate  prae- 
sumere,  a  quo  deberet  sperare  bonum  quod  deerat, 
et  ad  quem  referre  quidquid  acceperat.  Hujus  itaque 
et  caeterorum,  qui  aderanl,  virorum  gravium  conso- 
lalionibus  fractus  atque  hortatibus,  tandem  aliquando 
cessit  electioni. 
6.  Praeerat  autem  eo  tcmpore  Viennensi  Ecclesiae 


est,  rogans  ut  ad  se  veniret,  suorum  certaminum  co-     archiepiscopus,   Garmundus    nomine   (45),    quem 


mes  futurus  et  particeps.  Quibus  non  solum  adversus 
laicos,  qui  ecclesids,  decimas  ac  coemeteria  sacrilege 
detinebant,  sed  et  contra  sacerdotes,  quorum  vitam 
inhonesta  conjugia  maculabant,  Simoniacos  etiam, 
qui  cupiditate  caecati,  sacra  profanaque  miscebant, 
paucis  juvantibus,  acerrimus  insudabat.  Quod  ipse 
libenter  amplexus  est. 

CAPUT  H. 

Episcopatus  Gratianopolitanus  susceptus. 

5.  Ahquando  dehinc  temporis  exacto  spatio,  idem 
legatus  apud  Avenionem,  non  ignobilem  Provinciae 
civitatem,  grande  celebravit  concilium  (14),  in  quo 


propter  Simoniam,  cujus  sustinebat  infamiam,  sibi 
manus  imponere  non  admisit.  Cunctis  itaquC;  praeter 
episcopi,  a  non  sine  reverentia  memorando  iegato 
sumptis  ordinibus,  eodem  comitante  profectus  est, 
at  a  sedis  apostolicae  summo  consecraretur  antistite. 
Ubi  dum,  consecrationis  statutum  opperiens  diem, 
commoraretur,  in  ipsis  quodammodo  divinae  servi- 
tutis  initiis,  et  in  primis  sacrae  militiae  tirociniis, 
gravissimam  hostis  antiqui  impugnationem,  rudis 
et  talium  inexpertus ,  incurrit ;  quae  sanctam  ipsius 
animam,  usque  ad  illam  aegritudinem  qua  et  decu- 
buit  moriturus,  die  noctuque,  nunc  acrius,  nunc 
mitius,  non  destitit  excruciare.  Quia  enim  sanctae 
conversationis  et  illuslrium  operum  insignibus  me- 


multa  ad  Dei  honorem  et  Ecclesia  utililatem  praco-  d  ritis,  magnam  in  populo  Dei  famam,  magnam  fuerat 


nio  digna  palravit.  Ad  hoc  consilium,  episcopo  ca- 
rentes  et  episcopum  quaerenles ,  Gratianopolitani 
Tcnere  canonici ;  compertoque  praefatum  juvenem 
conventui  interesse  prsesenti,  pctierunt  suppliciter, 
8u£fragante  conciiio,  ab  ejus  venerabiii  patrono,  cui 
gratae  officium  societatis  exhibebat,  ut  hunc  sibi  darct 
sine  dilatione  episcopum.  Quibus  ille  protinus  gra- 

(12)  S.  Gregorius  VII,  papa,  ante  Hildebrandus  diclus, 
creatus  22  Aprilis  an.  1073,  mortuusan  1086  die  25  Maii, 
quo  inscriptus  cst  Martyrol.  Rom. 

(13)  Diensisepiscopus  crcatus  cst  Ilugo  an.  1073,  ac 
translatus  ad  arcbiepiscopatum  Lugdunensem  an.   1092. 


habiturus  et  gloriam,  ne  forsilan  extolleretur,  an- 
gelum  Salan»,  sicut  et  beatus  Apostolus,  qui  se  co- 
laphizaret,  accepit  (//  Cor.  xii,  7).  Sic  etiam  apud 
prophetam  Zachariam,  Jesu  sacerdoli  magno,  veri 
Salvatoris  mysterium  praeferenli,  Satan  stabat  a 
dextris,  ut  adversaretur  ei  {Zach.  iii,  5).  Nec  hoc 
mirandum,  cum  conditorem  et  rectorem  omnium 

Est  sita  uibs  in  meditulUo  Delphinatus,  Valentia  distans 
diei  itinere. 

(14)  Anno  1080,  in  quo,  deposito  Achardo,  Gibilinus 
factus  est  Arelatensis  archiepiscopus. 
(itf)  Guarmandus  aliis,  seditab  anno  1077  ad  1089. 


767 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


768 


Deam,  humana  carDe  vestitum,  impiis  ausibus  ten-  A 
tare  praesumpserit ;  et  postremo,  oslensis  totius 
mundi  regnis  cum  sua  gloria,  «  Haec,  inquiens;  om- 
nia  libi  dabo,  si  prostralus  adoraveris  rae  {Matth,  iv, 
9),  >  idololatrise  ctiam  scclus  persuadere  conatus 
fuerit.  Sicut  ergo  ipsi  Domino  incredibili  praesum- 
ptione  idololatriam,  sic  et  ejus  servo  suggerebat  vi- 
perea  machinatione  blasphemiam,  scilicet  ut  de  Deo, 
vel  de  his  qu%  ad  Deum  pertinent ,  aliquid  cogitaret 
indignum.  Sed  sicut  a  Domino,  sic,  eodem  juvante, 
ab  ejus  servo  viclus  et  confusus  abscessit. 

7.  Cum  igitur  impugnationem,  ut  diximus,  insu- 
spicabilcm  sensisset  hostis  antiqui,  reputans  ne  forte 
indignalus  adversum  se  fuisset  Dominus,  quod  eligen-  - 
tibus  cesserat  vel  invilus,  electioni  in  se  factae  abre- 
nuntiare  modis  omnibus  deiiberavit,  et  sacras  admi-  n 
nistraliones,  quibus  in  dies  se  magis  ac  magis 
deputabat  indignum,  nullo  pacto  contingere.  Quam 
deliberationem,  ut  putabat,  saluberrimam,  simul 
cum  ipsa  tentatione,  ab  imo  corde  lacrymis  profusis 
atque  suspiriis,  ei,  qui  se  duxerat,  festinavit  osten- 
dere.  At  ille  defectu  ejus,  et  nimio  (quanquam  a  re- 
ligione  profecto)  timore,  ex  parte  interim  rationabili 
responsione  scdato,  ad  memoratum  papam  pergere, 

et  quidquid  ejus  angebat  animum  (utpote  Christi  vi- 
cario)  totum  revelare  suasit.  Quod  cum  humiliter 
devoteque  fecisset,  tanta  consolationis  ab  ejus  ore 
sagina  perfusus  est,  tantumque  erga  se  dilectionis 
expertus  afifecturo,  ut  de  hac  ipsa,  quae  in  despera- 
tionem  eum  pene  compulerat,  tentatione  gaudere,  et 
felicioris  insuper  spei  materiam  sumere  cogeretur. 
Docuit  enim  beatus  papa,  utpote  in  rebus  his  nec 
rudis  Dcc  inexpertus,  arguere  Dominum  et  castigare 
quos  diligit,  et  omnem  filium  ilagellare  quem  recipit 
(Hehr,  xii,  6),  et  ideo  quanto  durius  cordi  ejus  im- 
posuerat  flagellum,  tanto  evidentius  paternaein  eum 
dedisse  dilectionis  indicium.  Praesensisse  etiam  jam 
jamque  diabolum  quanta  per  eum  ipse  damna  pas- 
surus,  quanta  Dei  populus  virtutis  foret  incrementa 
sumpturus,  et  idcirco  omnes  inveteratae  malignitatis 
insumere  conatus,  ut  a  sacris  eum  quoque  modo  de- 
terrere  possit  officiis,  permittente  Deo^  ad  ipsius 
quidem  ignominiam  et  poenam ,  ad  hujus  autem  co- 
ronam  et  gloriam. 

8.  Hujusmodi  sermonibus,  et  veritate  plenis  et  au- 
ctoritate  roboratis,  non  quidem  tentatione  penitus 
exstincta,  sed  tamen  consolatione  suscepta,  animae-  ^ 
quior  effectus,  consecrationem  ab  eodem  post  mo- 
dicum  suscepit  episcopalem.  Tantus  autem  et  in  ipsa 
consecratione,  et  toto  illo  quo  ibidem  demoratus  est 
tempore,  iUius  viri  tanti  amor  in  eum  ostensus  est, 
ut  patenter  oslenderetur,  divinae  in  co  graliae  ma- 
gnum  aliquod  praesensisse  praesagium.  Scd  et  comi- 
tissa  Mathildis  (16),  habitus  quidem  feminei,  sed 
animi  per  cuncla  virilis,  quae  rerum  humanarum  tu- 
mullus  atque  pericula,  instar  prophelissae  Deborae, 
prudenter  sedare  et  fortiter  noverat  tolerare,  in  suo 


Deum  venerans  famulo,  diei  coasecratioDis  ejus  ne- 
cessaria  cuncta  subministravit,  pastoralem,  quo  diu 
usus  est,  baculum  dedit,  additis  psalmorum  secun- 
dum  B.  Augustinum  Explanationibus,  cum  B.  Am- 
brosii  volumine,  cujas  est  titulus  De  officiis,  totoque 
quo  deinceps  tempore  vixit,  tanquam  verum  Dei 
famulum  sincera  devotione  specialiter  hoDoravit  et 
coluit,  sitiens  ejus  instanter  et  consiliis  instrai  et 
oratione  defcndi. 

9.  His  ita  non  solum  prospere  sed  et  religiose 
peractis,  ad  susceptam  reversus  Ecclesiam ,  invenit 
clerum  et  populum,  in  divinis  nimis  rudem  etincom- 
positum,  ct  sanctarum  observationum  in  tantum  in- 
scium,  ut  non  solum  gradus  inferioris  clerici,  sed  et 
sacerdotes  uxores  ducerent,  nuptias  publice  cclebra- 
rent,  emere  ac  vendere  sancta  non  haesitarent,  ec- 
clesias,  oblationes,  decimas  et  coemeteria  laici,  et 
eorum  ditioni  sacerdotes  subditi  possiderent ;  nsu- 
rarii  sive  fceneratores  injusta  ex  alienis  daraLnis  lucra 
coarcervarent,  nec  ob  hoc  tamen  minus  eonun  ali 
qui  vel  ecclesias  intrarent,  vel  mysteria  sacrosaDCta 
perciperent.  Adeo  erant  omnes  disciplinae  totias  ex- 
pertes.  Porro  substantia  domus  episcopalis,  dissi- 
pantibus  non  tam  episcopis  quam  tyrannis  qui  pra^- 
cesserant,  pene  fuerat  tota  consumpta  ;  unde  multas 
ibidem  etiam  necessarii  victus  inopias  per  plures  per- 
tulit  annos,  eo  quod  nec  illicitis  contractibas  (sicat 
pluribus  mos  est)  suas  indigentias  supplere  volebat, 
et  mutuare,  unde  reddcret  non  habere  se  cogltanB, 
miDime  praesumebat.  Yerum  tot  et  tanta  sascepti 
populi  vitia  vel  peccata,  quanta  vigilantia  quibusve 
praedicationiset  disciplinae  flagellis  persecutus  fuerit ; 
quos  ibidem  labores,  quos  discursus,  quasve  sollid- 
tudines  insumpserit ;  quae  jejunia,  quas  vigilias,  qoas 
psalmodias,  quos  gemitus,  quas  preces,  quosque  la- 
crymarum  imbres,  ad  propitiandum  pro  eis  Domi- 
Dura,  paterna  pro  eis  compassione  profuderit,  non 
est  nostrae  facultatis  evolvere.  Sed  nec,  quis  ex  tan- 
tis  laboribus  provcDcrit  fructus,  Dostris  exponi  verbis 
aut  potest  aut  opus  est,  cum  rerum  in  melius  mani- 
festa  mutatio  idipsum  cernentium  evidenter  ingerat 
oculis. 

CAPUT  UI. 

Monachatus  Cluniacensis  per  annum.  Prequens  in 
Carthusia  cum  S.  Brunone  et  aliis  conversatio, 
Inter  afflictiones  donum  lacrymarum, 

10.  Ipse  vero  interim,  pennatorum  in  Ezechiele 
animalium,  coram  sua  seraper  facie  gradieDtinm, 
sedulus  imitator,  sese  ante  se  ponere,  et  sua  vel  pe- 
ricula  vel  profectus  subtili  examinatione  discutere 
non  cessabat.  Contemplans  itaque  suam  velaetatem, 
vel  morum  imperfectionem  (in  quam  praecipue  usque 
ad  mortem  mentis  oculos  intentos  et  ipse  habuit  et 
alios  habere  persuasit)  et  suscepti  pondus  officii, 
necdum  duobus  post  consecrationem  expletis  aimis. 


(16)  Acta  collegit  et  edidit   Italice  Franciscus  Maria     ep.  Lucens^s,  a  nobis  edita,  ad  diem  18  Martii,  potissi< 
Florentinius.  Plurima  de  ea  dicuntur  ia  Vita  S.  Anselmi     mum  cap.  2.  % 


769 


VITA  S.  HUGONIS  GRATIANOPOL. 


770 


contemptis  omnibas,  Gass  Dei  (17)  ordinis  GIunia-A 
censis  factus  est  monacbus  :  ibi  quippe  majus  tunc 
pauperitatis  et  humilitatis  studium  visebatur.  Ubi 
sanctorum,  quonim  ibidem  aderat  copia,  vironim 
succensus  exemplis,  eosque  suis,  quanquam  novitius, 
non  minus  ipse  succendens,  annum  fecit ;  cum  cse- 
teris  bonis,  tum  praecipue  humilitate  (cujus  prse 
cnnctis  virtutibus  seetator  exstitit  indefessus)  cunctis 
amabiiis.  Ita  namque  sese  gerebat  ut  cunctorum  imi- 
tatione  pariter  et  veneratione  dignus  existeret.  Post 
hoc  cogente,  qui  se  sacraverat,  memorato  sedis  apo- 
stolics  prssule  Gregorio  septimo,  ad  episcopatum 
a  monasterio,  quo  fervens  intraverat,  ferventior  est 
reversus,  ex  unius  anni  studiis  tanta  virtutis  incre- 
menta  reportans,  quanta  de  diutum®  vitse  laboribus 
vix  assolent  multi ;  pro  claustro  circumspectionem  q 
habens  pervigilem ,  qua  non  tantum  sui  sensus  cor- 
poris,  sed  et  cognitiones  comprimeret  cordis ;  pro 
abbate  justitiam,  a  c^jus  mandatis  nec  prosperis 
unquam  potuit  nec  adversis  abduci ;  pro  congrega- 
tione  autem  religiosos  (quibus;  propter  illud  :  «  Gum 
sancto  sanctus  eris,  et  cum  viro  innocente  innocens 
eris  [//  Reg.  xxii,  %%],  >  carere  nunquam  voluit) 
socioSy  imo  totam  universaliter  Bcclesiam,  quam 
lam  sincerse  dilectionis  complectebatur  affectu,  ut 
ejus  nec  adversa  nec  prospera  inconcussis  posset 
tolerare  visceribus.  Nam  juxta  iUud  Apostoli :  •  Quis 
infirmatur,  et  ego  non  infirmor  ?  quis  scandalizatur, 
et  ego  non  uror?  t  (//  Cor,  %i,  29),  semper  Ecclesise 
et  Isetabatur  prosperis  et  torquebatur  adversis. 

li.  In  his  agebat,  et  ecce  tribus  necdum  in  epi- 
scopatu,  post  monasterii  reditum,  completis  annis,  ^ 
adest  magister  Bruno  (18),  vir  religione  scientiaque 
famosus,  honestatis  et  gravitatis  ac  totius  maturi- 
tatis  quasi  quoddam  simulacrum.  Habebat  autem 
socios  magistrum  Landuinum  (qui  post  eum  Garthu- 
sise  prior  exstitit),  duos  Stephanos,  Burgensem  et 
Diensem  (hi  S.  Rufi  (19)  canonici  fuerant,  sed  desi- 
derio  vitse  solitariae  ei,  abbate  favente,  sese  con- 
junxerant),  Hugonem  etiam,  quem  cognominabant 
Gapellanum,  eo.quod  solus  ex  eis  sacerdotis  funge- 
retur  officio ;  duos  laicos,  quos  appellamus  Gonver- 
808,  Andream  et  Guarinum.  Quaerebant  autem  locum 
eremitic®  vitae  congruum,  necdumque  repererant. 
Hac  ergo  spe,  simul  et  suavi  sanctse  conversationis 
cjus  odore  trahente,  ad  virum  sanctum  venerunt. 
Quos  iile  non  solum  gratanter  sed  et  reverenter  sus-  D 
cepit,  tractavit,  et  voti  compotes  fecit.  Ipso  namque 
consulente,  juvante,  comitante,  Garthusise  solitudi- 
nem  intraverunt  atque  exstruxerunf.  Viderat  autem 
circa  id  tempus  per  somnium  in  eadem  solitudine 

(17)  Casa-Dei  monasterium  in  Arvemia,  fundatum  a 
S.  Roberto  primo  ibidem  abbate,  mortuo  anno  1058,  die 
24  Aprilis,  ad  cujus  Acta  plura  de  iUo  monasterio  dicun- 
tnr.  Wion  perperam  S.  Hugonem  appellat  abbatem 
Gaslesiensem. 

(18)  HsBC  latius  refernntur  in  Vita  S.  Brunonis,  ad 
dOctobris,  hinc  ob  sinceritatem  et  antiquitatem  illus- 
tranda.  Lib.  i  Speculi  Carthusise,  cap.  5,  didtor  «  S. 


Deum  suae  dignationi  habitaculum  construentem, 
stellas  etiam  septem  ducatum  sibi  praestantes  itineris. 
Erant  vero  el  hi  septem.  Quapropter  non  istorum 
tantum,  sed  et  qui  successerunt  eis,  consilia  libenter 
amplexus  est,  et  usque  ad  mortem  Carthusiae  habi- 
tatores  consiliis  fovit  semper  et  beneficiis. 

12.  Licet  vero  et  prius  diviui  amoris  totus  arde- 
ret  incendiis,  non  aliter  tamen  ad  disciplinae  coeleitis 
exercitia  eorum  exemplis  et  familiaritate  inferbuit 
quam  si  flammanti  quisfaci  plures  circumponat  alias 
ardentes.  Erat  cum  eis,  non  ut  dominus  aut  epi- 
scopus,  sed  ut  socius  et  frater  humillimus,  et  ad 
cunctorum,  quantum  in  ipso  erat,  obsequia  paratis- 
simus,  adeo  ut  vir  venerabilis  Guilhelmus,  prior  tunc 
S.  Laurentii,  postea  S.  Theofredi  (20)  abbas,  magi- 
stro  Brunoni  etiam  ipse  religiosa  devotione  non  me- 
diocriter  alligatus,  B.  Hugonis  contubemalis  (bini 
quippe  tunc  per  singulas  inhabitabant  cellas  apud 
magistrum  Bninonem),  non  leviter  conquereretnr 
quod  pene  omnia,  ad  humihtatem  spectantia,  intra 
cellam  sibi  praeriperet  ofiicia ;  et  episcopus  non  secum 
saltem  ut  socius,  sed  potius  conversaretur  ut  famu- 
lus,  non  licere  sibi  tristis  asserens  ex  servilibus  ope- 
ribus  quidquam  attingere,  quae  juxta  morem  debe- 
bant  per  vices  efficere,  eo  sibi  cuncta  praeripiente. 
In  tantum  autem  eremum  devotus  incolebat  seduius, 
ut  eum  magister  Bruno  nonnunquam  exire  compel- 
leret :  «  Ite,  dicens,  itc  ad  oves  vestras ;  eisque, 
quod  debetis,  exsolvite.  >  Eo  tempore,  magnap  pau- 
pertatis  et  humilitatis  ardore  succensus,  voluit  equi- 
taturas  suas  cunctas  vendere,  et,  diviso  pauperibus 
pretio,  propriis  pedibus  in  prsedicatione  discurrere. 
Sed  homo  profundi  cordis,  magister  Bruno  scilicet, 
cujus  consiliis  non  aliter  quam  prseceptis  obtempera-. 
bat  abbatis,  non  consensit,  timens  ne  apud  se  forsan 
extolleretur,  aut  a  caeteris  de  singularitate  judica- 
retur  episcopis,  aut  (quod  dubium  non  erat)  idipsum 
propter  asperitatem  et  inaequalitatem  itinenim  con- 
summare  non  posset. 

13.  Factum  est  autem,  ut,  dum  contemptis  car- 
nalibus,  spiritualia  zelo  ferventiore  sectaretur,  prae 
mmiis  vigiliis,  jejuniis  et  lectionibus,  orationibus  et 
meditationibus^  et  reliquis  sacris  exercitationibus, 
capitis  et  stomacbi  gravissimam  decideret  in  segri- 
tudinem,  cujus  molestiis  et  cruciatibus,  omni  fide 
frequentioribus  et  acrioribus,  per  quadraginta  ad 
minus  annos,  quoad  vixit,  nequaquam  caruit,  atque 
ita  ad  illum,  c^jus  supra  meminimus,  Satanae  ange- 
lum,  quo  multiplicius  colaphizatus  minus  extoUere- 
tur,  alter  est  additus.  Quantum  autem  his  duabus 
afflictionibus,  tentatione  videlicet  et  segritudine,  tan- 

Hugo  credi  socius  in  scholis  fuisse  magistri  Bmnonis.  » 

(40)  Erat  tum  hoc  S.  Rufl  monasterium  ad  muros  urbis 
Avenioneosis;  sed  postea  ab  Albigensibus  vastatum,  dein 
Valentiam  translatum  est. 

(20)  Monasterium  S.  Tbeofredi,  a  S.  Calminiodace 
Arvernorum  exstructum,  sex  leucis  distat  Rodio ,  in  cajus 
estdi(Bcesi.  Coluntur  S.  Calminius  19  Augusti,  et  S. 
Theofredos  18  Aug. 


771 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


772 


qnam  aunim  in  fornace,  decoctus  atque  purgatus,  A  gulis,  aut  obscuris  aut  secretis  locis  eas  audire  so- 


in  spiritualem  er^a  Deum  devotionem,  et  in  omnium 
afflictorum  veram  compassionem  excrevent,  nec  ipse 
adhuc  vivens  ad  plenum,  si  vellet  etiam,  posset  ex- 
ponere.  Quo  enim  per  haec  magis  afiligebatur,  eo 
vehementius  spretis,  quae  mundi  sunt,  in  Deum,  re- 
fugium  verum  et  unicum,  totus  efferebatur,  volupta- 
tem  inde,  sicut  aiebat,  tanto  pleniorem  hauriens 
atque  suaviorem,  quanto  fuerat  angustiam  passus 
ncerbiorem,  juxta  illud  psalmi  :  «  Secundum  multi- 
tudinem  dolorum  meorum  in  corde  meo,  consolatio- 
nes  tuae  laetificaverunt  animam  meam  (Ps,  xciii,  49). » 
Hujusmodi  alteritatum  (21)  in  eo  ad  finem  usque 
non  cessavere  vicissitudines ;  nunc  enim  in  superna 
totis  viribus  spiritalibus  erectis  oculiS;  gustando  et 


litus  erat ;  sed  potius  ubi  a  pluribus  conspici  posset, 
et  aurem  quidein  satis  familiariter  applicabat ,  ocu- 
lorum  autem  in  alteram  partem  verlebat  aspectum, 
auditum  solum,  propter  insidias  diaboli;  hujusmodi 
negotiis  asserens  applicandum. 

CAPUT  IV. 

Oculorum  et  aliorum  sensuum  ac  Ungua:  sancta 

custodia. 

15.  Prsedictam  suorum  oculorum  custodiam  incre- 

dibili  semper  et  ubique  circumspectione  servabat, 

ita  ut  cum  potentes  ac  nobiles  mulieres  juxta  illud 

Apostoli  :  M  cui  honorem,  honorem  {Rom,  xin,  7),  • 

ad  colloquium    honorifice    hilariterque  frequenter 

susciperet,  multa  coram  se  diuque  tractantium  facies 


videndo  quoniam  suavis  est  Dominus,  ineffabilibus  -q  penitus  non  videret.  Dicebat  enim  cogitationes  illi- 


recreabatur  gaudiis ;  nunc  infirmitatibus  Inimanse 
pondere  relapsus  ad  solila,  prioribus  non  vacabat  an- 
gustiis.  Utrobique  lacrymx  ;  ibi  pro  gaudio,  hic  pro 
taedio.  Quid  plura  ?  Factae  sibi  fuerant  lacrymae  suae 
panes  die  ac  nocte  ;  non  has  illi  prospera,  non  has 
siccabant  adversa ;  vix  legere,  vix  psallere,  vix  sine 
his  divina  meditari.  Adeo  namque  harum  in  eo  ex- 
creverat  gratia  ut  frequenter  nec  edenti,  nisi  frenatae, 
deessent ;  multoties  enim  pcr  has  sibi  et  sociis  con- 
vivium,  maxime  aliquot  ante  fmem  annos,  vei  im- 
pediebatur,  vel  fuscabatur. 

14.  Habebat  quippe  lectorem,  a  quo  sanctos  co- 
dices,  quorum  non  paucos  scribi  fecerat,  et  alibi  et 
praecipue  sibi  ad  mensam  legi  faciebat,  ut  duplicatis 


citas  difficillime  posse  vitari,  nisi  quis  corporis  sen- 
sus  vigilantia  multa  compresserit ;  intrare  autem, 
secundum  Prophetam,  mortem  per  has  quasi  fene- 
stras,  et  ingredi  domos  nostras(/er.  ix,  21).  De  qua 
etiam  cohibentia  sensuum  dum  vice  quadam  cum  re- 
ligiosis  quibusdam  colloqueretur  (inter  quos  erat  vir 
litteris  et  puritate  conspicuus  :  dominus  scilicet 
Airaldus,  archipresbyter  tunc  ipsius,  nuncMaurien- 
nensis  episcopus),  respondit  idem  vir  Domini  Airal- 
dus  passim  se  mulieres  aspicere,  nec  earum  sibi 
nocere  contuitum  ;  est  hnim  castissimus.  Ad  quod 
ille,  non  a  mulierum  tantum,  sed  a  virorum  quoque 
vultibus  religiosae  mentis  avertendum  respondit  in- 
tuilum ;  asserens  (quod  experientia  sua  pote^t  quis- 


deliciis  sese  suosque  saginaret.  Cumque  lectori  de     que  conji^ere),  per  communionem  humanae  mutabi- 
divinis  vel  severitatibus  vel  miserationibus  aliquid  ^  litatis    atque  compassionem,    fieri    ut    affectiones 


occurrisset  insigne,  idipsum  bis  aut  ter  dicere  com- 
pellebat ;  nec  mora,  spiritali  per  Scripturam  volu- 
ptate  gustata,  concussis  ab  imo  visceribus,  tantis 
lacrymarum  infundebatur  irriguis  ut  voluptatem 
ventris  et  gutturis,  et  sibi  funditus  tolleret,  et  in 
sociis  temperaret.  Edocti  itaque  per  experientiam 
comites,  cum  tales  motus  cemerent  imminere,  in- 
nuebant  lectori  cedere  et  aiiquantisper  a  legendo 
cessare,  ut  taliter  molestiam  hanc  possent  ad  tempus 
declinare.  Hanc  autem  divini  muneris  gratiam  pec- 
catores,  ob  confessionem  ad  eum  venientes,  vel 
maxime  sentiebant,  ciementer  enim  hos  humiliterque 
suscipiens,  patientissime  audiebat ;  aliquando  flens 
ipse  cum  flentibus,  aliquando  vero  ad  lacrymas  suis 


conspecti  frequenter  ad  conspicientem  inaestimabili 
velocitate  pertranseant,  et,  verbi  gratia,  de  irato 
iratus,  et  de  tristi  tristis,  ct  de  lasciviente  fiat  lasci- 
viens ;  quas  passiones  satis  esse  habere  quemquam 
proprias,  non  in  se  transcribere  taliter  alienas  :  nul- 
lius  se  totius  episcopatus  sui  mulieris,  praeter  unius, 
ila  faciem  aspexisse,  ut  ex  consideratione  vultus,  si 
occurreret,  quaenam  esset,  posset  agnoscere.  Quid 
hac  responsione  castius  ?  quid  circumspectius  ?  quid 
philosophia  vera  refertius  ?  Talem  utique  se  mulie- 
ribus  exhibuisse,  castissimum ;  talia  in  humanis  af- 
fectionibus  advertisse,  sapientissimum .  Hincfuit  illud 
quod  cum  de  matre  mea  (quae  cum  eo,  quae  voluit, 
quandiu  voluit,  locuta  fuerat)  ab  eo  quaesissem  utrum 


eos  excitans  fletibus  :  quod  uno  liquebit  sufficienter  D  eam  valde  senecta  fregisset,  pauluium  secum  praeme- 


exemplo.  Yir  Deo  charus  Gauterius  (22),  cognomento 
Galnesius,  qui  apud  nos  in  monachatu  diu  laudabi- 
liter  vixit  et  obiit,  solebat  referre,  quod  cum  in 
sseculo  positus,  suas  ei  conflteretur  offensas  (erat 
enim  in  Ecclesia  Gratianopolitana  lilteris  et  honore 
praeclarus);  incubuerit  ipse  supcr  caput  ejus,  et  tan- 
tam  vertici  lacrymarum  infuderit  copiam  ut  made- 
factiscapillis,  deorsum  etiam  rivuli  per  confitentis  ora 
defluerent.  Porro  mulierum  confessiones  non  minus 
caute  qaam  benigne  suscipiebat :  non  enim  in  an- 


ditans, «  Nescio,  inquit,  utrumsitvetusannon.  t  Hinc 
et  illud,  quod  muliere  quadam,  potentia  nobilitate- 
que  praeclara,  cujus  nomen  edicere  nolumus,  in  ejus 
conspectu,  quam  morose  placuit,  multa  loquente ; 
cum  et  ipse,  quod  libuit,  respondisset,  illaque  disces- 
sisset,  dicerentque  socii  ejus,  quos  prudentes  et  re- 
ligiosos  semper  habere  curabat,  cur  non  eam  corri- 
puisset,  quod  se  suamque  faciem  tam  facete  tamque 
lascive  poliret,  respondit  ille,  non  sine  horrore  quo- 
dam  et  exsecratione,  faciem  ejus  se  penitus  non  vi- 


(21)  Alteritas,  t;icM«i(udo.  S.  Augostinus  De  musica,     cam,  alteritate  corpus  afficiunt.  > 
lib.  VI :  <  Cum  adhU^eDtor  ea,  qute  noDQuIla,  ut  iu  di-        (22)  Allis  Galterius  et  Gmllerius. 


773 


VITA  S.  HUGONIS  GRATIANOPOL. 


774 


disse.  Et  quidem  mirum,  quod  faciem  illius  unius 
non  viderat,  qui  nullam  noverat  ?  Ubi  nunc  sacerdo- 
tum,  ubi  plurimorum  in  sacro  habilu  constitutorum 
curiosa  lascivia ,  lascivaque  curiositas  ?  Attendant 
hajc  et  imitentur,  si  possunt;  rairentur  el  reverean- 
tur,  si  non  possunt.  Sed  et  qui  sanctitatem  sine  mi- 
raculis  nihili  dpcunt ;  quse  nos  ideo  non  magni  fa- 
cimus,  quoniam  ab  electis  haec  et  reprobis  haberi 
communiter  scimus^  et  in  majoribus  patriarchis  mul- 
tisque  aliis  qui  Deo  valde  placuere  sanctis  vel  nulla 
vel  pauca  reperimus  :  qui  tamen,  utdicere  coepera- 
mus,  miracula  quaerunt,  etiam  atque  etiam  conside- 
rent  utrum  mirabilius  ab  homine,  mortali  came 
circumdato,  quidquam  debeat  exigi ;  et  utrum  cui- 
quam  possit  non  impossibile  videri,  per  quiuquagin- 
ta  et  amplius  annos  grandem  episcopatum  a  quolibet 
homine  regi,  et  praeter  unius,  nullius  omnino  feminse 
faciem  sciri.  Et  certe  erat  haec  ipsa  parum  quidem 
formosa,  sed  consilii  ejus  satis  indiga.  Et  tamen  ad 
ipsius  praesentiam;  non  solum  ex  suo,  sed  etiam  ex 
aliis  episcopatibus,  seu  pro  confessione,  seu  aliis 
causis  innumeris,  tanto  devotius  frequentiusque  ve- 
niebant,  quanto  sanctiorem  cognoverant. 

46.  Non  aulem  hunc  solum,  id  est,  oculorum  sen- 
sum,  sed  et  c^teros  omnes  simili  diligentia  cohibe- 
bat.  Aures  namque  et  linguamcumacaeterisillicitis, 
tamen  quam  maxime  ab  obtrectationibus  frenans, 
aiebat  sufficere  unicuique  propria  peccata,  nec  esse 
necesse  ut  alienis,  suam  vel  audiendo  conscienliam, 
vel  loquendo^  contaminet  linguam.  Rumores  nec  in- 
terrogabat,  nec  facile  referebat.  Yeracem  autem  cum 
fuisse  in  suis  sermonibus,  quo  certius  quam  inimici 
testimonio  probare  poterimus  ?  Guigo  (23)  comes, 
ad  ea  quae  mundi  sunt  homo  satis  idoneus,  circa 
eumdem  etiam  Dei  famulum  tranquillitatis  tempore 
valde  devotus,  invictissime  pro  justitia  resistenti, 
molestias  non  parvas  nec  paucas  intulit,  bis  namque, 
ui  malta  taceamus,  ab  eo  pro  suis  est  excommuni- 
catus  excessibus,  bis  eum  episcopalibus  expulit  do- 
mibus.  Itaque  cum  grande  placitum  inter  eos  habe- 
retur,  in  praesentia  Guidonis  (24)  Viennensis  archi- 
episcopi,  qui  postea  papa  Calixtus  effectusest,  et  vir 
Dei,  justa  illud  quod  scriptum  est  :  «  Justus  quasi 
leo  confidens  absque  terrore  erit  (Prow.  xxviii,  i), » 
justitiam  adversus  comitem  aperta  contradictione 
defenderet,  indignatus  ille  atque  iracundiae  facibus 
inflammatus,  paratusque,  sicut  apparuit,  quidquid 
potuisset  objicere;  quasi  pro  gravi  crimine  intulit; 
dicens  :  c  Audivi  aliquando  a  vobis  ego,  quod  verum 
non  erat  dici.  >  Ad  haec  sanctus  episcopus,  coram 
cunctis  qui  aderant  (aderant  autem  diversi  ordinis 
non  pauci)  interrogavit  utrum  se  scientem  audisset 
mentilum.  Tunc  ille,  quanquam  iratus,  quanquam 
furore  repletus,  veritatis  tamen  pondere  pressus, 

(23)  Floruenint  isto  tempore  Guigo  Crassus,  filius 
Guigonis  veteris,  qoi  et  comes  Albonensis ,  et  Guigo 
comes  Forestensis,  de  quibus  agit  Nicolaus  Choirerius,  lib. 
11  Delpbinatus  pag.  797.  At  quisnaoi  hic  avxovoixaaTixioc 
Guigo  comes  appelletur,  dijudicent  alii. 


A  eum  se  respondit  scienter  nullatenus  audisse  men- 
tilum.  Deveriloquio  igitur  ipsius  hoc  unum  hostis 
et  irati  sufliciat  testimonium. 

17.  Et  quanquam  digressionis  forsitan  arguamur, 
quia  tamen  per  comitem  beati  viri  patuit  veritas, 
per  eumdem  monstretur  consequenter  etiam  chari- 
tas.  Infestissimus,  ut  dictum  est^  erat  ei,  adeo  ut 
non  in  suis  domibus,  sed  aut  nobiscum,  aut  Lugduni 
demoraretur  ;  ejus  quippe  civitatis  Ecclesia  magnam 
illi  reverentiam,  magnumque  in  suis  tribulationibus 
praesidium  semper  exhihuit,  ejusque  consiliis  in  gra- 
vioribus  uli  negotiis  pergratum  habuit.  Cum  ergo 
die  quadam  de  comite  pariter  loqueremur,  ait  ipse 
bonam  se  de  salute  illius  spem  gerere,  ncc  assecu- 
turum  Dei  misericordiam  desperare,  quia  nunquam 

3  delectabilius  aut  ferventius  quam  pro  eo  solitus  fuis- 
set  orare.  Miranda  charilas,  scd  et  stupenda  non 
minus  humilitas !  Quid  enim  charitateplenius,  quidve 
apud  homines  singularius  quam  orarc  non  segnius 
pro  persequente  quam  obsequente  ?  Quid  autem  hu- 
milius  quam  hanc  ipsam  devotionem  non  ad  sua, 
sed  ad  ipsius  referre  merita,  non  quaejam  esse  sci- 
ret,  sed  quae  futura  speraret  ?  Quia  igitur  certum  est 
ab  eo  mandatum  esse  implelum,  quo  dicitur  :  c  Di- 
ligite  inimicos  vestros,  benefacite  his  qui  oderunt 
vos,  et  oratepropersequcntibus  et  calumniantibus  vos 
(itfa///i.v,  44),  dubitari  non  licet  assecutum  etiam 
mercedem  quae  sequitur  :  tUt  sitis  filii  Patris  vestri, 
qui  in  coelis  est,  qui  solem  suum  oriri  facit  super  bonos 
et  malos,  etpluit  super  justos  et  injustos  (ibid,y  45).» 

p  Qua  profecto  mercede  nih''l  beatius,  ut  et  praecepto 
nullum  sublimius.  Acccdant  itaque,  qui  cordis  non 
carent  oculis,  ut  videant  cujus  sit  meriti  qui  talis 
exsecutor  praecepti,  tanti  compos  est  praemii. 

18.  Dc  tactu  vero  vel  odoratu  superflue  facimus 
mentionem  ;  quorum  alterum,  id  est  odoratum;  ad 
hoc  solum  curabat,  ut  putores  propter  passiones  ce- 
rebri  non  admitteret  ;  alteri  vero,  id  est  tactui,  et 
antequam  ordinaretur,  in  totum  valefecerat.  Nec  ideo 
se  suosque  sensus  ab  intuitu  feminarum  tam  disci- 
plinate  frenebat,  quod  circa  libidinis  vitium  se  sen- 
tiret  infirmum  (quippe  quem  et  praefatae  tentationes 
atque  inflrmitatis  angustise,  et  ecclesiasticae  dispen- 
sationis  multiplices  curae,  et  maxime  assiduum  le- 
gcndi,  psallendi,  orandi,  meditandi,  speculandique 
divina  studium,  ad  hujusmodi  delectationes  pene  fe- 

^  cerant  insensibilem),  sed  ut  sui  habitus  et  offlcii, 
qualem  decebat,  maturitatem  severilatemque  serva- 
ret ;  et  contra  invelerati  hostis  insidias,  circumspe- 
ctionis  inflrmioribus  ,  quae  sequerentur,  exempla 
monstraret ;  docens  non  debere  quemquam  de  quan- 
talibet  puritate  vel  firmitatc  praesumere,  cum  et 
homo,  testante  Job,  in  eodem  statu  non  perseveret 
{Job  xiv^2) ;  et  adversarius  rugiendo  sicut  leo  cir- 

(24)  Guido,  c  nobilissima  comitum  Burgundiae  familia, 
creatus  archiepiscopus  anno  1083 ,  dein  legatus  aposto- 
licus,  papa  electus  est  an.  1119,  et  Calixtus  II  dictas, 
mortuusan.  1124. 


776 


GUIGONIS  I  CARTHUSI^  MAJORIS  PRIORIS  V. 


776 


cumieos,  quaerat  sine  cessatione  quem  devoret 
(/  Petr.  V,  8) ;  David  et  Salomonem  pro  oculis  po- 
nendo,  quorum^  quia  se  circa  mulieres  exhibuere 
licentius^  alter  ex  summa  innocentia  in  adulterium 
decidit  et  homicidium  ;  alter  de  sapientia,  qua  mor- 
tales  cunctos  excesserat,  in  servitutem  usque  desi- 
puit  idolorum.  Desideria  porro  ventris  et  gutturis 
vir  beatus  instantia  quanta  represserit,  res  ipsa, 
tacentibus  nobis,  certioribus  probat  indiciis.  Capitis 
namque  dolores  et  stomachi,  his  maxime  creati  stu- 
diis,  satis  et  super  satis  eum  ab  hujuscemodi  mon- 
strant  abstinuisse  deliciis. 

CAPUT  V. 

Eleemosynce  factce,  muneraspreta,  dissidii  sublata^ 
conciones,  auctoritas  summorum  ponti/icum 
defensa. 

19.  Eleemosynae  sane  fuit  et  per  se  diligens  exse- 
cutor,  et  in  aliis  etiam  fervidus  exhortator;  exceptis 
enim  domus  suae  duntaxat  neccssitatibus,  cuncta 
pene,  quae  consequi  poterat,  non  in  thesauros  con- 
gerebat,  posterorum  vel  dissipanda  lilibus,  vel  con- 
sumenda  luxibus,  sed  sciens  illud  Apostoli  :  <>  Hila- 
rem  datorem  diligit  Deus  {II  Cor.  n,  7),  »  distribuit 
laetus  egentibus.  Denique  annulos  aureos  et  gemma- 
tos,  calicem  etiam  similiter  aureum  vendidit,  tem- 
pore  magnae  famis,  horreis  defectum  minantibus,  et 
alendis  impendit  pauperibus.  Adjuvantes  etiam  non 
minime  hanc  in  eo  gratiam  potentes  et  nobiles,  qui 
sanctae  conversationis  ejus,  longe  lateque  salubriter 
suaviterque  fragrantis,  odore  percepto,  de  remotis 
etiam  regionibus,  quamvis  eum  non  vidissent,  ob 
divinam  tamen  reverentiam  beneficia  multa  mit- 
tebant.  Procul  non  a  mensa  tantum  ejus,  sed  a  totis 
etiam  atriis,  histriones  tanquam  vasa  perditionis  et 
organa  falsitatis,  procul  militares  clientes,  tanquam 
rapinanun  et  caedium  et  totius  instrumenta  crudeli- 
tatis,  procul  etiam  equites,  nisi  rari,  et  ipsi  raro, 
respectuque  quam  maximi  specialis  (25)  utilitalis. 
Non  enim  sequum  putabat  ecclesiarum  bona,  quae 
patrimonia  sunt  aestimanda  pauperum,  in  aliorum 
.  expendi,  praesertim  malorum,  usibus  hominum;  imo 
magis  semetipsum,  tanquam  ex  pauperibus  unum^ 
graviter  accusabat,  quod  sibi  ac  sociis,  de  rebus  sibi 
commissis  competentem  sumeret  copiam,  ac  non 
potius  sustiiieret  cum  pauperibus  et  ipse  pauper  in- 
opiam.  Eleemosynam  igitur,  ut  diximus^  libenter 
faciebat,  sedule  suadebat,  pro  satisfactione  etiam 
poenitentibusinjungebat.  Haec  namque  tria  praecipue 
culpas  suas  emendare  cupientibus  sectanda  praeci- 
piebat,  orationem,  jejuniura^  et  eleemosynam,  non 
humanam  in  hoc  temeritatem,  sed  evangelicam  sc- 
quens  auctoritatem.  Dicit  enim  Dominus  pessimum 
daemoniorum  genus  ejici  non  posse,  nisi  in  oratione 
et  jejunio  {Marc.  ix,  28).  Alibi  quoque  Pharisaeis  lo- 
quens  :  «  Date,  inquit,  eleemosynam,  et  ecce  omnia 
munda  sunt  vobis  {Luc,  xi,  4).  » 


A  20.  Yerum  si  scribere  velimus  quanta  modera- 
tione  haec  ipsa  pro  personis,  viribus,  afifectibos  et 
facultatibus  dispensare  solitus  erat,  quamque  sa- 
pienter  et  sobrie  res  suas  in  suorum  et  suos  spirita- 
les  et  corporales  usus,  nec  non  et  pauperum  solatia 
distribuerit,  erit  quidem  non  solum  sanctitatis  ejus, 
sed  et  solertiae  documentum  evidentissimum  :  sed 
lectoris  debemus  vitare  fastidium.  Illud  sane  quo 
pacto  praeterire  possumus,  quin  vel  breviter  attin- 
gamus,  quod  cum  frequentissime  suorum  et  alieno- 
rum  causas  mundanas  et  ecclesiasticas  audiret^  ven- 
tilaret,  terminaret ;  cumque  in  subditis  sibi  clericis 
pertam  prolixum  vitae  spatiumtotiesconsecrationes, 
degradationes,  reconciliationes,  pro  personarum  et 
ecclesiarum  competentibus  causis  et  necessitatibus, 

Q  celebraret,  manus  suas  tamen  ab  omni,  secundum  pro- 
pheticum  praeconium,  excussit  munere  {Isai  xxxni, 
45).  Eo  judice,  nulli  unquam,  personae  dignitas, 
nulli  pecuniae  profuit  quantitas,  nullum  paupertas, 
nullum  quantacunque  officionim  sivenataliumrerum 
fecit  extremitas  ;  non  mitiorem  amicus,  non  durio- 
rem  expertus  est  inimicus ;  non  deargentatam  con- 
victis  vel  confitentibus  imposuit  poenitentiam,  non 
lucrosam  in  placitis  defendit  ediditve  sentenUam  ; 
non  considerabat  personam  pauperis,  non  honorabat 
vultum  potentis  :  quod  beati  viri  eo  praeclarius  illu- 
strat  meritura,  quo  rarius  vel  in  praesentibus,  vel  in 
praeteritis  habet  exemplum.  Quanta  nobis  hoc  loco, 
si  laudare  comparatione  malonun  bona  velimas,  of- 
fertur  materia  in  praesentium  temporum  faeces  inve- 
hendi ;  in  quibus,  cum  dedecore  atque  eversione  ho- 
nestatis  et  aequitatis,  pecunia  templa  penetrat,  alteria 
maculat,  sacerdotia  venundat,  innocentiam  exter- 
minat,  omnia  divina  profanaque  contaminat  I  Ex- 
caecant  nunc  munera  oculos  sapienlum,  etsubvertunt 
verba  justorum ;  omnes  diligunt  munera,  sequuntnr 
retributiones  ;  a  minimo  usque  ad  maximum  omnes 
avaritae  student,  a  propheta  usque  ad  sacerdotem 
cuncti  faciunt  dolum,  non  deficit  de  plateis  nostris 
usura  et  dolus,  postremo  in  capite  omnium  avaritia, 
etpecuniae  obediunt  omnia.  Sed  haec  hactenus;  non 
enim  ista  susccpimus. 

21 .  Ad  Dei  igitur  hominem  verba  vertamns,  qui 
temporalium  negotiorum  litigiosas  causas  aetemorum 
amore  non  amare,  sed  tolerare,  magistra  pietate, 
didicerat.  Diccbatenimomni  febre  molestiora  sibi  pla- 

D  cita,  modisque  omnibus  his  abrenuntiaturum  si  non 
in  hocDeum  sc  sciret  ofiensurum.  Intererat  autem 
illis  tanlummodo  pacis  obtentu,  maxime  pauperum 
atque  ecclesiarum ;  his  elenim  noverat  gravius  motus 
nocere  guerrarum.  Ubi  vero  inexorabilia  in  aliqui- 
bus  odia  et  inexpiabiles  repererat  iras,  tunc  demum 
forlissime,  de  Dei  fisus  auxiUo,  totusque  in  charitatis 
atque  humilitatis  solutus  afiectum,  instantissime  ac 
dcvotissime,  ofiensis ,  pro  his  qui  ofienderant,  sup- 
plicabat.  0  quoties  salutis  humanae  quasi  caecatus 
desiderio,  in  coenosa  se  pro  talibus  causis  loca  pro- 


(25)  Loco  specialis  in  altero  nostro  ms.  legitur  spiritualis,  quod  et  margini  apud  Surium  appositum  est. 


777 


VITA  S.  HUGONIS  GRATIANOPOL. 


778 


jecit  1  quoties  ad  pedes  contemptibilium  etiam  per-  A  si  humilitas,  quis  dejectior  ?  si  eleemosyna,  quis  lar- 


sonarum  diu  prostratus  jacuit  1  Nec  facile,  imo  pene 
nunquam  frustrabatur  optatis  ;  nam  et  si  qui  negas- 
sent,  non  solum  gratis,  sed  et  cum  satisfactione  poe- 
nitentes,  offerebant  postea  non  roganti  quod  nega- 
verant  supplicanti.  Tantam  quippe  omne  genus  ho- 
minum  ei  reverentiam  deferebat,  ut  Deum  graviter 
offendisse  se  crederet  quisquis  ei  postulata  negas- 
set. 

22.  Fuit  etiam  praedicator  egregius ;  erat  quippe 
non  mediocriter  litteratus.  Sed  et  ingenio  et  memo- 
ria  bene  praeditus  erat,  inquantum  molestia  capitis 
non  obtundebat ;  nam  et  litteras  suas  ipse  dictabat, 
eas  praesertim  quarum  ei  cura  propensior  erat.  Ideo 
autem  prsedicans  facilius  suadebat,  quia  quod  verbis 


gior  ?  si  oralio,  quis  devotior  ?  si  lacrymarum  gratia, 
in  quoeffusior?  si  conlemplatio,  in  quo  sublimior? 
si  tolerantia,  quis  in  tribulatione  fortior  ?  si  justitia, 
quis  districlior?  si  prudentia,  quis  circumspectior  ? 
si  temperantia,  qiiis  moderatior  ?  Yerum,  cum  talis 
esset  ac  tantus,  ipse  tamen,  juxta  illud  Evangelii : 
€  Cum  feceritis  omnia,  dicite  :  Servi  inutiies  sumus 
(Luc.  XVII,  iO) ;  se  infructuosum,  se  semper  accu- 
sare  non  cessabat  inutilem,  qui  episcopi  locum  occu- 
paret,  episcopi  honorificentiam  susciperet,  episcopa- 
lia  bona  consumeret,  episcopi  vero  nec  merita ,  nec 
fructus  haberet.  Et  certe  praesto  erant  quae  possent 
menti  ejus  non  modo  solamen  afferre,  sed  et  in  su- 
perbiam,  nisi  tam  solida  esset,  extollere.  Ut  enim 


dicebat,  operibus  ostendebat.  Ut  enim  commissam  -n  taceamus   qua}  clero  pariter  et  plebi  per  eum  bona 


efficacius  instrueret  plebem,  faciendo  praeveniebat 
sermonem,  sicut  et  de  Domuio  scriptum  est  : «  quia 
coepit  Jesus  facere  et  docere  (Act.  i,  i).  >  Instruebat 
igiturad  confessionem,  excitabat  ad  pcenitentiam, 
promptam  ad  ignoscendum  divinam  monstrando  cle- 
mentiam ;  nec  quserebat  in  quo  a  litteratis>quasi 
sapiens  laudaretur;  sed  quod  ab  auditoribus  etme- 
lius  intelligeretur  et  utilius  retineretur.  Denique  in 
tantum  auditores  ejus  interdum  praedicatione  ejus 
movebantur,  ut  capitalia  etiam  aliqui  crimina,  Deum 
magis  verentes  quam  homines,  publice  faterentur ; 
quod  sequens  declarabit  exemplum  :  Apud  Vinnai- 
cum  castrum  (26),  populo  multo,  ad  dedicationem 
ecclesise  congregato,  verbum  fecit  quo  in  multas  la- 
crymaa  audientium  corda  resolvit.  Ibi  mulieres  duse^ 


provenerant,  eremus  Garthusiae,  Calesiensis  abba- 
tia,  excubiarum  eremus,  regularium  canonicorum 
apud  Miserenum  et  apud  S.  Georgium  domus,  ipso 
adniteute  coeperant,  ipso  spiritaliter  et  corporallter 
fovente  profecerant.  Sed  ipse  imperfectionem  suam, 
qua  nec  Apostolus  carebat,  dicens  :  «  Non  quodjam 
acceperim  aut  perfectus  sim  (PhiL  iii,  i2).  »  tan- 
tummodo  cogitans  ;  et  cum  Psalmista  dicente  :  «  Ut 
sciam.  quid  desit  mihi  (PsaL  xxxviii,  5);  non  quid 
sibi  virtutis  adesset,  sed  quid  deesset  subtili  admo- 
dum  discussione  considerans,  episcopalem  sarcmam 
modis  omnibus  exuere  desiderabat ;  qua  sententia 
vel  desiderio»  sicut  in  principio  diximus,  ab  initio 
suae  promotionis  ad  mortcm  usque  non  caruit. 
24.  Hac  igitur  voluntate  in  dies  augmenta  sumente, 


quae  (sicut  apparuit)  ejus  verba  profundius  aure  cor-  ^  Romam  legatos  et  litteras  in  hoc  ipsum  ad  vene- 


dis  imbiberant,  audientibus  pluribus  scelera  c^n- 
fessae  sunt  quse  commiserant ;  et  posterior  quidem 
quid  dixerit,  non  satis  habemus  compertum  ;  prior 
autem  suum  seprodidit  occidisse  maritum.  Cumque 
vir  Dei  necis  exquireret  modum,  retulit  in  escam 
illi  se  dedisse  venenum ;  post  quae  jussit  prsesentes 
abscedere,  ut  ei  caeteri,  quod  volebant,  liberius 
possent  ostendere.  Tanta  vero  ad  confitendum  fuit 
reliquae  plebis  instantia,  ut  ne  dimidiam  quidem 
partem  ejus,  in  tali  opere  valde  licet  devota,  auscul- 
tare  quiverit  tolerantia.  Hoc  a  viro  aetate  et  sanc- 
titate  reverendo  Wilhelmo,  S.  Theofredi  nunc  abbate, 
tunc  monacho,  nos  audivimus,  qui  beati  viri  per  an- 
nos  plusquam  viginti  comes  exstitit  individuus. 


randae  memoriae  papam  misit  Honorium  (27).  Sed 
cum  legati  postulata  non  impetrassent,  imo  magis 
litleras  ad  eum  consolatorias  et  ad  perseverandum 
exhortatorias  accepissent,  ipsemet,  quamvis  morbis 
ac  senectute  gravatus,  spe  tamen  in  posterum  quie- 
scendi  roboratus,  eumdem  Romdnum  pontificem 
adire  curavit,  rogans  suppliciter  et  obtestans  dari 
senectuti  suae  licentiam  quiescendi,  et  Ecclesiae  Gra- 
tianopolitanae  meliorem  in  suum  locum  pas- 
torem  substituendi .  Sed  nec  ipse  (quamvis  multas, 
ut  putabat,  justas  et  animi  et  corporis  allegaret  oc- 
casiones)  impetrare  valuit,  ut  sibi  tantum  et  Deo 
vacare  permitteretur.  Creditum  est  enim  quod  SQla 
auctoritate  et  sanctae  conversationis  exemplo  phis 


23.  Sed  quando  nos  omnia  bona  ejus,  vel  breviter  D  posset  plebi  prodesse  subjectae  debilis  et  segrotus. 


tangendo,  memorise  mandare  poterimus?  Congesserat 
namque  in  illum  unum  divina  gratia  virtutum  oma- 
menta  plurima,  quae  disperlita  per  smgulos,  plurimos 
iliustres  sufficienter  facere  possent  atque  conspicuos. 
Si  enim  laudatur  castitas,  quis  illo  mundior  ?  si  ser- 
monis  veritas,  quis  in  loquendo  cautior  ?  si  Dei  cba- 
ritas,  quis  ferventior?  si  proximi,  quis  benignior  ? 

(26)  Vinnaicum  castrum,  vulgo  Vinay  oppidum  ,  sex 
M.  P.  ab  Antoniano  ccBoobio  distans.  In  altero  ms.  legi- 
tur  Insuaicum;  et  Surio  adjectum  est  Jusnaicum, 


quam  quivis  alius,  robustus  licet  et  sanus.  Conces- 
sis  itaque  caeteris  qu»  petebat,  honoratusque  a 
summo  pontifice  et  consolatus  ut  potuit,  ad  propria 
remeavit ;  dimittendi  tamen  episcopatum  non  depo- 
suit  desiderium. 

25.  Defuncto  autem  Honorio  (28),  cum  per  tyran- 
nicam  et  schismaticam  rabiem,  non  suis  meritis,  sed 

(27)  Successit  Caliito  11  pontifici  Honorius  II,  anno 
1124,  U  Decemb.  Et  obiit  mense  Februarii  anni  1130. 

(28)  Successit  Jam  dictis  mense  et  aono  Innocentius  H* 


Patrol.  CUU. 


«1 


779 


GUIGOMS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


780 


cognatomm  et  fratnim  fultus  praesidiis,  Petnis  Leo-  A  et  temporalium  rerum  continens  formas.  Ea  ergo 


nis  (29)  adversus  vestram  iDnocentiam,  quae  beatae 
memori»  Honorio  successerat ,  emersisset,  aique 
hoc  vir  Dei  certissime  comperisset  ,  morbis 
licet,  ut  diximus,  et  xtate  consumptus,  zelo  tamen 
domus  Dei,  cujus  diligebat  decorem,  perrexit  Ani- 
cium  (30),  ut  eumdem  cum  aliis  episcopis  excom- 
municaret  scbismaticum.  Quae  profecto  excommuni- 
catio,  propter  auctoritatem  tanti  viri,  contulit  mul- 
ttmi  et  profectum  Catholicis  et  detrimentum  schis- 
maticis.  Et  certe  tam  idea  Petrus,  quam  pater  ejus, 
sancto  viro  multas  olim  vcneratiooes  et  obsequia 
praestiterant ;  sed  beatus  homo  in  tali  negotio,  id  est, 
ubi  periclitabalur  justitia,  nec  amicitia  flectebalur, 
nec  potentia  terrebatur.  Nam  et  ante  aliquot  annos, 


memoriae  parte  obliterata  aiveconfusa,  pars  illaqus 
veritatis  et  jnstitiae  totiusque  divini  coltas  impressa 
lioeis  in  hominibus  sanctis  et  angelis  tantom  con- 
gniit  pietatis  actibus,  non  solum  seqne  ut  prins, 
verum  etiam  constantior  interdum  ferventiorqoe 
innoluit,  adeo  nt  iitaniis  et  psalmis  pectorisque 
contusionibus,  diebus  ac  noctibas  divinae  clementiae 
aures  interpellando,  religiosis,  qui  sibi  serviebant, 
onerosus  plerumque  fieret   fratribus. 

27.  Aderant  namque  ad  serviendum  ei,  tam  ez 
sociis  propriis  quam  ex  nostra  et  Calesiensi,  nee 
non  et  Excubiensi  domibus,  octo  vel  novem,  et  in- 
terdum  eiiam  decem,  partim  litterati,  paitim  sine 
lilteris,  omnes  religiosi  fratres ;  nec  alla  prorsus  pei^ 


cum  Henricus   imperator  papam   Paschalem ,  cum  ^  sona  saecularis  ad  ipsius  admittebatur  obseqoium.  Hi 


clericis  et  parte  civium,  in  ecclesia  B.  Petri  nefanda 
proditione  cepisset,  et  eorum  qui  secum  erant  capti, 
pietate  vietum;  ad  illicita  pacta  coegisset,  ipse  prae 
cunctis,  ut  apud  Yiennam  (31)  excommunicarelur, 
effecit ;  qua  excommunicatione;  Ecclesiae  suae  Do- 
mino  roborante  sententiam,  tvranni  illius  in  contra- 
rium  est  mutata  prosperitas,  ct  imperiali  dignilate 
privata  prosperitas.  Declinante  igitur  perseculiones 
praefati  schismatici  serenilate  vestra,  et  Gallias  in- 
grcssa,  occurrit  ei  Valenliam  B.  Ilugo,  cum  lacry- 
mis  rogans  et  obsecrans  (quod  el  pridem  ab  ante- 
ccssore  vestro  pelicrat),  ut  scilicet  cunctis  sarcinis 
et  honoribus  ecclcsiaslicis  absolveretur,  et  utilior 
in  Ecclesia  Gratianopolitana  pastor  eligeretur ;  sed 
nunc  tunc  quidem  impetrare  potuit ,  quod  tam  effi- 
caciter  humiliterque  petivit. 

CAPUT    VI. 

MorbuSf  vititantibus  monita  data^  mors,  sepultura, 

26.  Ab  hoc  tcmpore  cocpit  in  dies  magis  magis- 
que  deficere  et  morti  crebrescenlibus  molestiis  pro- 
pinquare.  E  duobus  namque  Satanae  angelis,  quos 
ei  ad  colaphizandum,  ne  extoUeretur,  datos  supra 
retulimus,  tentatione  videlicet  atque  infirmitate,  al- 
tcr,  id  esttentatiO;  ita  exstinctus  est  ut  nec  vesti- 
gium  ejus  nuUum  relinqueretur  ;  alter  vero,  hoc  est 
infirmitas,  excrescere  quotidianis  non  cessavit  aug- 
menfis,  donec  illo  obeunte,  ipse  quoque  pariter  fi- 
niretur.  Sed  cum  et  antea  semper  vcrbis  et  operi- 
bus,  in  ejus  beata  anima  Deum  habitare  claruerit, 


verodie  noctuque  corporalibus  ac  spiritaalibus  necesp 
sitatibus  ejusdevotissime  serviebant.  Ergaquos,ser- 
vitores  videlicet  suos,  quantum  in  humilitate  (qaam 
inter  caeteras  virtutes  praecipne  sectatum  supra  re- 
tulimus)  profecerat,  quamque  profunde  puri  cordb 
sacris  eam  impresserat  recessibus,  manifestis  osten- 
dit  indiciis.  Nam  si  quid  opus  habebat,  non  a  qao- 
quam  eorom  jubendo  tanquam  dominus,  sed  rogando ; 
nec  humanam,  sed  divinam  potius  remunerationem 
imprecando,  suppliciter  exposcebat,  verbi  gratia  : 
t  Exhibe  vel  fac  mihi  hoc  aut  illud  propler  Deam, 
ut  Deus  hoc  libi  retribuat  in  futuro.  •  Blirabantar 
autem  et  vehementer  stopebant  quod  qui  subjectos 
onmes,  et  propriam  pracsertim  familiam  tanta  an- 
ctoriiate  tantaque  severitate  regere  consuerit,  ia 
^  aegritudine,  quando  solent  alii,  morbi  stimulante 
molestia,  ad  irarum  et  indignationum  motus  esse 
procliviores,  tantam  mansuetudinem,  tantam  indae- 
rat  humilitatem.  Nam,  etiamsi  quis  vel  modiee  re- 
prehendisset  eum,  vel  aiiquam  molestiam  in  cjot 
famulatu  se  pertuhsse  dixisset,  protimus  pugnis  gra- 
vitcr  pecius  verberans,  s^  reum  clamabat,  et  virga- 
rum  disciplinam  imponi  sibi  devotissime  flagitabat. 
Quod  quia  cuncti  propter  multam  cirea  eimi  reve- 
rentiam  recusabant;  flebat  ubertim,  confessionemqae 
illam,  qua  mysteria  celebraturus  uti  fuerat  solitas, 
innumerabiliter  repetebat.  Psahnos  quoque  et  diri- 
narum  Scripturarum  sententias,  litaniaa  etiam  et 
orationes  ecclesiasticas  die  noctuque  incredibili  in- 
stantia  frequentabat,   ita  ut  nocte  una  (sicut  udtia 


tum  prfecipue  in  hac  infirmilatis  afilictione  postrema,  D  veraci  narratione  relatum   est)  Dominicas  orationes 


quis  vel  quanti  foret  meriti,  ct  quam  sincero  Do- 
minum  venerarctur  affectu,  et  quam  vera  diiectione 
in  tam  diuturna  vita  sua  justitiam  veritatemque  de- 
fensasset,  lalere  non  potuit ;  nam  per  ejusdem  infir- 
mitatis  nimiam  violcntiaai ,  deleta  vcl  perturbata 
est  penc  tota  mcmoria,  in  ea  duntaxat  parte  quae 
bonis  malisquc  communis  cst,  ct  bonis  ad  bonos, 
malis  ad  malos  inditfcrenter  usus  deservit,  localium 

(29)  Petrus  Leonis  Homanus  ,  anno  1 120 ,  creatos 
cardinalis,  antipapa  dictus  Anacletus  II ,  de  quo  eglmus 
10  Fcbr.  in  vita  S.  Guilielmi  eremitaB,  occasione  Guilielmi 
ultimi  ducis  Aquitaniae,  a  S.  Bcrnardo  ab  hujus  schismate 
ad  Innocentii  II  obedientiam  reducti. 


trecentas  expleverit.  Gumque  a  servientibus  sibi  eor- 
riperetur,  quod  haec  agendo  non  solum  suo  faUga- 
tionem  corpori,  sed  etiam  augmenta  praeberet  infir- 
mitati,  respondebat  ille,  non  solum  non  hinc  sais 
incrementa  miseriis,  sed  insuper  magna  proyenire 
remedia. 

28.  Ita  quippe  his  assueverat  stndiis,  et  ita  dulee- 
dincm  divinae  laudis  et  obsecrationis  meduUitus  im- 

(30)  Anicium  scu  Podium  B.  Mariae  in  Arvemia ,  uM 
Gerardus  ep.  Engolismensis  depositus  est. 

(31)  Anno  1113,  praeside  Guidone  archiep.  Viennen., 
et  valde  collaborante  S.  Godefredo,  ep.  AmMinensi^  qiii 
colltur  8  Novemb. 


781 


VITA  S.  HUGONIS  GRATIANOPOL. 


78) 


biberat,  ut  cum  caetera  pene  omnia  per  passiouem,  A  divini|  beneficiis  non  sine  pectoris  contusione  con- 


ut  praediximus,  capitis  de  memoria  difiugissent,  haec 
prorsus  de  sanctissima  ejus  mente  nuUa  vei  phrc- 
nesis  vel  aiterius  morbi  vi  potuerint  aboleri.  Imo 
tanto  haec  instantius  et  delectabilius  revolvebat, 
quanto  caetera,  oblivione  quoque  juvante,  rarius  in- 
cursabant.  Et  cum  plerumque,  hac  ipsa  oblivione 
cogente,  ubi  esset,  vel  cum  quibuis  esset,  nesciret  in- 
terrogatus  tamen  de  his  quae  ad  justitiam  religionem- 
que  pertinebant,  sine  cunctatione  veracissime  sapien- 
tissimeque  respondebat.  Nam  cum  falsus  rumor 
exisset  quod  comiti  Amedeo  (32),  qui  comitis 
Umberti,  patris  videlicet  sui,  secutus  exemplum^  non 
exiguam  beato  seni  reverentiam  exhibebat,  filius 
natus  fuisset,  quaererentque  qui  assistebant  ei  an 


testans.  Quadam  aulem  vice  quidam  ex  sociis,  tantis 
ejus  fletibus  atque  suspiriis  motus,  quasi  consolatu- 
rus  :  c  Quid,  inquit;  Pater,  tantum  plangis,  cum  nec 
homicidium,  nec  perjurium,  nec  aliud  quid  criminaie 
commiseris  ?  »  Protinus  ille  :  c  Quid  hoc,  inquit, 
rcfert,  cum  sola  cupiditas  et  vanitas,  si  divina  non 
adsit  clementia,  perditionipossinthumanae  sufficere?  » 
Quid  prudentius  aut  compendiosius  ab  incolumi  et 
integrae  memoriae  potuitresponderi?  Omnia  quaeyel 
boni  piis  studiis  aversantur,  vel  mali  pemiciosis  ni- 
sibus  consectantur,  duobus  verbis,  cupiditatis  et  va- 
nitatis,  inclusit. 

3i.  Diensis  etiamepiscopusdominusOdoIricu8(35), 
unus  ex  ejus  alumnis,  et  in  Ecclesia  Gratianopoli* 


eum  vellet  ipse  baptizare,  illico  non  sine  asperna-  g  tana  per  omnes  honores  usque  ad  decanatum  (qui 


tione  respondens  :  «  Non,  inquit,  a  quo  quis  bapti- 
zetur  curandum  est  (33),  cum  baptismus,  a  quocun- 
qae  datus,  sit  semper  idem.  »  Item  disceptantibus 
inter  se  qui  aderant  quis  successorem  ejus,  eo  ipso 
petente  jam  electum,  in  sacerdotem  consecraret, 
similiter  indignatus  respondit  non  eligendum  intra 
Ecclesiam  catholicam  ordinatorem,  cum,  licet  diver- 
sis  et  a  diversis  datum  sacerdotium,  non  possit  esse 
diversum.  Indignabatur  autem  in  talibus  facilius  et 
vehementius,  quia  vel  dubitare  in  his  blasphemiam 
deputabat. 

29.  Accurrentibus  etiam  ad  visitandum  eum  cle- 
ricis  et  laicis,  satis  multum  venerabiliter  ac  devote, 
pro  personis  ec  officiis,  monitus  saluberrimos  infun- 
debat.  Inter  quos  Guigonem  Desiderii,  unum  de 


post  episcopatum  major  ibidem  est  dignitas)  ab  ipso 
provectus,  vitae  regularis  habitum  per  reverendas 
manus  sanctissimi  senis  desiderans  sumere,  devotus 
advenit,  ipso  jam  multa,  morbis  ingravescentibus, 
debilitate  gravato.  Gujus  adventus  causa,  ministris 
indicantibus,  vir  beatus  audita,  tanto  exsultavit 
gaudio,  tantaque  protinus  et  repletus  laetitia,  ut 
oblitus  infirmitatis,  venienti  occurrere  gestiens,  pene 
se  de  lectulo  prsecipitaverit.  Accedente  autem  illo, 
osculatus  est  eum,  et  prae  gaudio  lacryroas  fundens : 
u  Exuat,  inquit ,  te  Deus  veterem  hominem  cmn 
actibus  suis,  et  induat  te  novum ,  qui  secundum 
Deum  creatus  est  in  justitia  et  sanctitate  veritatis,  » 
memoria,  ut  jam  dictum  est,  ad  communia  ultra 
fidem  deficiente,  ad  divina  solito  nonnunquam  am- 


-, —        „ —    _,  _-_,  „        .___  ^ 

majoribus  post  comitem,  erga  se  prae  multis  devo-  ^  plius  exuberante.  Nam  et  post  multa  sanctissima  et 


tum,  cum  flexis  genibus  (ita  quippe  omnes  faciebant) 
ante  lectum  ejus  benedictionem  flagitaret,  severa 
increpatione  corripuit,  dicens  eum,  injustas  in  sub- 
ditos  exactiones  faciendo,  animae  suae  perpetua  tor- 
menta  lucrari.  Ad  quae  ille  stupefactus  ait  non  haec 
sibi  ab  illo  qui  jam  pene  inter  mortuos  deputari 
poterat,  sed  a  Deo  potius,  qui  ei  revelaverat,  dici, 
asserens  gravissimam  revera  recenter  terrae  suae 
multam  imposuisse,  necdumque  accepisse,  nec  post 
haec  ejus  monita  accepturum  deinceps  esse. 

30.  Camotinus  etiam  episcopus,  dominus  Gau- 
fridns  (34),  servo  Dei  ex  quo  notus  singulariter  etiam 
chams,  post  visitationem  (quam  ei  tanto  gratiorem 
quanto  magis  desideratam  exhibuerat)  Yalentiam, 


saluberrima  monita  cum  abiret,  necdum  atria  cuncta 
transisset,  id  etiam  mandare  curavit  ut  de  caligis 
pedules  abscinderet,  quatenus  praeter  pedes  totus 
jaceret  vestitus ;  dolebat  enim  nonnullos  in  religioso 
habitu,  ad  sanctitatis  injuriam,  tibiis  dormire  nu- 
datis.  Post  haec,  juvantibus  ministris,  in  planum  de- 
scendit  solum,  prostratusque  in  faciem,  magnas  Deo, 
pro  eo  quod  factum  fuerat,  cum  lacrymis  gratias 
obtulit ;  his  indiciis^  quantum  salutem  desideraret 
humanam,  pene  jam  defunctus  ostendens. 

32.  Ridere  autem,  yel  otiosis  vacarc  verbis,  aut 
rumores  inutile^  recitare,  servitores  suos,  nequa- 
quam  patienter  habebat ;  statim  enim  hoc  ipsum 
severa  increpatione  frenabat,  asserens  tempora  fle- 


ubi  tunc  eratis,  ad  vestri  praesentiam  reversums,  D  tibus  dcbita  et  poenitentiae,  occupanda  lamentis,  nec 


cum,  quid  ex  sua  vobis  parte  dici  praeciperet,  quae- 
reret,  ait  ille  ut  pro  se  vestra  benignitas  Dei  cle- 
mentiam  exoraret.  Sed  et  hic  cum  quaereret  quid  pro 
se  vellet  orari  :  « Ut  DeuS;  inquit,  in  me  mundanum 
exstinguat,  ct  suum  accendat  amorem.  »  Idipsum 
religiosos  fratres^  qui  sedulum  sibi  exhibcbant  obse- 
quium,  saepissime  precabatur,  reum  se  et  indignum 

(32)  Hic  est  Amedeus  II ,  comes  Sabaudiae ,  fllius  Hum- 
berti  II,  cui,  anno  1103,  mortuo  successit,  in  Gypro  insula 
defunctus  KaleDdis  Aprilis,  an.  1149. 

(33)  Scliicet  sive  is  episcopus  fuerit ,  sive  parochus 
sacerdos. 


cachinnis,  nec  nugacibus  relationibus,  nec  otiosis 
terenda  sermonibus.  Unde,  quaesumus,  etiam  etiam-* 
que  considerent,  qui  mirari  nisi  insolita  non  norant, 
utrum  vel  in  Scripturis,  vel  in  humanis  relalionibus 
tale  quidquam  nosse  potuerint,  et  utrum  non  omnino 
impossibile  et  contra  naturam,  et  ideo  incredibile 
etiam  videatur,   potuisse  hominem  corporalia  et  a 

(3i)Sedit  Gaufridus  ab  anno  1116  ad  1138,  legatus 
apostolicus  Innocentii  II,  quem  anno  1130  excepit  Garauti 
et  jam  reducebat  in  Italiam. 

(33)  Aliis  Odoricus  et  Uldricus ,  qui  traditur  vixisse 
u»qu6  ad  annum  1144. 


783 


GUIGONIS  I  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS  V. 


784 


puero  eonsueta  de  memoria  perdere,  et  divina  non  A  feria,  cirea  gallicinium,  B.  Hugo,  inter  sni  temporis 


potuisse,  cum  id  potius  naturs  vel  consuetmdinis 
exigat  ratio,  ut  spiritualia  et  divina,  tanquam  subti- 
liora  in  minus  assueta,  captuque  diiBciliora,  prius 
abscedant ;  illa  vero,  utpote  familiariora  et  humans 
infirmitati  ad  eogitandum  faciliora,  diutius  maneant. 
Quod  si  ea,  qus  circa  sanctos  contingere  solent,  quo 
rariora  eo  sunt  etiam  mirabiliora,  quid  eo  mirabi- 
lius,  cujus  pro  sui  raritate,  nec  in  scripturis 
uUum,  nec  in  humanis  rebus  exstat  exemplum? 
Et  .sentiat  quisque  quod  vult,  nobis  autem  vi- 
detur  (nec  aliter  peritiores,  eos  maxime  qui  phy- 
sicam  norunt,  sensuros  existimamus)  non  mi- 
nus  singulare,  minusve,  imo  forte  amplius  fuisse 
mirabile,  inter  tot  tamque  diutumas  et  acerbas  ce- 


episcopos  operibus  et  fama  singularis,  pacata  domo 
et  cunctis  referta  bonis,  commissa  etiam  Ecdesia  ac 
plebe  tranquilla  pace  fhiente,  migravit  ad  Dominum, 
successorem  substitutum  jam  sibi  Garthusiensem 
(sicut  diu  multumque  desideraverat  ante)  relinquens. 
Servatum  est  autem  corpus  ejus  insepultum,  usque 
ad  tertiam  sequentis  hebdomadae  feriam,  serenis 
diebus  et  calidis,  ita  ut  nemo  desideraret  sestatem, 
mirantibus  plurimis,  quod  nec  clementia  aeris,  nee 
circumstantis  constipatae  multitudinis  aestu,  nec  ee- 
reorum  calore  tabesceret.  Ad  cigus  venerandas  ex- 
sequias  tres  accurrerunt  episcopi,  Diensis,  Gratia- 
nopolitanus,  Camotinus ;  qui  praecedenti  die,  post 
secundam,  quam  ei  in  hac  sua  ultima  debilitate  visi- 


rebri  passiones,  divinam  cognitionem  atque  invoca-  -n  tationem  exhibuerat,    vix  tandem  recesserat ;  ro- 

tionem  et  religiosam  non   perdidisse  devotionem, 

quam  inter  eculeos  ardentesque  laminas  et  succensas 

craticulas  insuperabili  constantia   Christianam  non 

negasse  fidem.  Ibi  enim,  quod  infestat,  exterius  to- 

tiun  ingeritur ;  hic  ipsa  rationis  instmmenta  ipsaque 

divinomm  et  humanoram  sensuum,  quasi  ceUarium 

memoria,  intrinsecus  impugnantur ;  et  qui  eis  prae- 

sidet  animus,  non  aliunde  nec  alibi  quam  ex  eis  et 

in  eis  quibus  juvari  debuerat,  dignioribus  scilicet  et 

sublimioribus,  sibique  pro  sui  subtilitate  conjunctio- 

ribus  sui  corporis  partibus,  attentatur.  Homm  alte- 

ram  in  reverendis  martyribus,  altemm  miramur  in 

B.  Hugone.  Yerumtamen  hoc  illi  nec  novum  nec 

recens  fuerat,  in  suae  namque  mentis  excessibus, 

quos  utique  crebros  et  sublimes  habebat,  reiictis  non 


gans,  ut  si  brevi  deficeret,  post  eum  (quod  et  ia- 
ctum  est)  protinus  mitteretur. 

34.  Statim  vero  ut  ejus  obitus  fama  percreboit, 
accurremnt,  non  ex  suo  tantiun  episcopatu,  sed  ex 
rcmotis  quoque  regionibus  innumerabiles  populi, 
cereos  ac  diversi  generis  oblationes  afTerentes. 
Omnis  aetas,  sexus  atque  conditio  deyotissime  os- 
culabantur  pedes  ejus,  intantum  ut  sandalia  ipsa, 
tanquam  tincta  pellis,  saliva  pariter  et  lacrymis  ob- 
scurarentur ;  nam  et  lactentes  offerebantur  parvuli, 
quo  tam  sancti  corporis  tactu  adversus  omnia  moni- 
rentur  adversa.  NonnuUi  etiam  sandalia  ipsa,  ar- 
dentiori  fide  osculando)  mordebant ;  aliqoid  inde  ob 
sanctificationem  seciun  ferre  volentes.  Annuli  ae 
nummi  et  res  aliae  sancto  applicabantur  corpori,,  jA 


^ ^ -     _  -  _  ,   ^  _  ^^ — ^ — 

solum  cseteris,  sed  et  semet  sub  se,  superaam  dulce-  ^  eo  sepulto   pro  reliquiis   haberentur.  Aderant 


dinem  delectabiliter  gustare  solitus  fuerat;  unde 
etiam  ad  id  recurrebat  afilictus,  quod  incolumi  fue- 
rat  dulcius.  Apparet  igitur  B.  Hugonem,  sicut  et 
sanctum  Job,  ideo  tantis  tribulationum  proceliis  exa- 
gitatum,  tanlisque  doloram  foraacibus  instar  auri 
decoctum,  ut  et  ad  societatem  sanctorum  purior  et 
clarior  hinc  exiret,  et  quod  non  superficie  tenus,  sed 
ex  totis  meduUis  Deum  dilexerat,  mundus  agnosce- 
ret,  dum  ab  ejus  invocatione  nec  doloris  nec  phre- 
nesis  vis  cnm  ulla  compesceret.  Quid  plura  ?  In  his 
usque  ad  ultimum  perseveravit  spiritum.  Erga  suam 
Carthusiam,  ejusque  priorem  indignum  (quod  sine 
lacrymis  non  scribimus)  specialem  dilectionem,  eo- 
rum  in  tantis  afiOictionibus  memoria  non  carendo, 
demonstrans. 

33.  Anno  itaque  ab  Incarnatione  Domini  mille- 
simo  centesimo  trigesimo  secundo,  aetatis  porro  suae 
ad  minus  octogesimo,  mense  quarto,  consecrationis 
autem  itidem  ad  minus  quinquagesimo  secundo, 
Kalendis  Aprilis,  sexta  ante  Palmarum  Dominicam 


ex 

nostris  et  Calesiensibus  atque  ExcubieDSiboa  phim 
conversi;  sanctissimaeglebae-custodes  assidoi,  mona- 
choram  quoque  et  clericoram  cum  ecclesiastids 
apparatibus  greges  quam  plurimi ;  tantusautem  eoa- 
cursus  undique  fuerat  populi,  et  tam  grata  cunetis 
etiam  defuncti  praesentia,  ut  vix  tandem  enm  per- 
miserint  sepeliri.  Denique  quinta  defunctionis  die, 
tertia,  ut  diximus,  post  Pahnas  feria,  decepenmt 
turbas,  promittentes  quod  ipsum  extra  ecclesiam 
efi^errent  ut  eum  liberius  et  intuerentur  et  tange- 
rent.  Hac  itaque  spe  exeuntibus,  et  ita  ecclesia 
Beatae  semper  virginis  Mariae,  nbi  sepeliendus  erat, 
ex  parte  vacuata ;  obseratis  protinus  firmissime  ja- 
nuis,  sacri  corporis  venerandae  reliquiae,  in  pnepa- 
Drato  sarcophago,  cum  multa  reverentia  etlngenti 
lamentantium  pariter  et  psallentium  clamore,  po- 
nuntur.  Frequentia  porro  turbarum  circa  sepulcram 
ejus,  modo  rarior  modo  densior,  ob  spem  divinae  in 
se  miserationis,  propter  ingentia  beati  viri  merita, 
nuDC  usque  perseverat. 


ANNO   DOMINI   MCLXXXVni. 

GUIGO 

CARTHUSLE  PRIOR  GENERALIS 

HUJUS  NOMINIS  SECUNDUS 

BBRNARDUS,  JOANNES.  STEPHANUS  DE  GHALMETO 

GARTHUSIANI 


NOTITIA  IN  GUIGONEM 

(Fabric^  Biblioiheca  medite  LatinitatiSf  III,  435.  —  De  aliis  vide  infra  Praefationem  Pelri  Francisci 

Ghiffletii) 


Guigo  11,  Car^^ttsui;  prior  generalis,  qui  abdicato  an  1176  generalatu,  diem  obiit  an.  1188,  auctor 
habeturlibri  in  capita  36  divisi,  Dequadripertito  exercitio  cella,  reriim  saecularium  declinatione,  meditatione, 
oratione  et  opere  manuum.  Hunc  cum  aliis  antiquis  monumentis  non  dissimilis  argumenti  ^idit  Petrus 
Franciscus  Chiffletius  S.  J.  Divione  1657,  8<^,  in  libro  cui  titulus  :  Manuale  Solitariorum ,  ex  veterum 
Patrum  Carthusianorwn  eellis  depromptum.  Recusum  cum  iisdem  in  Bibl.  Patrum  Lugd.  tom.  XXIV,  pag. 
1468-1501.  Fortasse  huic  Guigoni  tribuenda  etiam  Scalaparadisi  sive  Scala  clauttralium ,  seu  tractatus 
de  modo  orandi^  et  de  vita  contemplativa  ad  fratrem  Gervasium ;  editus  inter  S.  Augustini  Opera  in 
appendice,  tom.  YI,  pag.  643,  edit.  Amst.,  et  inter  S.  Bemardi,  tom.  II,  edit.  nov»;  pag.  S25-330. 


SGALA  PARADISI 

SEU  TRACTATUS 

DE  MODO  ORANDI  ET  DE  VITA  CONTEMPLATIVA 

GuiffODj  II  fortasse  ascribendas. 
(Exstat  inter  S.  Augustini  Opera,  tom.  VI,  seu  Patrologice  tom.  XL,  append.,  col.  997.) 


787  GUIGONIS  U  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS.  788 


GUIGONIS  CARTHUSI/E  PRIORIS 


EJUS  NOMINIS  SECUNDI 


LIBER  DE  QDADBIPERTITO  EXERGITIO  CEILI. 


ACGBDUNT 


Bernardi   CarlhusifiB  Portarum  primi  prioris;  Joannis,  Slephani  db  Chahibto,    ejusdem 

Carthusiee  monachorum , 


EWSTOL^ 


NBONON 

Alexandri  III  papce  ad  Arthatidum  priorem  Carthusioe  Alverice  Epistola. 

(BibL  PP,  XKIYf  1463;  ex  Manuali  Solitariorum,  cura  et  studio  Petri  Francisci  Chiffletu,  aocietatis. 

Jesu  presbyteri;  edito.) 


DE  SEQUENTIBUS  OPUSCULIS  PiEFATIO. 

Quiahaecopusculacurisnostrislucemnuncprimum  A.rcperiuntur.    His  quasi  vestigiis  deducti,  illumB. 

aspiciuDt,  et  ignota  fuisse  videntur  etiam  Theodoro  cui  tractatus  iste  inscribitur,   priorem   Carthusi» 

Petrseo,  qni  nusquam  eorum  meminit  in  Bibliotheca  Wittheamensis,  haud  aliumesse  censuimusa  Bovone, 

Carthusiana,   nostra  sane  interesse  credimus,   ut  magnse  religiouis  et  spiritus  prophetici  virO;  quem  S. 

quibus  ex  bibliothecis,  et  quam  vetustis  ex  codici-  HugonisLincolDiensisepiscopiYitaprolixioryqmnque 

bus  prodierint,  quibus  ab    auctoribus  conscripta  in  libros  digesta  ab  auctore  ejus  domestico,  Hugoni 

fuerint,  et  qualia    denique   sint,   per  nos  ipso  in  ex  priore  Wittheamensi  ad  episcopatam  assumpto, 

operis  vestibulo  inlelligatur.  anno  Christi  fere  il86,-in  ejusdem  Wittheamensis 

/.  Liber  De  quadnpertito  exereiHo  eellce ,   auctore  Carlhusiae    administratione   successisse  confirmat, 

(ut  videtur)    GiUgonef  priore    Carthuiugt   ^us  cum  ante  quinque  admodum  annos  magnopere  auctor 

nominis  secundo.  fuisset,  ut  Anglorum  regi  Hugo  idem  Wittheamensi 

Hunc  librum  ex  oodice  Carthusi»  Portarum  de-  domui  prsfuturus  concederetur  :  sic   enim  habet 

scripsimus,  deinde  ex  codice  Cartbusiee  Parci,  in  Yita  illa  S.  Hugonis,    lib.  ii,  c.  3  ;  io  consultatione 

Cenomanis,  acceptas  variantes  aliquot  lectiones,  ubi  Patrum  Carthusiensium    super  eo  negotio  :  Unus 

opus  fuit>el  textui  ut  saniores  alligavimus,   veiad  Bovo,  quem  postea  priorem  WitthamitB  hoc  smpius 

nostrum  exemplar  inter  uncos  adnotaviraus,   prae-  g  referentem  audivimus,  a  Deo  exisse  verbum  regis 

missis  litteris  Par :  quibus  Parcensis  codex  significa-  asserebat ;  de  Hugone  hsec  subjiciens :  Credite  mem 

retur.  Qui  autem  has  diversas  lectiones  ad  me  transmi-  parvitati.  Inter  prxcipua  Ecclesioe  luminaria  ipsum 

sit  yir  humanissimus,  atque  admodum  venerandus,  %n  brevi  audietis,  super  candelabrum  ecclesiastici 

domnus  Joannes  Chauvet,  generalis  scriba  ordinis  regiminis  sublevari.  Dudum  mihi  virtutibus  Bugo, 

Carthusiensis,  simul  admonuit  eum  codicem  Par-  episcopuspotiusvisusestquammonachus  exstitisse 

censem  de  illorum  esse  numero  quos  sanctus  Gau-  Notatu  autem  digna  res  est,  quod  in  dedicatoria  scri- 

fridus  de  Lauduno,   Cenomanensis  episcopus  (sic  bitur  :  B.  Prior  pauperum  Christi^  qui  in  WUtheam 

enim  vulgo  nuncupatur,   quamvis  nulia  Romanae  commanentes  :  ordinem  sunt   Carthusiensem  pro- 

sedis  auctoritate  vindicalus),   Carthusiae  Parci  fun-  fessi,  Qua  forma  et  Guigo  prior  V  majoris  Carthusise 

dator   secundus,  ei  domui    contulit  circa    annum  sic  orditur  prologum  Yitae  S.  Hugonis  episcopi  Gratia« 

Christi  1244.  Quod  siita  habet,  affirmafe  necesse  nopolitani.  Domino  et  Patri  charissimo,  ac  reveren" 

eril  descriplum  esse  Parcense  iJlud  exempiar  ante  dissimo sedis  apostolicce ponti/icilnnocentiOyCarthu- 

annos  circiter  quadringentos.  Portarum  vero  codex  siensiumpauperumservusinutiUsGuigo,perpetuam 

etiam  vetustior   ex  eo   deprehenditur,   quod  habet  fa/u^em,  etc,  etCarthusiensesMsgorevijisterepisto- 

voces  quasdam  remotioris    sevi,  et  a  puro  Latio  lasPetriCluniacensis,lib.  vi,  epist.23:Pe^roF(fft«ra- 
magis  abhorrentes,   quse    in  Parcensi    emQnd9LUB^  biliet  honorando  Dei  gratiaCluniacensiumabbati, 


789 


LIBER  DE  EXERGITIO  GELLiE.  —  PRiEF. 


790 


fraterhumilispauperumMajorevipriorvocatuSf  cum  A 
eisdem  pauperibus,  astemam  a  Domino  salutem, 
Ut  minime  dubium  sit  quin  Garthusiani  prisco  aevo 
pauperes  vulgo  cognominati  fuerint ;  quod  scilicet 
eorum  victus  ac  vestitus  vel  tenuitas  vei  aspcritas 
prse  caeteris  emineret :  quam  in  rem,  videndus  prsetcr 
alios  Petrus  Venerabilis,  lib.  II  De  miraculis,  c.  28 
et  29,  qui  et  quanti  fecerit  Garthusiense  institutum 
saRpe  alias  declarat ;  praeserlim  vero  libri  sexti 
epistola  duodecima  ad  Eugenium  papam,  vicesima 
quarta  ad  fratres  Majorevi,  et  quadragesima  ad 
Basilium  priorem  Garthusise.  Nunc  porro  proccdamus 
ad  inquirendum  hujus  auctorem  operis  :  quem  etsi 
neuter  codex  de  nomine  appellavit,  quibusdam  tamen 
inspersis  rerum  adjunctis,  ad  Guigonem  ex  priore 
Garthusis,  ejus  nominis  secundo,  nos  quasi  manu  -d 
deduxit  qui  nimirum  abdicato  generalatu,  ad  aonos 
duodecim  superstcs,  privatam  in  Garthusia  vitam 
egit ;  obiit  autem  Y  Ralendas  Octobris,  anno  Ghristi 
ii88,  cum  jam  ante  biennium  Bovo  Wiltheami 
priorem  agere  coepisset.  Nam  in  primis  auctor, 
capite  i5,  et  passim  aliis  locis  Garthusianum  se 
prodit.  Deinde  cum  citet  pluries  juxta  antiquam 
formam  statuta  Guigonis,  qua;  postea  anno  Christi 
i259,  aliter  digesta  sunt ;  medio  tempore  inter 
Guigonem  primum  (qui  scripsit  circa  annum  ii30) 
et  annum  i259  scripsisse  illum  necesse  est.  Ad  hxc 
eodem  illo  capite  i5,  et  locis  aliis,  loquitur  tanquam 
potestatem  habens,  ac  priores  ipsos  totius  ordinis 
Garlhusiensis  velut  in  generaii  capitulo  pnesentes 
ailoquitur,  et  ea  sententiarum  gravitate  compellat, 
quae  aut  generalis  praepositi  auctoritattm,  aut  saltem  ^ 
ejus  magistratus  olim  gesti  reliquias  redolet.  Fuit 
igitur  auctor  et  Garthusise  incola,  et  pnecipuae  in  ea 
dignitatis.  Atque  hsec  omnia  vix  invenias  in  quem 
apteconveniant,  cum  ab  nno  hoc  Guigone  discesseris: 
de  quo  haec  tradit  quidam  ejus  ordinis  scriptor  : 
Magnus  sane  vir^  admirabili  docilitate,  et  prudentia 
sine  dubio  humana  majore,  contemplaiioni  ac  quieti 
impense  deditus,  a  capitulo  generali  absolutionem 
petiit  et  accepit,  onus  illud  sibi  longe  gravissimum 
excuUens,  quodse  minu^  idoneum  putaret,  propter 
inexperientiam  rerum  humanarum,  quas  multa  di" 
tfinarum  contemplatione  neglexerat.  Pius  tandem 
Guigo  spiritum  ad  lucem  emittitperpetuam,  v  Kalen- 
das  Octobris iiSBj  anno  \%  post  absolutionem  :  non 
tamvivendiratione commendabilis,quam quibusdam  D 
supra  humanum  naturx  cursum  dictis  factisquead- 
mirabilis.  Appellabatur  ideo  a  plerisque  omine  non 
inani  Angelus ;  quiob  vitas  innoceniiamyangelorum 
feriaspostera  a  morteluceapud  superos  agere  me^ 
ruitAlB,,  sinostraeconjecturae  locusest,ediderit,Guigo 
opus  istud  ad  Bovonem  Witthamiae  priorem  circa  an- 
numGhristi  ii87,  spiritalis  ejus  uteri  filium  se  appe- 
lans;  fortasse  quod  illo  praefecto  spiritus,  aut  cons- 
cientiae  suae  arcanonim  consciaarbitroque  usus  fuisset 
in  Garthusia.  Sane  Bovonis  prae  Guigone  excellentiae 
nonnuilius  argumentum  est,  quod  in  tabulisrei  gestae 
intcr  abbatem  Bonaevallis  et  Jocelinum  Garthu^iae 
priorem,  datis  ad  annum  ii85,  testes  inscribuntor, 


priore  loco  Bovo  Garthusiae  monachus ,  tum  Guigo 
ex  priore  domus  ejusdem.  Et  haec  quidem  imprae- 
sentiarum  ex  conjectura.  In  posterum  si  quid  diver- 
sam  in  sententiam  novae  lucis  affulseril,  nos  in  eam 
uUro  ac  lubenlcs  concedemus. 

Gseterum  in  hoc  operc  mirari  quis  possit  quod  ait 
auctor,  cap.  28,  reprobos  angelos  charilatem  nun- 
quam  habuisse,  adeoquc  charitatis  quidem  capaces 
fuissc,  non  tamen  charitatem  capientes ;  Ezechielem 
pro  se  allegans,  cap.  xxviii,  versu  i3,  juncta  inter- 
pretatione  sancti  Gregorii  papae.  Ruperti  sane 
institisse  videtur  vestigiis,  hoc  ipsum  asserentis  lib. 
I,  De  operibus  Trinitatis,  cap.  i6,  et  eodem  ex  loco 
Ezechielis,  imo  et  Gregorii  papae,  quem  hic  sublegit 
ac  pene  transcripsit.  At  istos  seu  Patres  seu  doctores 
sunt  qui  explicant  de  charitateactuali,  quam  angelos 
reprobos  nunquam  habuisse  haud  improbabile  est, 
praesertim  posila  quorumdam  sententia,  asserentium 
eos  uno  tantum  instanti  a  primo  suo  conditu  ad 
lapsum  usque  per&titisse.  Quia  tamen  probabilius 
est  tam  brevem  non  fuisse  angelorum  viam,  et  quia 
frustra  infusi  viderentur  habitus  supernaturales,  si 
nullum  unquam  in  actum  prorupissent ;  malim  dicere 
cum  Joanne  MartinoU;  disp.  43,  de  Angelis,  sect. 
5,  n.  44,  Ezechielem  cum  Gregorio  potius  intelli- 
gendos  de  charitate,  non  simpliciter^  sed  auctaper 
meriia ;  ut  indicat  verbum  repleri ;  vel  etiam  con" 
summata  per  beatitudinem  et  gloriam,  ubi  charitas 
in  actu  secundo  tanto  major  et  intensior  est,  qmnto 
visio  Dei  prasstat  actui  fideu  Minusautem  probabile 
est  quod  aiunt  Hugo  de  Sancto  Yictore  in  bumma 
Sentent.  tract.  2,  c.  i  ;  Petrus  Lombardus  in  2, 
dist.  3,  part  ii ;  Bonaventura  ididem,  dist.  4,  art.  i, 
quacst.  2,  et  alii  nonnuUi,  angelos  malos  in  stata 
purae  naturae  creatos  fuisse,  nec  ulla  gratiaseucha- 
ritate  habituali  praedictos;  quod  angelico  Doctori 
adversatur,  quaest.  62,  art.  3,  imo  et  sanctis  Patribus 
Graecis  aeque  ac  Latinis,  si  bene  iilorum  mens 
percipiatur.  Vide  interpretes  Ezechielis,  ad  locum 
propositum,  et  theologos  scholasticos  in  citata  loca 
Magistri  et  S.  Thomae,  necnon  Petavium,  tom.  III 
Theologicorum  dogmatum.  lib.  i  cap.  i6. 

//.  Bernardi  Carthusice  Portarum  primi  prioris 

epistoloB  tres. 

Hujus  Bernardi,  Portarum  primi  prioris,  et  ejus 
discipulorum  Joannis  ac  Stephani,  quas  hic  dedimus 
epistolas,  uni  debemus  membraneo  et  bonae  notae 
ms.  codici  inclyti  monasterii  Juriensis,  quod  olim 
a  primo  suo  exortu  Condatescense,  exinde  sancti 
Augendi  sive  Eugendi,  novissime  Sancti  Claudii 
nuncupatum  est. 

A  fundata  Portarum  Garthusia,  hoc  est,  ab  anno 
Ghristi  iil5  usque  ad  annum  circiter  i260,  quinque 
omnino  Bemardos  priores  ei  domui  praefuisse  com- 
pertum  nobis  est;  vel  admonitu  domini  llugonis 
Buat,  in  Garthusia  Majorevi  coadjutoris,  viri 
humanissimi ,  et  sui  maxime  ordinis  historiarum 
scientissimi ;  vel  inspectione  ipsa   autographarum 


791 


GUIGONIS  II  CARTHUSU:  MAJORIS  PRIORIS. 


792 


veteram   tabttlarum.  In    qaarto  et  quinto  discer-  A  nensis  Bemardum  Moriennensem  epUeopum,  in  pri- 


nendis  nihii  admodum  negotii  fuit.  Quartum  enim, 
cognomento  de  Tiirre^  ex  priore  Portarum  prsDfuisse 
constat  toti  ordini  Carthusiensi  ab  anno  iS53  ad 
4258.  Quinto  cognomen  fuit  de  Samia^  qui  et  ab 
anno  circiter  1256  ad  1260,  Portarum  priorem  egit. 
At  alios  Bemardos  tres  supcrioris  sevi  Portarum 
priores  (quos  plerique  scriptores  in  unum  conilarunt) 
distinguere  sane  quam  operosum  est.  Paucis  rem 
exsequar^  quoad  tamen  argumcnti  ratio  feret. 

Primus  Bemardus  Portarum  prior,  idem  et  fun- 
dator  fuit,  ex  monacho  Benedictino  Ambroniacensi, 
anno  Christi  1115,  unde  et  Portarum  Carthusia, 
primum  a  majore  Carlhusiacis  Alpes  jure  antiquitalis 
locum  obtinet,  et  est  ordinis  totius  post  sccundam 


vilegio  eidem  Ecclesiae  concesso,  a  Conrado  Roma- 
norum  rege,  anno  regni  ejus  octavo,  die  Appari- 
tionis  Domini  (nempe  6  Januarii),  anno  ▼ero  ab 
Incamatione  Domini  1146.  Abdicarit  autem  anno 
eodem^  vel  proxime  sequenti  1147,  quo  illum  yidimus 
Portarum  duntaxat  pnorem,  die  mensis  Deeembris 
21 .  Hic  est  Bemardus  de  Porta.  scu  de  PortiB,  ad 
quem  adhuc  privatum  sunt  epistols  S.  Bemardi 
Clarevaliensis  abbatis  153  et  154,  in  quibus  testa- 
tur  se  ejus  hortatu  et  crebris  epistolis  incitatum, 
sermones  aliquot  conscripsisse  in  Cantica  Salomo- 
nis.  Eumdemque  Bernardum  de  Portis  ab  Innocentio 
papa  II  vocatum  fuisse  ad  aliquem  episcopatum 
in  Longobardia,  Mediolanensem  dicunt  nonnoUi,  ne- 


Galabricam  tertia.   Hujus  obitum  ac  forma  adno-  ^  scio  quo  certo  et  fide  digno  auctore  testatur  idem 


tatum  legi  in  Necrologio  Majorevi  (cujus  nominis 
originem  indicabimus  in  appendice  Hujus  Manualis, 
num.  31).  Pridie  Idus  Februarii  obiit  Bernardus, 
primus  prior  Poriarum^  MCLIL  Sed  jam  multo  ante 
abdicaverat.  Etenim  ex  tabulis  Majorevi,  anno 
Christi  1147,  die  festo  S.  Thomse  apostoli,  me- 
minit  Bellicensis  sui  episcopatus  abdicati  Beraardus 
de  Portis,  idemque  Portamm  tunc  prior.  At  erat  jam 
episcopus  Bellieensis  Willehnus  Kalendis  Septem- 
bris  1141.  Testatur  enim  Faico  Lugdunensis  archie- 
piscopus,  eo  anno  Christi  1141,  indictione  iv,  pon- 
tificatus  Innocentii  pap»  U  anno  xii,  sui  porro  epi- 
scopatus  anno  secundo,  Kalendis  SeptembriS;  luna 
87,  venisse  ad  se  Bemardum  Portarum  priorem, 
cum  Poncio,  Bosone,  et  Stephano  ejusdem  domus 


S.  Bernardus,  sequenti  epislola  155,  qua  rogat  im- 
pense  Innocentium,  ut  Beraardus  de  Portis  congra- 
entiori  loco  atque  alteri  populo  reservetur.  Nec  fra- 
stra ;  nam  ille  pro  Longobardio  episcopatu  sortitus 
est  Bellicensem  per  id  tempus  quod  designayimus. 
Dictus  est  autem  de  Portis,  a  quopiam  hvyus  nomi- 
nis  praedio  ?  Eodem  ipso  fortassis,  in  quo  Portarum 
Carthusia  fundata  est,  cui  sese  addixit.  Saltum  enim 
illum  jam  olim  Portas  appellabant,  quod  in  eo  na- 
tivae  ipsae  rapes,  certis  locis  velut  artificis  mana 
excitas  portas  ementirentur.  Dicet  quispiam,  veteri 
se  ut  Beraardus  Mauriennensis  a  Bellicensi  fuerit 
plane  diversus  ;  argumcnto  necrologii  Majorevi,  in 
quo  ad  xvii  Kalendas  Januarrii  hoc  tantum  ascribi- 
tur  :  Obiit  Bemardus  de  Portii^  monachus  et  epis^ 


_  .  _,  ,  _    — ^  _^  ,  _^_ 

monachis,  qui  ab  anno  Christi  1115,    per  yiginti  ^  copus  Belliciif  MCLIL  Adnotandus  enim  videbator 


quinque  amplius  annos  in  eremo  Portaram  Christo 
Domino  deservierant,  ut  de  suae  ditionis  limitibus 
orta  inter  vicinos  controversia,  ipsius  Falconis 
archiepiscopi,  necnon  Guillelmi  Bellicensis  episcopi, 
atque  Ismionis  Ambroniacensis  abbatis  arbitrio 
dirimeretur.  Fuit  autem  exinde  Guillelmus  BelUcensis 
episcopns  saltem  usque  ad  annum  1157.  Cum  igitur 
Beraardus  de  Porta  (quem  a  Beraardo  de  Portis 
non  di8tinguimns)tantummonachusPortaram  legatur 
in  diplomate  Portensi,  dato  ad  annum  1135,  iii 
Nonas  Maii  (de  quo  et  nos  infra,  in  Stephano  de 
Chalmeto),  illum  medio  tempore  inter  iii  Nonas 
Maias  1135,  et  KalendasSeptembresannill41,epi- 
scopum  Bellicensem  fuisse  neeesse  est ;  imo  medio 


etiam  episcopatus  Mauriennensis  si  eidem  qnoqae 
obtigisset.  Yeram  cum  moriens  Beraardns  de  Portis, 
nec  esset  Mauriennensis  episcopus,  nee  Bellicensis, 
sed  tantum  Portaram  prior,  a  Bellicensi  potius  epi- 
scopatu  appellandus  fuit,  ad  cujus  titnlum  primo 
consecratus  fiierat.  Nunc  reliqua  proseqnamur. 
Prior  erat  PonaramBeraardusdePortisannoli47, 
ex  episcopo  Bellicensi  et  Mauriennensi.  Igitur  Ber- 
nardus  Portarum  primus  prior  ac  fundator,  qui  vixit 
usque  ad  annum  1152,  Beraardum  de  Portis  jam 
ab  anno  saltem  1147  sibi  suffecerat.  Obiit  antem 
uterque  hic  Bernardus  anno  1152 ,  fundator  pridie 
Idus  Febraarii,  alter  xvii  Kalendas  Januarii ;  sed 
tamen  hic  prius  illo ;  quia  more  Gallorum  veterum. 


tempore  inter  annos  1135  et  1138.  Nam  Beraardus  Dannus  hic  1152  ducendus  est  a  Paschate,  vel  ab  la- 


de  Portis  fuisse  quoque  asseritur  Mauriennensis 
episcopua  post  Airaldum,  cujus  obitum  anno  Christi 
1138  ascribunt  Mauriennenses.  Meminit  certe 
Airaldi  et  Bernardi  episcoporam  Mauriennensium 
ex  monachis,  Gaufridus  abbas  Altecumbae  in 
Vita  sancti  Petri  Tarentasiensis  episcopi  (ut  est 
in  ms.  meo  exemplari)  lib.  i,  cap.  16,  et 
utramque  e  Portaram  Carthusia  assumptum  affir- 
mant  Mauriennenses.  Yidetur  ergo  Bernardus  de 
Portis  fuisse  Mauriennensis  episcopus  ex  Bellicensi, 
ab  anno  1138  usque  ad  annum  saltem  1146,  cum 
appeilatum  legerimus  in  mss.  tabulis  Ecciesiae  Vien- 


carnatione,  hoc  est,  a  25  Martii,  non  autem,  ul 
nunc,  a  Kalendis  Januariis.  Ab  obitu  Beraardi  de 
Portis,  usque  ad  obitum  Beraardi  domus  Portarum 
fundatoris,  sunt  dies  omnino  58.  Per  hoc  tempus 
superstes  Bernardus  fundator  Antehnum  seu  Nas- 
telmum,  suum  olim  novitium,  tunc  autem  ex  priore 
Carthusiae,  Bernardo  de  Portis  in  Portaram  prio- 
ratu  substituit.  Unusque  et  idem  est  Bernardus  prior 
Portaram,  de  quo  auctor  aequalis  Vitae  S.  Antelmi, 
cap.  2,  dicit  quod  Antehnum  in  Carthusia  Portaram 
receperit ;  et  cap.  10,  quod  jam  senio  gravis,  domus 
Portarum  praefecturam  in  Antelmum  derivarit.  Praa- 


793 


UBER  DE  EXERCrnO  -^  VKJEF,  CELLM. 


794 


fttit  Antelmus  fere  biennio,  usque  ad  annum  ii54, 
indeque  ad  suam  cellulam  in  Garthusiam  primariam 
^  rediit.  Post  novenniuro,  nempe  anno  ii63,  conse- 
cratus  est  in  episcopum  Bellicensem  ab  ipso  Alexan- 
dro  papa  III^  die  Natiyitatis  beatsQ  Mariae  virginis» 
quae  tum  in  Dominicam  incurrebat  :  cum  nempe 
esset  littera  Dominicalis  F.  obiit  autem  anno  ii78, 
episcopatus  sui  xv,  sexto  Ralendas  Julii,  post  Gom- 
pletorium  :  et  ejus  depositio,  seu  dies  sepulturse  sic 
eat  adnotata  in  Necrologio  Majorevi  :  v  Kalendas 
Julii  oHit  Nantelmus  Bellicenns  episcopus,  At  in 
Ecclesia  Bellicensi  colitur  ipso  die  obitus,  sexto  Ra- 
lendas  Julii,  sub  nomine  Antelmi,  cum  tamen  et 
eum  Garthusiani^  et  ipse  se  Nantelmum  appellaret. 
Vide  appendicem,  num.  2. 

Nantelmo  excedenti  e  Portaruic  prioratu,  anno 
ii54,  successit  Bemardns,  tertiusejus  nominisPor- 
tarum  prior,  et  exinde  Diensis  episcopus,  de  quo 
nomenclatura  priorum  Garthusiae,  antiquis  statutis 
et  impressis  manuscriptis  adnexa,  sub  Guigone 
priore  Garthusise,  h^jus  nominis  secundo,  circa  an- 
num  Ghristi  ii76  :  Eo  tempore  flomit  dominus  Ber^ 
narduSf  olim  prior  Portarum^  postea  episcopus 
Dientis,  qui  mortuos  suscitavit,  leprosos  mundavit, 
et  innumeris  aliis  claruit  miraculis,  Et  in  codice 
ms.  Portarum  legisse  se  asserit,  jam  supra  a  nobis 
laudatus  domnus  Hugo  Buat,  haec  ipsa  verba  ad  pa- 
ginam  42  :  Sub  beaio  pontifice  Alexandro  tertio^ 
nobis  ereptus  est  domnus  Bemardus  prior  quon- 
dam  noster^  vere  vir  Dei  et  sanctus,  ut  episcopus 
Diensis  prceficeretur,  Tum  pagina  sequenti  :  Itaque 
sanctus  vir  Bemardus  episcopatum  Diensem  mira 
patientia,  majori  pietate,  et  ferventissima  chari" 
tate  gubernavitj  ovesque  propria  mirabili  dexteri" 
tate  de  fauee  tartari  eripuit  et  liberavit,  Bemardo 
huic  tertio,  cum  ad  episcopatum  Diensem  vocatns 
est,  successisse  videtur  Stephanus  prior  Portarum, 
ccjus  mentio  ad  annum  Ghristi  ii7iy  in  bulla  Ale- 
xandri  papae  III.  Ac  fortasse  hic  ipse  est  Stephanus 
de  Ghahneto,  de  quo  infra.  Stephano  successit  Ro- 
sthannus,  quem  appellat  bulla  Lucii  papae  III,  data 
ad  lu  Nonas  Februarias  ii82,  indictione  i.  Beraar- 
dum  vero  tertium  quia  plerique  omnes  scriptores, 
etiam  Garthusiani  recentiores,  ut  Petrus  Sutor,  Pe- 
trus  Dorlandus,  Theodorus  Petneus  et  Laurentius 
Surius  in  Vita  S.  Stephani  Diensis  episcopi,  cum  Ga- 
nisio  nostro,  et  Saussayo  in  suis  Martyrologiis,  et 
aliis  plerisque,  nunc  ciun  Beraardo  primo ,  modo 
cum  secundo  confuderant,  sic  nobis  illi  ex  dictis 
disceraendi  sunt. 

Primus  Beraardus,  fundator  domus  Portaram  anno 
iii5,  ex  monacho  Ambroniacensi ,  prioratum  jam 
abdicaverat  die  sancti  Thomse  apostoli  ii47,  Ber- 
nardum  de  Portis  ex  Belliccnsi  episcopo  sibi  substi- 
tuens.  At  Bernardo  de  Portis  mortuo  ii52,  xvii  Ra- 
lendas  Januarii ,  ei  superstes  Beraardus  primus 
Nantelmum  ex  priore  Garthusiae,  Portarum  priorem 
constitnit.  Nec  multo  post,  nempe  diebus  58  post 
obitum  Beraardi  de  Portis  excessit  e  vivis  Bernar- 
du8  primus,  pridie  Idus  Febraarii,  anno  (uthodie 


A  numeramus)  a  nativitate  Ghristi  vel  a  Ralendis  Ja- 
nuariis  ii53,  qni  tamen  adhuc  erat  tantum  ii52, 
Gallis  a  25  Martii  sequente  suum  annum  ii53  au- 
spicaturis. 

Post  Beraardum  secundum,  cognomento  de  Por- 
tis,  fuit  Nantelmus  prior  Portaram  tertius,  fere  per 
biennium,  hoc  est  ab  anno  ii52  ad  ii54.  Gui  abdi- 
canti,  ut  in  suam  Garlhusiae  solitudinem  se  recipe- 
ret,  successit  Beraardus  tertius  :  qui  deinde  creatus 
ab  Alexandro  papa  111  Diensis  episcopus,  virtutibus 
et  miraculis  claruit. 

De  Beraardo  primo  haec  in  codice  ms.  Portarum 
se  lcgisse  mihi  testatus  est  domnus  Hugo  Buat : 
NonnuUas  epistolas  ad  virtutem  et  ad  vitam  reli" 
giosam  commonentes  scripsit,  quarum  prascipue 

'n  habenturf  ad  Falconem  decanum  Lugdunensem,  et 
ad  eumdem  jam  episeopum  factum,  ad  Aymondum 
de  Rohieres,  ad  Rainaldum  inclusumt  ad  moniales 
de  Lugduno,  ad  Berlionem  episcopum  Bellicensem, 
ad  moniales  de  Blesio,  ad  Eugenium  papam  ,  ad 
divum  Bemardum  Clarevallis  abbatem,  et  ad 
Ismionem  abbatem  Ambroniacensem,  quce  omnium 
est  pulcherrima ,  in  qua  declarantur  causas  cur 
monasterium  dereliquerit  et  ad  eremum  Portarum 
transfugerit ;  incipiens  in  hcec  verba  :  [In  montem 
salvum  te  fac,  ne  et  tu  simul  pereas.]  Ex  his  epis- 
tolis  tres  tantum  ad  nos  devenerant. 

Prima  ad  Aymonem  de  Yarennes,  et  Aymonem 
de  Rohoria,  De  fuga  saeculi.  De  quibus  viris  memi- 
nit  his  verbis  tabularium  Arveriae,  inter  ejus  domus- 
benefactores  Aymo  et  Hugo  de  Varennes  Ofdi/icave' 

C  runt  Ecclesiam,  nempe  Arverix.  Aymo  de  Rivoria 
fecit  dormitorium  fratmm. 

Sccunda  est  ad  sanctimoniales  Lugdunenses,  hor- 
tatoria  ad  capessendam  magno  animo,  quam  recens 
susceperant,  regularem  disciplinam.  Duo  puellaram 
asceteria  Lugdunensia  memorat  Leidradus  Lugdu- 
nensis  archiepiscopus,  in  Epistola  ad  Garolom  Ma- 
gnum :  In  eademy  inquit,  civitate  alias  restauraviec" 
clesias,  Unam  quidem  in  honorem  Sanctas  Eulalim 
{ubi  fuit  monasterium)  puellarum)  in  honorem 
S.  Georgii :  quamde  Novo  operui^  etex  partemo' 
cerias  ejus  de  fundamentis  erexi,  Tum  paucis  inter- 
jectis  :  Monasterium  quoque  puellamm,  in  honorem 
sancHPetri  dedicatum,  ubi  corpus  sancti  Annemun- 
di  martyris  humatum  est (quodipse  sanctus  martyr 

D  et  episcopus  instituit)  ego  a  fundamentis  tam  Ec- 
clesias  quam  damum  restauravi :  ubi  nunc  sancH" 
moniales  numero  32  secundum  institutionem  regu^ 
larem  viventes  habitare  videntur.  Gum  autem  nunc 
scateat  Lugdunum  monialium  coenobiis,  de  S.  Petri 
monasterio  Benedictinarara,  etiamnum  opibus  ac 
religione  inclyto ,  Beraardi  Portensis  epistolam 
accipio  ea  ratione  quod  ejus  aevo  unicum  Lugduni 
fuisse  existimem.  Nam  vetus  illud  S.  Eulalise  (ubi 
nunc  aedes  S.  Georgii)  suo  tempore  jam  desi- 
tum  indicat  Leidradus.  Alia  porro  omnia  puta 
Glarissaram,  GarmeUtanaram  Annuntiataram ,  et 
caetera,  post  Bernardum  fundata  esse  non  dubium 
est. 


795 


GUIGONIS  II  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS 


796 


Tertia  ad  Rainaldum  inclusum,  qualiter  corsim  A.  etiam  cum  episcopi,  abbates,  aut  cujuscunque  dig- 


Domino  sit  vivendum.  Ecquis   esset  Rainaldus  iste 

inciusus,  docuit  me   velus  membrana   e  tabulario 

Majorevi,  quae  incipit,  Guido  de  Arandttf  descripta-* 

quc  est  a  nobis  in  Appendicc   hujus   Manualis.  Ea 

charla  sine  nota  temporis,  cum  inter  testes  Hugonem 

Majorevi  procuratorem   subscriptum  habeat,  quem 

aliae  tabula;  circa  annum  Christi   1134   id  muneris 

gessisse  significant ;  vel  ex  boc  indicio,   Rainaldi 

ad  S.   Ragnebertiim  inclusi  &ptatem  agnoscat  licet, 

quod  et  ex  ipso  tabularum  charactere  deprehendere 

est.  Fuit  igitur  hic  Rainaldus  eremita  inclusus,  seor- 

sim  a  fratribus  cellam  habens,  haud  procul  a  mo- 

nasterio  S.  Ragneberti  Benedictinorum,  quod  duabus 

admodum  leucis  horariis  abest  a  Portarum  Carthu- 

sia  :  et  a  Ragneberto  Radeberti  ducis  filio  nomen  g     stold  ad  novltios  Sancti  Sulpicii,  De  perseverantia 

habet,  quem  olim  Ebroini  nequitia  martyrem  fecit.         orainu. 


nitatis  personce  adessent,  Nam  S.  Antelmus  prio- 
ratu  majoris  Carthusiae  abierat  anno  Christi  1151. 
Inde  vero  ex  privato  prior  Portarum  fuit  per  biea- 
nium,  ab  anno  scilicet  1152  ad  1154,  quae  tempora 
cum  Joanne  de  Montemedio  apte  coroparantur.  Yix 
autem  adducor  ut  harum  epistolarum  aoctorem 
agnoscam  Joannem  quemdam,  ex  abbate  Abundan- 
tiae,  monachum  Arveriae ;  hoc  est,  ex  Augustiniano 
Carthusianum  qui  nonnullis  in  schedis  legitur  anno 
Christi  1202  e  vivis  abiisse  :  quia  iis  quae  dixi  argu- 
mentis  Joanncs  hic  noster  et  Portarum  Carthusia- 
nus,  et  illo  Joanne  antiquior  deprehenditur. 

IV,  Stepkani  de  Chalmeto,  monachi  Portarum,  epi- 


Prius  autem  id  monasterium  Bebronncnse  nuncu- 
pabatur,  a  Bebronna  quo  alluitur  lorrente  :  ac  fun- 
datum  fuerat  a  S.  Domitiano  abbatC;  ad  Ralendas 
Julias  Martyrologiis  inscripto.  In  cujus  vita,  quam 
ex  veteri  ejusdem  monasterii  codice  olim  descripsi- 
mus,  cmendandum  est  illud,  quod  S.  Domitianus 
Juliani  Apostatae  persecutionem  fugisse  dicitur.  Non 
enim  id  convenire  potest  cum  iis  qute  adduntur  de 
Domitiani  congressibus  cum  Yincentio  Lirinensi, 
Hilario  Arelatensi,  et  Eucherio  Lugdunensi,  quos 
annis  fere  centum  post  JuUanum  floruisse  omnes 
norunt. 

UI.  Joannis  Portarum  monachiepistola:  quinque, 

Carthusiae  Portaram  se  monachum  profitetur  Joan- 
nes  hic,  initio  epistolse  quintae  ad  Bcrnardum  nepo- 
tem ;  quem  cum  his  alloquitur  verbis  :  Novimus  enim, 
de  domo  in  qua  eSj  et  de  Carthusiensi ,  et  de  nos^ 
tra,  et  de  aliis  hujus  propositi,  particulares  exisse ; 
quorum  nonnulli  post  paucos  dies,  aliqui  vero  post 
paucos  menses  obierunt,  Carthusianum  quidem  eum 
ftisse  significat,  non  tamen  de  primaria  Carthusia, 
aut  etiam  de  domo  Portarum.  Fratrem  autem  se  di- 
cit  carne  et  spiritu,  Stephani  illius  quem  epistola 
sua  prima  vehementer  cohortatur  ad  vanilatcm  sae- 
culi  abdicandam.  Quo  mihiarridet  conjectura,  hunc 
ipsum  essc  Joannem  de  Monte  medio,  Carthusiae 
Portarum  monachum,  cujus  mentio  ad  inilium  pri- 
mae  epistolae  Beraardi  Portarum  prioris ;  qui  fratri 


Richardus  de  Benuntia  (ut  legi  in  autographis  ta- 
bulis,  datis  ad  tertiumNonas  Maii,  anno  Christi  1135) 
aliquot  fundos  dedit  Carthusiae  Portarum,  in  manu 
domni  Bernardi  prioris  :  sub  testimonio  mona* 
chorum  ejusdem  loci,  Bernardi  de  porta,  Bosonis 
procuratoriSy  Stephani  de  Chalmeto  adhuc  novitU. 
Nec  raro  alias  in  eodemarchivioPortensihune  Ste- 
phanum  ascriptum  reperias,  nunc  novitium,  nune 
monachum  Portarum.  Haec  porro  habet  codex  ejus- 
dem  Carthusiae.  Stephanus  de  Chalmeto  nobilis 
generCt  nobilior  pietate,  fit  Portarum  monachus 
anno  1135).  Nonnulla  pia  opuscula  conscripsit  et  epi- 
stolas  addiversos,  ejussanctitatemredolentes,tran- 
p  smisit.  Diversus  est  hic  Stephanus  a  primo  et  quarto 
cjusdem  nominis  prioribus  Magorevi  et  utroque  ju- 
nior.  Nam  Stephanum  Majorevi  primum  priorem 
obiisse  certum  est  4  Januarii  1118.  Quartus  autem 
prseesse  coeperat  anno  1130  vel  1131.  Dubitari  ye- 
risimilius  possit,  num  Stephanus  de  Chalmeto,  idem 
ipse  sit  Stepbanus  prior  Portarum,  cujus  mentioin 
Bulla  Alexandripapaelll,  Portensibus  data  anno  1171, 
qui  erat  ab  ejus  ctmversione  ad  vitam  monasticam  an- 
nus  36  veI37.  Cacterum,  S.  Sulpicii  domus,  cc\jas  novi- 
tios  spectat  haec  epistola^  diocaesis  Bellicensis  fiiit,  or- 
dinis  porro  Cisterciensis ;  fundata  ab  Amedeo, 
Sabaudiae  comile,  anno  Christi  1130,  ex  Pontiniacenn 
monastcrio  monachis  eo  deductis;  ut  docentfunda- 
tionis  tabulae  antiquae,  apud  Samuelem  Guichenon, 
virum  eruditum,  in  HistoriaBressiae  et  Bngeyi.  Certe 
suo  Stephano  de  Chalmeto  auctor  fuerit  atque  hor-  D  hos  novitios,  ad  quos  scribit  Stephanus  de  Chalmeto, 


tator  ad  vitae  saecularis  sarcinam  abjiciendam.  Di- 
versis  enim  cognominibus  distingui  fratres,  in  nobi- 
libus  praesertim  familiis,  uti  nunc  passim  videmus, 
ita  et  prioribus  saeculis  in  usu  fuit.  De  hoc  ipso 
Joanne  accipiendum  puto  antiquum  auctorem  Yitae 
S.  Antelmi  Bellicensis  episcopi,  cap.  13,  apud  Su- 
rium,  26  Junii.  Anlelmus,  inquit,  ex  priore  prima- 
riae  Carthusiae  factus  prior  Portarum,  post  Bernar- 
dum  qui  senio  gravis  praefecturam  suam  in  eum  de- 
rivarat,  Domno  Bcrnardo  prcestabat  reverentiam, 
illum  sibi  anteponens,  Idem  erat  erga  religiosum 
Christi  servum  Joannem,  cui  adventanti  solebat  re- 
verenter  assurgere,  Nec  id  unqu4im  prcetermisitf 


non  fuisse  Carthusienses  vel  ex  illis  ejus  verbis  in- 
telligilur ;  Quia  vero  quidam^  cum  ad  nostrum  vel 
vestrumpropositum  venennt,  solent  veldenostro  ad 
vestrumy  vel  de  vestro  ad  nostrum  suspirare ;  ne  vero 
et  nobis  hujusmodi  suggestionibus  tentator  illudat, 
audiamus  Apostolumdicentem :  Unusquisque  in  qua 
vocatione  vocatus  est,  in  ea  permaneat  (I  Car.vii,20). 
Fuisse  tamen  per  haec  ipsa  tempora  ejnsdem  tituli 
domum  aiiquam  ordinis  Carthusiensis,  ex  eo  pro- 
bari  videlur  quod  circa  annum  Christi  1130«  Guigo 
primariae  Carthusiae  quintus  prior,  statuta  sui  or- 
dinis  a  se  recens  conscripta  nuncupavit  Bernardo 
Portarum,  S.  Sulpicii  et  Miloni  Msjorevi  prioribus. 


797 


LIBBR  DE  BXERCrnO  GELLE.  —  PRiEF. 


798 


Quomodo  enim  disciplinffi  suse  domesticdB  arcanas  A 
leges  homini  exlerno  recognoscendas  vir  pruden- 
tissimus  transmitteret  ?  aut  quomodo  cum  duobus 
Garthusianis  prioribus  tertium  Gisterciensem  illa- 
rum  arbilrium  esse  pateretur  ?  H^jus  S.  Sulpicii 
Garthusise  vestigia  etiamnum  superesse  nonnulli 
affirmant,  haud  procui  abbatia  S.  SulpiciiCistercien- 
sium,  in  dioecesi  Bellicensi,  loco  ejusdem  montis 
abditissimo  ac  pene  inaccesso,  quem  hodieque  ab 
indigenis  Garthosam  vocitari  dicunt.  At  Guicheno- 
nu8,  in  Historia  citata,  exstare  ait  in  episcopatu  Gra- 
tianopolitano  monasterium  quoddam  S.  Sulpicii  no- 
muie,  quod  olim  Carthusiensium  fuisse  asserit. 
Haec  si  vera  sunt,  harum  Garthusiarum  alterutri  ille 


VI.  Appendix,  probationcs  continens  eorum  quce 
de  primis  tribus  Bemardis  Portarumprioribus,  et 
his  illigato  Nantelmo, adhujusprasfationis  numC' 
rum  secundum  disputata  sunt. 


Hic  moram  facere  possit,  ad  hujus  Appendicis  n.  4, 
dipioma  Bainaldi  Lugduncnsis  archiepiscopi,  de  no- 
mine  et  origine  Majorevi,  et  quae  in  eo  describuntur 
superius  aevum  spectantia.  Yidimus  certe  his  oculis 
in  archivo  Majorevi,  tabulas  Rainaldi  autographas, 
datasAprilimense  anni  1243,  etejus  sigillo munitas. 
Ut  minime  dubium  sit,  quin  si  in  probando  excu- 
tiendoque  Yalentiniani  privilegio  peccatum  est,  id 
erroris  Rainaldo  ipsi  archiepiscopo,  aut  ejus  cancel- 
ario  tribuendum  sit.  Nec  tamen  a  Rainaldo  descri- 


(opinor)  prsefuerit  Humbertus  prior,  cujus  in  statu- 
torum  praefatione  meminit  Guigo.  ^  buntur  Yalentiniani  ipsius  tabulae,  sed  qusedam  tan- 

tum  beneficii  ab  eo  in  Majorevum  collati  declaratio, 


F.  Alexandri  Papm  III  epistola  ad  Arthaudum  prUh 
rem  Arveria^  de  sckitmate  sui  temporis. 

Hujus  epistolae  pontificiae  autographum  vetus  per- 
legimus  ipsi  in  Garthusia  Arveriae.  Geiebrato  Turonis 
concilio  adannum  c.  1163,  Alexander  papa  adcivi'' 
tatemSenonensemmoraturusaecessit,  quoniam  ipsa 
metropolis  valde  formosa  erat  et  fertilis,  In  que  loco 
a  Kalendis  Octobris  usque  ad  Pascha  secundi  anni 
moramdiutumamfaciens,  universalis  Ecclesiasne" 
gotiainibi  prosui  debito  officii  pertractavit,  Sic  Acta 
hijgus  pontificis,  ex  codice  Yaticano,  apud  Baronium 
anno  Ghristi  1163,  num.  18.  Gum  igitur  ex  his  con- 
stet  Aiexandrum  pontificem  in  civitate  Senonensi 


quae  pluribus  post  Yalentinianum  saeculis  a  tabellione 
quopiam,  apud  Isemoros,  sive  Isamodorum  con- 
scribi  potuit  ;  ac  meminisse  privilegii  Majorevo  jam 
olim  concessi.  Quod  rcfert  adnotasse,  ne  quis  hie 
ascriptionem  consulatus,  aut  caeteram  rescriptorum 
imperialium  formam  desideret ;  vel  causetur  absen- 
tiam  Yalentiniani  ab  Isarnodoro  (Insulae  Gallicae  et 
Sebusianomm,  seu  mavis  Segusianorum  oppido) 
anno  385,  cum  Gallias  obtinente  Maximo  tyranno, 
Yaleutinianus  sese  in  Italia  contineret.  Nam  datum 
esse  potuit  a  Yalentiniano  privilegium  Romae,  aut 
Mediolani,  aUove  Italiae  loco,  quod  longo  post  tempore 
datis  Isarnodori  tabulis  declararetur.  Higus  vero  ce- 
clarationis  si  Rainaldus  archiepiscop.  aurei  sigilli  a 


habitasse,  a  Kalendis  Octobris  anni  1163  usque  ad^  se  visi  emblemala  descripsisset,  de  fide  illius  atque 

antiquilatc  liberct  ratiocinari.  In  caeteris,  quod  scri- 
ptum  falsi  redarguat,  nihil  agnosco.  Gaesus  est  dolo 
Arbogastis  Yalentinianus  junior,  anno  imperii  sui 
17,  Arcadio  U  et  Ruffino  consulibus ;  et  quidem 
(ut  notat  Epiphanius  in  libello  de  mensuris  et  pon- 
deribus)  Idibus  Maii,  die  Sabbati,  pridie  Pentecostes 
quae  tum  in  xvii  Kalendas  Junias  iucurrebat,  quae 
omniaannum  designant  acrae  Christianae  392.  Sed 
jampridem  inter  Arbogastem  et  Yalentinianum  in- 
valuerant  odia  et  suspiciones,  ut  colligere  est  vel  ex 
Zosimo,  libro  quarto.  Inierat  Yalentinianus  idem 
post  mortem  patris  cognominis,  a  die  x  Ralendas 
Decembris,  anno  Ghristi  375^  P.  G.  Gratiani  iii  et 
Equitii  decimo  post  anno,    Ghristi  385.    Majorevi 


Pascha  anni  1165,  et  data  sit  haec  ad  Arthaudum 
epistola,  Senonis  quarto  Ralendas  Martii,  quam  diem 
ibidem  egit  annis  duobus  consequentibus  ;  dubium 
haeret  an  adannum  1164,  veI1165,  refcrenda  sit. 

De  Arthaudo,  sive  Artholdo  priore  Arveriae  (qui  ut 
beatus  apud  suos  colitur  pridie  Nonas  Octobris)  haec 
in  sacris  Dastis  adnotata  sunt  :  Vir  Dei  Arthaudui, 
ex  Carthusiano  grege  ad  Bellicensem  prassulatum 
arctatuSf  senio  confectus  ad  claustri  sui  quietem  re^ 
dienSy  in  Arverias  eremo  in  pace  Deo  spiritum  red" 
didit.  Episcopus  Bellicensis  post  Rainaldum  fuisse 
scribitur,  ab  anno  Ghristi  1184  ad  1190.  Exinde  pri. 
vatus  vixit  ad  ultimam  usqueaetatem,  etannumGhristi 
1206.  Sane  cum  illum  in   eremo  Arveriae  latentem 


invisit  S.  Hugo  episcopus  Lincolniensis  (aestate  ni-D  Yalentiniano  a  cubiculis,  tcntari  jam  potuit  fides  ab 


mirum  annil200),  processerat  in  diebus  sutSy  ut  Yitae 
S.  Hugonis  auctor,  ejus  aequalis,  qui  et  addit :  Nec 
dissimiles  erant  animipontifici  nostro^  licetinastate 
dissimili,  Nimimm  sexagenarius  tum  erat  S.  Hugo, 
qualuor  fere  ante  obitum  suum  mensibus,  cum  erat 
affectae  jam  aetatis  B.  Arthaudus,  ac  fortasse  nona- 
genario  major.  Interim  vel  cx  hujus  epistolae  argu- 
mento  intelligis,  quamvere  affirmet  antiquus  scriptor 
Yitae  S.  Anselmi,  cap.  15,  adjutum  maxime  a  Gar- 
thusianis  atque  a  Cistercicnsibus  Alexandmm  pa- 
pam,  in  negotio  schismatis  perquam  difficili  :  quod 
et  ex  Gaufrido  Altaecumbae  abbate  colligcre  possis, 
in  Yita  S.  Petri  archiepiscopi  Tarentasiensis. 


Arbogaste,  ac  probatae  regia  merces  decerai.  De 
Jovino  Popa  templi  Montis  aegromm,  cujus  ad  coer- 
cenda  latrocinia  Majorcvum  castrum  exstmctum 
dicitur,  illum  ego  non  alium  fuisse  censeo  a  Jovino, 
qui  dudum  promotus  aJulianoper  Gallias  magister 
armorum  (ut  ait  Ammianus  lib.  xxvi)  in  eodem  mu- 
nere  magistri  utriusque  militiae,  sequentibus  aliquot 
imperatoribus  fidam  operam  navavit.  Qui  et  consul 
cum  Lupicino  ad  annum  aerae  Ghristianae  367,  quo 
ctiam  anno  Remis  data  sunt  ad  eum  duo  rescripta 
Yalentiniani  et  Yalentis  Impp.Ieg.  9et  10  Cod,  Th,, 
De  re  militari.  A  quo  et  originem  duxit  uxor  Gon- 
sentii,  de  qua  sic  Stdonius  in  Narbone  {carm,  23)  : 


799 


GUIGONIS  II  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS. 


800 


Huic  summi  ingenii  tnro,  simulque  A 

Summas  nobilitatis  atque  formce 

Juncta  estfemina,  quoe  domum  admariti, 

Prisei  insignia  transferens  Jovini, 

Impleuit  trabeis  larem  sophistas  , 

Qui  et  Christidnissimus  in  teslamento  S.  Remigii, 
el  apud  Flodoardura  lib.  i  Hist.  Reraensis,  cap.  6, 
iUiusque  Remensis  basilicso  fundator,  quae  olim  a 
Beato  Agricola,  nunc  a  Sancto  Nicasio  nuncupatur. 
Cm'us  etiam  ibidera  anniversaria  mcmoria  recolitur 
ad  VII  Idus  Septembris.  Unde  et  minime  dubitandum 
reor  quin  huic  ipsi  Jovino  excisum  fueril  monumen- 
tum  marmoreum,  quod  nunc  post  primariumtempli 
ejus  oslium,  ad  dextram,  aliquot  columnis  iraposi- 
tum  visitur :  cujus  monumentis  emblema  ex  aeneo  n 
typo  expressum  edidit,  et  eleganti  commentario 
illustravit  Tristanus  Sanctamantius  in  Hadriano.  Sed 
huic  additum  velim,  non  veram  aliquam  ferarum 
infectationem  olim  a  Jovino  peractam  signis  illis  re- 
prassentari,  sed  symbolicam  duntaxat^  et  emblemati- 
cam.  Yix  enim  quis  credat  confectum  leonem  ab 
homine  Gallo,  cvyus  nec  ab  Ammiano,  libris  xxi, 
XXII,  XXVI  et  xxvn  (ubi  de  illo  agit),  nec  ab  aliis 
scriptoribus,  extra  Gallias,  Italiam,  Germaniam  et 
Britanniam  (quae  regiones  leonum  fcraces  non  sunl) 
res  gests  ullae  memorantur.  Aprum  autem,  aut  da- 
mam,  aut  cervum  venabulo  confixisse,  et  viri  Chri- 
stianissirai,  et  militum  magistri  frigida  sane  laus 
erat,  neque  digna  quae  tam  operoso  mausolaeo  ad 
sempitemam  memoriam  omnibus  posteris  commen- 
daretur.  Cum  igitur  legam  apud  Ammianum  locis  G 
citatis,  in  iis  quas  diximus  regionibus  non  semel  a 
Jovino  perdomitos  Romanonim  hostes ;  et  apud  Pro- 
sperum  lib.  m.  Depromissionibusetpraedictionibus^ 
cap.  38,  Theodosii  religiosi  principis  imperiOt  per 
Jovinum  et  Gaudentium  comites  omnia  templa  ex" 
spoliata;  intelligo  demumcur  ille  in  aetemomarmore, 


et  apri,  et  cervi,  et  damse^  et  leonis  domitor  exhibea- 
tur  ;  quibus  feris  vel  barbaros  populos  ab  eo  profli- 
gatos,  vel  exauctoratos  suisque  exturbatos  sedibas 
cacodaemones  apte  designari  negaverit  nemo.  Simul 
deprehendo  cur  fuerit  Jovinus  a  Majorevo  conta- 
meliose  appellatus.  Erat  scilicet  Majorevus,  nt  ple- 
rique  qui  tum  vel  palatinamvel  castrensem  militiam 
profitebantur,  more  majomm  suoram,  idolorom 
cultui  addictus.  Graviter  ferebat  a  Jovino  disturbari 
idola,  ac  eomm  delubra  opibus  suis  atque  omamen- 
tis  spoliari.  IUum  idcirco  nefarium  et  ferocemappel- 
lavit  Popara  terapli  Monlis  segrotum  :  adeo  tamen 
praRpolentera  eum  agnoscens,  ut  ab  ejus  invasioni- 
bus,  etiara  castro  exstructo  cavendum  sibi  putaret. 
Ethnici  nirairum  et  militaris  hominis  est  conviiiom 
istud  :  Excubarein  iEsculapii  templo  solitos  aegrotos 
innuunt  Solimus  cap.  7,  Polyhistoris^  et  Plautus  in 
Curculione.  JEsculapio  autem  consecratum  fuisse 
templum  in  monte  Lybi»,  testatur  Trismegislos  in 
Asclepio  :  et  fere  id  observatum  ab  antiquis,  at 
JEsculapio  templa,  et  in  montibus  ad  aune  salobri- 
tatem,  et  haud  procul  ab  aquis  ad  aegrotomm  coin- 
moda  constituerent.  Piurima  hodie  castra  Aigremont 
Gallorum  vulgus  nuncupat,  quod  est  Mons  segroram, 
ex  eoquem  dixi  ritu.  Fuerat  fortasse  Jovinus  noster 
aut  alicui  iEscuIapii  templo  quondam  prsefectos, 
priusquam  Christo  se  addiceret,  aut  jam  Christianus 
nosocomium  aliquod  excelso  ioco,  cum  sede  saera, 
ritibus  Christianis  fundaverat.  Hinc  Popa  templi 
Montis  aegrorum  Majorevo  dictus,  per  ludibrium,  ac 
per  conturoeliam  ;  quia  templa  idolomni,  Christia- 
nissimi  principis  jussu  pessumdabat.  Haec  satis,  ex 
conjectura,  ne  Rainaldi  Lugdunensis  archiprssulis 
pmdentiam  temere  redarguas,  qui  fidem  habere  vi- 
sus  est  huic  diplomati  de  castro  Majoreyo ;  in  qoo 
Carthusiensibus  domus  posita  est,  jam  ab  axmo 
Christi  lli6,  inter  domus  totuis  ordinis  secundum 
fundationis  antiquitatem  sexta. 


LIBER   DE    QUADRIPERTITO   EXERCITIO    CELLiE 

AUCTORE,  UT  VIDETUR,  GUIGONE,  PRIORE  CARTHUSIJE,  EJUS  NOMINIS  SECUNDO. 

Ex  mss.  codicibus  Carthusiae  Portarum,  et  Carthusiae  Parci. 


PROLOGUS.  D 

Reverendissirao  domino,  et  Patri  in  Christi  vi- 
sceribus  dilectissimo,  B.  priori  pauperum  Christi, 
qui  in  Wlttheam  commanentes,  ordinem  sunt 
Carthusiensem  professi,  Dei  servorumque  Dei  ser- 
vus  indignus,  spiritualis  uteri  vestri  filius,  in  pne- 
senti  sanctilatem  in  merito,  et  in  futuro  felicitatem  in 
praemio. 

Si  vocare  liceret  in  jus  vei  patrem  suum  filio, 
vel  dominum  servo,  nonnihil  (mi  Pater  reverende) 


mea  fortassis  parvitas  haberet,  super  quo  nec  in- 
juste,  ut  sibi  videtur,  in  vestram  sub  jndice  magni- 
tudinem  agere  posset.  Nam  ecce  dum  attendit  po- 
tens  auctoritas  vestra,  quid  in  me  sibi  liceret, 
attendere  quoque  supersedit  moderamen  discretionis 
vestrae  quid  infirmitas  mea  valeret.  Hinc  praedicator 
egregius,  cura  orania  sibi  asserat  licere,  negat  nimi- 
rura  omnia  expedire.  Ut  enim  quod  pro  tempore  et 
ioco,  pro  causa  et  negotio  pertinet  ad  rem,  imponat 
jubendo  pater  filio,  et  prselatus  subjecto,  sententUB 


801 


UBER  DE  EXBRCITIO  CELLiE. 


m 


quidem  est :   sed  videndum  prios  si  ad  ferendum  A  sistat ;  et  maxime  quae  illa  sint  sanctae  religionis 


quod  imponitur,  tam  unus  quam  alter  quantum  ad 
scire  et  posse  sufficiens  est.  Sane  velle  nunquam 
debet  deesse,  ne  tunc  quidem  cum  scire  et  posse 
contigerit  non  adesse.  Haec  idcirco  praelibavi,  quia 
injunxit  veneranda  patemitas  vestra  mihi,  ut  scriplo 
conarer  ostendere  quibus  polissimum  exercitiis  in 
cella  debeat  intendere,  qui  sanctum  ordinem  Car- 
tbusiensem  professus,  in  ea  debet  solitarius  manere  : 
nec  aliquo  de  ea  tempore,  nisi  causis  rationabilibus 
exigentibus  (quae  juxta  ejusdem  ordinis  tenorem 
expresss  sunt)  occasione  aliqua  exire.  Utile  (ut  ve- 
rum  non  diffitear)  opus ;  sed  ad  id  solus  sufficit 
expertus.  Ego  aulem  non  ignoro  ad  haec  me  idoneum 
non  esse,  qui  scio  quidem  mel  esse  dulce,  sed  ma- 


exercitia,  quibus  inhabitator  cellae  intendere  debeat : 
assumptis  hinc  inde  (prout  ratio  exigebat)  sacrse 
Scripturse  testimoniis,  conatus  sum  pro  posse  de- 
monstrare.  Sunt  autem  quatuor  exercitia  illa,  stu- 
dium  sacrse  lectionis,  roaturitas  defecatse  meditatio- 
nis,  devotio  purae  orationis,  strenuitas  utilis  actionis. 
Quatuor  hsec  :  major  horum  oratio  est.  Hinc  est 
quod  huic  libro  hunc  tituluro,  videlicet  De  quadri" 
perlUoofficiocellcBdignumduxi  prseponendum,  nisi 
forte  patemitati  vestrae  aliud  fuerit  visum.  Capitula 
quoque  ante  libri  exordium  universa  posita  sunt,  eo 
quoque  ordine  quo  sibi  invicem  succedunt :  ut  cum 
aliquid  quaeritur,  absque  omni  statim  difBcultate  re- 
perialur  Non  solura  autem,  sed  et  in  ipso  libro , 


gisaudituquam  gustu.  Scio  etiam,  ut  ait  philosophus  ^  eadem  capitula  in  locis  sibi   singula  convenientibus 


ille,  quod  ncscio,  videlicet  haec  dicere  ex  sententia. 
Nec  sdo  ore  meo  loqui,  quasi  iegens  quod  prophetam 
fecisse  ejus  notarius  asseruit.  Certe  de  Sapientia 
perditio  etmors  dtxerunt :  Auribus  nostris  audivv- 
mus  famamejus(Job.  xviii,  22).  Nunquidoculisvide- 
runt  decorem  ejus?  nequaquam.  Nunquid  faucibus 
suis  perceperunt  suavitatem  ejus  ?  ne  hoc  quidem.  So- 
lus  in  eis  ad  famam  viguit  auditus,  sed  nec  ad  speciem 
visus,  nec  ad  duicedinem  gustus.  Et  ego  quid  ioqui 
digne  possem  de  dulcedine  cellae,  quem  constat 
(sicut  negare  non  valeo,  sic  nec  volo)  aliquid  de  ea 
vel  tenuiter  audisse  :  quae  vero,  qualis  quantave  sit, 
vel  nihil  omnino,  vel  modicum  certe  aliquando  ex- 
pertuffl  fuisse?  Yerum  ariolandi  incurrere  peccatum 
et  scelus  idololatriae  metuens ;  el  magis  deprehendi 


apponuntur ;  ut  cum  praefixum  capitulum  attenditur, 
unde  traclet  quod  sequitur  evidenter  agnoscatur. 
Accipiat  jam  dilecta  mihi  in  Domino  patemitas 
vestra  munus  quidem  parvum ,  non  parva  tamen  ei 
devotione  oblatum  :  et  si  forte  non  multum  in  eo 
viderit  quod  ipse  jure  dcbeat  approbare,  devotam 
saltim  oiferentis  voluntatem  dignetur  acceptam  ha- 
bere.  Obsecro  etiamvos  ut  pro  eo  quod,  omissis  aliis 
quibusdam  quibus  intendere  mihi  dulcius  esse  (etsi 
forte  non  utilius)  vestram  sum,  etsi  non  ut  debui , 
certe  ut  potui,  jussionem  exsecutus ,  hanc  mihi  pro 
labore  meo  mercedem  reddatis,  ut  in  orationibus 
vestris  mei  reminisci  velitis  :  sitque  remuneratio 
promptae  obedientiae  meae,  instantia  pro  me  ad  Deum 
orationis  vestrae  devotae.  Yenerandam  paternitatem 


lium  suum ,  in  sancto  utriusquc  Spiritu  ab  omni 
malo  custodiat,  diesque  vestros  in  sua  pace  dispo- 
nat,  atque  ab  aeteraa  damnatione  vos  eripi,  et  in 
electorum  suorum  jubeat  grege  numerari.  Amen. 


ea  vacuus  qaae  inflat,  quam  quae  aediQcat,  eligens ;  0  yestram  Deus   omnipotens  Pater,  per  dilectum  Fi- 

vim  mihi  ipsi  inferens,  ut  jam  essem  volens ,  qui 

ante  fueram  uolens ;  institi  ut  potui :  docens  qupd 

non  didici,  et  tradens  quod  non  accepi.  Consequens 

proinde  est  quod  nisi  ad  excusandam  hanc  magnam 

in  me   temeritalem  et  praesumptionem,  obedientia 

cum  charitate,  charitas  cimi  obedientia  procedat; 

illis  jure  debeam  adnumerari,  quos  asserit  Aposto- 

lusesseconversostnvant^o^utum :  voleniesesse  legis 

doctores :  non  intelligentes  neque  quoeloquunturne' 

que  de  quibut  affirmant.  Sed  esto.  Ecce  factus  sum 

insipiens,  sed  sapienter ;  quia  vos  me  coegistis.  Inde  est 

quod  si  accusat   praesumptio,  sed  excusat  coactio. 

Nam  etsi  a  me  silentium  exigit  imperitia  mea,  sed 

os  meum  apemit  jussio  vestra.  Inde  mecum  actum 


CAPITULORUM  SERIES. 

I.  De  modo  et  causa  adventus  priorum  ordinis 
Carthusiensis  ad  annuum  capitulumf  et  de  tripliei 
fructu  adventus  eorum. 

II.  De  suavitate  sublimi,  et  sublimitate  suavi^ 
qurn  in  ordine  Carthusiensi  in  tribus  specialiter 


est  quod  silere  tunui,  qui  loqui  erubui  :  magis  vo-  j)  consistit. 


lens  per  imperitiam  locum  in  me  dare  confusioni, 
quam  pro  eo,  si  resisterem  potestali,  ac  perinde  et 
Dei  ordinationi,  subjici  damnationi.  Igitur  vestrum 
pro  posse  aggrediens  exsequi  praeceptum,  applicare 
curavi  et  studio  animum,  et  calamo  manum,  et  quod 
mihi  de  hac  materia  ad  praesens  occurrit,  pro  eo 
quod  ut  de  ea  tractarem,  vestra  me  patemitas  com- 
pulit ;  sicut  in  studio  deprehendi  sic  scripto  digessi. 
Quia  vero  in  rigore  capiluli  generahs,  quod  singulis 
apud  Carthusiam  annis  convenientibus  in  eodem  loco 
de  longe  et  de  prope  ejusdem  ordinis  prioribus,  te- 
netur  vigortotiusordinis  et  robur  consistere  non  du- 
bitatnr  :  ab  eo  hujus  meaBloculionis  curavi  exordium 
sumere.  Sicqae  in  quibos  ipsa  ordinia  samma  con- 


III.  De  spirituali  conversatione  fratum  Carthu^ 
siensium  inqua  euntpost  Christum.per  Christum, 
ad  Christum, 

IV.  Quid  spiritualiterdebeataccipi  per  viUtatem 
et  asperitatem  habiius  Carthusiensium,  et  de  paur 
pertate  victus  eorum. 

y.  De  puritate  contemplationis  intemof,  quce  ad 
cellce  potissimum  solitudinem  spectat. 

VI.  Qualiter  suavis  cellce  quies,  etquieta  ejus  sua- 
vitas  in  quibusdam  sacra:  Scripturoi  locis  expressa 

sit. 

Vn.  De  eadem  qwete  celUe  :  qualUer  per  viroi 
sanctos  a  Moyse  usque  ad  b(mm  ejus  seeretum  sU 
expressum. 


S03 


GUIGONIS  II  CARTflUSIiE  MAJORIS  PRIORIS. 


804 


YIII.  De  quibusdam  viris  sanctis  qui  fuerunt  ab  A 
Isaia  usque  ad  Christum  :  et  de  quibusdam  quifue- 
runtpost  adventum  Christi,  qualiter  pereos  /igU' 
rata  sit  cella^  quies. 

IX.  De  quietecellas ;  etquod  non eocpedit  ei  quiin 
ea  habitat,  utcuriositate  temerarianimis  diu  extra 
^am  moretur. 

X.  Deeo  quod  cella,  ab  eo  qui  eam  inhabitaty  jugi- 
ter  tenenda  est ;  et  quod  ei  periculum  eveniat  si 
temerarie  ab  ea  fuerit  egressus. 

XI.  De  magnis  multisque  periculis  quas  ille  incur- 
rit  qui  habitator  est  cellasy  et  de  illa  male  exit;  et 
de  eo  quod  magnam  animw  sancloe  confert  quietem 
plena  et  perfecta  abjectio  sascularium  rerum, 

XII.  De  sascularium  {cuiprecipue  intendunt  Car^ 
thusienses)negotiorum  et  sollicitudinum  ac  posse-  -q 
ssionum  abjectione. 

XIII.  De  loco  sanctce  voluptatis,  et  de  spirituali 
fuga  sancti  Job. 

XIV.  Quomod^  spiritualiter  egrediebatur  fluvius 
de  loco  voluptatis  ad  irrigandum  paradisum:  et  quis 
ille  fluvius  sit, 

XV.  Quod  qui  ad  annuum  conveniunt  capitulum 
prioreSfOrdinisdebent  diligenter  intendere  renova" 
Honi :  et  de  quatuor  exercitiis  sanctiSf  quibus  solli- 
eite  studere  debet  omnis  qui  in  cella  vult  fructuose 
eommorari. 

XVI.  De  commendatione  cellas^  et  de  quatuor  ca" 
pitibus  illisinquiB  fluvius  dividitur  qui  ad  irrigan- 
dum  paradisum  de  loco  voluptatis  egrediiur. 

XVII.  Quodquihabitatorestcella:,  omnemdebeat 
illicitamdevitare  locutionem :  et  quce  illa  sint  bona 
ad  qtue  nos  sacra  lectio  provehit, 

XVIII.  De  generibus  sanctarum  meditationumf 
quibus inlendere  debet  quiin  cella solitarius  sedet : 
et  de  studiosa  sacrce  Scripturce  recordatione. 

XIX.  De  illo  meditationis  modo  qui  in  animo  me- 
diiantiSf  timoris  gignit  causam  et  doloris,  qui  in 
octo  m^dos  dividitur, 

XX.  De  generali  resurrectione  mortuorum ,  et 
pcenis  damnatorumj  et  qualiter  repeti  debeant  ilH 
octo  modU  ifi  quibus  timoris  existit  causa  et  doloris. 

XXI.  Qualiterin  animo  meditantis,  timor  expellit 
elationem ;  et  de  tertiomeditationismodo,  qui  occa- 
sionem  administrat  amoris  et  consolationis. 

XXII.  De  quarto  meditationis  modo,  qui  causam 
gigniiinanimomeditantis,  pietaiisetcompassionis:  D 
et  quod  qucedam  quas  videmus  ab  aliis  mala  fleriy 
magis  debeamusintranosplerumqueexcusare  quam 
temere  judicare. 

XXIII.  Qualiter  quintum  meditalionis  modum  op- 
ponere  debeamus  in  mente  nostra,  contra  illam  qua 
jugiter  pulsamur  tentationem  camiSf  et  diaboli,  et 
mundi. 

XXiy.  De  tcedio  quod  aliquis  patitur  qui  cellas 
habitator  est :  et  quomodo  illud  aserepellere,  sequ^ 
renovare  et  reparare  possit. 

XXV.  De  hisquce  in  carne  operatus  est  Chrisius ; 
et  de  laboribui  sanctorum  suorum. 
XXYI.  De  septimo  meditationis  modo,  qui  stuporit 


0 


in  mente  meditantis  causam  gignii  et  admirationit : 
et  de  eo  quod  per  ea  quas  facta  sunt  conspicitur  ipse 
qui  fecit. 

XX VII.  De  vocibus  et  locutionibtu  qtias  anima 
spiritualiter  audit :  et  qualiter  anima  ad  imaginem 
Dei  facta  sit,  et  qtiemmotumsuscipiat,  et  eujus  mo- 
tus  susceptiinlis  non  sit. 

XXVUI.  De  illis  beatis  spinHbus,  qux  videlicet 
illa  sint  quas  adeos  pertinent ;  etquid  de  iilisin  pura 
meditatione  sua^  cellas  debeat  intra  se  haldtator 
revolvere, 

XXIX.  De  illo  meditationis  genere  quod  intra 
nos  in  ipsis  intimis  cordis  nostris  debemus  habere^ 
cum  de  Deo  studemus  cogitare  :  et  qualUer  de  illo 
nos  doceat  et  liceat  sentire. 

XXX.  De  trinitate  personarum,  de  unitate  stUh- 
stantias  quas  Deus  est,  ei  quod  prasjudxdum  aliquod 
nec  Triniias  unitati,  nec  unitas  facit  TriniUUi. 

XXXI.  De  diligenti  sollicitudinef  et  sollieita  di/i- 
gentia  quam  oraiioni  nostras  quandoeiincumbimus, 
debemus  impendere :  et  de  magna  instabUitate  qua 
in  corde,  orationis  tempore,  per  otioM  ei  nodoa^ 
dispersiscogitationibusnostris  misere  ac  miserabiii' 
ter  fluctuamus,  et  per  innumera  evagamur. 

XXXII.  De  mentis  evagaiione,  quam  nobis  oratUh 
nis  iempore  inesse  sentimus  :  et  qualiter  et  guare 
per  tertium  quide  loco  voluptatis  egreditur  /Ittvitimy 
qui  et  Tigris  vocatur,  orationis  accipienda  devo- 
tio  sit. 

XXXIII.  Quales  nos  exhibere  debeamus  priusquam 
ad  orationem  accedamus,  ut  cum  adeam  venerimus, 
sic  eam  Deo  offeramus,  ut  ipse  eam  sibi  aceeptam, 
et  nobis  misericordiier  efficiat  fructuosam. 

XXXIV.  De  eo  quod  cum  ad  orationem  aeeedimus 
etillis  qui  innos  diliquerunt,  ex  puro  corde  dimitte' 
re,  etsi  sunt  qui  habent  aliquid  adversumnos,  plene 
eis  ac  perfecte  reconciliari  debemus. 

XXXV.  De  quatuor  cogitationum  generibuSf  qwe 
nobis  necessariumestinmente  habere,sipure^  etde- 
vote,  atque  fructuose  Dominum  volumus  orare. 

XXXVI.  De  apere  manuum,  cuidcbet  eellce  inha-- 
bitaiorintendere,et  quibus  horis  spiritualibus  exer^ 
citiis,  et  quibus  insistere  debeat  manuumoperibus^ 
et  de  pluribtts  aliis  quce  ad  eumdem  cellas  incolam 
pertinent. 

CAPITULUM  PRIMUM. 

De  modo  et  causa  adventus  priorum  ordinis  Carthu^' 
siensis  adannuumcapitulumf  et  de  iripHci  frmctu 
adventus  eorum. 

De  adventu  venerabilium  Patrum  nostronim,  or- 
dinis  Carthusiensis  priorum  ad  annaum  capitulam , 
magnus  ordinis  ejusdem  universitati  provenit  fra- 
ctus.  Sane  conveniunt  in  eremo  Carthusiensi  sicot 
omnes  ex  locis  diversis,  sic  et  multi  eoniro  ex  lon- 
ginquis.  Et  ut  non  diffiteamur  quod  veram  est, 
conveniunt  non  sine  magno  [Cod.  Parci  multo] 
labore,  cum  ingenti  devotione,  sed  hilaritate,  sed 
alacritate,  sed  humiiitate,  sed  simplioitate,  sed  l>e- 


805 


UBER  DE  EXERCmO  CELLiE. 


806 


nigaitate,  led  pietate  [God.  Parci,  puritate]^  sedA 
charitate.  Et  hsec  quidem  adventas  illonim  est  causa. 
Priroum  quidem  ut  ostendaot  debere  se  promptam 
et  humilem  (sicut  decet  tam  sincera;  conscientise 
yiros)  antiquae  ordinis  institutioni  obedientiam  exhi- 
bere.  Ipsa  nimirum  est  qua  tenentur  annis  singulis, 
tempore  illo  quo  generaie  teneri  debet  capitulum, 
in  prsedicto  loco  convenire.  Excipiuntur  quoque 
illi  qui  ne  forte  plerumque  possint  adesse,  ju- 
8tam  habuerint  occasionem  et  causam,  eisque  ut 
remaneant,  ab  ipso  fuerit  discrete  capitulo  ac  mise- 
rabiliter  indultum.  Secundo  vero,  ut  sese  in  omni 
jucunditate  spiritali,  etiam  corporaliter  videant, 
mutuamque  in  invicem  dulcissimae  in  Domino  fra- 
temitatis  charitatem  magis  ac  magis  adaugeant. 
Tertio  quoque  ut  ordinem  quem  sunt  professi,  pro  -q 
nosse  ac  posse  suo,  cum  zelo  secundum  scientiam, 
discretione  praevia  ex  communi  consilio  et  assensu 
reparent,  et  in  statu  bono  solident  ac  confirment. 
Et  tam  in  destruendo  noxia,  quam  in  construendo 
Qtilia,  intentos  se  in  omni  secundum  Deum  et  solli- 
dtudlne  fervida,  et  fervore  soUicito  exhibeant  : 
sicque  illum  in  ho6  gemino  salutis  opere  studiose 
imitentur,  quem  ad  hoc  constituit  Dominus  super 
gentes  et  regna,  ut  evelleret,  et  destrueret,  et  dis- 
perderet,  et  dissiparet,  et  aedificaret,  et  plantaret. 
Et  est  funiculus  triplex,  quo  ligati  in  Ghristo  Patres 
et  Domini  nostri  conveniunt ;  fortitudo  humiiitatis 
profundae,  dulcedo  charitatis  fratemse,  soliicitudo 
curae  sibi  conmiissae.  Qui  nimimm  difficile  mmpi- 
tur,  imo  penitus  impossibile  ut  in  sanctis  dun- 
taxat  viris  mmpatur,  roborante  eum  Domino,  ac  in  ^ 
8ua  magis  ac  magis  integritate  conservanle.  Gum 
enim  ipse  dicat  humilitatis  amator  et  auctor  :  Discite 
a  me,  quia  mitis  sum  et  humilis  corde  {Matth,  xiii, 
29),  nimirum  quos  constat  perseveranter  usque  in 
finem  veritatis  esse  discipulos,  patet  et  eos  conse- 
quenler  suavi  humilitatis  esse  vinculo  ligatos.  Item 
cum  juxta  Apostolum :  Qui  proximum  diligit,  legem 
implevit  {Rom.  xiii,  8) ;  et  ut  idemin  continenti  con- 
dudit,  plenitudo  ergo  legis  est  dilectio  {Job  10);  li- 
quet  aperte  hujus  apud  illum  funiculi  integntatem 
in  nulk)  posse  dissolvi,  apud  quem  imo  intra  quem 
fratemae  constat  charitatis  peifectionem  non  minui. 
Et  de  eo  quid  possumus,  sive  quid  debemus  dicere, 
qui  praeest  in  solUcitudine  ?  Nonne  pastoribus  vigi- 
lantibus,  et  custodientibus  vigiUas  noctis  supra  gre-  D 
gem  suum,  angdus  stat  jiixta  iUos,  et  daritas  Dei 
circumfulget  iUos  ?  Patet  quia  non  timent  sibi  ab  aUqua 
laesione,  qui  juxta  se  habent  angelum  stantem ;  non 
ab  aliqua  obscuritate,  qui  claritatem  nihUominus 
Dei  habent  se  circumfulgentem.  Et  unde  eis  haec 
dno  eximia  bona  ?  Inde  utique  quod  vigUabant,  et 
vigiUas  noctis  supra  gregem  suum  custodiebant. 
Porro  sic  vigUare  sicque  custodire ,  quid  est  aUud 
quam  mala  destruere,  bona  vero  constmere  ? 

GAPITULUM  II. 

De  suavitate  sublimit  et  sublimitate  suavi  qua:  in 
ordine  Carthuiiensi  in  tribus  specialiter  consistit. 


Diximus  aUqua  de  modo  et  causa  adventus  domi- 
noram  ac  Patrum  nostrorum,  priorum  videlicet,  ad 
generaile  capitulum,  ct  quis  de  hoc  eorum  adventu 
proveniat  fructus.  Nunquid  eis  tali  modo  talique  ex 
causa  convenientibus  dicendum  esse  putamus,  quod 
quibusdam  Gorinthiomm  dicit  Apostolus,  videUcet 
quod  jam  non  est  Dominicam  camam  manducareJ 
{I  Cor,  XI,  20.)  Absit.  Imo  sic  convenientibus  eis  in 
unum  jam  est  Dominicam  coenam  manducare  I  Goe- 
nam  diximus  Dominicam,  non  Holophernis,  quse  plena 
est  voluptate  :  sed  nec  HerodiS;  quae  poUuta  est 
sanguine ;  scd    coenam   Domini,  in  qua  munditiae 
linteo  praecincti,  pedes  suorum  lavent  discipulorum, 
qui  sunt  afifectiones  et  intentiones  eomm.  Et  con- 
surgentes  diluculo,  atque  ofiferentes  holocausta  per 
singulos,  obstent  omnibus  quibus  potuerint  modis, 
ne  forte  pecccnt,  et  benedicant  Deo   in  cordibus 
suis.  Sicque  digni  emnt  ut  ad  iUam  coenam,  quam 
homo  quidam  fecit  magnam,  perveniant.  Ipsa  est  ad 
quam  ne  veUnt  venire,  adhuc  hodie  multos  impe- 
diunt,  et  villa  vanitatis,  et  jugum  quinariae  curiosi- 
tatis,  et  uxor  voluptatis.  Igitur  faciant  hi  viri  sancti 
quam  soUicite,  prout  possunt,  propter  quod  conve- 
niunt.  Ordinis  institutioni  obcdiunt  in  eo  quod  con- 
veniunt  :  convenienter  vero  se  invicem  corporaUter 
visitant,  sicque  mutuum  in  se  fraternae  charitatis 
amorcm  muItipUcant.  Superest  jam  ut  tertiam  pro 
qua  conveniunt  causam  adimpleant.  Quod  nimirum 
faciunt,  cum  de  ordine  coUoquentes,  tam  exsUrpare 
quae  eis  apparuerint  mala,  quam  apponere  quae  bona, 
et  in  devotione  sollicita;  et  sollicitudine  devota,  si- 
mul  universi  student.  Igitur  egrediatur  fluvius  de 
loco  voluptatis,    ad    irrigandum    paradisum.  Quid 
putamus  nos  posse  convenienter  per  hunc  accipere 
paradisum  juxta  tropologicum,  secundum  qucm  in- 
cedere  proponimus,  sensum  ?  Accipiamus  per  eum, 
ordinis  quem  professi  sumus  suavitatem  in  Domino 
subUmem,   et  sublimitatem    nihilominus    suavem, 
nisi  forte  alicui  aliud  visum  fuerit  quod  meUus, 
verius  et  congmenUus  sit.  Gerfe  si  quid  aUter  quis 
aUus  sapity  et  hoc  ei  Deus  revelavit.  Et  nobis  vide- 
tur  quidem  sic  posse  non  interim  sentire  absque 
praejudicio  duntaxat  sententiae  melioris.  Intuemur 
enim  quae,  et  quaUs,  ac  quanta  utriusque  boni  higus 
in  eo  praerogativa  sit  :  unde  est  quod  sie  audemus 
sentire.  Non  solum  autem^  sed  etiUud  nonnunquam, 
etsi  perraro,  vel  tenuiter  nobis  experiri  datum .  Sane 
consistit  hujus  gemini  boni  praerogativa  in  his  tri- 
bus  :  in   extema    exercitatione,   in  jugi  solitudine 
ceUae,  in  plena  hujus  saeculi  abjectione.  Itaque  com- 
mendant  praecipue  quoque  ordinis,  quem  paradiso 
assimilavimus,  sublimitatem  suavem,  et  suavitatem 
nihUominus  subUmem,  inter  caetera  multa  et  magna, 
quae  ei  insunt  bona,  probabUis  exteroa  exercitatio, 
jugis  ceUae  solitudo,  perfecta  saecuU  abjectio.  Tria 
haec.  Major  autem  homm  est  cellae  solitudo  :  et  ideo 
major,  quia  ipsa  est  quae  nec  utUis  esse  valet  exer- 
citaUo  externa,    nec   saeculi  abjectio  perfecta.  Si 
quidem  ut  iUa  tam  Deo  quam  hominibus  placere, 


807 


6UIG0NIS  H  GARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS. 


808 


et  eam  exercenti  prodesse  queat,  occasionem  etA 
causam  prsestat,  et  istam  absque  consumptione 
consummat.  Nos  autcm,  ut  primum  hoc  magnum 
bonum  vel  breviter  attingamus,  ad  externam  exer- 
citationem  referimus  vilitatem,  asperitatem,  parci- 
tatem ;  vilitatem  in  habitu,  asperitatem  in  cilicii  usu, 
parcitatem  in  victu. 

CAPITULUM  III. 

De  spiritmli  conversatione  fratrum  Carthusien^ 
siunif  in  qua  eunt  post  Christum,  per  Christum, 
ad  Christum. 

Et  nunc  obsecramus  vos,  Patres  in  Domino  vene- 
randi,  et  fratres  dilccti,  ut  aequanimiter  sinatis  nos 
in  medium  proferre,  et  in  altum  efferre  religiosam 
et  sanctam  conversationem  vestram.  Et  hoc  adB 
vestram  quidem  quantulamcnnque  consolationem, 
sed  est  ad  illius  potissimum  gloriam  etlaudem,  qui 
ei  est  causa  pariter  ut  sit,  ct  forma  nihilominus  ut 
talis  sit.  Ipse  est  quem  Pater  sanctificavit^  et  misit 
in  mundum(Joan,  \, 36), ul  vivamus  per  eum.  Quod 
tunc  fit  cum  sapientis  oculi,,  ut  ait  Ecclesiastes,  in 
capite  ejus  (Eccle.  ii,  \  4) ;  ut  (sicut  monet  Joannes) 
qui  se  in  eo  manere  dixit,  ambulet  sicut  ille  ambuta- 
vit  (Joan,  ii,  6) ;  unde  et  hacc  vox  ejus  :  Ncmo  venit 
ad  Patrem  nisi  perme,  sed  et  ista  est  quao  tunc  tem- 
poris  dicta  est :  Non  vultis  venire  ad  me,  ut  vitam 
habeatist  (Joan,  xiv,  6.)  Duobus  quoque  fratribus, 
quos  hominum  fecit  piscatores,  venite,  ait,  post 
me  (Matth.  xi,  28),  o,  post  me,  o,  pcr  me,  o,  admc. 
His  tribus  viis  ambulatis  et  vos,  vcnicntes  post  eum,  p 
venientes  per  eum,  veuientes  deniquc  ad  eum.  Ait, 
itaque,  post  me,  per  me,  ad  me.  Quare  nobis,  o 
dulcis  et  bone  Jesu,  eundum  est  post  te  ?  Utique  quia 
via  es.  Et  quare  per  te?  nimirum  quia  vcritas  es. 
Quare  etiam  ad  te  ?  certe  quia  vita  es.  EgOy  inquit, 
sum  via,  veritas  et  vita  (Joan.  xiv,  6).  Yerum  est 
hoc,  quia  tu  via,  tu  veritas ,  et  tu  vita ;  via  plane  in 
exemplo,  veritas  in  promisso,  vita  in  pra;mio.  Yia 
nobis  es,  o  mediator  Dei  et  hominum,  Deus  et  homo, 
Christe  Jesu,  in  humanitate  tua,  quam  de  nobis 
sumpsisti  pro  nobis,  quia  sanctse  nobis  in  ca  mon- 
strasti  conversationis  exemplum.  Yita  nobis  es  in 
divinitate  tua,  in  qua  Patris  es  coaequalis,  costcmus, 
et  consubstantialis.  Qma.sicut  habet  ipsc  Pater  vitam 
in  semetipso  (Joan.  y,  26),  sic  dedit  tibi  Filio  vitam 
habere  in  teipso.  Dcdit,  quia  genuit.  Nequaquam  ^ 
dedit  Fiho  quod  ante  non  habuit  :  sed  illud  darc,  ab 
setemo  gignere  fuit,  imo  est.  Et  dedit  vitam,  non 
quidem  aliam  quam  illam  quae  ipse  est,  ut  sit  vita 
data  a  vita,  Filius  genitus  a  Patre,  Dcus  de  Deo, 
lumen  de  lumine ;  et  una  eademque  vita  ille  qui 
dedity  et  ille  cui  dedit,  sicut  non  alius  et  alius, 
sed  unus  idemque  Deus,  et  gignens  et  genitus.  Inde 
est  quod  sicut  habet  PaterinsemetipsOy  sicdeditet 
Filio  habere  in  semetipso,  ut  credamus  quia  non  est 
genitus  gignente  posterior,  sicut  ncc  gignens  genilo 
prior,  licet  a  nullo  Pater  sit,  quia  est  Pater ;  FiUus 
vero  a  Patre  sit,  quia  est  Filius.  In  eo  quod  audivi- 
mus»  qoia  sicut  fiabet  Pater  vitam  in  semetipso,  sic 


dedit  et  Filio  habere  in  semetipso  (Joan.  v,26),  intel- 
ligimus  quia  unum  sunt  et  cossquales,  et  cosBtemi, 
si  substantiales  Pater  et  Filius.  In  sola  vero  hiyiis 
vit»  visione  et  participatione,  et  gaudii  nostri  pleni- 
tudo.  et  tota  nostra  consistit  beatitudo.  Porro  veritu 
es,  0  bone  et  benigne  Jesu,  in  utraque  natura  toa, 
et  assumente  et  assumpta,  quiaquod  nobis  promittis 
homOy  reddis  Deus.  Yos  itaque,  o  domini  et  fratres 
nostri,  vos,  inquam,  itispost  ipsum  ;  itis  et  per  ipsum, 
ut  perveniatis  ad  ipsum.  Sic  ire  desiderabat  ipse, 
cujus  erat  oratio  hunc  habens  modum  :  Deducme  in 
via  tua,  et  ingrediar  in  veritate  tua.  Lcetetur  cor 
meum  (Psal,  lxxxv,  i1).  In  hac  via  sinceritaa  esl 
in  rectitudino ;  in  hac  veritate  claritas  est  in  cogni-' 
tionc ;  in  hac  Isetitia,  vera  fclicitas  est  in  beaia  el 
beatificante  Dei  visione.  Idem  etiam  eumdem  in  alio 
psalmo  alloquens  :  Tenuistif  ait,  manum  dexteram 
meam,  et  in  veritate  tua  deduxisti  me,  et  cum  gloria 
suscepisti  me  (Psal.  lxxii,  24).  Tenuisti,  dednxisti, 
susccpisti.  Tenet  vestram  dexteram  manum  qui  vit 
cst,  ut  eatis  post  ipsum  ;  in  bona  voluntate  sna 
dcducit  vos,  qui  veritas  cst,  ut  eatis  et  per  ipsum, 
cum  gloria  quoque  suscipit  vos  qui  vita  est,  ut  in 
finc  pervcniatis  ad  ipsum,  ct  sine  fine  sitis  cun 
ipso.  Et  quidem  vera  esse  verba  haec  clamare  non 
ccssat  cxccllens  religio  vestra.  VoHtat  de  ea  longe 
latcque  fama  bona.  Yos  autem  modis  omnibus  stu- 
dete  ut  non  sit  inferior  illa,  sancta  conversatio 
vestra.  Alioquin  si  falsa  fuerit,  quod  absit,  quae  de 
vobis  dispcrgitur  fama,  quid  ni  infamia  erit  ?  Non 
solum  autem,  sed  et  ruboris  maximi  erit  occasio  et 
causa.  Ut  cnim  Boetius  dicit :  «  Qui  falso  praedi- 
cantur,  suis  ipsi  neccsse  est  laudibus  erobescant 
(Decons.  phil.  l.  in.  pr.  6).  »  Idcirco  provideleutqui 
dc  vobis  audiunt  quse  probabilia  sunt,  hoc  de  vobis 
dicere  possint ;  quod  de  se  dudum  confessa  est  re- 
gina  Saba  illi  magnifico  regi  Salomoni  :  Probavi, 
inquit,  quod  media  pars  mihi  nuntiata  non  fuerii 
(IH  lieg.  X,  7). 

CAPITULUM  IV. 

Quid  spiritualiter  debeat  accipi  per  vilitatem  et 
asperitatem  habitus  Carthusiensium ;  et  de  pau* 
pertate  victu^  eorum, 

Superexcellens  quoque  hsec  conversatio  vesM 
penitus  est  a  mundo  et  his  quae  sunt  mundi  segre- 
gata  :  undc  et  jure  valet,  et  debet  paradisus  videri, 
sed  eam  duntaxat  amanti,  ct  cum  ingenti  eam  fer- 
vore,  totis  conatibus  exercenti.  Est  itaque  vilitas,  esl 
ct  asperitas  in  habitu  vestro.  Quid  in  his  vester 
vobis  habitus  innuit,  nisi  duo  illa  eximia  bona,  solius 
autem  Dei  dona  ;  humilitatem  videlicet  cordis,  el 
mortificationem  camis  ?  Nos  enim  ad  humilitatem 
referimus  vilitatem,  asperitatem  vero  ad  mortifica* 
tionem.  Et  illa  quidem  tumorem  in  mente  premit 
elationis,  haec  autem  fetorem  in  corpore  perimit 
cormptionis.  Hsc  profecto  sunt  duo  pravitatis  sus 
vincula,  quibus  in  reprobis  antiquus  ille  hoslis  genns 
ligat  humanum.  Ipse  nimimm  est  serpens,  veros  et 
tortuosus ;  pectore  (ut  in  translatione  veteri  legitur) 


ft09 


LIBER  DE  EXERCrnO  CELLE. 


SlO 


repens,  et  ventre.  Nam  mundi  ille  rector  tenebra-  A 
nim  harum,  hinc  quosdam  erigit  inaniter  supra  se, 
hinc  quoque  alios  enerviter  prostemit  subtus  se. 
Hic  sic  et  hos  sua  fortitudine  vincit,  quam  habet  in 
lumbis  suis,  propter  sexum  superiorem ;  et  in  mnbi- 
lico,  propter  infenorem.  Hsec  autem  in  electis 
suis  venit  disrumpere  vincula,  qui  de  puella  humili 
et  incomipta  natus  est,  humilis  iUe  Dei  hominumque 
meJiator,  et  sanctus,  docens  eos  superjumenta 
terrs,  et  super  volucres  cccli  erudiens  eos.  Quod 
etiam  in  ipsa  crnce  sua  et  morte  excellenter  expres- 
sit.  Morte^  inquiunt,  turpUsima  condemnemut  eum 
{Sap.  u,  20).  Yox  est  Judseorura  in  mortem  Salva- 
toris  conspirantium.  In  eo  sane  quod  auditis  eos 
velle  condenmare  illum  morte,  notate  asperitatem  : 


CAPITULUM  V. 


Depuritate  contemplationis  intemoi,  qtue  ad  cellas 
potusimum  solitudinem  spectat, 

Contuendum  post  hiec,  quia  jugis  cellae  solitudo 
secundum  bonum  est,  quod  ad  spiritualem  retulimus 
paradisum.  Certe  a  vero  illum  deviare  non  puto,  qui 
jugem  solitudinem  cellae  dicit  paradisum.  Sed  nunc 
putabit  aliquis,  qui  qua>,  qualia,  ac  quanta  ei  insunt 
bona  per  experientiam  novit.  Cur  cnim  verear  cel- 
lam  vocare  paradisum,  quam  constat  esse  ipsum 
coelum?  Ut  enim  ex  re  nomen  habeat,  et  id  vocetur 
quod  sonat ;  quid  cella,  nisi  cceli  aula  ?  Vere  Domi- 
nus  in  cella,  quia  non  est  ipsa  aliud  nisi  domus  Dei 
et  porta  ccbU  {Gen.  xxviii,  17).  In  ea  namque  ange- 
lorum  fit  ascensus  et  descensus  supra  Filium  homi- 
quid  enim  magis  asperum  quam  mors  ?  In  eo  autem  ^nis  in  scala  charilatis.  Quod  praefiguravit  in  se  ve- 


quod  proponunt  et  delibera:nt,  ut  eadem  mors  non 
modo  turpis,  sed  et  turpissima  sit,  ipsam  vos  sciatis 
debere  intelligere  crucem  ejus.  Quod  enim  magis 
vile  genus  mortis  quam  crux  ?  Nam  crux  probrosum 
supplicium  est.  Et  opprobrium  referte  ad  vilitatem, 
supplicium  ad  asperitatem.  Itaque  factus  Dei  Filius 
obediens  Patri  usque  ad  mortem  :  et  ne  hoc  quis 
modicum  putaret,  dignum  duxit  Apostolus  addere, 
mortem  autem  crucis  (PhiL  ii,  8).  Talem  pro  nobis 
mortem  patiendo  praeBguravit  quidem  in  semetipso, 
quod  notare  potestis  non  inconvenienter  in  habitu 
vestro.  Et  quid  hoc  ad  utilitatem  vestram  ?  Multum 
per  omnem  mundum.  Ut  humiliantes  nimirum  vos 
sub  potenti  manu  Dei ,  exaltari  ab  eo  mereamini  in 


nustus  vultus  Rachelis  decorae;  quodlaeta,  et  laetifi- 
cans  quies  sedentis  et  audientis  Mariae ,  hoc  totum 
habet  in  se  jugis  cellae  solitudo  :  et  in  re  quidem 
roagis  quam  in  signiiicatione  :  non  in  solo  olfactu, 
verum  etiam  in  gustu.  Ignorat  laboriosam  turbatio- 
nem  Marthae ;  gaudet  autem  vehementer  super  pla- 
cida,  sed  tranquilla,  sedquieta,  sedsuavi,  seddulci, 
sed  jucunda,  sed  bona,  s^  serena,  sed  amoena,  sed 
speciosa,  sed  luminosa,  sed  deliciosa  sessione  Ma- 
riae.  Et  quando  sufficienter  quae  in  hac  coeli  aula 
sunt  bona  polerimus  admirari,  enarrare,  collaudare? 
In  tantum  certe  et  omnem  eorum  et  magnitudo  men- 
suram,  et  multitudo  excedit  numerum,  ut  ad  eorum 
immensitatem  explicandam  sic  aliqua  lingua  sit  lo- 


tempore  visitationis.   Simili  modo  spiritu  facta  car-     quens,  sicut  est  stilla  parvula  tenuiter  cadens,  ad 
nis  mortificantes,  ad  vitam  perveniatis.  El  humilita-  C  fluctum  latissimum  et  profundissimum  perenniter. 


tem  (ut  jam  dictum  est)  habitus  vestri  vilitas,  et  mor- 
tificationem  asperitas  notat.  Sane  parcitas  victus 
principi  resistit  coquorum,  ne  destruatmuros  Jeru- 
salem,  et  ipsa  profecto  valde  necessaria  nobis ;  quia 
si  verum  est  quod  Salomon  ait  :  Qui  delicate  a  pue- 
ritia  nutrit  ssrvum  suum^  postea  eum  sentiet  con~ 
tumacetn  {Prov.  xxiv,  21).  Nonne  tantum,  taleque 
possidere  bonum,  quemdam  est  possidere  paradisum? 
Nam  elevati  estis  supra  mundum,  de  cujus  amatore 
Dominus  dicit,  quia  Induebatur  purpura  et  byssOy 
et  epulabatur  quotidie  splendide{Luc.  nwi,  19).  In 
purpura  color,  in  colore  species ,  in  specie  nitor,  in 
nitore  vanitas,  in  vanitate  superbia  est.  In  bysso 
autem  mollities,  in  moUitie   suavitas,  in  suavitate 


Num  hyperbolice  aut  adulatorie  loquimur? 
Absit.  Imitamur  namque  in  hoc  pro  posse,  illum  qui, 
ut  de  se  dicit  Neriae  filius,  ex  ore  suo  loquebatur 
quasi  legens  {Jer.  xxxvi,  18)  :  Nimirum  quia  lectio 
divina  tam  faili  quam  fallere  nescia,  est  experientia 
copiosa.  Ista  est  quae  nos  ex  nonnulla  parte  super  his 
eruditos  reddit;  et  certos,  propter  quod  et  loquimur. 
Discurramus  jam  ex  more,  si  placet,  per  amoena  et 
fecunda  prata  Scripturarum,  et  videamus  quibus 
et  qualibus,  quam  pulchris  videlicet  et  odoriferis» 
quam  suavibus  et  salubribus  respersum  habeat 
flosculis,  haec  coeli  aula,  illum  qui  in  ea  est  lectu- 
lum ;  ut  possit  unusquisque  vestrum  dicere  ex  sen- 
tentia  :  Lectulus  noster  floridus  {Cant.  i,  16).  In 


camis  pruritus,  in  prurilu  titillatio,  in  tilillatione  D  amore  quidem  exercitii  hujus  tam  salubris  et  reli- 


Toluptas,  in  voluptate  luxuria  est.  Itaque  elatum  eum 
fuisse  purpura,  et  lubricum  byssus  ostentat.  Quod 
autem  non  interpolatis  diebus,  sed  quotidie  epula- 
batur  splendide,  notamus  eum  gastrimargiae  fuisse 
subditum.  Vos  autem  non  sic.  Magis  &utem  mendico 
ilii  vos  assimilamus,  quia  et  mendicare  alicujusest 
vilitatis.  Qui  erat  ulceribus  plenus,  non  mendaciter 
enm  asseruimus,  quantum  ad  hoc  in  asperitate 
fuisse.  Nam  in  eo  quod  cadentes  micas  non  accepit, 
ab  eo  qui  epulabatur  quotidic  splendide  longe  dis- 
junctus  fuit. 


giesi  studii,  ostenditis  vos  plene  scire,  in  quantum 
sancta  in  se  solet  Scriptura  hanc  et  figurare  placidam 
Sanctorum  quietem,  etapprobare.  Ecce,  cum  in  pro- 
toplastum  sopor  immittitur  formatam  ex  se  fcminam 
slatim  intuetur  :  et  aliquid  in  se  esse  quod  regat 
virile,  et  aliquid  quod  regatur  muliebre.  Quandiu 
sanctus  Abel  intus  fuit,  nimirum  non  in  morte,  sed 
in  vita  fuit.  Ex  quo  certe  ad  suggestionem  Cain  foris 
exiit,  ipsam  quoque  mortem  incurrit.  Yox  itaque 
Cain  ista  est  :  Egrediamur  foras  {Gen.  iv,  8).  Est 
autem  suggestioeorum,  qui  terrena  illicite  possident ; 
qui  et  agricolae  ac  per  hoc  terreni|  non  coelicolaa 


Patsol.  CLin. 


26 


Sll 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


812 


sunt;  quia  illos  decipere  niluntur,  qui  priescns 
exsilium  lugent,  ut  omissis  internis,  in  cxternis  se 
totos  per  appetitum  et  per  aclum  cffundant.  Nam 
Cain  possessiOj  Abel  vero  luctus  interpretatur.  Scd 
quid  inde  seqaalur;  audite,  ct  quod  audilis,  vitare 
omnibus  modis  studele.  Quid  cnim  verax  historia 
dicit  ?  Cumque  essent  in  agro ,  consurrexit  Cain 
adversu^  fratrem  suum,  et  interfecit  eum,  Nec 
mirum  quod  interfectus  fuit,  qui  foras  in  agrum 
exiit  :  ut  enim  per  semetipsam  Vcritas  ait  :  Ager 
est  hic  mundus  (Matth.  xiii,  38) ;  qui  cum  totus 
(ut  dicit  apostolus  Joannes)  in  maligno  positus 
{IJoan,  V,  19)  sit,  quomodo  mortem poterit  evadere, 
quicunque  in  eum  per  voluntatem,  pcr  voluplalem, 
per  actionem  nefariam  moraturus  introierit  ? 

CAPITULUM  VI. 

Qualiter  suavis  cellas  quies,  et  quieta  ejus  sua- 
vitas  in  quibusdam  sacrce  Scripturce  locisex- 
pressa  sit, 

Delectat  adhuc  intendere  iis  quae  in  manibus 
habemus,  ut  quae  et  quanta  sit  cellae  quies  demon- 
stremus.  Ecce  sanctus  Enoch  pro  eo  quod  cum  Deo 
ambulat,  non  apparet,  quia  tollit  eum  Deus  (Gen. 
III,  24).  Quod,  juxta  tropologiam,  quid  aliud  est,  nisi 
quod  illi  qui  soli  Deo  se  dedicant,  dum  illi  militant, 
negotiis  se  ssecularibus  non  implicanl.  Ut  autem  ei 
medullilus  placeant  cui  se  probaverunt,  extcriora  a 
se  univcrsa  pro  posse  excludunt.  Sic,  sic,  dum  solis 
intemis  intendunt,  in  occupationis  immoderatae  pu- 
blico  apparere  refugiunt.  Justus  coram  Deo  Noe, 
ut  juxta  interpretationem  nominis  suis  requiem  ha- 
beat,  quo  vehementius  inundare  super  terram  aquas 
diluvii  considerat,  eo  libentius  ipsius  se  arcse  lati- 
bulis  occultat  :  sed  et  columba  ubi  requicscat  pes 
ejus,  et  non  inveniens,  intus  sibi  requiem  quaerit 
(Gen,  VII  et  viii) ;  quia  sancta  anima,  simplex  et 
innocens,  eo  delectabilius  in  interioribus  pausat, 
quo  se  studiosius  omnium  prorsus  exteriorum  de- 
lectabilius  in  interioribus  pausat,  quo  se  studiosius 
omnium  prorsus  exteriorum  delectatione  evacuat. 
Super  Abraham  irruit  sopor,  in  quo  magnus  eum 
invadit  horror  (Gen.  xv,  12) ;  et  dum  dici  sibi  ver- 
bum  absconditum  audit,  quasi  furtive  auris  sua  ve- 
nas  susurri  cjus  suscipit.  Hoc  est,  sanctarum  cogi- 
lationum  pater  animus  sanctus,  pcr  contemplatio- 
nem  quidem  excelsus,  eo  magis  plcrumque  in  interna 
racditatione  pavere  compellitur,  quo  plenius  ut  ei  li- 
bere  possit  intenderC;  omnis  in  eo  exteriorum  nego- 
tiorum  cura  sopitur.  Sicque  dum  per  infusionem  in- 
spirationis  inlimae,  in  sublimitatem  silenter  intra  se 
loquentis  conlemplalionis  elevatur,  causas  quoque 
ejus,  el  origines,  occasicnes,  et  modos  in  intimo 
sanctae  puritatis  secreto  delectabililer  rimatur.  Sara 
moritur,  ct  mortua  in  spelunca  duplici  sepelitur 
(Gen.  xxiii,  2,  19).  Quod  utique  tunc  spiritualiter  fit, 
cum  in  anima  soncta  et  pura,  omnium  visibilium 
affcclum,  ct  appelitum,  plenus  corum  contemplus,  et 
abjectio  exstinguil  perfecta.  Sicque  de  caetero  ge- 
mino  huic  sancto  exercitio,  contemplationis  videlicet 
defecalae,  ct  actionis  egregi»  diligenter  intendal  : 
et  hoc  modo  vitaliter  mortua,  in  Deo  vitam  cum 


A  Christo  absconditam  habeat.  Juxta  puteum  habitat, 
Isaac  cujus  nomen  est  viventis  et  videntis  (Gen.  xxv, 
11),  ut  sit  in  anima  devota,  quaead  aeternae  cxsulta- 
tionis  risum  festinat,  et  visio  vivens,  ne  caeca  call- 
get  a  vero ;  et  vita  nihiiominus  videns,  ne  pigra  tor- 
peat  a  bono.  Dormit  profugus  irse  fratris  Jacob,  ad 
caput  habens  Iapidem((;en.  xxviii,  11,  12),  mentem 
in  Christo  :  sanctosque  nuntios  puiis  intuetur  oculis, 
in  scala  charitatis  ascendentes  et  descendentes  super 
Filium  hominis  ;  ut  hinc  mente  excedant  Deo,  hinc 
vero  sobrii  sint  nobis.  Moritur,  sed  vitaliter  sanctus 
Joscph  centum  et  decem  annorum  (Gen.  l,  25),  in 
sanctitatis  perfectione  decalogum  custodiens ;  quia 
et  numerus  centenarius  perfectionem;  et  denarius 
innuit  legem.  Et   odoriferis   spiritualium   virtutum 

■n  aromatibus  conditus,  deponitur  intra  seipsuro,  in 
interni  secrcti  loculo,  dum  corpore  est,  in  hujus  sae- 
cuU  iEgypto ,  et  ita  sit  in  mundo,  ut  non  sit  de 
mundo. 

CAPITULUM   VII. 

Item  de  eadem  quiete  cellas,  qualiterper  virot  san^ 
ctos  a  Moyse  u^que  ad  Isatam  ejus  secretum  sil 
expressum. 

Pascit  oves  Movses,  minans  eas  ad  interiora  de- 
serti  ut  magnam  videns  visionem,  in  rubo  absque 
combustione  (Exod.  iii),  ignis  deprehendat  ardorem. 
Nutrit  verbo  Dei  cogitationes  intra  se  simplices  et 
innocuas  animus  sanctus  ,  easque  perducens  ad 
intima  secreti,  puro  conspicatur  vere  fidei  intuitu  : 
et  divinam  in  una  eademque  Christi  persona  natu- 

0  ram,  ethumanam  :  et  tantotaliquefcedereutramqae 
sibi  invicem  unitam ,  ut  nec  glorificatio  consumat 
inferiorem;  nec  assumptio  minuat  superiorero.  Non 
solum  autem,  sed  in  una  singularis  meriti  puella, 
prae  cunctis  quae  sui  sexus  sunt,  nitere  virginitatem, 
sed  fecundam ;  fecunditatem^  sed  virgineam  ;  sicque 
in  se  utramque  habeat,  ut  neutrum  alteri  praejudicium 
faciat.  Et  adhuc  aliud  quod  eidem  Moysi  in  hac  vi- 
sione  praefiguratum  est ;  ut  videlicet  sciret  quod  illius 
populi  ducatum  habiturus  erat,  qui  sic  legis  ignem 
susciperct,  ut  peccati  spinam  non  vitaret.  Cemant 
promissionis  terram  de  longe  Caleph  et  Josue,  quam 
et  asserunt  lactis  et  mellis  rivis  fluere  {Num.  xni) ; 
idque  agnosci  posse  per  botrum  qui  portatur  in 
vecte,  Christum  videlicet  qui  adoratur  in  cruce.  Dor- 

Tx  mit  in  tabernaculo,  ubi  arca  Dei  est,  puer  Samuel 
(/  Reg.  iii) ;  qui  a  Domino  meretur  vocari,  et  quid 
respondere  vocanti  debeat,  doctus  a  sene  puer,  sic 
dicit :  Loquere,  Domine,  quia  servus  tuus  audit.  Ra- 
pitur  et  ardet  ingenti  et  sancto  desiderio  sanctus  Da- 
vid  qui  dicit  :  Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  colum" 
bas,  et  volabo,  et  requiescam  ?  Psal.  uv,  7.)  Ut  au- 
tem  nobis  ostendat  ubi  in  his  pennis  columbse  et  san- 
cto  volatu  isto  requiem  invenire  queat,  acljungit,  Ecce 
elongavi  fugiens,  et  mansi  in  solitudine  (ibid.,  8). 
Igitur  in  elongatione  aut  fuga,  et  maximein  roansione 
soliludinis  requies  ejus.  Merito  dicitur  de  eo  quod  ha- 
beataetatis  plurimos  dies,  virtutum  scilicet  spiritaa- 
lium  multas  claritates,  nec  aliquam  infallacibus  mundi 
hujus  bonis  delectationem  habeat ;  quia  cum  operire^ 
tur  vestUmSf  non  cale/iebat  (UlReg.  i,  i).  Nam  ter- 


8i3 


LIBER  DE  EXERCrnO  GELLiG. 


m 


rena  omnia  quasi  quaedam  corporis  sunt  indumenta.  Acelsum  et  elevalum  {Isa.  vi,    1),  ipsum  in  puritate 


Idcirco  dormit  in  suavibus  Abisag  amplexibus,  quse 
patris  mei  rtigittu  inlerpretatur,  per  quam  vera  sa- 
pientia  disignatur.  Hsec  est  adolescentula  speciosa, 
qua^sita  in  omnibus  iinibus  Israel  ;  et  inventa  addu- 
cta  est  ad  regem  ,  quse  stat  coram  eo  ad  rectitudi- 
nem,  fovet  eum  ad  suavitatem,  dormit  cum  eo  ad 
quietem,  calefacit  eum  ad  verum  et  castum  amorem. 
Qua3  ita  calida  est  ut  in  eo  accendat  ardorem  divinae 
charitatis ;  et  tam  casta  est,  ut  eum  non  stimulet 
neque  excitet  ad  libidinem  mundanae,  seu  carnalis, 
vel  diabolicae  vanitatis,  voluptatis,  curiositatis.  Nam, 
ut  Scriptura  dicit  :  Rex  David  non  cognovit  eam 
{ibid.,  4).  Nam  cognosceret  si  de  data  sibi  desuper 
sapientia  inaniter  superbiret.  Sanctus   Elias  minas 


contcmplaliouis  intemse  intuens  ;  universitatis  Con- 
ditorem  intellectui  prsesidere  creaturae  angelicae,  in 
sua  permanentis  sublimitate,  et  humanae  per  unum 
mediatorem  a  lapsu  erectae.  Sedhoc  non  nisi  in  an- 
no  quo  mortuus  est  rex  Ozias,  praesumptuosus  sci- 
licet  ille  et  leprosus.  Et  ut  quid  haec  ?  Nimirum  ut 
sciamus  illi  non  posse  adesse  puritatem  contempla- 
tionis,  in  quo  per  affectum  adhuc  et  effectum  domi- 
nalur  et  vivit,  et  tumor  elationis,  el  felor  corruptio- 
nis.  Denique  post  haecdicit:  Secretummeum  mihi. 
Secretum  meum  mihi  (Isa.  xxiv,  16).  Cor  suum 
pcrcutit  Josias  cum  lectionem  audit  libri  quem  in 
domo  Dei  Helchias  reperit  {IV  Reg.  xxii)  :  eumque 
consolatur  Olda  quanquam  femina,  quae  habitat  in 


meretricis  et  veneQcae  meluens  (///  Reg.  xix),  et  g  secunda.  Jeremias  virgam    videt  vigilantem  {Jer 

1  " •*.«.  /  •!  •ll*«  \  m     m  \  A  ••  •  ■•!*  W^  • 


dimittens  puerum  suum  (puerilem  videlicet  sensum), 
pergit  ad  latibula  deserti,  et  projiciens  se,  dormit  in 
umbra  juniperi.  Desiderium  vcro  habens  dissolvi  et 
cum  Christo  essc,  petit  ut  tollatur  anima  sua,  et 
universa  quae  sua  sunt,  in  dilectione  Dei,  et  proximi 
constituens,  bis  soporatus,  bis  excitalus,  bis  deni- 
que  refectus,  abiit  in  fortitudine  cibi  illius.  Donec 
post  observationem  Evangelii  et  legis,  quasi  post 
quadraginta  dies  veniat  ad  montem  Dei ;  ubi  in  car- 
nis  manens  spelunca,  post  spiritum  grandem  et  for- 
tem,  qui  et  altitudines  dejicit,  ct  duritias  conterit; 
post  commotionem  timoris,  post  ignem  amoris,  si- 
bilum  audit  aurae  tenuis,  in  subtilitate  purae  con- 
templalionis ;  et  hoc  audito  sibilo,  quasi  qui  clau- 
stra  cupit  carnis  exire,  egressus  stat  in  ostio  ;  et  ne 


I,  ii),  quatenus  sciat  quia  vigilat  Dominus  super 
verbum  suum  ut  faciat  illud  ;  quem  de  lutoso  pro- 
fundo,  et  profundoso  luto  levant  funes,  quibus  inter- 
sunt  imo  subtersunt  [Par.  subsunt]  panni  veleres. 
Et  ideo  quidem  hoc,  ut  ascendens  a  convalle  plora- 
tionis,  et  cantans  cantica  graduum,  vulnerato  a  cha- 
ritate  Christi  corde  ejus,  gestet  verba  ejus  in  visce- 
ceribus  quasi  sagittas  acutas.  Et  hoc  quidem  pro- 
pter  funes.  Sane  propter  pannos  veteres;  gestat 
ctiam  exempla  servorum  Dei,  quos  de  mortuis  vivos, 
et  de  nigris  lucidos  facit,  tanquam  carbones  vasta- 
tores.  Ezechielem  in  cincinno  capitis  sui,  missa  ad 
eum  similitudo  manus  apprehendit  (Ezech.  viii,  3) ; 
et  elevalum  inter  terram  et  coelum,  in  Jerusalem  de 
Chaldaea  in  spiritu  ducit,  ut  abominationes  quae  ibi 


^ ,  ^^ , — j. ,  _-  ^ 

scrutator  majestatis  opprimatur  a  gloria  etiam  vul-  ^  sunt  aspiciens,  de  funiculisfactoflagello,  et  ementea 


tum  suum  operit  palUo.  Eliseus  morituF;  et  mor- 
luus  sepelitur  {IV  Reg.  xiii,  20).  Cur  hoc  erat  di- 
cendum,  cum  non  sit  novum,  sed  antiquum  ?  non 
alicui  singulare,  sed  omnibus  absque  ulla  exceptione 
commune  ?  Ideo  quidem,  ut  valde  venerabile  sepul- 
crum  illius  ostendatur,  quia,  cum  in  illo  [Cod.  Par- 
cij  illud]  nescio  quis  mortuus  projicitur;  tactis  ejus 
sanctis  ossibus  etiam  vitae  pristinae  redonatur.  Reli- 
giosus  rex  Ezechias,  in  promissione  a  propheta  acci- 
pit,  quia  quod  de  Juda  salvatur,  et  quod  rehquum 
est,  mittet  radicem  deorsum  {IV  Reg.  xix),  quan- 
tum  ad  occultum  mundae  cogitationi» ;  et  fructum 
faciet  sursum,  quantum  ad  publicum  egregiae  actio-* 
Eis.  Qui  etiam  ad  peccatorum  suorum  qui  inter  ip- 


et  vendentes  ejiciat  de  templo,  dicendo :   Quoniam 
zelus  domus  tuas  comedit  me  {Joan.  ii,  17).  Daniel 
cum  tribus  sociis  suis  abstinet  ab  eo  quod  suave  est 
ventri,  ul  ad  id  pertingere  possit  quod  non  fallaci- 
ler  dulce  est  menli ;  dignus  efFectus  extunc,   perci- 
pere  intelligentiam  omnium  visionum  et  somniorum. 
Non  solum  autem ,  sed  et  super  flumina  Babylonis 
sedens,  et  in  recordatione  supemae  Sion  flens,  fene- 
stris  cordis  sui  ad  Deum  apertis,  tribus  vicibus  orat 
in  die  contra  Jemsalem  ;  suspirans  in  vera  spiritus 
sui  claritate,  et  ad  securitatcm  supemae  pacis,  et  ad 
beatam  et  beatiBcantem  visionem  sempitemae  Tri* 
nitatis.  Praeparat  cor  suum  Esdras  scriba  doctissimus 
et  vox,  ut  investiget  legem  Domini  (/  Esdr,  vii,  iO), 


sum  et  Deum  dividit  parietem,  convertens  faciem  D  faciens  et  docens  praeceptum    in  Israel  et  judi- 


{IV  Reg.  XX,  2),  dicit  prius  iniquitates  suas  ul  justi- 

ficetur  :  imitatus  in  hoc  illum  qui  ait  :  Iniquitatem 

meam  ego  cognosco^  et  peccatum  meum  contra  me 

est  semper  {Psal.  l,  5).  Et  ideo  plorans  orat,  et  orans 

plorat,  et  diluere  studens  peccata  magna  magno  fletu, 

sicut  pullus  hirundinis  sic  clamat,  meditatur  ut  co- 

lumba. 

CAPITDLUM  Vni. 

De  quibusdam  viris  sanctis  qui  ab  Isaiafuerunt  us- 
que  ad  Christum,  et  de  quibusdam  qui  fuerunt 
post  adventum  Christi,  qualiter  per  eos  figurata 
sit  quies  cellce. 
Yidit  Isaias  Dominum  sedentem  super  solium  ex- 


Cium ;  sciens  animal  esse  mundum  quod  pariter 
mminat  et  ungulam  flndit.  Et  bene  primum  faciat, 
deinde  doceat,  ut  et  a  mandatis  Domini  intelligat,  et 
in  ornatu  pontiOcis  prius  superhumerale,  deinde  ra- 
tionale  ponendum  agnoscat.  Consolator  Nehemias, 
juxta  interpretalionem  nominis  sui  muros  reparat 
Jemsalem  (//  Esdr.  ni),  aedificans  in  eis  portas  sex, 
quae  sunt  fortassis  visus,  auditus,  gustus,  odoratus, 
affatus  et  tactus.  Ecce  porta  Gregis,  porta  Piscium, 
porta  Vetus,  porta  Vallis,  porta  Sterquilinii,  porla 
Fontis.  Et  ut  ad  tempora  grati®  veniam,  videns  Je- 
sus  turbaSf  ascendit  in  montem  (Matth.y, i); et  alia 


8lti 


GUIGONIS  II  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


816 


vicc  ascendit  inmontem  solus  orare{Matth,  xiv,  23).  A 
Domini  futurus  prspcursor  beatus  Joannes  adhuc 
puer,  crescit  et  confortatur  spiritu  manens  in  deser- 
tis,  usque  ad  ostensionis  suae  diem  ad  Isrel  (Luc. 
I,  80).  In  superiora  Petrus  ascendit  ut  oret,  nec  abs- 
que  esurie ;  praeclara  Cornelii  fide  (Act.  n,  9)  post- 
modum,  ac  post  modicum  satiandus.  Monet  Timo- 
theum  praedicator  egregius  Paulus  (/  Tim,  iv,  13), 
ut  dum  venit  attendat  lectioni^  exhortationi,  doctri- 
n«  {ibid.^  19)  ;  asserensquodhaecfaciens,  ctsemet- 
ipsum  ssAvabit,  et  eos  *\m  illum  audiunt  {ibid.,  8). 
Qui  et  dicit,  corporalem  exercitationem  ad  modicum 
utilem  esse,  utilem  vero  ad  omnia  esse  pietatem  : 
quam  et  asserit  promissionem  habere  vitac  quse 
nunc  est,  ct  fulurae.  Cum  fores  sunt  clausoe,  ubi 
propter  metum  discipuli  congregati  sunt  venit  Jesus,  -q 
et  stat  in  medio,  et  dicit  eis :  Pax  vobis  {Joan.  xx, 
26).  Succedent  tria  haec  videlicet,  venire,  slare  et 
dicere ;  si  hacc  tria  praecesserint,  scilicet  sero,  die 
illo,  una  Sabbatorum.  De  manu  angeli  stantfs  super 
mare  et  super  terram,  Joannes  apostolus  in  Apoca- 
lypsi  (x,  9)  accipit  librum,  et  ab  eo  devoratus  facit 
amaricari  ventrem  suum.  Sed  est  in  ore  suo  tan- 
quam  mel,  dulcis.  Sacram  quippc  Scripturam  adim- 
plevit  opere,  ille  magni  consiiii  angclus,  potens  in 
opere  ct  seiTnone  Dominus  Je^s  ;  circumcisionem, 
quae  ad  terram  refertur  justificans  ex  fide  ;  et  prae- 
putium  quod  ad  mare,  per  fidem,  ut  cum  aquilo 
dat  auster  non  prohibeat.  Quem  librum,  cum  acci- 
pit  Joannes,  amaritudo  quidem  in  ventre,  sed  dul- 
cedo  fit  in  ore ;  una  in  adimpletione  et  experientia 
altera  vero  in  recprdalione  et  intelligentia.  Haec 
omnia  (o  Carthusienses)  et  singula  si  diligenter  in- 
tenditis,  quae,  et  qualis,  et  quanta  sit  cellae  quies  evi- 
denter  deprehendctis.  Cuiniminim,  ut  novit  qui  ex- 
pertus  est,  quo  instantius  intenditis,  co  dulciorem, 
sed  suaviorem,  sed  jucundiorem,  sed  sereniorem, 
scd  delectabiliorem,  sed  faciliorcm,  sed  clariorem 
sentietis. 

CAPITULUM  IX. 

De  quiete  cellm,  etquod  non  expediat  ei  qui  in  ea 
habitat,  ut  curiosiiate  temeraria  nimis  diu  extra 
eam  moretur. 

Hoc  autcm  unicuique  qui  moratur  in  cella  scien- 
dum,  ct  diligenter  est  ei  in  tenaci  memoria  recon- 
dendum,  quod  non  vult  haec  de  qua  loquimur  cella, 
ut  qui  inea  conversatur,  nimis  diu  extra  eam  temereD 
demoretur.  Et  quis  diu  extra  eam  temere  morari 
amat;  nisi  qui  quanta  ei  insunt  bona  penitus  ignorat  ? 
Et  quidem  quantum  in  ea  morari  fructuosum,  tan- 
tum  extra  eam  longe  vel  diu  vagari  periculosum. 
Non  enim  diutius  habilator  cellae  vivere  potcst  spi- 
ritualiter  extra  ccllam,  quam  corporaliler  piscis  ex- 
tra  aquam.  Considerate  quia  pisciculo  illi,  qui  halec 
dicilur,  unum  idemque  momcntum  est,  ct  extra 
aquam  esse,  et  exspirare.  Et  cella  quidcm  forma- 
lur  ex  hac  dileclione  halec  cum  convertitur.  Et  pu- 
tant  aliqui  non  recte  considerantes,  illis  qui  aliquo 
(ut  nonnunquam  solet  evenire)  in  cella  taedio   affi- 


ciuntur,  in  hoc  consulere,  si  faciunt  eos  exire.  Sed 
hi  nimirum  sola  quaedam  minus  providae  discretionis 
imagine  falluntur.  Id  cnim  penitus  non  expedit.  Sen- 
titur  certe  utcunque  momentanea  quaedam  sine 
quiete  quies,  et  sine  dulcedine  dulcedo,  et  sine  con- 
solatione  consolatio  ;  sed  succedit  absque  mora  per- 
turbata  amaritudo,  et  amara  perturbatio;  et  intole- 
rabilis  omnino  desolatio.  Mox  enim  ut  ad  cellam  re- 
dierit,  apprehcndet  ac  penetrabit,  ac  circumdabit 
eum  intrinsecus,  durissima  agonia  et  durissima  an- 
gustia  spiritus,  gravissimum  taedium  cordis,  atro- 
cissima  evisceratio  mentis.  Quia  quoties  minus  dia 
extra  eam  in  evagatione  curiosa  et  vana  moratu- 
rus  quis  tcmere  cellam  egreditur,  toties  quasi  novus 
inhabitator  revertitur,  aliumque  se  sensit  et  invenit 
regressus,  quam  erat  antequam  fuit  egressus.  Acce- 
dit  ad  hoc  quod  de  se  quaedam  ait,  quia  egressa  est 
plcna,  et  vacuam  reduxit  eam  Dominus  :  unde,  nec 
ampUus  Noemi  sed  Marath  se  voluit  extunc  vocari 
(Ruth.  i,  21) ;  quia  quae  pulchra  erat  priusquam 
egrederetur,  regressam  vero  jam  se  esse  sibi  et  in 
se  amaram  experitur.  Et  de  quo  loco  egressa  estt 
nonne  dc  Bethleem  ?  Et  quae  suae  egressionis  causa  t 
nonne  fames  ?  Et  quoegressa  est  ?utique  in  regionem 
Moabitidem.  In  qua  certe,  ut  verax  historia  dicit, 
morabatur  sic  quod  in  ea  peregrinabatur.  El  ideo 
quandiu  ibi  fuit  peregrina  fuit.  Et  quare  peregrina, 
nisi  quia  ibi  non  fuit  in  proprio,  sed  in  alieno  ?  Nam 
propria  habitatio  non  alias  ei  quam  in  Bethleem. 
Quid  in  his  vobis  videtur  de  iis  ?  Cur  veremur  cel- 
lam,  quandam  vocare  itaque  audemus,  sed  spiritua- 
lcm  non  temporalem  [Par.,  corporalem],  non  histo- 
rialem  sed  moralem.  In  historica  illa  Bethleem, 
Beata  mater  semel  peperit  Jesum  Christum  ;  in  hae 
autcm  tropologica,  ut  novit  omnis  qui  aliquoties 
est  expertus,  quotidie,  imo  indesinentur  confert  nobis 
mater  gratiam  sanctitatis  suavem  pariter  et  sala- 
brem  fructum.  Suavem  pi*opter  unctionem,  quod  so- 
nat  nomen  istud  quod  est  Christus ;  salubrem  vero, 
propter  salvationem,  quod  in  se  habet  hoc  nomen 
quod  est  Jesus.  Nam  unctum,  ut  scitis,  sonathoe 
nomen  quod  est  Chriatus ;  Salvatorem  Yero^  beatum 
hoc  nomen  quod  est  Jesus.  Igitur  si  vultis  recipere, 
illi  qui  cellam  inhabitat  eo  modo  quo  inhabitare  de- 
bet,  spiritualem  verae  sanctitatis  confert  gratia  fira- 
ctum,  et  propter  exsultationem  qua  ihtrinsecas 
gaudet,  jucundum  et  suavem.  Quod  est,  Beatam 
Mariam,  quantum  ad  hunc  attinet  secundum  (quem 
modo  incedimus)  tropologicum  sensum,  in  Bethleem 
parere  Christum,  et  propter  religionem  quam  exte- 
rius  exercet,  utilem  et  salubrem  ?  quod  ex  juxta  eum- 
dem  sensum,  ipsam  beatam  Mariam  in  Bethleem  pa- 
vere  Jcsum.  Yerum  cum  haec  dicimus,  neroo  putet 
quod  aliquam  faciamus  difTerentiam  seu  divisionem* 
inter  Jesumet  Christum,  quantum  ad  illam  duntaxat 
pcrsonam  spcctat,  quae  sic  dicitur ;  quia,  qui  Chri- 
stus,  ipse  quoque  Jesus  esse  non  dubitatur.  Sed 
propter  diversam  horum  nominum  interpretationem, 
divcrsam  quoque  in  eis  accipimus  significatioQem. 


817 


LIBER  DE  EXERCmO  CKLLJE. 


818 


Nam  persona  qiiidem  una,  significatio  quoque  nomi-  A 

num  ejusdem  personae  diversa.  Ilaque  aliud  notat  hoc 

nomen  qoud  est  Jesus,  aliud  istud  quod  est  Chri- 

stus  :  non  tamen  alia  persona  notalur  per  Jesum, 

alia  per  Chrislum,  quia  non  alius  et  alius,  sed  unus 

idemque  est  Jesus  Christus,   Filius   Dei,  Dominus 

noster ;  mundi  Redemptor,  et  Deus  et  homo,  Dei  ho- 

minumque  mediator.  In  eo  quod  homO;  Patri  pro 

nobis  supplicans ;  in  eo  quod  Deus,  cum  Patre  (cui 

per  omnia  aequalis  est)  nobis  propitians.  Itaque  ei  qui 

in  cella  fructuose    est,  a  matre  gratia  spirilualcm 

conferri   fructum,  suavem,  et  salubrem  ;  hoc  est 

(secundum  quemdam  quodam  modo  sensum  mora- 

lem)  in  Bethleem  nasci  Christum  Jesum.  Sed  licet 

juxta  nominis  sui  interpretationem,  in  Bethleem  sit 

panis  (utpote  quae  domus  dicitur  panis),  est  tamen  •» 

nonnunquam  in  ea  prsescntia  famis.  Nam  adest  ei 

nimirum  pra^sentia  famis,  cum  adest  ei  absentia  pa- 

nis.  Liceat  audenter  dicere  ad  vos,  quia  cum  tae- 

dium  cordis  (ut  nonnunquam  contingere  solet)  pro 

eo  quod  multis  repletus  miseriis  homo  nunquam  in 

eodem  statu,  permanet  et  torpor  spiritus  in  eum 

qui  habitor  est  cellae  irruit ;  tunc  uimirum  in  Bc- 

thleem  fames  fit.    Verumtamen  non  egrediatur  pro- 

pter   hanc  famem  (consulo)  de  Belhleem  Noemi ; 

scd  sciat  quia  post  tempus  inoplae,  veniat  tempus 

abundantise.  Quod  si  egressa  fuerit,  sciat  se  rcgres- 

suram  omnino  amaram ;  et  (sicut  de  se  dicit  ipsa 

Noemi)   revertetur    vacua,  quae  egressa  fuit  plena. 

Et  eo  accedet  hoc,  ut  ipsamet  se  judicet,  non  de 

caetero  Nocmi  vocandam;  sed  potius  Marah.  Ecce 

quia  ubi  aliquando  pulchritudo,  jam  ibi  amaritudo.  ^ 

Similiter  vero  ubi  dudum  plenitudo,  ibi  jam  vacui- 

tas  est.  Et  tam  magni,  tamque  horribiiis  mali  causa 

est^  sola  illa  quae  juxta  hlmc  sensum  egressio  facta 

est. 

CAPITULUM  X. 

De  eo  quod  cella  ab  eo  qui  illam  inhabitat  jugiter 
tenenda  est :  et  quod  ei  periculum  eveniat  si  te- 
merarie  ab  ea  fuerit  egressus. 

Quaedam  de  cella  diximus,  et  quod  ei  qui  eam  in- 
habitat,  omnino  non  expedit  ut  nimis  pueriliter  de 
ea  egrediatur ;  et  egressus  (quod  tamcn  raro,  et  non 
nisi  rationalibus  ex  causis  contingere  debet)  nimis 
temeraria  vagatione  extra  eam  demoretur.  Nam  ut 
ostendamus  nunc  plenius,  sicut  jam  ex  parte  osten- 
dimus,  quam  periculosa  talis  egressio  sit ;  ecce  quia  D 
verax  historia  dicit,  quod  Dina  egressa  est,  et  egressa 
est  ut  videret,  non  quidem  viros,  sed  mulieres  {Gen. 
xxxiv,  2),  et  ipsa  quidem  mulier.  Nec  mirum ;  nam 
vulgo  dicitur  :  Similis  similem  qua^rit ;  testimonium 
hoc  verum  est.  Et  quid  accipimus  per  mulierem  nisi 
moUitiem  ?  Non  enim  nunc  in  sexum  agimus,  sed 
quse  illa  sit,  quae  per  naturalem  ejus  accipi  potcst 
infirmitatem,  utriusque  sexus  debilitas  reprehensibi- 
lis  notatur.  Omnis  igitur  qui  reprehcnsibilitcr  moilis 
est,  juxta  quemdam  quoque  modum  mulier  cst :  etsi 
non  naturaliter  quantum  ad  sexum,  tamen  ropre- 
hensibiliter  quantum  ad  actum.  Dicit  sane  vir  sa- 


piens :  Quis  mollis  et  dissolutus  est  in  opere  5U0,  fra- 
ter  est  sua  opera  dissipantis  {Prov.  xviii,  9).  Nonne 
vobis  videlur  iste  quodammodo  mulier  esse,  quem 
constat  molli  et  dissoluto  ac  dissipanti  similem  esse  ? 
Talis  est  cgrediens  Dina,  per  qucm  notatur  ille  qui 
reprehensibiliter  exit  de  cella.  Et  quae  talis  est,  ad 
hoc  egreditur  ut  videat  tales,  mulier,  videlicet  mu- 
lieres.  Et  quid  ejus  est  videre,  nisi  amare?  Quo 
eoim  se  amor  extendit,  illic  et  oculus  tendit,  et  ubi 
aspecluS;  ibi  ct  affectus.  Nam  diligc  iniquitatem  tu, 
et  diliget  te  iniquitas.  Unde  et  quae  egressa  est  ut 
videret,  et  ipsa  visa  est ;  nam  Scriptura  dicit :  Quam 
cum  vidisset  Sichem,  ct  addidit.  adamavit  (Gen. 
XXXIV;  2).  Nimirum  illud  videre,  adamarc  fuit,  quia 
profecto  ubi  visio  temeraria  praecessit,  ibi  consequenter 
ct  illicitus  amor  succcssit.  Neque  lavantem  semulierem 
David  illicite  concupisset,  nisi  eam  primitus  incaute 
vidisset.  Et  dormivit  cum  ea ;  haud  dubium,  quin 
Sichem  cum  Dina.  Quod  non  est  aliud,  nisi  mollem 
hunc  et  dissolutum,  atquc  dissipanti  similem,  qui 
temerariam  de  cellanon  vitavit  egressionem  ;  cami, 
mundo  ac  diabolo  damnabiliter  consentiendo,  illici- 
tam  ad  se  et  in  se  admittere  suavitatem  ;  per  cujus 
experientiam ,  ad  aetemam  pertingat  perditionem 
[Par.  damnationem].  Ut  opprimens  virginem.  Ecce, 
quia  anle  egressum  virgo  fuit,  post  vero  corrupta. 
Quid  enim  est  eam  opprimi,  nisi  corrumpi  ?  Verum 
quie  est  oppressa  vi,  patet  nimirum  quia  non  ideo 
quidem  ut  opprimeretur  egressa  est ;  attamen  quia 
temerariam  admisit  egressionem,  quia  ad  iilicitam 
aspiravit  visionem,  ex  hac  gemina  culpa  quae  prse- 
cessit,  digna  fuit  et  meruit;  ut  et  illam  quae  non  tam 
successit  quam  accessit;  licet  vioientam;  incurreret 
oppressionem.  Sed  jam  de  ista  sic  egressa,  sic  visa, 
sic  adamala,  sic  eorrupta,  sic  et  oppressa  quid  in 
fine  dicit  historia  ?  Ecce  advertite  :  Tristemque  blan" 
ditiis  delinivit.  Et  ecce  quia  Dina  quidem  tristatur, 
sed  blanditiis  eam  corruptor  ejus  et  oppressor  deli- 
nire  conatur.  Et  haec  est  seductoria  vox,  qua  tristem 
delinire  studet.  Quare  tristis  est  anima  tua  o  Dina, 
et  quare  teipjam  conturbas  ?  Num  doles  quia  egressa 
es  ?  quid  deliquisti  in  hoc  ?  quod  sacramentum  est 
ut  sedeas  sola  in  domo  inclusa  ?  Quae  ista  religio,  si 
tamen  religio,  ut  nocte  ac  die  sala  maneas  in  domo  ? 
quae  auctoritas  talis  religionis  ?  Num  eam  beatus  in- 
slituit  Benedictus  ?  Nuin  magnus  ille  Augustinus  ? 
Ergone  religiosi  et  sancti  non  sunt  Cluniacenses, 
CistercienseS;  et  alii  quamplures  ordines  qui  talem 
vitam  non  ducunt  ?  Et  si  hoc  fortassis  in  quibusdam 
aliis  tolerabile  est,  sed  in  te  nequaquam  quae  talis  ac 
tanta  es.  Abundat  namque  in  te  prae  multis  aliis 
scientia  profunda,  eloquentia  nitida,  acumen  sen- 
tiendi  in  corde,  verbum  emditionis  in  ore.  Quae  ta- 
men  utilitas  in  omnibus  his?  Nam  universa  haeo 
abscondita  sunt.  Manifesta  ergo  te  mundo,  etesto  in 
mundo,  in  quo,  si  vis,  ita  csse  potcs,  ut  non  sis  de 
mundo.  Noli  itaque  diutius  includi  in  domo  ;  sciens 
multo  tibi  esse  utilius  et  fructuosius,  ut  tecum  salves 
multos,  quam  te  solam.  Ilis  quidem  blandimentis  den 


819 


GUIGONIS  II  CARTHUSLfi  MAJORIS  PRIORIS. 


820 


lioita  stulta  haec,  seductorios  Iibenter  audit  cantus 
sii*enae ;  uec  salvat  jam  aliquem,  iosuper  et  seipsam 
perdit.  Ecce  quae  et  qualia,  quot  et  quanta  mala  jam 
incurrit  quae  temere  egressa  fuit.  Nam  omnia  haec 
quae  dicta  sunt  de  Dina,  ad  eum  referimus  qui  curio- 
sitate  nimis  temeraria,  et  temeritate  nihilominus 
curiosa,  tam  mente  quam  corpore  egreditur  de 
cella. 

CAPITULUM  XI. 

De  ma^nis  multisquepericuliSfqtuB  ille  incurrit.qui 
habitator  est  cellcBy  et  de  illa  male  exit,  et  de  eo 
quod  magnam  animce  sanctm  confert  quxetem 
plena  ac  perfecta  abjectio  sascularium  rerum. 

Itaque,  ut  Scriptura  dicit,  egressa  est  Dina,  et  ad 
hoc  egressa  est  ut  videret.  Egressa  vero  ad  viven- 
dum,  et  ipsa  ad  magnum  malum  suum  visa  est.  Porro 
visa,  etiam  est  adamata.  Sic  etiam  adamata  corru- 
ptionem  suam  sustinuit ;  ad  quam  quidem  coactione 
quadam  violenta,  fortassis  tamen  voluntaria  attracta 
fuit.  Camalis  etenim  delectatio  in  causa  fuit,  quod 
sic  trahi  potuit ;  et  ideo  potuit  quia  non  nimis  forte 
restitit,  nec  voluntate  plena  coutradixit.  Siquidem 
diu  est  ex  quo  primum  dictum  est :  Ti^ahit  sua  quem- 
que  voluptas,  Et  ne  post  haec  omnia,  misera  haec  et 
stulta  praevaricatrix  rediret  ad  cor^  el  contristaretur 
secundum  Deum  ad  poenitentiam,  eliam  tristis  blan- 
ditiis  delinitur.  0  quam  magna  et  quam  multa  mala ! 
Et  eorum  omnium  quae  fuit  occasio  et  origo,  vel 
quae  causa  ?  Utique  temeraria  egressio  ejus  ;  nullum 
enim  horum  malorum  incurrisset,  si  se  iotus  tenuis- 
set.  Sed  quia  curiose  exiit,  ad  haec  mala  damnabili- 
ter  pervenit.  Nam,  quia  curiositas  in  causa  fuit  ut 
exiret,  per  hoc  nimirum  patet,  quia,  teste  Scriptura, 
ad  hoc  egressa  est  ut  videret.  Erat  autem  et  huic 
curiositati  voluptas  adjuncta,  quia  egressa  est  ut 
videret  mulieres.  0  curiositas  supra  modum  peri- 
culosa !  Nam  pretiosum  foras  depositum  perdidit 
quod  nunquam  postea  recuperare  potuit  denique 
virgo  exiit,  et  corrupta  rediit :  sicque  illum  sublimis 
puritatis  statum  foras  se  amisisse  doluit,  ad  quem 
ulterius  conscendere  nequivit.  Sic  et  pilosus  ille  ac 
in  modum  pelhs  hispidus  {Gen,  xxvii),  nimiam  foris 
moram  faciens,  a  benedictione  paterna  se  fecit  ahe- 
num,  necad  eamdeioceps  potuitpervenire.  Cupiens 
enim  (ut  ail  Apostolus),  hcsreditare  benedictionemf 
reprobatus  est.  Non  enim  (ut  idem  sabjungit)  invenit 
pcenitenticB  locum,  quanquam  cum  lacrymis  requi" 
sisset  eam  (Hebr.  xii.  17).  Nonitaqueutlongesuperius 
dictum  est,  egressio  de  cella,  illi  qui  aliquo  forte  in 
ea  nonnunquam  taedio  afficitur,  confert  consolatio- 
nem,  sed  infert  duplicem  desolationem.  Et  fit  quidem 
hoc  ad  instar  hydropici^  qui  quo  avidius  bibit,  eo  et 
veheraentius  in  se  sitim  accendit,  ut  hoc  sit  eum 
amplius  sitire ;  multum  bibere.  Quid  ergo  est  ?  Uti- 
que  cum  quis  taedio  se  sentit  affici,  quasi  pro  obside 
del  corpus  suum  parieti  cellae,  et  de  egressu  funditus 
non  cogitans  recurrat  ad  orationem,  lectionem,  me- 
ditationem,   atque   ad   utilem    aUquam   actionem. 


A  Aderit  certe  ex  more  sine  mora,  Pater  ille  miseri- 
cordiarum,  et  Deus  totius  consolationis,  qui  post 
hanc  tempestatem  tranquillum  faciat,  et  nubilum  in 
serenum  vertat,  confortabit  pusillanimem,  laetificans 
moestum,  invalidum  roborans,  et  vacillantem  coniir- 
mans,  nutantem  ad  stabilitatem  ducens,  et  fugatis 
undique  ventis,  sedatis  et  fluctibus,  mare*turbidum 
in  placidum  et  securum  littus  commutans.  Euntes 
proinde  discite  quid  sit  :  Ipse  Deus  meuSf  Salvator 
meuSf  adjutor  meus,  non  emigrabo  {Psal,  lxi,  7). 
Tunc  vos  arctius  in  cella  contineatis^  cum  aliquod 
in  ea  forte,  ut  evenire  plerumque  solet ;  taedium  vos 
sustincre  sentitis.  Revocate  ad  memoriam  quia  illa 
puella,  gcnitrix  Dei  salva  virginitate  mox  futura, 
inlus  in  ipsis  penetralibus  est  inventa,  quando  a 

•n  Gabriele  est  visitata.  Sic  enimlegitis  :  Ingressus  an- 
gelus  ad  eam  (Luc,  i,  28).  Patet  quia  non  foras,  sed 
intus  erat;  ad  quam  angelus  nisi  ingrederetur,  quasi 
venire  non  poterat.  Sed  ex  abundanti  est,  super  hoc 
commonere  vos  ;  in  plcno  namque  ac  perfecto  exer- 
citio  istorum  praevenistis  et  nos,  et  sermones  no- 
stros.  Haec  tamen  idcirco  diximus,  ut  quis  sit  in  si- 
lentio  et  solitudine  cellae  fructus  spiritualis,  ex  parte 
aliqua  vobis  ostenderemus.  Quae  vobis  quidem  magis 
antiqua  quam  nova  sunt ;  utpote  qua;  jam  ex  longo 
tempore,  favente  Domino,  per  jugem  experientiam 
didicistis.  Inde  est  quod  super  his  per  locutionis 
nostrae  ministerium  erudiri  non  indigetis.  Porro 
quantus  in  plena  saeculi  abjectione  et  quam  quietus 
sit  animae  fructus,  et  quies  fructuosa,  evidenter  ex 
multimodis,  quas  perferunt  angustiis,  ii  qui  curis 
illius  et  soUicitudinibus  implicantur,  perpendere  va- 
lemus.  Et  quia  nimis  longum,  imo  impossibile  est 
nobis  easdem  angustias  singillatim  expriroere  in 
praesenti;  unum  libet  nunc  exemplum  satis  congruum 
ponere,  per  quod  possunt  qui  mdigent,  quantum 
inter  eorum  occupationem,  et  sanctorum  qui  Deo  in 
otio  sine  otio  serviunt,  distet  quietem,  addiscere. 
Ecce  ipsi  tepidi,  et  de  sua  multoties  vita  penitos  in- 
certi,  sed  et  omni  plerumque  spe  frustrati,  contra 
procellas  tempestatum,  contra  saevitias  fluctuum,  con- 
tra  violentias  ventorum  anxia  laborant.  Isti  vero  ab 
iis  omnibus,  et  caeteris  quae  in  hunc  modum  sunt 
periculis  prorsus  alieni,  securi  et  laeti,  in  serena  «t 
amoena  tranquillilate,  in  tranquilla  et  arooena  sere- 
nitate,  in  serena  et  tranquiila  amoenitate  ci^usdam 

D  placidissimi  lilloris  stant.  0  quanlum  dispendium 
apud  illos,  quantum  compendium  apud  isto  qui  sunt 
tanquam  nihil  habentes  et  omnia  possidentes.  De- 
sperant  namque,  nec  ultra  jam  vivunt,  gaudentque 
vehementer  ex  inventione  sepulcri  eligenle  suspen- 
dium  anima  eorura,  et  mortem  ossibus  eorum  ;  el 
ideo  dormientes  silent,  ct  somno  suo  requiescunt, 
malorum  timore  sublato.  Sciunt  enim  in  tempore 
vacuitatis  scribendam  esse  sapientiam,  et  quod  qui 
minoratur  actu  ipse  invenict  eam  :  eisque  essc  va- 
candum,  ul  videant  Deum,  quia.  Dominus  ipse  cst 
Deus.  Et  quia  abyssus  dicit  de  Sapientia  :  Non  est  in 
me.et  mare  loquitur:Non  est  mecum  (/o^xxviu,14). 


C  :ii:. 


m 


LIBER  DE  EXERCITIO  GELUE. 


m 


CAPrruLUM  XII. 


De  $(gcularium  (cui  prcecipue  intendunt  Carthu- 
sienses)  negotiorum ,  et  soUicitudinum,  et  pos- 
sessionum  abjectione, 

Hanc  quidcm  a  saeculo  segrcgationem  vos  abun- 
danter  habetis,  quide  redditibus  ecclesiarum,  paro- 
chiarum,  et  decimarum  vos  non  intromittitis ;  contenti 
paupcrtate  vcstra,  plena  divitiis.  Nihil  enim  cxtra 
tcrminos  vcstros  vultis  possidcre,  sicut  nec  dcbetis, 
ut  abundantius  quieti  et  paci  vestrse  consulatis.  Ut 
autem  hac  via  ad  regnum  Dei  compendiosa,  sccura 
ct  munda  incedatis,  vestri  vos  et  exemplo  et  vcrbo 
docucre  praedecessores,  et  Patres  qui  magis  volebant 
paupcrcs  esse  quam  divites  :  quia  (si  non  mcntitur 
Paulus)  qui  volunt  divites/ien,  incidunt  in  tcntatiO' 
nem^  et  desideriamulta  inutilia  et  nociva,  quas  vicr- 
gunt  homines  in  interitumetperditionem  {ITim.  vi, 
9) ;  et  adjungit :  Radix  enim  omnium  malorum  est 
cupiditas  quam  quidam  appeten  ies  erraverunt  a  fide, 
et  inseruerunt  se  doloribu^  multis(ibid.,  {0).Ei  ecce 
statim  admonitio  salubris  :  Sectare  vero  jusiitiam^ 
pietatem,  fidem,  charitaiem^  patientiam,  mansuetu- 
dinem  {ibid.^  ii).  Et  in  praecedcntibus  :  Habentcs,  in- 
quit,  alimenta  et  quibus  tegamur,  his  contenti  simus 
{ibid.,  8).  De  hac  abjectione  saecularium  negotiorum 
et  terrenarum  possessionum,  ut  immutata  ct  invio- 
lata  in  ordine  perpetuis  temporibus  habeatur,  te- 
neatur,  custodiatur,  ita  piae  memoriae  (ut  ipsi  scitis) 
vir  vitae  venerabilis  ,  domnus  Guigo  {Statutorujn 
cap.  41),  homo  magnae  religionis  scribit :  Cupiditatis 
occasiones  nobis  et  posteris  nostris,  quantum,  Deo 
juvante,  possumus,  pra^cidcntes,  praesentis  scripti 
sanctione  statuimus ;  quatenus  loci  hujus  habita- 
tores,  extra  suae  tei*minos  eremi  nihil  omnino  possi- 
deant,  id  est,  non  agros,  non  vinea»,  non  hortos, 
non  ecclcsias,  non  coemetcria,  non  oblationes,  non 
decimas,  et  quaecunque  hujusmodi.  His  etiam  hoc 
modo  vir  Dei  adjungit.  Simili  etiam  tenore  sancitum 
est,  ut  ncminem  prorsus  sive  intra,  sive  extra  ere- 
mum  istam  defunctum  suo  sepeliant  in  CGemeterio, 
nisi  forte  aliquem  hujus  propositi  hic  obire  conli- 
gerit.  Sed  et  csterarum  religionum,  si  quis  hic  de- 
functus  fuerit,  quem  sua  congregatio  hinc  asportare 
aut  nequiverit,  aut  neglexerit,  hunc  sepelient.  No- 
men  vero  cujusquam  in  suo  non  scribent  Martyro- 
logio,  nec  cujusquam  anniversarium  ex  more  facient. 
Quod  profeclo  ne  fortc  alicui  nimis  durum  et  crudcle 
videri  debeat,  quam  rationabili  causa,  et  intentione 
discreta,  et  ad  quae  praecavenda  mala  hoc  inslitu- 
tum  fuerit  :  praedictus  Jesu  Christi  famulus,  homo 
magnae  suo  tempore  (ut  adhuc  hodie  apparet)  tam 
religionis  quam  scientiae  evidenter  manifestat,  hoc 
modo  subdens ;  audivimus  enim,  (quod  non  proba- 
mus)  plerosque  toties  splendide  convivari  :  missas- 
que  facere  paratos,  quoties  cis  aliquis  pro  suis 
voluerint  exhibere  defunctis.  Quae  consuctudo  et 
abstincntiam  tollit,  ct  venales  facit  orationes ;  dum 
quotus  pastuum  numerus,  totus  est  et  missarum. 
Nec  ullum  ibi  vel  jejunandi;  vel  obsecrandi  constat 


A  propositum,  ubi  non  de  devotione  facientis,  sed  de 
pascentis  potius  pendet  arbitrio.  Nulla  quippe  die 
convivium  vel  missa  deerit,  si  qui  pascat,  nunquam 
defuerit.  Et  de  his  usque  huc.  Dicit  autem  et  supe- 
riusidem  vir  (Guigo,  Statutorum  cap.  40)  hoc  modo : 
Ornamenta  aurea,  vel  argentea,  praeter  calicem  et 
calamum  quo  sanguis  Domini  sumitur  in  ecclcsia 
non  habemus ;  pallia  tapetiaque  relinquimus  :  fene- 
ratorum  et  excommunicatorum  munera  non  accipt- 
mns.  Et  ita  pracdictus  homo  Dei  scribit  de  his.  Yos 
antem,  o  Carlhusienses,  hacc  quidem  diligenter  et 
cum  omni  sollicitudine  custoditis,  ct  bene  facitis ; 
et  ideo  bene  facitis,  quia  quo  minus  de  saeculo  acci- 
pilis,  eo  et  minus  ei  debetis.  Sed  hoc  addendum, 
quia  quo  minus  sacculo,  et  his  quae  saeculi  sunt,  noa 

-D  solum  per  affectum,  sed  et  per  actum  intcnditis,  eo  li- 
berius  ct  purius,  eo  sincerius  et  suavius,  eo  peramplius 
et  perfectius  soli  Deo  intenderc  potcslis,  ut  ad  per- 
fcctionis  tendentes  desertum;  ne  ungulam  quidem  in 
iEgypto  remanerc  pcrmittatis  cx  omnibus,  quac  ad 
sacrificium  divinum  nccessaria  sunt.  Sed  plene  ac 
perfecte  intellexistis  haec  omnia,  quae  ad  haec  tria 
diximus  pertinere ;  videlicet  ad  cxternam  excrcita- 
tionem  vcstram,  ad  jugcm  quam  tenelis  cclIaD  soiitu- 
dinem,  ad  plenam  denique  saeculi,  ct  eorum  quae 
saeculi  sunt  abjectioncm.  Non  vobis  (ut  arbitramur) 
videri  dcbet  absurdum,  quod  ordinis  vestri,  quem 
haec  tria  commendant,  suavitatcm  sublimem,  et 
sublimitatcm  quoque  suavem,  quemdam  diximus 
esse  paradisum.  Vere  paradisus  est,  hortus  utique 
deliciarum,  omni  delectatione  rcfertus,  et  amoeni- 

^  tatc  omnimoda  plenus.  Sed  rigetur  iste  paradisus, 
hoc  enim  probabile  et  valde  bonum.  Porro  irrigatio 
ejus,  augmentatio  cjus  ;  irrigatio  ejus,  profectus  ejus. 
Nam  tunc  irrigatur,  cum  robur  ei  et  incrementum 
confertur.  Et  paradisus  est;  et  irrigari  ei  necessa- 
rium  est.  In  conversatione  quippe  spirituali  non  pro* 
licere  deficere  est.  Dum  enim  (utScriptura  dicit,  cum 
consummaverit  homo^  tunc  incipit  {Eccli.  xviii, 
6),  paradisum  quidem  patet,  paradisum  esse,  et  irri- 
gationc  tamen  indigere.  Amplius  :  Cum  juxta  quod 
beatus  Job  dicit  {Job  xiv,  1),  et  nos  omncs  jugiter 
experimur,  nunquam  in  eodem  staiu  natus  de  mu- 
liere  permaneat  homo,  vel  ascendit  ad  alta  munere 
roborantis  eum  gratiae,  vel  descendit  ad  ima  pondere 
infirmitatis  propriae.  Idco  ex  his  lucc  clarius  patet, 

D  quia  qui  de  augcndo  spirituali  profectu  suo  solliciti 
non  sunt,  nimirum  indefectumteterrimumcorruunt. 
Qui  enim  hujusmodi  sunt  ibi  (ut  longe  ante  nos  di- 
ctum  est)  defi^iendi  incidunt  periculum;  ubiprofi- 
ciendi  deposuere  appetitum,  Idcirco  ipse  paradisus 
irrigetur,  quia  qui  lotus  cst,  indiget  quoque  ut  pedes 
lavct.  Et  cum  omnibus  apostolis  plus  laboravcrit 
Paulus,  indignum  se  tamen  asserit  ut  vocetur  apo- 
stolus. 

CAPITULUM  XUI. 

De  loco  sanctx  voluptatis  et  de  spirituali  fuga  san- 

cti  Jacob, 

QuomodOy  ait  aliquis,  iste  paradisus  irrigabitur  t 


823 


GUIGONIS  II  CARTHUSLfi  MAJORIS  PRIORIS. 


m 


In    Genesi  quid   scriptum  est?  quomodo  legitis?  A  loco;  dormiat,  inquam,  quantum  ad  qaietem;in 


Nonne  Scriptura  dicit,  quia  fluvius  egrediebatur  de 
loco  voluptatis  ad  irrigandum  paradisum  ?  (Gen,  11, 
10.)  Et  quis  fluvius  iste?  imo  quis  hic  voluptalis  lo- 
cus?  Nam  lioc  prius  qujerendum,  quia  nimirum  sicut 
de  fluvio  hoc  proccdit  irrigatio,  sic  et  de  loco  volu- 
ptatis  sit  fluvii  egrcssio.  Itaque  ut  patet  ex  his,  diffi- 
cile,  imo  impossibilc,  ut  paradisus  iste  irrigetur, 
nisi  prius  de  loco  voluptatis  quicunque  ille  sU  flu- 
vius,  egrediatur.  Idcirco  ex  quo  ita  est,  quis  hic  vo- 
luptatis  iocus  est  ?  Nobis  videtur  (si  ita  vobis  sedet) 
quod  dulcis  et  suavis  sincerae  charitatis  unanimi- 
tas,  quam  sccundum  Dcum  in  inviccm  habctis  pu- 
ram  ac  defa^catam,  bonam  pariter  et  jucundam,  in 
omni  (pro  nosse,  ac  pro  posse  in  Christo)  et  ad 


eodem  locO;  quantum  ad  suavitatem,  ut  sit  iUius  et 
quies  suavis  et  suavitas  quieta.  Sicque  in  suavitate 
hac,  in  quicte  hac ,  porificatis  videns  oculis  mentis 
charitatis  scalam ;  et  in  imis  per  compassionem  pro- 
ximi  demissam,  et  in  summis  per  dcsiderium  Dei 
defixam  :  angelorum  quoque,  qui  sunt  veritatis  prse- 
cones,  et  per  contemplationem  ascensom,  et  per 
actionem  intueatur  descensum  :  eumque  qui  reddet 
mercedem  laborum  sanctorum  suorunv,  eidem  scale 
innixum.  Jam  cum  pavore  obstupescens  et  cnm 
stupore  expavescens,  evigilando  ad  se  reversus  ex- 
clamet,  et  dicat  :  Vere  Dominusestinlocoisto,  Ubi 
enim  Dominus,  nisi  in  quiete  cui  deest  omnis  per- 
turbatio  ?  nisi  in  suavitate  cui  inest  omnis  dulcedo, 


omne  malum  nollc,  et  ad  omne  bonum  velle,  quidam  -q  et  nuUa  prorsus  amaritudo  ?  Et  ego,  inquit,  nescie' 
non  incongrue  possit  ct  debeat  dici  locus  voluptatis.      bam.  Nec  mirum  non  enim  hoc  eo    potuit  sciri, 


Yerc  locus  hic,  locus  voluptatis  est,  voluptatis  in- 
quam  non  carnalis,  sed  spiritualis ;  non  qua  caro 
vel  spiritus  inquinatur,  sed  magis  qua  et  spiritus 
et  caro  purificatur,  adornatur,  decoratur.  Hic  locus 
est  ad  quem  venit  qui  a  facie  mortem  ei  commi- 
nantis  pUosi  fugU,  in  quo  vult  requiescere  occum- 
bente  jam  sole.  Sic  enim  in  historia  veraci  contine- 
tur  :  Cumque  venisset  (haud  dubium  quin  Jacob)  ad 
qu^mdam  locum,  et  vellet  in  eo  requiescerepostsolis 
occubitum  (Gen.  xxviii,  H).  Quis  fugiens  iste,  nisi 
iUe  de  quo  prscipitur  in  onere  in  Arabia  per  Isaiam 
iis  qui  in  terra  Austri  habitant,  ut  ei  cum  panibus 
occurrant?  Ipse  est  clectus  quisUbet  iideUs,  qui  a 
superfluitatc  camali  seu  mundiaU,  magis  se  ac  ma- 


quoad  usque  id  ei  datum  est  experiri.  ycmm  extunc 
scivit,  ex  quo  ad  locum  illum  venit,  delapidibosta- 
lit,  tollens  capiti  suo  supposuit ;  supponens  dormivit, 
dormiens,  scalam  et  quse  in  ea  agebanturvidit.  Nec 
sic  dicunus  quia  scivit  veuiens,  toUens,  supponens, 
dormiens ;  quasi  ei  hanc  scientiam  conferre  pos- 
sent,  si  non  scalam,  et  ad  eam  pertinentia  vidisseL 
Sed  quia  hsec  quatuor  ad  hoc  prsecesserunty  ut  qain- 
tum  succedere  posset,  cui  sextum,  hoc  est  scientia, 
non  tam  successit  quam  accessit.  Igitur  tunc  scivit 
quando  vidit ;  et  sicut  nisi  videret  non  sciret,  sic 
non  videret  nisi  dormiret,  nec  dormiret  nisi  suppo- 
neret,  non  autem  supponeret  nisi  toUeret :  sed  non 
toUeret  nisi  veniret.  Itaque  quando  vidit  tunc  scivit, 


gis  elongat  ne  mortem  incurrat.  Cui  necessarium  ^  quia  quando  expertus  est,  et  quantum  expertus  est. 


valde  ut  cum  panibus  occurratur  ab  inhabitantibus 
terram  austri,  quatenus   qui  spirituales   sunt,  in- 
struant  in   spiritu  lenitatis   hujusmodi;  et  eos  qui 
triduo  sustincnt  Ulum,  in  domos  suasDominusjeju- 
nos  non  dimittat^  ne  deficiant  in  via.  A  facie,  inqmt, 
gladiorum  fugerunt,  a  faciegladii  imminentiSf  afa- 
cie  arcus  extenti,  afacie  gravis  pra?lii{Isa,Ti\i,  15). 
Haecomniaadmortemspectant,  quam  minatur  pilosus 
leni,  Esau  Jacob  :  quam  nc  incurrat,  per  fugam  sibi 
consulere  parat;  Itaque  fugiens  venit  ad  quemdam  lo- 
cum.  Et  ipse  est  voluptatis  locus,  quia  locus  quietis 
est :  nam  et  hoc  sequitur.  Et  vcllet  in  eo  requiescere 
post  solis  occubitum.  Quando  soloccubuit?  quando 
fervor  tentationis  deferbuit.  Impossibile  ut  hic  fu- 
giens  requiescat,  antequam  iste  sol  occumbat ;  quia  D 
quandiu  mentem  exurit  ardor  tentationis,  in  sereno 
non  pausat  intcrnje   quietis  ;  ac  per  hoc  nec  adhuc 
ad  locum  pervenit  spiritualis  voluptatis.  Nam  quo- 
modo  ibi  suavitas  ulla,  ubi  tranquiUitas  nulla?  Sed 
tunc  fugiens  iste,  et  ad  hunc  locum  venU,  et  in  eo 
requiescit,  cum  suavem  secundum  Deum  quietem, 
et    quietam    nihilominus  suavitatem   apprehendit, 
apprehendens  tenct,  lenens  non  dimittit.  Jam  toUat 
de  lapidibus  qui  jacent,  dc  vfris  videlicet  divitiarum, 
qui  in  civitatc  Domini  virtutum,  in  vera)  fortiludinis 
multiludine  sc  humiliant  :  illum  omnium  sanclorum 
Sanctum,  eumque  mentis  suae  capiti  per  imitatio- 
nem  supponat ;  sicque  ei  inbserens  dormiat  in  eodem 


nimimm  tunc  et  tantum  scivit.  In  tanta  quippe  taU- 
que  re,  tantam  et  non  amplius  comprebendi  scien- 
tiam,  quantum  sentU  ipsa  expericntia.  Addidit  etiam 
ad  haec  :  Quam  terribilis  est  locusiite!  Nihil  verias. 
Nam  terribiUs  diabolo,  terribUis  mundo,  terribUis 
et  homini  pravo;  et  sic  terrU)iIis,  ut  castrorum 
acies  ordinata.  lili  soli  amabiUs  est,  iUi  soli  acces- 
sibUis  est,  qui  fugit  a  facie  pilosi,  et  in  morem  pellis 
hispidi,  cum  sit  ipse  lenis.  Non  est  hic  aliud  nisi 
domus  Dei,  et  porta  coeli,  Yerum  et  hoc,  neque  ali- 
quid  sub  ccclo  verius  vel  est,  vel  esse  potest  in  hoc 
quippe  loco  poUssimum  manet  Deus,  sed  et  ad  coeloro 
per  ipsum  introilus  est. 

CAPITULUM  XIV. 

Quomodo  spiritualiter  egrediatur  flunius  de  loeo  w- 
luptatis  ad  irrigandum  paradisum ,  et  quis  ille 
fluvius  sit, 

Iste  specialiter  locus  Dei  est,  ubi  et  aaditur  vox 
commotionis  magnae,  benedicla  gloria  Domini  de 
loco  suo.  Nam  sudarium,  quod  fuerat  super  capat 
Domini  sepulti  ipso  etiam  resuscitato  inventam  est 
separatim  involulum  in  un  um  locum.  Quare  hic  lo- 
cus  dicitur  unus,  nisi  quia  locus  est  voluptatis? 
Non  enim  in  scissura  mentium  sed  in  unitate  Deus 
est ;  et  ubi  illa  deest;  ibi  vera  animse  suavitas  non 
est.  Hic  locus  est  talis  ananimitas  vestra,  qaalis  a 


%w 


UBER  DE  EXBRCmO  GELL^. 


m 


nolNS  superias  breviter  descripta  est.  De  hoc  loco 

emanant  fluvii  magni  et  multi  :  siquidem  locus  est 

fluviorum,  ubi  rivi  lalissimi  et  patentes.  Sed  ille 

quam  maxime  fluvius  de  loco  illo  egreditur,  ut  pa- 

radisus  vester  irrigetur.  Nulla  fluvio  huic  participa- 

tio,  societas,  et  conventio  cum  fluviis  illis,  de  quibus 

Dominum  alloquens  Psalmista  :  7u,  inquit,  siccasti 

fluvios  Ethan,  {Psal.  Lxxni,  15) ;  sed  nec  cum  illis  de 

quibus  eidem  Domino  dicit  Habacuc  :  Fluvios  5cm- 

des  terrm  {Habac.  iii,  10)  :  multo  minus  cum  illis 

qui  dicuntur    Abana  et  Pharphar,  fluvii  Damasci. 

Magis  autem  assimilari  et  valet  et  debet  fluvio,  qui 

Jordanis  appellatur ;  in  quo  lavatur,  et  lotus  munda- 

tur  Naaman  Syrus  (IV  Reg.  v,  II,  14);  et  aquis 

Siloe,  in  cujus  natatoriis  lotus  illuminatur    caecus 

natus  {Joan.  ix,  7).  Valet  etiam  ex  parte  assimilari 

fluvioilli,  de  quo  sanctus  Joannes  in  Apocalypsi, 

visione  septima  hoc  modo  scribit ;  Ostendil  mihi 

(haud  dubium  quin  angelus)  fluvium  aquos  vivce^ 

splendidum  procedentem  de  sede  Dei  et  Agni  (Apoc. 

XXII,  1).  Nam  quod  sedes  Dei  et  Agni,  locus  in- 

comprehensibilis  cujusdam  voluptatis  sit,  nemo  qui 

eontradicere  velit   vel  possit.    De   hac   sede  flu- 

vius  procedit  incomprehensibilis  illa  superabundans, 

viva  et  setema  felicitas,  qua  in  setemum  fnientur 

electi ;  in  contemplatione  indeficienti  divinae  visio- 

nis.  Dicit  enim  Dominus  de  hoc  electis  suis  :  Men' 

surambonam,  etconfertam  et  coagitatam^  et  super" 

fluentem  dabunt  in  sinum  vestrum  {Luc.  \i,  38). 

Ecce  mensura  sinemensura,  de  quaquod  superfluitdi- 

citur  :  veram  hoc  non  in  prsesenti  est,  sed  in  futuro 

erit.  Et  tamen  non  solum  possunt  verba  hsec  de  illa 

intelligi  felicitate,  qua  fmentur  qui  digni  habebun- 

tur,  in  praemio,  quia  possimt,  et  de  sanctitate  qua 

nunc  ditantur  in^merito.  Ut  autem  vos  diutius  non 

protrahamuSy  videtur  nobis  quod  fervens  et  indefi- 

ciens  pur»  mentis  vestrae  devotio,  quidam  sit  flu- 

vius  perenniter  fluens  ;  qui  tunc  quidcm  egreditur 

de  loco  voluptatis,  apud  vos  extrinsecus  apparens, 

quasi  ad  publicum  procedens,  et  inde  tamen  non  re- 

cedens^  non   exeundo  exit   de  secreto  (qualem  in 

prsecedentibus    descripsimus)   vestrae  unanimitatis. 

Ipsa  itaque  qua  inlrinsecus  erga  Deum  et  ea  quae  Dei 

sunt  inflammati  estis  mentis  devo:io,  iste  est  fluvius, 

qui  tunc  egreditur  quando  certis  foras  indiciis  ma- 

nifestatur,  cum  eam  cohibere  prae  nimia  ejus  vehe- 

mentia  ipse  quoque  animus  non  sinitur.  Et  iste  est 

fluvius  qui  egreditur  do  loco  voluptatis  ad  irrigan- 

dum  paradisum.  Ecce  quia  quis  iste  sit  paradisus 

quis  etiam  locus  voluptatis,  quis  vero  iste  fluvius, 

quidve  sit  hunc  paradisum  irrigari,  diximus  vobis 

jam,  et  audistis. 

CAPITULUM  XV. 

Quod  <fui  ad  annuum  conveniuntCapitulumpriores^ 
ordtnis  debent  diligenter  intendere  renovationi : 
et  de  qiuituor  sanctis  exercitiis,  quibus  sollicite 
studere  debet  omnis  qui  in  cella  vult  fructuose 
commorari. 

Itaque  si  est  apud  vos,  imo  intra  vos  (vobis  autem 

dico  revercndi  Patres  nostri  priores^  qui  ad  annuum 


A  Gapitulum  convenistis  :  si,  inquam,  est  apud  vos  et 
intra  vos  fluvius  iste,  imo  quia  est;  scitote  quia  jam 
tempus  non  tam  instat  quam  exstat,  ut  egrediatur 
ad  irrigandum  paradisum.  £t  dicitis  :  Quomodo  fiet 
istud  ?  Quomodo  superius  ostensum  est.  Gonvenite 
in  unum  spiritualem  secundum  Deum,  ex  Deo,  pro  • 
Deo,  cum  Deo  consensum,  sicut  in  unum  jam  con- 
venistis  corporalem  locum,  et  tam  singuli  quam  si- 
mul  omnes,  cum  magna  devotione,  et  illo  qui  secun- 
dum  scientiam  est,  zelo,  id  est,  discreto  de  ordinis 
reparatione,  renovatione,  corroboratione,  tam  in  si- 
nistris,  si  quae  sunt,  con*igendis,  quam  in  bonis  in- 
stituendis,  adaugendis,  confirmandis,  strenue  vos 
intromittite.  Itaque  levate  oculos  vestros ;  et  videte 
regiones  si  albae   sunt  jam  ad  messem,  an   (quod   . 

-D  absit  ^  siccae  ad  ignem .  Mane  surgite  ad  vineas,  vi- 
dete  si  floruit  vinea,  si  flores  fructus  parturiunt,  si 
floruerantmalapunica.  Ibi  potissimum  dabit  sponsa 
ubera  sua  sponso.  Quo  autem  haec  attineant,  ideo  de- 
vitamus  apertius  exponere  scrutari  profundius, 
profusius  edicere,  quia  haec  nuUo  modo  potestis, 
quantum  ad  ipsam  duntaxat  experientiam  spectat, 
ignorare,  si  vestmm  studetis  tam  jugiter  quam  viri- 
liter  pro  loco  et  tempore,  pro  negotio  et  causa,  pro 
mensura  et  modo,  ut  licet,  decet  et  expedit  ofiicium 
exercere.  Hoc  autem  quam  sollicite  procuret  fluvius 
iste,  ut  sic  egrediatur  de  loco  voluptatis  ad  irrigan- 
diun  paradisum,  qualenus  inde  dividatur  in  quatuor 
capita.  Nam  sic  veraxrefert  histona  {Gen.  ii,  10) :  nos 
autem;  siin  praesenti  melius  non  habetis,  haec  quatuor 
capila  referimus  ad  totidem  sanctae  religionis  exerci- 

^  tia,  in  quibus  ipsa  consistit  totius  ordinis  nostri 
forma  [Par.,  summa].  Suntautem,  lectio,  meditalio, 
oratio,  actio  :  quatuor  haec,  major  autem  horum  est 
oratio.  Omni  quippe  hora  cum  ab  ipsis  corporalibus 
necessitatibus  vocamus  (quibus  quandiu  hic  vivi- 
mus,  servire  compellimur)  in  aliquo  istomm  quatuor 
inveniri,  eique  quam  sollicite  intendere  tenemur.  Et 
oportet  quidem  ut  lectio  evidenter  inteliigatur  et 
memoriter  retinealur  :  meditatio,  ut  nuilius  phanla- 
smatis  caligine  obscuretur,  sed  plena  veritatis  luce 
illustretur ;  oratio  quoque  ,  ut  coelesti  in  omni  puri- 
tate  sincera  et  sinceritate  pura  desiderio  inflamme- 
tur,  et  integra,  recta,  directa  atque  erecta  piarum 
lacrymamm  efifusione  humectetur.  Actio  vero  abomni 
prorsus  tepore,  segnitie,  et  perturbatione,  ac  mur- 

D  mure  aliena,  omne  quod  potest  obesse  omittendo, 
nulla  malitiae  alicujus  peste  corrampatur ;  sed  magis 
cum  perfecta  sollicitudine,  alacritate,  hilaritate, 
strenuitatC;  quidquid  valet  prodesse,  pro  posse  et 
nosse  admiltendo,  omni  probabili  exercitio  adorne- 
tur.  Nisi  sanctis  his  quatuor  exercitiis  sanctitatis 
intendere  diligenter  et  indesinenter  curemus,  fra- 
ctuose  in  coelis  nostris  morari  non  valemus.  Quam 
dulce,  quam  suave,  quam  bonum,  quam  jucundum, 
quam  delectabile,  quam  amabile  videri  servo  Dei 
debet,  latenti  in  cella,  his  quatuor  intendere!  ut 
nunc  studiose  intendat  lectioni,  nunc  purae  incum- 
bat  orationi,  nunc  necessariae  suam  impendat  dili-> 


827 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


) 


gentiam  actioni ;  et  ita  ut  in  singulis  his  nulla  hora  A 
vel  momento  mens  sua  defecataD  desit  meditationi. 
Ipsa  namque  cum  singulis  his  absens  est,  nulia  pe- 
nitus  in  exercilio  suo  plene  fnictuosa  est.  Elenim 
absque  pra^sentia  cjus,  nec  lectio  valet  per  inlelli-* 
gentiam  apprehendi  et  retineri,  nec  oratio  in  sum- 
mis  suspendi  et  morari,  nec  actio  ad  necessaria  et 
utiJia  extendi  ct  dirigi.  Idcirco  necessarium  valde 
ut  unamquamque  reliquarum  trium  ista  praecedat, 
et  comitetur,  et  subsequatur  :  praecedat  dico  unam- 
quamque,  ut  bene  incipiatur  ;  comitelur,  ut  bene  in- 
cepta,  plena  consummetur ;  subsequatur,  ut  plene 
consummata,  firmiter  roborelur.  Consolare  (libi 
dico,  qui  inhabitator  cella^  es)  consolare,  inquam,  et 
laitare  in  Domino,  cum  Domino,  pro  Domino,  quia 
illam  quam  te  speras  in  futuro  habiturum  quietcm,  -d 
jam  modo  in  quibusdam  suis  quodammodo  primitiis 
habes  et  lenes.  Audenter  dicimus  tibi,  quia  si  eo 
modo  quo  csse  debes,  in  cella  es,  juxta  quemdam 
modum  in  ipso  coelo  es.  Eccelegis  etoras,  meditaris  et 
operaris  :  haec  sunt  exercitia  quibus  intendis  in  cella. 
Quam  sanctum  os  tuum,  quam  sancta  et  auris  tua  1 
Cum  auras  (si  tamen  eo  modo  oras,  quo  orare  de- 
bes),  os  tuum  in  aure  Dei  est.  Et  ego  verebor  illud 
os  sanclum  dicere  quod  in  ipsius  aure  Dei  video 
esse?  Cum  vero  legis,  et  os  Dei  in  aure  tua  cst. 
Et  aurem  hanc  ego  sanctam  non  dicam?  Sive 
ergo  tu  loquaris  Deo  (quod  utique  facis  cum  oras)  : 
sive  loquatur  tibi  Deus  (quod  tunc  nimirum  fit 
cum  legis),  beatum  te  incunctanter  assero.  Quid  di- 
cam  de  meditatione  puraTquid  de  actione  egregia? 
Nam  illa  sanctificat  animum,  ha?c  autem  exornat^ 
manum.  Quis  ncget  Dcum  esse  intra  te,  cum  in 
mente  tua  nihii  non  bonum  et  sanctum,  nihil  non 
sincerum  et  religiosum,  nihil  non  mansuetum  et 
pium,  nihil  non  purum  et  mundum,  quantum  dun- 
taxat  ad  crimen  pertinet ;  sed  quod  est  sanctitatis 
et  bonitatis,  quod  sinccritatis  et  religionis,  quod 
mansuetudinis  et  pietatis,  quod  puritatis  et  mundi- 
tia?,  in  ca  versatur.  Quis  eliam  tunc  neget  eum  esse 
apud  te,  cum  nihil  nisi  quodutile  esl  opcraris  ?  Sunt 
itaque  quibus  in  cella  jugiter  intendis,  qui  habitator 
es  cellse,  quatuor  exercitia  ha^c  lectio  studiosa  me- 
ditatio  pura,  oratio  medullata,  actio  necessaria. 

CAPITULUM  XVI. 

De  commendatione  celloe,  ei  de  quatuor  capitibus  D 
illis  in  qu(B  fluvius  dividiiur^  qui  ad  irrigandum 
paradisum  de  loco  volupiatis  egreditur, 

Quid  melius,  quidve  jucundius,  tu  qui  habitator 
cellae  es,  sestimare  debes,  quam  has  die  ac  nocte  di- 
ligenter  alternare  vices  ?  Sane  tam  dulce  tibi  inlen- 
derc  hiS;  tantamque  in  unoquoquc  eorum  suavilatcm 
invenis,  ut  quando  uni  intcndis,  vix  ab  eo  cvelli 
possis  ut  ad  aiiud  accedas.  Eo  magis  singula  haec 
tibi  sapere  et  dulccscere  sentis,  quo  magis  eorum 
saporem  et  dulcedincm  nec  tamssepequam  semper, 
nec  tam  frequenter  quam  indesincntcr  percipis.  Et 
quidem  comcdis  et  bibis  cum  his  sludiose  intendis  ; 


sed  haec  in  te  comestio  magis  famem  adauget  quam 
minuit  :  et  multum  bibere  nihil  est  aliud  quam  am- 
plius  sitire.  Sicque  verum  esse  invonitur  quod  ipsa 
de  se  Sapientia  dicit :  Qui  eduni  mCy  adhuc  esurientf 
et  qui  bibunt  me  adhuc  sitient  {Eccli.  xxiv,  29). 
Quando  te  poterit  arripere  pusillanimitas  spiritus, 
animi  tempestas,  agonia  cordis,  vel  contristare  ali- 
quod  ta^dium,  cum  quadripartitum  hoc  apud  te  vi- 
guerit  exercitium  ?  Quare  quidam  cellae  solitudinem 
et  quietem  [Par,,  silentium]  abhorrent,  et  suf- 
ferre  grave  deputant ;  nisi  quia  quae,  qualis  quan- 
taque  sit  eorum  suavitas  et  dulcedo  penitus  igno- 
rant  ?  Cui  comparabo  te,  vel  cui  assimilabo  te,  qui 
amator  et  inhabitator  es  cells ;  qui  eam  et  amando 
inhabitas,  et  inhabitando  amas?  Quis  in  hac  vita 
homo  in  hac  te  dulccdinis  experientia  supet  ior  ?  quia 
talis  ut  mihi  videtur  nullus  invenitur.  Sed  quis  tibi 
vel  sequari  poterit  ?  Num  aliquis  eorum  qui  suinmi 
sunt  rerum  domini  ?  Nullus  omnino.  Nerape  supe- 
riores  te  esse  fortassis  videntur,  quantam  ad  quam- 
dam  nomine  tenus,  et  superHcie  tenus  dignitatem 
periculosam  ;  de  qua  et  pro  qua  in  districto  Dci  judi- 
cio  reddituri  suntrationem.  Sed  longe  sunt  te  omnes 
infcriores  et  minores  quantum  ad  singularem  hanc, 
in  qua  tu  exsultas  et  tripudias  suavitatem  ;  sed  ju- 
cunditatem,  scd  dulcedinem,  sed  hilantatem ,  sed 
alacritatem,  sed  amtpnitatem,  sed  serenitatem,  sed 
sinceritatem,  sed  delectalionem,  sed  onmis  denique 
(ut  brevi  multa  sermone  concludam)  boni  plenitudi- 
ncm  ct  quamdam  illius  ad  quam  suspiramus  beati- 
tudinis  coclestisimaginem,  et  similitudinem.  O  quam 
magna  quamque  multa  in  his  quatuor  exercitiis  dul- 
cedo,  in  lectione ,  in  meditatione,  in  oratione,  in 
actione  I  Magna;  necadeam  attingitmensura;  multa; 
nec  video  quod  aliquis  sit  ejus  numerus.  Et  qoatuor 
haec,  fortassis  illa  quatuor  sunt  capita  in  quae  flavins 
ille  dividitur,  qui  ad  irrigandum  paradisum  de  ioco 
voluptatis  egreditur.  Videamusjam  quid  dicat  Scri- 
ptura  de  quatuorcapitibusistis  :  Nomenuni  Physon^ 
nomensecundifluvii  Gyon,  nomen  tertiifluvU  Tygrit; 
fluvius  vero  quartus  est  Euphrates,  Et  de  Physon  di- 
citur  quod  circuit  omnem  terram  Eviiath,  de  Gyon 
quod  circuit  omnem  terram  iEthyopi»,  et  Tygris 
vadit  contra  Assyrios.  Non  autem  dicitur  quod  Bu- 
phratcs  aliquam  terram  cireumeat,  vel  quo  vadat, 
sed  solummodo  dicitur,  quod  fluvius  quartos  ipse 
cst  Euphrates.  Num  aUquid  istorum  otiose  dictum 
cst?  Non  utique.  Jam  ergo  intendamus  his.  Ospupill® 
dicunt  sonare  Physon.  Et  si  hoc  verum  est ,  sicut 
ad  pupillam  visio  ,  $ic  ad  os  locutio  referri  potest ; 
nam  in  ore  lingua  est  qua  loquimur,  in  oculo  pupilla 
qua  videmus.  Et  ubi  quod  verum  est  videmus,  ne  in 
caligine  falsitatis  aberremus,  nisi  in  studiosa  sacrae 
Scripturae  lectione  ?  Et  quando  ex  ordinis  indulgenlia 
diebus  fcstis  locuturi  convenimus,  unde  quaeso  loqui 
debcmus,  nisi  de  iis  quae  lectio  in  se  continet  sacrae 
Scripturse  ?  Merito  pcr  os  et  pupillam,  studium  sacrs 
lectionis  cxprimitur,  in  qua  lux  fulget  veritatis,  per 
quam  ad  claritatem  pertingimus  luminosae  cogni- 


m 


LIBER  DE  EXERGinO  GELLiE. 


^ 


tionis  ;  et  legimus  verbum  sacrae  eruditionis,  de  quo  A  net.  Hiuc  Pater  et  dux  atque  advocatus  monachorum 


conferimus  ad  invicem  ad  documentum  tam  propriae 
quam  fraternae  aedificationis.  De  eo  autem  quod  primo 
loco  posuimus,  loquitur  in  secunda  Epistola  sua  Pe- 
trus,  HabemuSf  inquiens,  firmiorempropheticum  ser* 
monemjCuibene  facitis  attendentes,  sicut  lu£em(B 
lucenti  in  caliginoso  loco  {11  Petr.  i,  19).  De  eo  vero 
quod  secundo,  sanclus  David  ipsum  communem  Do- 
minum  ommium  alioquens  :  Lueema/mquii^pedibus 
meis  verbum  tuum  ,  et  lumen  semitis  meis  (PsaL 
cxviii,  405). 

CAPITULUM  XVII. 

Quod  qui  habitator  est cellce omnem  debeatiUicitam 
devitare  locutionem,  ettjuasilla  sint  bonaadquas 
nos  sacra  lectio  provehit, 

Tu  ergo,  serve  Dei,  qui  in  cella  solus ;  et  non  la- 
men  solus  habilas  ;  si  omnia  qu8e  pertinent  ad  sa- 
cram  Scripturam  per  plenam  notitiam  apprehendis 
ad  clanssimam  quamdam  in  mente  visioncm  pertin- 
gis.  Cum  vero  quoties  tibi  indultum  fuerit  ut  loqua- 
riS;  si  in  his  linguam  tuam  occupare  studueris,  jam 
non  solum  visum  intrinsecus  clarificatum,  sed  et  os 
tuum  mundum  intrinsecus  habebis  et  ornatum.  SiC; 
sic,  non  sine  causa  interpretari  os  pupillae  dicere 
poteris Physon,  per  quod  sacram  nos  posse  per,le- 
ctionem  accipere  diximus;  dum  per  eam  tantam 
acquiris  et  in  intuitu  interno  claritatem,  et'  in  ore 
exterius  verbum  veritatis,  ad  tuam  et  eorum  qui  te 
audiunt  sediticationcm.  Absit  scmel  et  itcrum,  absit 
saepe  et  sempcr,  ut  in  claustro  festis  diebus  cum  os 


beatus  Benedictus,  in  Regula  monachorum  sic  scri- 
bit  :  Scw*rililates,  vel  verbaotiosa,  et  risummoven" 
tia,  (eterna  clausura  in  omnibus  locisdamnamuSf  et 
ad  tale  eloquium  discipulum  aperire  os  non  permit- 
timus  [Regula  S.  Benedicti,  c.  6J.  Scito,  dilectissime 
nobis,  qui  habitator  es  cellae,  quia  fabulationesjet 
nugae,  quae  in  ore  multorum  saecularium  fere  indesi- 
ncnter  sunt,  in  ore  virorum  religiosorum,  et  maxime 
inore  Carthusiensium,  blasphemiae  sunt.  Gerte,  ut 
ait  Dominus,  bonus  homo  de  bono  thesauro  profert 
bona  {Matth,  xii,  35).  Si  in  thesauro  cordis  tui  re* 
posita  est  per  amorem  ardentem,  et  exercitium  con- 
tinuum  lectio,  meditatio,  oratio,  utilis  actio  proferet 
utique  lingua,  aliqua  istarum  cum  se  moverit  ad 
j.  loquendum.  Si  hoc  modo  egeris,  sensus  tuus  illu- 
strabitur,  ct  exterius  os  tuum  venustabitur ;  et 
utrumque  hoc  bonum  per  studiosam  tibi  lectionem 
conferetur ;  ul  non  sine  magno  mysterio  Physon,  os 
pupillm  interpretetur.  Utecautcm,  de  qua  jamquae- 
dam  diximus,  lectio  studiosa  erudit  nos,  ut  cante- 
mus  Domino  canticum  novum  et  sanctae  semper  vitse 
novitatem  parturiamus  ,  quia  et  Physon  circuit 
omnem  terram  Evilath.  In  hac  sanctae  novitalis  par- 
turitione,  verae  sapientiae  nascitur  aurum,  ct  terrae 
illius  aurum  horum  (haud  dubium  quin  Evilalh) 
optimumest.  Quianimirum  est  sapientia  qua^desur' 
sum  esty  primum  quidem  pudica  est,  deinde  pacifica, 
modestay  suadibilis,  bonis  consentienSfplenamiserir 
cordia  et  fructibus  bonis,  judicans  sine  simulatione 
(/a(;.  XIII,  17).  Sapientia.sanenonne  sapida  scientia 
tuum  ad  loquendum  aperies,  loquacitatem  in  codem  ^  est  ?  Et  aurum  quod  non  solummodo  bonum,    sed 


ore  tuo  inordinatam  assumas  :  hoc  cnim  gravitalem 
et  maturitatcm  tuam  omnino  non  decet.  Non  mul- 
tum  apparet,  quod  diebus  aliis  studiosae  lectioni, 
purae  meditationi,  medullatae  orationi  intentum  te 
exhibueris,  si  os  ad  loquendum  aperiens,  loquaci- 
tati  aut  garrulilati,  et  maxime  disceptationi  et  con- 
tentioni  linguam  tuam  ex  prava  consuetudine  accom- 
modaveris  :  haec  cnim  omnia,  sed  et  omne  verbum 
stultum  et  vacuum,  mendax,  dolosum,  otiosum, 
impudicum,  excusatorium,  detractorium,  commina- 
torium,  iratum,  superbum,  ab  illis  spiritualibus 
exercitiis,  quibus  in  cella  intendere  debes,  prorsus 
aliena  sunt.  Memcnto  quid  per  semetipsam  Veritas 


quod  optimum  est,  in  terra  Evilath  nascitur,  quando 
et  ab  anima  pia,  et  in  qua  per  studium  sacrae  lectio- 
nis  visus  interior  [Par.,  intrinsecusjnihil  proferturin 
ore,  nisi  quod  perlinet  ad  aedificationem  ?  cum  san- 
clae  novitatis  parturitioni  intendit,  diligitur  bonum, 
et  in  ipso  intemo  palato  suO;  cum  abjecta  prorsus 
omni  dulcedine  illicita,  nihil  ei  dulcescit  nisi  solus 
Deus,  sapit  ei  quod  omnium  est  bonorum  optimum. 
Et  sic  est  uni  nomen  Physon  :  et  sic  circuit  omnem 
terram  Evilath^  ubi  nascitur  aunmi,  et  aunim  terrse 
illius  optimum  est. 

CAPITULUM  XVIII. 


dical:  Omne  verbum  otiosumquodlocutifuerinthO' 

mines,  reddent  rationem  de  eo  in  diejudicii  (Matth,  D  ^^.  g^neribus    sanctarum    meditationum  auibus 


XII,  36).  Si  ergo  est  reddenda  ratio  de  verbo  otioso, 
quanto  magis  de  noxio  ?  quamquam  non  possit  csse 
non  noxium  etiam  vcrbum  oliosum.  Sed  noxium  hoc 
loco  verbum  vocaraus,  vcrbum  deccptorium,  adula- 
torium,  litigiosum,  falsum,  et  caetera  in  hunc  mo- 
dum  verba  criminalia,  siquidem  est  crimenplerum- 
que  in  ore,  sicut  et  in  corpore.  Caetera,  inquam,  in 
quibus  et  Deus  multum  offenditur,  et  omnis  qui  au- 
dit  non  mediocriler  laeditur,  ipse  etiam  qui  loquitur, 
gravi  peccato  addicitur  :  ipso  Domino  teste  :  Sicut 
ex  verbis  tuis  justificaberis,  sic  et  ex  verbis  tuis  con- 
demnaberis  {Matth,  xxii,  37).  Vide  quanta  debeas 
praecavere  cura  ne  illud  incurras,  quod  te  condem- 


intendere  debet  qui  in  cella  solitarius  seaet,  et 
de  studiosa  sacras  Scripturas  recordatione , 

Porro  noraen  secundi  fluvii  Gyon,  qui  cum  sit 
proeniptio,  circuit  omnem  terram  ^thiopiae.  Ipsa  est 
mcditatio,  quae  quidquid  est  JSthiopicae  nigredinis, 
ad  peccati  pertinentis  deformitatem,  priusquara  per 
consensum  animam  deformem  reddcre  possit,  virili- 
ter  et  valenler  resistendo  perrumpit.  Cum  enim  in- 
ternae  racditationis  puritati  anima  sancta  ex  omni- 
parte  se  intendit,  nulla  eam  sibi  quamtumlibet  vio- 
lenta  tentalio  per  consensum  subjiccre  valet.  Mox 
quippe  ut  ad  ipsam  mentis  januam  pulsarc  tentatio 
incipit,  si  in  defaecata  meditatione  perfecte  meii9 


831 


GUIGONIS  II  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS. 


832 


occupata  fuerit.  Ejus  nimirum  vires,  non  tam  qua^  A 
jam  nocuerunt  abrumpit,  cpiam  ne  de  novo  nocere 
valeant  perrumpit  \Parc.  praerumpil].  Idcirco,  tu, 
qui  habitator  es  cellir,  sicut  libi  sapit  studiosa  le- 
ctio,  quae  est  Physon,  cum  ejus  aquas  bibis,  (quae 
circuit  omnem  terram  Evilath,  ubi  optimum  nascitur 
aurum ;)  sic  nihilominus  sapiat  tibi  meditatio  pura, 
quae  et  circuit  omncm  terrami£lhiopiaD.  Nam  nimis 
periculose  evomis  quidquid  scribendodeaquis  sum- 
psisti  Physon,  nisi  statim  dc  aquis  bibas  Gyon.  Sicut 
enim  legere  et  non  intelligere  negligere  est,  sic  pro- 
fecto  lecta  et  intellecta  oblivisci,  quid  aliud  est  qnam 
omnino  perdere  quidquid  legendo  el  intelligendo 
acquisisti  ?  Sunt  autem  plures  meditationum  modi, 
quibus  cum  studiose  intenderis,  ab  stabilem  nimi- 
rum  menlem  tuam  maturitatem,  et  maturam  stabi-  -d 
litatem  restringere  poteris.  Sicque  coges  eam  ut  so- 
lidc  subsistat  in  se,  nec  se  vel  inaniter  elevet  supra 
se,  vel  enerviter  dejiciat  subtus  se.  Nec  sordescat, 
inquam,  cum  fuerit  ab  illo  summo  magistro  super 
tumenta  terrae  edocla ;  nec  inanescat  cum  super  vo- 
lucres  coeli  erudita.  Sicut  autem  hujus  de  qua  loqui 
proponimus  meditationis  diversi  modi  sunt,  ita  et 
diversas  in  animo  mcditantis  causas  gignunt.  Nos 
autem  illum  primo  loco  modum  ponimus,  quo  in 
meditantis  mente  causa  procedit  eruditionis  ;  se- 
cundo,  qui  causam  gignit  doloris  et  timoris  ;  tertio 
vero  loco  ponimus  illum,  qui  occasionem  adminislrat 
amoris  et  consolationis ;  quarto  quoque,  de  quo  pcr- 
cipit  mens  causam  pietatis  et  compassionis ;  quinto 
verovde  quo  discretionis  causa  venit  et  abjcctionis; 
sexto  loco  illum  ponimus  modum,  de  quo  venit  in  ^ 
anima  renovationis  suae  causa  et  reparationis  ;  se- 
ptimo  quoque,  de  quo  stuporis  causa  venit  et  admi- 
rationis  ;  octavo  illum  ponimus  modum,  quo  in 
mente  meditantis  illa  rcvolvuntur,  quas  sunt  invisi- 
biiia  etspiritualia;sed  et  illum  nihilominus  ponimus, 
quo  mens  sobria  et  sancta  ab  omni  non  solummodo 
affectionc  impura,  scd  et  ab  omni  cogitationc  otiosa 
prorsus  expers  efTecta  et  aliena,  per  visionem  non 
jam  spiritualem,  sed  nec  rationalcm,  sed  per  visio- 
nem  potius  intellectualem,  in  ipsis  veris  ipsam  ve- 
ritatem  bcatis  conspiclt.  Hic  purse  mcntis  beatus  fit 
excelsus  in  Deum,  qui  jam  non  simplex  meditatio, 
sed  cxcellens  valetcontemplatio  vocari.  Inea  eamque 
pia  et  succensa  mens,  omne  corpus,  omnesque  cor- 
poreas  imagines  similitudinesque  transcendens,  in  D 
ipsa  luce  Veritatis,  in  qua  vere  et  vera  sunt  omnia 
praeterita,  prapsentia  et  futura ;  nec  aliler  praplerila, 
quam  futura  vel  praDsentia ;  nec  aliter  pracsentia, 
quam  praeterita  vel  futura;  nec  aliter  futura,  quam 
praesenlia,  vel  praeterita;  scd  simul,  et  sempcr,  cl 
eodem  modo  omnia,  quaecunque  ei  Veritas  revelavit 
simplici  intuitu  contemplatur.  Quidquid  in  hac  fucrit 
visione  ab  anima  sancta  pure  comprehcnsum  ,  vere 
luminosum  csse  constat,  et  certum.  Ipsa  est  quae 
semota  visione  imaginaria  paritcr  et  phantaslica,  vi- 
sionem  sensualem  et  spiritualem  clarificat,  ut  fiat  in 
ea  videns,  vel  mysteria  loquens,  vel  occulta  patefa- 
ciens,  vel  ventura  praenuntians.  Sunt  autem  et  alia 


fortassis  meditationum  genera  quae  rationabilcs  et 
convenientes  ex  se  causas  producunt ;  sed  ista  nobis 
in  praesenti  occurrerunt.  Et  nunc  audi  plenius  et 
perfectius,  tu  qui  habitator  cellae  cs,  quaedam  qus 
pertincnt  ad  haec.  Itaque,  ut  primum  de  primo  modo 
sermonem  habcam  ad  le,  sedens  in  cella  tua,  mente 
per  omnes  divinae  paginae  libros  discurre ;  comitante 
silcntem  hanc  ruminationcm  ct  recordationem  tuam 
intelligentia,  eamque  clarificante,  revolve  apud  te, 
imo  intra  te,  in  mente,  quae  in  libris  sunt  legalibus, 
ct  libris  prophetarum,et  agiographorum ;  sed  el  quae 
continentur  in  Hbris  quae  ad  Novum  pertinent  Te- 
stamcnlum,  evangelistarum  videlicet  et  apostolorum, 
atque  doctorum  cathoUcorum  narrationes  et  gene- 
rationes,  eventus  et  gesta  ;  sive  quae  historice,  sive 
quae  allegoricc  aut  tropologice,  vel  certe  anagogice, 
rectc  ct  calholice  intelligenda  sunl.  Duc  considera- 
tioncm  tuam  ab  ipso  mundi  exordio,  per  ea  quse  pcr 
quatuor  successionum  variationem  [Par.  narratio- 
nes]  sunt  facta  ct  dicta,  per  actates  sex,  per  tem- 
pora  tria,per  status  duos  :  etatempore  Incarnationis 
Cliristi  usque  ad  hujus  lcmporis  fecem,  quae  ad 
ipsum  Christum,  quae  etiam  ad  apostolos,  el  marty- 
rcs,  et  confessores,  et  virgines  spectant.  Quam  ma- 
gnum  sub  silenlio  in  cordc  tuo  multiloquium  in  sin- 
gulis  1  Num  quando  hsRC  omnia  et  singula  intra  te 
ruminas,  esse  solus  in  cella  dicendus  es?Non  utique 
tunc  solus  cs,  quia  cum  his  diligenter  intendis,  uni- 
versae  de  quibus  agit  vetus  et  nova  Scriptura,  et  de 
quibus  in  Scripturis  Patrum  qui  post  Incamationem 
fuerunt  mentio  fit,  lccum  quodam  modo  persons 
suut.  Nisi  quia  hoc  fortassis  pcramplius  et  perfectius 
est,  quia  in  te  quoque  sunt  :  et  magnam  quidem  ac 
multam  hic  percipies  eruditionem,  qui  ipsam  intra 
te  sacrae  Scripturae  comprehendis  universitatem. 

CAPITULUM  XIX. 

De  illo  medilationismodo,  quiin  animo  meditantis 
timoris  gignit  causam  et  doloris,  qui  in  octomo" 
dos  dividitur. 

Meditationi  huic  succedit  alia,  et  est  (o  tu,  qui  ha- 
bitator  es  ccllae)  quae  specialiter  pertinet  ad  te. 
Sedens  itaque  in  cella  tua  recogita  in  aroaritudine 
animae  tuae  annos  et  dies  tuos ;  volvens  intra  te  et 
revolvens  quae  et  quanta  et  qualia  mala,  ubi  et 
quando,  qua  voluntate  et  intentione,  sed  et  quandiu 
sive  in  mente  sive  in  carne  tua  commisisti.  Cogita 
et  recogila  intra  te,  quam  sis  et  mente  et  corpore 
infirmus,  quam  proclivis  ad  vitia,  quam  invalidus 
ad  virtutes,  quam  muUis  sis  timoribus  contractus, 
doloribus  afHictus,  erroribus  vagus,  curis  anxius 
suspicionibus  inquietus  :  quibus  quantisque  pericu- 
lis  sis  expositus,  vinculis  ligatus,  sordibus  inquina- 
tus,  piaculis  repletus,  quam  magnorum  sis  multo- 
rumque  malorum  molibus  oppressus.  Qualiter  fere 
inccssanter  alienis  a  te,  dilanieris  in  te,  dilacereria 
intra  tc,  dissipcris  extra  te,  dejiciaris  infra  te  (et 
proslernaris  sublus  te,  sed  ei  inanitcr  eleveris  supra 
te.  Et  quia  nimis  longum  est,  imo  impossibile   no- 


833 


LlfiER  DE  EXeRCITIO  C£LLi£* 


834 


bis  est  omnes  namcrare  calamitates,  quas  intus  et  A  xiv,  30).  Unus  homo  erat  qui  pro  eo  solus  ingressus 


extra  miser  patilur  homo,  cogita  quomodo  sis  ipse 
similis  descendentibus  in  lacum  :  et  nisi  tibi  gra- 
tuita  Conditoris  tui  adsit  gratia,  talis  es  in  tenta- 
tione,  qualis  est  vel  c6ra  a  facie  ignis,  vel  pulvis 
levissimus  in  flatu  vehementissimi  venti.  Repraesen- 
tet  tibi  post  haec  in  mente  tua  ipsa  meditatio  tua, 
quam  tenibilis  sit  ipse  universae  creaturs  Conditor 
i0  consiliis  super  filios  hominum,  reproborum  nec 
mala  diluens,  nec  bona  acceptans,  insuper  et  corda 
eorum  justo  sed  occulto  judicio  suo  non  emolliens, 
sed  etiam  indurans,  ne  convertatur  et  saneteos.  Co- 
gila  intra  te  quod  Ecclesiastes  dicit,  quia  sunt  justi 
etsapientes,  et  opera  eorum  inmanuDeisunt ;  et  tor 
men  nescit  homo  utrum  amore  an  odio  dignus  sit 


est'  sine  macula,  qui  et  solus  liber  inter  morluos 
fuit,  solus  quoque  dicere  potuit :  Venitadmepnn' 
ceps  mundi  hujus^  et  in  me  non  habet  quidquam. 
Non  est  aliquis  nostrum  in  quo  non  habeat  aliquid 
suum.  Intuere  post  hsec  considerationis  tuse  oculo,  in 
ipsa  interna  meditatione  tua ,  quid  de  tuo  corpore 
erit,  postquam  ab  eo  anima  tua  recesserit.  Non  au- 
tem  necesse  habet  multum  laborare  in  prsevidendo 
hoc  meditatio  tua ;  quia  quid  super  hoc  debeat  sen- 
tire,  ipse  quoque  te  certum  reddit  corporalis  aspec- 
tus.  Nam  vade  modo,  et  cujus  volueris  mortui  se- 
pulcrum  aperi  et  inspice.  Nonne  si  hoc  feceris,  in 
tantum  et  aspectui  erit  et  olfaclui  quod  apparebit 
horroriy  ut  neutrum  aliquo  possit  modo  vel  ad  mo- 


{Eccle.  IX,  1) ;  sed  omnia  in  futurum  servantur.  Tunc  g  mentum  sustinere?  Certe  apparebit  cadaver  horribi- 

erunt  certa,  quando  ut  se  emendet  homo,  nec  lo- 

cum  jam  habebit,  nec  tempus.  Dicit  item  idcm  ipse : 

Considera  opera  Dei,  quod  nemo  possit  corrigere^ 

quem  Hle  despexerit  (Eccle.  vii,  14).  Slatue  post  hsec 

ante  oculos  considerationis  tuae,  ipsum  animae  tuae  a 

corpore  egressum  depingens  modo  intra  te,   quam 

terribilis  tibi  erit  hora  illa,  et  ideo  non  mediocriter 

etiam  nunc  metuenda  ?  quanta  erit  tunc,  et  in  ani- 

ma  tua  trepidatio,  et  in  corpore  tuo  afflictio,  quando 

duos  istos  (ut  sic  dicam)  socios,  qui  simul  aliquan- 

to  fuenint  (dico  autem  de  corpore  tuo  et  de  anima 

tua)  separabit  ab  invicem  amara  et  inimica  mors. 

Meditare  nunc  apud  te,  imo   intra  te,  qusE  tunc 

erit  tibi  in  mente,  non  solum  omnium  quse  in  hoc 

mundo   sunt  rerum,  sed  et  cunctoinim  charorum, 

amicorum  et  parentum  oblivio.  Et  erit  tunc  quidem  ^gum,  et  judex  vivorum  et  morluorum.  Et  veniet  in 


biliter  fetens,  putredine  scatens,  vermibus  scatu- 
riens  :  et  usque  ad  hoc  deveniet  istud  de  quo  loqui- 
mur  corpus,  ut  sit  post  exitum  animae,  fetor,  post 
fetorem,  putredo ;  post  pulredinem,  vermis  ;  post 
vermem,  omni  pulvere  abjeclior,  vilior,  fedior,  et 
fetidior  puhis. 

CAPITULUM  XX. 

De  generali  resurrectione  mortuorumf  et  pcenis 
damnatorum,  et  qualiter  repeti  debeant  illi  octo 
modiy  in  quibus  timotns  existit  causa  et  doloris. 

Jam  tibi,  qui  habitator  es  cellse  prsemonstret,  de 
qua  sermonem  habeo  ad  te,  tua  meditatio,  aliqua  de 
futura  illa  in  novissimo  die  resurrectio  mortuorum 
generali ;  quando  in  fine  sseculi  veniet  ipse  Rex  re- 


hinc  egressio,  sed  ignoratur  penitus  quo  emigratio ; 
sicutquidem  ait  de  seipso  :  Egreiiar,  sed  nescio  quOf 
sed  nescio  quando ;  nec  aliqua  spirilus  ad  corpus 
ante  novissimum  diem  speratur  reversio,  juxta  illam 
veram  sancti  viri  sententiam,  quse  talis  est  :  Homo 
cum  dormierit  non  refulget,  donec  atteratur  caslum 
non  evigilabitf  nec  consurget  de  sommo  suo  (II  Cor. 
V,  10).  Deserit  corpus  spiritus,  ipsoque  illud  dese- 
rente  moritur  corpus.  Itaque .  corpus  quod  vivit  ex 
anima,  fit  exanime.  Ut  enim  beatus  dicit  Augustinus 
(quod  et  nos  quotidie  in  iis  qui  nos  prsecedunt  ia- 
tuemur ;  sicut  et  in  nobis,  cum  tempus  nostrum 
advenerit,  qui  erunt  superstites  intuebuntur)  disce- 
dente  anima,  qui  ambulabat  jacet,  qui  loquebatur 


potestale  magna  et  majestatejudicaturus,  qui  in  in- 
firmitate  et  humilitate  dudum  venit  judicandus.  Et 
cum  (sicut  ipse  promisit)  sic  venerit,  venient  et 
omnes  angeli  ejus  cum  eo,  et  congregabuntur  ante 
eum  omnes  gentes.  Tunc  dicet  justis,  et  ideo  salvan- 
dis  :  Venitef  benedicti ;  injuslis,  et  ideo  damnandis  : 
Discedite  a  me,  maledicti,  Illis  dicet :  Pofsidete  re* 
gnum ;  istis  vero  :  Ite  in  ignem  cetemum .  0  1  pos- 
sidete  regnum.  0 1  ite  in  ignem  seternum.  Erit  tunc 
impletum  veraciter  quod  de  reprobis  in  Apocalypsi 
sua  sanctus  Joannes  narravit  quasi  prseteritum,  quod 
adhuc  est  futurum.  Susiulit,  inquit,  angelus  tapi'- 
dem  quasi  molarem  magnum,  et  misit  in  mare,  di" 
cens  :  Hoc  impetu  mittetur  Babylon  illa  civitas  ma^ 


tacet  :  clausi  oculi  lucem  non  capiunt,  aures  nulliD  gna,  et  ultra  non  invenietur  (Apoc.  xviii,  21).  Hic 


voci  patescunt,  omnia  membrorum  ofiicia  conquie- 
scunt.  Non  est  qui  moveat  egressus  ad  ambulandum, 
manus  ad  operandum,  sensus  ad  percipiendum. 
Nonne  ista  est  domus,  quam  nescio  quis  invisibilis 
habitator  omabat  ?  Recessit  qui  non  videbatur,  re- 
mansit  quod  cum  dolore  videatur.  Hsec  beatus  Au- 
gustinus  de  his.  Convertat  se  jam  ad  aliud  meditatio 
tua,  et  prsevideat  prout  potest  prsesentationem  ani- 
mae  tuse  a  corpore  exutae;  ad  tribunal  illius  judicis 
terribilis,  judicis  districli.  Ut  enim  Apostolus  ait  : 
Omnes  nos  manifestari  oportetante  tribunalDomini 
nostriJesu  Christi;  ut  unusquisquereferatpropria 
corporis,  prout  gessU^  swe  bonum^  iive  malum{Joan, 


angelus  ille  est,  qui  vocatur  magni  consiliiangelus; 
fortis  quidem,  quia  Dominus  ipse  fortis  et  potent 
(Psal  xxiii,  8).  Ipse  magnam  illam  reproborum  sti- 
pulumsiccamaetemisincendiisprseparatam  (qnse  la- 
pis  dicitur,  propter  insensibilem  duritiam ;  molaris 
vero,  quia  in  eircuitu  impii  ambulant  [PsaL  xi,  9]) 
mittetin  mare  setemsedamnationis.  Qui  lapismolaris, 
illa  est  Bahylon  magna,  quse  sic  in  hoc  mare  mittetur, 
quod  ultra  non  invenielur,  Et  magnam  quidem  so- 
let  hsec  in  anima  meditatio  facere  moram,  depin- 
gens  apud  eam,  imo  intra  eam  illum  judicis  qui 
tunc  apparebit,  maximum  terrorem,  omnium  occol- 
torum  aperitionem.  Nam  judicium  sedebil  et  libri 


835 


GnGOMS  U  CARTHU^iE  XAJORIS  PRIORIS. 


836 


praeleritaruin  conversationam  et  internanim  con-  A  jodicio  illo,  ad  qaod  ipsa  eongregabitnr  generis  bn- 


scientiamm   aperientar;   et   judicabuntur  singnli, 

secundum  id  quod   scriptum  babebunt  libri.  De- 

pinge   quoque   virtutes   coelomm  motas,  coelos  et 

terras  ardentes,  ipsam  quoque  terribilem  et  borri- 

bilem  quam  in  reprobos  exercebit  vindictam,pon^iii 

eo$  ut  elihanum  ignis  in  tempore  vuUus  suij  quos 

ipse  conturbabit,et  devorabit  eos  ignis  iPsal,  xx,  10'^. 

Ignis  atique  qai  ut   legimus,  non  exstingnitar.  Et 

multa  alia  terribilia,  et  horribilia,  atque  tremenda, 

qose  potest  anima  utcunque   pra^videre ,   qns  huic 

studuerit  meditationi   soilicite  et  diligenter  inten- 

dere.  Jam  vero  post  baec  circumeat  meditatio  tua,  et 

perambulet  terram  illam  tenebrosam,  et  opertam 

mortis  caligine,  terram  miserice  et  tenebrarum,  ubi 

umbramortis  et  nullus  ordo,  sed  sempiiemushor-  g 

ror  inhabitat  (Job,  x,  21,  22^  Videat  in  terra  illa 

poenas  aeteraas  reprobomm,  gehennam  inferaalem, 

nbi  ignis  erit  inexstinguibilis ,  vermis   immortalis  : 

nbi  etiam  fut  innumera  verbo  brevissimo  concluda- 

mus)  nibil  aderit  boni,  nihil  deerit  mali.  Eccemedita- 

tiones  octo,  quas  tibi,  qui  habitator  es  cella?,  propo- 

sui ;  sex  quidem  in  capitulo  praecedenti,  duas  vero 

in  hoc  sequenti.  In  has  vero  octo  meditationes  illad 

secundum  meditationum  genus  dividitur,  in  quo  ti- 

moris  pariter  causa  consistit  et  doloris.  Has  quoque 

meditationes  octo,  repetitione  volumus  compendiosa 

enarrare,  ut  eas  et  arctius  in  memoria  retinere,  et 

cum  volueris  intra  te  possis  revolvere.  Prima  est ; 

de  multis  quantum  ad  nos  absque  numero,  et  de 

roagnis  sine  mensura  excessibus,  qnos  et  in  mente  ^  in  praesenti  pati  tam  gravia ;  sed  magis  timet,  qoia 


mani  oniTersitas  ;  de  terrore  judicis  in  quo  reprobis 
apparebit ;  de  prolatione  terribilis  sententiae,  quae 
talis  erit :  //^,  maledietij  in  ignem  tetemum  {Matth. 
XXV,  41).  Octava  est  de  suppliciis  eorumdem  repro- 
boram  in  aeteraum  damnatorum ;  ad  quae  pertinet 
iUe  de  quo  Isaias  dicit,  ignis  exurens,  vermis  corro- 
dens  ilsa.  lxvi,  24),  et  utriasque  aetemitas ;  quia 
de  illo  dicitur  quod  erit  inexstingaibilis ;  de  isto  vero 
quia  erit  immortalis. 

CAPITULUM  XXI. 

Qualiter  in  animo  meditantis  timor  expelHt  ela^ 
tionem,  et  de  tertio  meditationis  modo,  qtd 
occasionem  administrat  amoris  et  consolationis, 

Istae  meditationes,  quas  numero  octo  tibi  qui  ha- 
bitator  es  cellae,  proposuimus,  ad  ilium  pcrtinent 
meditationis  modum  quem  secundo  loco  proposui- 
mus,  de  quo  etiam  diximus  quod  doloris  gignat 
causam  et  timoris.  Et  veram  quidem  diximus  ;  quid 
enira  in  singulis  octo  his  aliud  animus  invenit  medi- 
tantis,  quam  quod  validi  ei  timoris  causam  oceasio- 
nemque  gignat,  et  doloris  ?  Istae  sunt  meditationes, 
quae  mentem  cum  eis  diligenter  intenderit;  pun- 
gunt  et  percutiunt,  verberant  et  flagellant,  vubierant 
et  cmciant,  ad  compunctionem  provocant  et  ad  la- 
crjmas  exciiant.  Dolet  quippe  supra  modum  anima 
his  intra  se  meditationibus  diligenter  intendens  ;  do- 
let  inquam  et  timet.  Dolet  multum,  quia  se  sentit 


et  in  carac  damnabiliter  commisimus.  Secunda,  de 
miseriis,  quse  et  ipsae  mensuram  excedunt,  et  nu- 
memm  non  admittunt,  quas  in  corde  et  in  corpore 
sustinemus ;  tam  illis  quae  ad  culpam  pertinent  qua 
polluimur,  quam  quae  ad  pccnam  qua  cmciamur. 
Tertia  est,  de  secrctissima,  severissima,  et  in  aeter- 
nitate  immobiliter  fixa  animadversione,  qua  ille 
terribilis  super  filios  hominum,  justus  et  oculatus 
atque  districtus  judcx  Deus  vigilat  super  creaturam 
rationabilem  reprobam  ;  quam  et  ab  sterao  rcpro- 
bat,  et  in  aeteraum  damnat.  In  qua  mcditatione  de- 
prehendimus  nos  non  absque  grflndi  timore  et  tcr- 
rorc  ignorare,  in  qua  via  habitct  lux,  et  tcnebramm 
quis  locus  sit,  et  nescire  utrum  amore  simus  an 
odio  digni.  Quarta  quoque  est  de   illa  resolutionis 


formidat  ne  in  futuro  patiatur  valde  graviora.  Hunc 
in  se  habuit  dolorem  et  timorem,  qui  concussus  et 
compunctns,  ilii  terribili  judici  hoc  dicebat  :  In  me 
transierunt  ir(e  ttue,  et  terrores  tui  conturbaverunt 
me  (PsaL  Lxxxvn,  17).  Postquam  irae  suae  in  nos 
transierant,  terrores  etiam  sui  nos  conturbant,  qoia 
cum  supra  modum  nobis  videantur  dura  quae  nunc 
toleramus,  metuimus  quoque  ne  exigentibus  eulpis 
nostris,  ad  toleranda  in  fine  sine  Hne  longe  duriora 
perveniamus.  Iste  meditationis  modus,  quem  in  octo 
modos  divisimus,  tibi  qui  habitator  es  cellae,  quem- 
dam  dat  ignitum  sentire  affectum  ;  sicut  praecedens 
ille,  ad  luminosum  quemdam  et  praeclarum  te  per- 
ducit  intellectum.  Et  cum  uterque  modus  sit  admo- 
dum  bonus,  magis  tibi  iste  est  necessarius,  quia 


hora  terribili,  in  qua  corpus   ab  anima  et  animam  D  ille  quidem  te  instmit,  sed  iste  te  afiBcit ;  iUe  quasi 


a  corpore  continget  separari.  Quinta  est  de  manifes- 
tatione  animae  ante  tribunal  judicis ;  quando  talis  ibi 
praesentatibur,  qualis  hinc  egredietur  :  cui  apparebit 
et  hostis,  de  omnibus  eam  quae  coromisit  illicitis, 
quae  per  poenitentiam  et  confessionem  et  satisfactio- 
nem  deleta  non  sunt,  accusans  :  et  conscientia  iis 
attestans,  et  ipse  judex  secundum  sua  ei  merita 
reddens.  Sexta  profecto  est  de  eo  quod  evacuatum 
anima  corpus  sepulturae  traditur,  terra  terrae  com- 
mendatur,  cinis  in  cinerem  revertitur,  caro  vermi- 
bus  esca  datur,  in  putredinem  redigitur  post  putre- 
dinem  abjectissimos  polvis  efficitur.  SepUma  est  de 
generali  resurrectione  morluonim,  et  dc  trcmcndo 


multas  divitias  ostendit,  iste  vero  ad  eamm  te  pos- 
sessionem  perducit.  Yide  quia  ille  dici  dives  debet 
qui  divitias  multas  possidet,  non  autem  ille  qui  eas 
solummodo  (cum  sint  alterius,  et  non  suae)  oculis 
videt.  Ibi  percipies  scientiam,  hic  autem  sapientia ; 
ibi  ut  agnoscendo  scias,  et  sciendo  agnoscas ;  hic 
autem  ut  timendo  doleas,  et  dolcndo  timeas.  Qaod 
ibi  est,  quasi  tenuiter  fragrat  in  olfactu,  quod  vero 
hic  cst,  plene  sapit  in  gustu.  Illi  intendere,  nisi  si- 
militer  intendas  et  isti,  periculosum  est  tibi ;  quia 
ille  nonnunquam  administrat  elationem,  hic  autem 
semper  humilitatem,  nam  scientia  inflat,  et  cognitio 
mentem  inaniter  exaltat :  dolor  vero,  dum  compun- 


837 


LIBER  DE  EXERCITIO  CELL*. 


838 


gendo  flagcUat,  mflalionem  detumescere  facit ;  et  ti-  A  dium,  proditio  ;  foedus  ipse,  cruentus  et  dolosus.  Et 
mor,  dum   quasi    minando  excruciat,   inanem  in     difficile  quidem  imo  impossibile  ut  rumperetur,  nisi 


mcnte  exaltationem  premit.  Itaque  causa  est  multo- 
lies  scientia  et  cognilio,  elationis ;  sed  est  dolor  et 
timor  semper  causa  profundae  humilitali^.  Itaque  in 
primo  illo  meditationis  modo,  quasi  cemis  quandam 
maximam  lucem ;  in  hoc  secundo  quemdam  maxi- 
mum  sentis  calorem  :  et  idcirco  statim  postquam 
diligenter  intenderis  illi,  intende  non  minori  dili- 
gentia  et  isti,  ul  si  forte  inquinasti  in  illo  pcdes 
luoS;  in  isto  quoque  laves  eos.  Verum,  sicut  pri- 
mus  ille  modus  indiget  isto  secundo,  ne  nimis  ina- 
niter  per  tumorem  elationis  erigat ;  ila  nihilominus 
et  iste  secundus  indiget  quodam  terliO;  ne  nimis  le- 
thaliter  per  horrorem  desperationis  dejiciat.  Quia  igi- 


quia  ubi  abundavit  delictum  ,  superabundavit,  in  eo 
et  gratia.  Nam  haec  ejus  peccata  erant ;  incestus, 
crudelitasy  et  dolus.  Sed  ubi  abundavit  inceslus,  su- 
perabundavit  munditia ;  ubi  abundavit  crudelitas, 
supcrabundavit  pietas ;  superabundavit  et  simpli- 
citas  puritatis,  ubi  abundavit  dolus  proditionis.  Certe 
multiplicantur  super  numerum  qui  tales  sunt,  si  ve- 
limus  (quod  tamen  non  possumus)  revocare  ad  me- 
moriam  universos  quorum  misericors  Deus  et  pius 
remiltit  iniquitates,  tegit  peccata  ;  abluens  eos,  ct 
justificans ,  ac  sanctificans  in  Spiritu  sancto.  Sic 
sic,  quantum  distat  ortus  ab  occidente,  longe  fecit 
ab  eis  iniquitates  eorum,  ponens  in  eis   bonum  ubi 


turnihilinhocsecundomeditationismodo  tua,  o,  qui  j^  erat  malum,  ubi  injustitia  ibi  meritum,  et  gratiam 


habitator  es  cellae,  mens  invenit  nisi  quod  est  dolo- 
ris,  quod  magnac  est  amaritudinis  ;  ne  forte  (quod 
absit)  abundantiori  tristitia  absorbeatur  quando 
hsc  cogitat,  bene  facit  si  sibi  laeta  quaidam  et  dul- 
cia,  ad  mitiganda  tristia  haec ,  et  ad  minuenda  ne 
in  id  quod  nimis  est  se  extendant  amara  ista,  repra>- 
sentnt.  Idcirco  repraesentet  hic  tertius  meditationis 
modus  tuae  intrinsecus  menti,  quantae  sit  dulcedinis 
et  pietatis,  quantae  clementiae  et  bonitatis  ipse  Deus, 
quod  suavis  est  universis  quod  miserationes  ejus  su- 
per  omnia  opera  ejus,  quodmultus  esl  ad  ignoscen- 
dum,  quod  praestabilis  super  malitia,  quod  longa- 
nimis  est  in  exspectando,  quod  multum  misericors 
in  remittendo,  quod  Pater  est  misericordiarum  el 
Deus  totius  consolationis,  qui  consolatur  suos  in 
omni  tribulatione  eorum,  quod  quomodo  miseretur 
pater  filiorum  ita  [Par,,  ipse.]  quoque  timenlibus 
se  miseretur.  Id  autem  quam  maxime  meditatio,  haec 
menti  tuae  repraesentet,  quod  proprio  Filio  suo  non 
pepercit,  sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  illum  :  om- 
nia  nobis  in  illo  donans  ;  et  in  ipso,  et  per  ipsum, 
mundum  sibi  reconcilians.  Quod  idem  Filius  in 
tantum  nos  dilexit  quod  lavit  nos  a  peccatis  nostris 
in  sanguine  suo ;  quod  pro  nobis  indutus  est  came, 
turpatus  cruce ,  multatus  morte.  Quod  camem 
suam  et  sanguinem  suum  dedit  nobis,  et  animam 
pro  nobis ;  carnem  ad  duram,  et  diram,  et  ig- 
nominiosam  passionem  ;  sanguinem  vero  ad 
largissimam  de  quinque  locis  sacratissimi  corpo- 
ris  sui   efifusionem ,  animam   ad  emissionem .   Et 


ubi  culpa.  Et  hic  est  tertius  meditalionis  modus,  de 
quo  tibi  diximus,  qui  habitator  es  cellae,  quia  occa- 
sionem  gignit  et  causam  amoris  et  consolationis  ; 
sicut  praecedens,  qui  secundus  est,  timoris  admini- 
strat  causam  ct  doloris.  Et  necessarium  valde  ut  hic 
modus  tertius  succedat  primo,  quatenus  quemadmo- 
dum  secundus  in  primo  evacuat  tumorem  elalionis, 
ita  et  tertius  horrorem  a  secundo  auferat  despera- 
tionis.  Sicque  in  duobus  his  modis,  secundo  vidc- 
licet  et  tertio  mens  tua  Deo  cantare  valeat,  non  so- 
lum  misericordiam,  ne  eam  elevet  temeraria  prae- 
sumptio,  nec  solum  judicium,  nc  eam  absorbeat 
mortifera  desperatio ;  sed  misericordiam  pariter 
et  judicium  ut  nequaquam  in  unam  sui  partem  clau- 
dicet,  ne  (quod  absit)  a  recta  semita  exorbitet,  sed 
via  recta  incedere  curet  :  non  declinans,  vel  a  dex- 
tris,  insipienter  in  spe  vana  [Par.,  vacuaj  exultans  ; 
vel  a  sinistris,  damnabiliter  in  desperatione  pro- 
funda   trepidans. 

CAPITULUM    XXII. 

De  quarto  meditationis  modo  ,  qui  causam  gignil 
in  animo  meditantis  pietatis  et  compassionis  : 
et  quod  quasdam  quas  videmus  ab  aliis  mala  fieri, 
magis  debeamus  intra  nas  plerumque  excusare, 
quam  temere  judicare, 

Meditationis  quoque  quartus  modus  est,  de  quo 
percipere  debes  tu,  qui  habitator  es  celiae,  causam 
pietatis  et  compassionis.  Et  apte  modus  iste,  iili  suc- 


si    volumus    aliquid    inlerius    in     his    scratari,  D  cedit  tertio  modo,  qui  causam  tibi  administrat  con- 


nobis  et  camem  dedit  in  cibum,  et  sanguinem  in 
potum,  et  animam  in  pretium.  Quid  hoc  ad  nos? 
multum  per  omnem  modum ;  ut  reficiamur  vi- 
delicet  jejuni,  potemur  aridi,  redimamur  captivi. 
Qui  tot  et  tanta  passus  est  pro  te  putas  quod 
deserat  te?  Absit  ut  hoc  putes.  Quam  multos, 
qui  longius  quam  tu  recesserant  ab  eo  vocavit  ad  se  ? 
Nam  ipse  est,  qui  ubi  abundavit  delictum,  supera- 
bundare  gratiam  facit.  Testis  est  sanctus  David,  qui 
peccavit  peccatum  grandc.  Nam,  adulterio  pollutus, 
homicidio  cmentus,  adauxit  quoque  geminum  ma- 
lum  hoc  abominatio  proditionis.  Erat  autem  quo  li- 
gatus  fuit  funiculus  triplex ;  adulterium,  homici- 


solationis ;  ut  tu  numirum  consolatus  quoscunque 
videris  vel  miseria  afflictos,  vel  culpa  contaminatos 
magis  prosilias  ad  compatiendum,  quam  ad  judican- 
dum  ;  magis  ad  consolandum  te  promptum  exhibeas, 
quam  ad  exprobrandum.Hoc  ideo  diximus,  quiailli, 
qui  habitu  religionis  induti  videntur,  seu  monachi, 
seu  etiam  clerici  regulares,  in  claustris  suis  moran- 
tes,  vel  nos  quoque  anachoretae  et  eremitae,  qui  soli 
degimus  (et  utinam  soli),  cum  aliquid  intuentur  ipsi 
quod  eis  displicet,  intuemur  et  nos  nulla  discretione 
prae  oculis  habita,  absque  compassione  aliqua.  Et 
illi  multoties  ad  judicandum  potius  quam  ad  consolan- 
dum  concumint  eoncurrimos  quam  saepe  et  nos. 


839 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


840 


Ut  quid  tu  qui  in  angulis  cellae  tuae  latitas,  alios  ju-  A  passio  debet  adesse.   Idcirco  cum  sinistnim  aliqoid 


dicas  ;  non  quidem  jam  ad  similitudinem  lupi  rapa- 
cis,  sed  magis  mordens  ad  instar  pulicis  mordacis  ? 
Nec  judicas,  ut  ille  judex  justus,  in  aequitate,  sed 
magis  ut  judex  iniquus,  qui  nec  homines  times,  nec 
Deum  reYcreris,  in  iniquitate.  Nam  impingis  in  prio- 
rem  tuum,  aut  in  eum  qui  loco  ejus,  ipso  absente 
tibi  pra^est,  seu  in  provis«rem  tuum,  vel  in  aliquem 
fratrum  tuorum.  Nunquam  aliquem  istorum  reperies, 
qui  non  tihi  mullotics  reprchensibilis  appareat,  etsi 
unusquisque  veraciter  irreprchensibilis ,  sicut  homo 
csse  polcst  exislat.  Quomodo,  ait,  erit  istud,  ut  cum 
aliquis  eorum  merito  reprehendi  non  debeat,  mihi 
quoque  unusquisque  eorum  jure  reprehendendus  ap- 
pareat  ?  Ex  eo  quidem  est  quod  tu  superbus  et  ira- 


fieri  videris,  puta  id  evenire  ex  infirmitate,  puta  ex 
subreptione,  puta  ex  casu.  ExcusaintentioDein  operan- 
tis,  si  excusare  non  potes  ipsum  opus.  Quod  si  nee 
ipsam  videris  prorsus  aliquam  excusationem  admit- 
tere,  puta  tentationem  nimis  fuisse  vehementem.  Cum 
itaque  aliquem  videris  spiritualiter  aegrotare,  sic  ejos 
tibi  displiceat  segritudo,  ut  placeat  lamen  tibi  qni 
sgrotus  jacet :  nec  tibi  placeat  quod  aegrotus  est,  sed 
iUe  tibi  placeat  qui  aegrotus  est.  Sic,  sic  diliges  ho- 
minem,  et  persequeris  peccatorem  :  qui  tamen  pla- 
cere  tibi  debet,  non  quia  peccator  est,  sed  quia 
homo  est.  In  malis  proinde,  quae  videris  apparere 
in  hominibus,  nec  zelus  tibi,  nec  compassio  desit : 
et  sic  tam  ille  quam  ista  in  te  sit,  ut  utriusqoe  cansa, 


cundus,  immitis  ct  impatiens  es,  el  nunquam  pro-  q  principium  quoque,  et  medietas,  atque  finis,  sincera 

priam  tuam,  quantuncumque  fuerit  perversa  volun-     et  ordinata  charitas  adsit. 

tatem  vis  frangere ;   sed  eam  semper  contra  jus  et 

fas,  protervus  et  rebellis,    atque  quantum  in  te  est 

penitus  invincibiUs  conaris  adimplere.  Cumque  omne 

quod  in  te  est,  sic  sit  in  te,  ut  non  ab   aliquo  alio, 

sed  a  teipso  sit ;  tu  tamcn  non  id  tibi,  sed  aliis  po- 

tius  imputas,  quia  oculos  quidem  tuos  ad  alios  ape- 

ris,  ad  teipsum  autem  ex  toto  eos  claudis  :  unde  fit 

ut  salubriter  teipsum  videre  non  possis,  dum  nun- 

quam  te,  sed  semper  alios  attendis.  Si  enim  tuus  te 

oculus  plene   videret,  nullus  multoties   tibi   alius 

quisquam  quam  tuipse,  tibiipsi  reprehensibilis  ap- 

pareret.  Sed  quia  quadam   nimis   gravi  infirmitate 

deprimeris  eos  qui  eliam   bene  tibi  in  omnibus  mi- 

nistrant,  semper  reprehendis  :  cum  hoc  te  cogat  fa- 


CAPITULUM    XXIII. 

« 

Qualiter  quintum  meditationis  modum  opponere 
debeamuf  in  mente  nostraf  contra  illam,  aua 
jugiter  pulsamurj  tentationem  camis ,  diaooU 
et  munai, 

Da  qumto  meditationis  modo,  despectionis  caosa 
venit  et  abjectionis,  et  venit  hoc  modo.  Jugis  te  ez- 
perientia  debet  reddere  certum,  qui  habitator  cells 
es,  quia  nullatenus  absque  tentatione  esse  potes. 
Si  enim  vera  cst  illa  sancti  viri  sententia  :  TenUUio 
est  vita  hominis  super  ierram  (Joh,  i,  7),  imo,  quia 
vera  est,  tentatio  nunquam  deesse  potest  quandia 
vita  super  terram  est  ?  Consequens  proinde  est,  ot 


cere  non  eorum  ahqua  (quia  prorsus  nuUa  est)  ne-  ^  cum  jam  non  super  terram  amplius  vivis,  scias  quod 


gligentia,  cum  omni  tibiipsi  serviant  diligentia  ;  sed 
tua  polius  inOrmitas  magna.  Nec  ista  idcirco  dixi- 
mus,  quod  omnia  quae  ab  aliis  vides  fieri,  semper 
dcbeant  laudari,  et  nunquam  pro  loco  et  tempore, 
pro  persona  et  causa  a  te  reprehendi  (cum  non  tam 
saepe,  quam  fere  semper  magis  reprehendenda  vi- 
deas  quam  laudanda),  sed  ut  sic,  cqm  causa  exigit, 
alios  accuscs,  ut  in  iis  in  quibus  tuipsc  digne  accu- 
sari  debes,  te  nunquam  excuses.  Et  sic  fiet  ut  dum 
incessanter  attendis  quam  gravia  sunt  mala  propria, 
tolerabiliora  tibi  videantur  aliena ;  ut  dum  zelus  tuus 
plene  temperatus  fuerit  etiam  nimius  csse  non 
possit.  Eritque  hoc  cum  nunquam  nimis  vel  subsi- 
stens  citra,  vel  se  extendens  ultra,  sub  modo  se  co- 


nequaquam  ante,  sed  tunc  primum  sine  tentatione 
sis.  Nunc  te  tentat  caro,  tentat  mundus,  tentat  et 
iUe  hostis  antiquus.  Trahere  te  nititur  caro,  ad  to- 
luptatem  ,  mundus  ad  vanitatem ,  diabolus  ad  iilom 
quo  ipse  plenus  est,  superbiae  et  tumoris,  invidiae  et 
livoris,  irae,  odii,  et  aUorum  quae  in  hunc  modom 
simt  vitiorum  spiritualium  horrorem.  Tu  autem  com 
aliqua  istarum  tentationum  pulsari  te  sentis,  statue 
te  ante  te»  sedens  in  ceUa  tua :  et  in  intema  medi- 
tatione  tua  vide  et  considera  qualiter  eam  despicerey 
et  a  te  abjicere  possis.  Cum  te  caro  tentando  alloqai- 
tur,  voci  ejus  nefariae  non  praebeas  aurem,  sed  ab- 
sque  omni  mora  fac  eam  sUere  :  fac  autem  hoc 
modo.  Considera  in  meditatione  tua  quam  impura, 


hibeat  et  mensura  ;  via  quidem  regia   ambulans  ct  D  quamque  feda  sit  haec  caro  quam  portas,  quam  im- 


nequaquam  nimis  temere  vel  a  dextris  vel  a  sinistris 
declinans.  Ilaque  tu  qui  habitator  es  ccllse,  cum  non 
nuUa  vel  audieris  vel  videris  a  quibusdam  mala  com- 
milti,  sic  ea  per  zelum  ct  rectitudinem  accuses,  ut 
ex  nonnulla  parte  per  pictatem  et  compassionem 
excuscs.  Nequaquam  laudandum  putes  quod  jure  dc- 
bet  reprehendi,  sicut  nec  reprehendcndum,  quod 
merito  laudari  :  ne  Uiud  propheticum  incurras  quod 
tale  est :  Yw  qui  dicunt  malum  bonumt  et  bonum  ma- 
lum ;  ponentes  amarum  in  dulce,  et  dulce  in  ama^ 
rum,  ponentes  lucem  tenebras,  et  tenebras  lucem 
(Ita.  v,20);  sed  sicut  semper  cum  iaudas,  adulatio 
dcbet  abesse;  ita  nihilominus  cum  reprehendis  com- 


munda  et  brcvis  sit  omnis  delectatio  ejus,  quod  post 
modicum  morti  est  tradenda,  et  post  mortem  futura 
est  vermis,  et  putredo,  et  fetor ;  post  vermem  vero, 
fetorem  et  putrcdinem,  abjeclissimus  et  vilissimus 
pulvis.  Cum  igitur  ad  experientiam  iUicitae  et  scele- 
ratae,  ac  ideo  mortiferae  dulcedinis  trahere  te  nititar, 
depicta  ab  Ulo  seductore  calUdo  coram  mentis  taas 
ocuUs,  carnalis  species  formae ;  considera,  non  qai- 
dem  quaUs  utcunque  extrinsecus  videtur  apparere, 
sed  magis  qualis  in  ipsa  rei  veritate,  in  seipsa  etiam 
nunc  in  vita  sit,  et  qualis  post  mortem  futura  sit.  Yi- 
debis  aperte,  quia  quasi  saccus  quidem  foiia  nitidiis 
apparct,  sed  intus  omni  sparcitia,  et  immonditia,  et 


844 


LIBER  DE  EXERCmO  GELL^. 


842 


comiptione  intolerabili  felel.  Nunc  menlis  tuae  cons-  A  lacrymarum  humor ;  spiritualis  in  le  emarcuil  viror. 


pectibus  talis  per  omnia  appareat  vivens,  qualis  erit 
mortua  in  sepulcro  jacens,  et  vermibus  scaturiens,  et 
evidenter  deprehendes  quod  cum  illa  concupiscitur, 
nihil  aliud  quam  tabeset  putredo  desideratur.  Siccum 
beatoJob,testasaniem  rades  (Job  ii,  9) ;  sic  adpetram 
misersefiliae  Babylonis  parvulos  allides.  Cumautem  in 
auribus  tuis  os  aperit  mundus  immundus,  suggerens 
tibi  ut  illam  qua  ipse  plenus  est  desideres  vanitatem; 
considera  quod  fumo  similis  estomnis  altitudo  ejus,  et 
omnis  gloria  ejus  ad  finem  ignominiosum  velocissime 
tendit.  Cum  aliquem  videris  in  eo  exaltatum,  et  ele- 
vatum  sicut  cedros  Libani,  transi,  et  ecce  non  est. 
Nam  laus  ejus  brevis  est,  et  gaudium  ejus  ad  instar 
puncti.  Si  ascenderit  usque  ad  coelum  superbia  ejus, 


interiit  decor.  Dilaniatam  et  dilaceratam,  confusam 
et  discissam,  tristem  et  amaricatam  portas  animam 
tuam  :  et  ubi  eam  ad  quietem  componas  non  habes. 
Non  jam  sapit  tibi  lectio,  oratio  non  dulcescit,  solitos 
meditationum  spiritualium  imbres  non  invenis,  et 
quidamplius  dicemus  ?  Nihil  in  te  remansithilaritatis, 
alacritatis,  jucunditatis  spiritualis.  Ad  cachinnos,  ad 
fabulationes  et  otiositates  promptus  et  velox  es ;  ad 
silentium  vero,  ad  agendum  aliquid  utilc,  et  ad 
omne  spirituale  exercitium  tardus  omnino  et  piger 
es.  0  quam  misera  mutatio  studiorum  1  Jam  idem 
ipse  non  es  qui  aliquando  fuisti,  sed  ex  toto  alius. 
Sed  consurge,  excutere  de  pulvere,  solve  vincula 
colli  tui.  Conarc  qui  sic  discissus  es  reparare  te  :  et 


et  caput  ejus  nubes  tetigerit,  quasi  sterquilinium  in  g  renuntians  huic  vetustati,  intende  totis  viribus  tu» 


fine  perdetur,  et  qui  eum  viderant,  dicent :  Ubi  est  ? 
Yelut  somnium  avolans,  non  invenietur ;  transibit 
quasi  visio  nocturna  (Job  xx,  5-8) ;  et  caetera  quae  ab 
inimicis  sancti  viri,  mendaciter  quidem,  de  eo  dicta 
snnt,  sed  veraciter  de  superbo  quolibet  et  impio  qui, 
contemptis  omnino  coelestibus,  sola  quae  mundi  sunt 
cogitat  et  amat.  Jam  vero  ad  destruendam  vocem 
amici  versipellis  et  malitiosi,  nihil  (ut  mihi  vide- 
tur)  vivacius  poterit  opponi,  quam  omnimoda  perfec- 
tio  illa  sanctitatis  (quam  in  corde  hahuit,  et  in  ore 
protulit,  et  opere  ostendit)  Salvatoris  tui.  Ut  clavus 
clavum  expeilit,  in  nihilum  penitus  redigat  in  corde 
tuo  abundantiam  malitiae  diaboli,  habita  semper  prae- 
oculis  mentis  tuae,  inaestimabilis  [Par.j  inefifabilis] 
illa  plenitudo  sanctitatis  Domini  et  Redemptorisnostri 


renovationi.  Quomodo  hoc,  inquis,  facere  potero  ? 
Audi,  et  intellige  quomodo  hoc  possis  facere.  Re- 
prsesenta  tibi  coram  oculis  tuis  sociorum  [Par.f 
sanctorum]  praecedentium  et  labores  magnos,  quos 
sustinuepunt  in  tempore,  et  praemia  longe  majora 
quae  jam  perceperunt  in  aetemitate.  Conjunge  vectes 
veclibus,  in  intcmo  tabcrnaculo  tuo,  corde  tuo  :  ip- 
sis  quoque  annulos  aureos  impone,  ut  firmum  sit 
aedificium  mentis  tuae,  et  non  vacillet.  Yectes  utique 
vcctibus  co^junguntur,  cum  virtutes  virtutibus  co- 
pulantur.  Yide  quomodo  vectes  vectibus  ille  aposto- 
lorum  princeps  in  secunda  cpistola  sua  conjungaly 
qui  in  ea  sic  ait  :  Ministraie  in  fide  vestra  virtutem, 
in  viriute  autem  scientiamf  in  scientia  autem  ab^ 
stinentiam^inabstinentia  autem patientiam^  inpor 


Jesu  ChrisU.  Nihil  omnino  ad'mortem  pertinens  ille  ^  ^^^^^^  «^^^  pietatem,  in  pietate  autem  fratemi" 


tibi  per  consensum  infimdere  poterit,  quod  non  fun- 
ditus  annihilet  in  mente  tua,  superabundans  sanctitas 
hujus,  cum  plene  et  perfecte  per  puram  mcditatio- 
nem,  cum  devotione  et  amore  intra  te  persevcranter 
manserit.  Haec  itaque  meditatio  est,  causam  tibi  con- 
ferens  cujusdam  bonae  despectionis  et  abjectionis  : 
docens  videlicet  tc  despicere  in  te,  et  abjicere  a  te, 
quidquid  tibi  suggerit  susurrans  in  intema  aure  tua, 
vel  caro  ad  foedam  voluptatem,  vel  mundus  ad  ins- 
tabilem  vanitatem,  vel  ille  magnus  hostis  noster  ad 
omnimodam  perditionem. 

CAPITULUM  XXIV. 


tatis  amorem,  in  fratemitatis  amore  charitatem 
(IlPetr.  I,  5).  Quanta  autem  ex  hacvectium  insimul 
copulatione  utilitas  proveniat,  subdendo  manifestat : 
Hasc  enim  si  vobiscum  adsint,  superent,  non  vacuot 
necsinc  fructu  vos  constituentin  Domini  nostriJesu 
Christi  eognitione  {Ib.,  8).  Sed  vectes  hosannulis  au- 
reis  imponc :  hoc  est,  considera  in  mente  quae  et  qua- 
lia,  et  quanta  sint  praemia  quae  jam  perceperant.  Nam 
pcr  aurum  claritas,  per  annulum  vero,  in  quo  nec 
initium  nec  finis  valet  inveniri,  pcrpctuitas  designa- 
tur.  Ut  scias  nimirum,  inefifabiliter  praemiomm  suo- 
mm  et  perpetuitatem  esse  claram,  et  claritatem  per- 
petuam.  De  ipsis  quoque  vectibus  simul  copulatis,  ct 


annulis  aureis,  hoc  modo  Psalmisfa  facit  mentionem  : 

.ff  wl^jf  Ji^/f!.^'*^*^"''  ^n  "^^^^^  /laMYa^or  j.  Jbunt  de  virtute  in  virtutem :  videbitur  Deus  deorum 
estetquomodoilludaserepelUre,sequereno-^.^.       ,p    .   .„.,„  «x   n.  v^Hnt.  j..  ?„  .;^„_ 


vare  ac  parare  possit. 

Ad  ea  vero  in  quibus  renovalionis  luae  existit  causa 
et  reparalionis,  tibi  dico,  qui  habitator  cellae  es,  sex- 
tus  rceditationis  pertinet  modus,  quam  hoc  modo  in- 
tra  te  debes  habere.  Apprehendit  te  multotics  cum 
solus  in  cella  es,  inertia  quaedam,  languor  spiritus, 
taedium  cordis ;  quoddam  et  quidem  valde  grave  fa- 
stidium  scntis  in  te  ipso ;  tu  tibi  oncri  es,  interaa  illa 
qua  tam  feliciter  uti  solebas  suavitas,  jam  defecit 
tibi.  Dulccdo  quae  tibi  inerat  heri  et  nudiustertius 
jam  in  magnam  araaritudinem  versa  est;  ex  toto 
aruit    ille   quo    abundantissime   perfundi    solebas 

Patrol.  CUIL 


in  Sion.  (Psal.  lxxxiii,  8).  De  virtute  ire  in  virtu- 
tem,  ad  vcctes  :  videre  Deum  deorum  in  Sion  ad 
annulos  aureos  spectat. 

CAPITULUM  XXV. 

De  iis  qu(B  in  came  operatus  est  Christus,  ct  de 
labonbus  sanctorum  suorum. 

Vade  ergo,  et  in  primis  considcrationis  tuae  oculis 
ponc  illum  Sanctum  sanctomm,  qui  tuum  et  electo- 
rum  omnium  caput  est,  ut  sic  tc  probes  essc  sapien- 
tem :  Nam  oculi  sapientis  in  capite  ejus,  Itaque  vide 
eum  absque  omni  impurilate  conceptum,  et  natum, 
et  pannis   invoiutum,  et  in  praesepio  reclinatam^ 


843 


GUIGONIS  II  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


8U 


lacle  materno    nutritum,  circumcisioni  subditum  ;  A  Jacobus  prostratus,  Joannes  in  ferventia  olei  dolhmiy 


apparentem  Magorum  fidei  Deum  setemum,  Regem 
omnipotentem,  hominem  mortalcm  ;  in  templo  prae- 
sentatam,  in  i£g>'pto  cum  matre  ductum.  et  in  terra 
Juda  reductum,  proficientem  sapientia,  et  setate,  et 
gratia.  Considera  eum  baptizatum,  jejunantem,  esu- 
rientem,  tentalum,  cum  bominibus  conversatum,  ex 
itinere  fatigatum,  conversantem  per  omnia  sancte  : 
operantem  mira,  prsedicantem  salubria,  docentem 
vera,  patientem  dura,  sustincntcm  indigna,  tacentem 
ad  convicia,  tolerantem  opppobria,  lavandis  disci- 
pulorum  pedibus  se  humiliter  inclinantem,  corporis 
sui  ac  sanguinis  sacramenla  porrigentem,  in  agonia 
factum  prolixius  orantem,  sudorem  sanguinis  emit- 
tentem.  Aspicc  eum  venditum,  emptum,  osculo  tra- 


ct  demum  in  exsiliam  missus ;  et  cseteri  onme» 
apostoli  consunmiati,  illi  vero  bimuli,  testimoniiini 
Christo  non  voce,  sed  roorte  ferentes.  Apparett  et 
sanctus  Stephanus  lapidatus,  Laarentias  assatus ;  et 
(quia  nimis  longum,  imo  impossibiie  est,  singolatim 
universorum  qui  pro  Christo  passi  sont  martyrom 
referre  passiones)  reprsesenta  tibi  prout  poteris,  et 
quantum  poteris,  corum  in  utroque  sexa,  in  dlTersa 
setatey  admirabiles  agones  et  tnumphos.  Sed  et 
sanctorum  confessorum  venerabiles  conversationes, 
qui  etsi  per  sanguinis  sui  effusionem  per  apertom 
martyrium  non  migrarunt,  vitam  tamen  «anc^tam 
martyrio  non  dissimilem  duxenmt.  Si  his  dia  im- 
moratus  fueris,  putamus  quod  ab  hoc  qao  gravaris 


ditum,  cum    gladiis  et  fustibus  captum,  ligatum,  ^  et  oneraris  tsdio,  continuo  liberaberis ;  atqae  alle* 


adductum,  falso  accusatum,  injuste  judicatum,  cru- 
deliter  damnatum,  sputis  illitum,  colaphis  caesum, 
velatum,  alapis  passum.  Cerne  eum  flagellatum, 
derisui  habitum,  chlamyde  coccinea  indutum,  spinea 
corona  caput  sanctissimum  habentem  dilaceratum, 
sceptrum  arundineum  tenenlem,  purpura  ad  igno- 
miniam  tectum;  in  derisu  adoratum,  ab  Herode  et 
exercitu  suo  contemptum,  in  veste  alba  illusum,  a 
militibus  male  tractatum,  crucem  suam  bajulantem; 
clavis  cruci  crudeliter  affixum,  verbis  duris  convi- 
ciatum,  felle  cibatum,  aceto  potatum,  caput  incli- 
nantem,  spiritum  cmittentem,  dilectam  illam  animam 
suam  in  manus  Patris  commendantem.  Intuere  illum 
lancea  militis  in  latere  vulneratum  ;  et  ex  eo  sangui- 


nem  ad  nostram  redemptionem,  et  aquam  ad  nostram 


.0 


viatum  et  exhilaratum,  et  alacrem  effectanEi  sentire 
te  poteris.  Consulimus  autem  ut  hffic  sollicitius  tane 
quidem  facere  studeas,  quando  aliquid   tibi  forte 
(ut  nonnunquam  evenire  solet)  contra  volantatem 
tuam  dictum  factumve  fuerit ;  per  qaod,  et  propter 
quod  nimis  efficeris  pusillanimis  et  trislis,  tarbatus 
et  iratus ;  disceptationibus  amaris,  sasarris,  iniqois 
comminationibus ,     objectionibus ,  responsionibas, 
intrinsecus  miserabiliter  vastatus.  Garre  tunc,  com 
hsec  fuerit  in  mari  cordis  tui  tempestas  magna,  et 
projecto  a  te  silente  clamore,  et  damoso  silentio, 
strepente,  et  horribiliter  tamaltuante  in  foro  mentis 
tua; :  suscita  pium  Jbsum,  qui  ac(jator  est  in  oppor- 
tunitatibus,  in  tribulatione ;  petens  ut  pericUtanti 
tibi  succurrat.  Idcirco  veniat  ante  ocuios  mentis  tos 


spiritualem  ablutionem,  effundentem,  de  crucc  depo-  ^  sanctus   Abel  a  fratre   occisus,  Jacob  per  fagam 
situm,  sepultum,  inferos  spoliantem,  ipsum  infemum     humilem  germanae  iracundiae  cedens,  Joseph  a  fira- 


mordentcmy  mortem  morlificantcm,  resuscitatum, 
apparentem,  cum  discipulis  convescenlem,  ascen- 
dentem  ubi  erat  prius ;  qui  nec  inde  recessit  cum 
huc  venit,  nec  hinc  abiit  cum  illo  accessit.  Hoc 
modo  habc  oculos  tuos  in  capile  tuo.  Quod  si  dili- 
gcnter  haec  omnia,  et  alia  quae  hoc  modo  de  eo  sunt, 
cum  devotione  debita,  ct  compunctione  pia,  apud 
te,  imo  intra  te  ruminaveris,  putamus  quod  ab  hac 
inertia  tua  ex  nonnulla  parte  eripi  poteris.  Nam  in 
quanto  honore  et  gloria  illa  sit  exaltata  natura  in 
dextera  Patris,  quae  et  sine  omni  contagio  alicujus 
prorsus  peccati,  processit  ex  matris  Virginis  utero, 
et  magnam  lolerans  dirse  mortis  agoniam   pependit 


tribus  venditus,  quia  peccare  nohiit,  qaod  peeca- 
verit  accusatus,  sine  culpa  carceri  maneipatas,  eC 
innocens  in  lacum  missus.  Yeniat  ad  cor  tuum,  imo 
inlra  cor  tuum,  mitissimus  super  omnes  homines 
qui  morabantur  supra  terram,  Moyses  sanctns,  pro 
populo  iniquo  lapidare  se  volente  intercedens ;  oon- 
tradictionem  et  rebellionem  contentiosam  a  Dathan, 
et  Abiron  atque  Chore  sentiens  :  et  firatris  sni,  et 
sororis  detractionem  sustinens?  Veniat  etiam  iDe, 
quem  accusare  nemo  juste  potest,  conversatos  sine 
querela  ab  adolescentia  usque  ad  canos,  qni  grande 
se  peccavit  peccatum  committere,  si  non  pro  deji- 
ciente  eum  a  principatu  populo  intercederet.  Qai  et 


in  ligno,  ut  id  tibi  possimus  explicare,  omnino  non  D  lugere  non  cessavit  regem  a  Deo  abjectam,  nec 


possumus  comprchendere.  Hoc  tamen  indubitanler, 
/eracitcr  promiltenle  ipso  scimus,  quod  ubi  esl  ille, 
ibi  ct  minister  ejus  crit.  Et  est  ejus  oratio  ad 
Patrem,  hunc  habens  modum  :  Volo,  Pater,  ut  ubi 
ego  sam;  et  illi  sint  mecum ;  ut  videant  claritatem 
mcam  qunm  dedisti  mihi  {Joaiu  xvii,  24).  Appareat 
inter  haec  (ut  a  capite  descendamus  ad  membra), 
apparcat,  inquam,  internie  consideralionis  tuae  oculis 
Baplisla  Joannes  capile  Iruncatus ;  Petrus  pedibus 
sursum  erectis,  et  capile  deorsum  pendente  cruci- 
fixus ;  Paulus  decollalus.  Appareat  Andreas,  biduo 
in  cruce  vivens,  Jacobus  occisus  gladio,  alter  vero 


tunc  quidem  quando  se  ab  eo  timnit  ocddeDdam. 
Yeniat  nihilominus  et  ille  qui  persecutorem  suum 
humiliter  fugit  ut  dominum ;  et  se  ulciscendi  occa- 
sionem  accipiens,  et  locum,  non  recognovit  inimi- 
cum  :  quem  etiam  flendo  planxit  occisamy  eam  se 
tamen  non  ignoraret  ejus  in  regno  successorem 
futurum.  Ipse  est  qui  pietate  pectus  habens  plenum, 
parricidam  filium  deflet  exstinctum  :  et  interdicit  ne 
feriatur  servus  maledicens  ei,  cum  sit  ab  eo  rir 
sanguinum,  virBelial  vocatus.  Etutmontes  etcoUes 
transilientes  omittamus  (ne  fastidiam  tibi  ingera- 
mus),  alios  innnmeros  viros  misericordise,  qnorom 


845 


LIBER  DE  EXBRGITIO  CELLiE. 


846 


iusliliae  oblivionem  non  acceperunt,  et  sallum  facia- A  Postea  tribus  praecedentibus    diebus  elementa  in 


mus  ad  caput  eorum ;  scis  ipse  quia  homo  vocatus 
est  vorax,  et  potator  vini,  amicus  peccatorum  et 
publicanonim,  et  daemonium  habere  dictus  est,  et 
Samaritanus  vocatus  :  et  cum  accusaretur  a  multis, 
nihil  respondit ;  qui  et  sicut  agnus  ad  immolandum 
ductus  est,  et  non  aperuit  os  suum.  His  condimen- 
tis  refove  viscera  tua,  cum  lethali  ea  veneno  studet 
contaminare  pacis  ille  turbator,  et  unitatis  divisor, 
qui  fervescere  &cit  oUam  quasi  profundum  mare ; 
omne  sublime  videns,  et  rex  super  omnes  filios 
superbiae  existens.  Hoc  enim  salubre  tibi  ut  facias ; 
quatenus  depulsa  a  te  turbida  et  tenebrosa,  qua 
cooperitur  mens  tua,  nube  hac,  repareris  pariter  et 
renoveris  :  et  surgente  Jesu  in  fluctuante,  et  vacil- 


locis  sibi  competentibus  sunt  disposita ;  sicque  crea- 
tura  visibilis  est  formata.  Nam  prima  die  lux  facta 
cst,  et  a  tenebris  divisa.  Secunda  die  firmamentum 
inter  aquas  superiores  et  inferiores  locatum.  Tertia 
die  aquae  in  unum  locum  sunt  congregatae,  quarum 
congregationes  maria  sunt  appellata,  et  terra  gra- 
minibus  ct  arboribus  est  vestila.  In  tribus  quoque 
subsequentibus  diebus  ordine  convenienti  exornan- 
tur.  Primum  fiunt  luminaria,  sol,  luna  et  stellae. 
Die  quinta  fmnt  pisces  et  volatilia.  Et  scxta  repen- 
tia,  jumenta  ac  bestise  terrae ;  et  ipse  homo,  omnium 
visibilium  dominus  futurus.  In  Sabbato  vero,  die 
videlicet  septimo  dicitur  quievisse,  quia  nihil  legitur 
in  eo  fecisse.  Itaque  si  diligenter  intra  te  considc- 


lante,  et  fluctibus  jam  cooperta,  atque  periclitante  g  raveris   informem  creaturae   corpore»  creationem 


navicula  cordis  tui,  et  imperante  tentationum  ven- 
tis,  et  profundse  atque  tumidae  amaritudinis  mari, 
tranquillitas  magna  fiat. 

CAPITULUM  XXVI. 

De  septimo  meditationis  modo  qui  stuporis  in  mente 
meditantis  causam  gignit,  et  admtrationis,  et  de 
eo  quod  per  ea  quas  facta  sunt  conspicitur  ipse 
qui  fecit. 

Modus  vero  meditationis  quem  septimo  loco  po- 
suimus,  ille  est  qui  in  te,  qui  hahitator  es  cellae,  cum 
in  eo  aliquandiu  moraris,  stuporis  causam  admi- 
nistrat  ct  admirationis.  Hunc  si  habere  in  te  modum 
desideras,  oportet  ut  solitarius  sedens,  et  cogitatio- 
nem  tuam  puram  et  stabilem,  ab  ipso  mundi  exor- 


si  creatorum  formationem,  formatorum  dispositio- 
nem,  primi  hominis.  creationem,  institutionem,  pest 
lapsum  reparationem,  et  sex  aetatum  eventus  qui  in 
eis  contigerunty  putamus  quod  stuporis  tibi  causa 
non  deerit  et  admirationis.  Inter  ha^c  in  ipsa  men- 
tis  tuse  meditatione  tange,  et  audi.  Haebet  namquc 
ipsa  mens  tua  quemdam  tactum,  habct  ct  quemdam 
auditum ;  sed  utrumque  spiritualem,  quia  et  ipsa 
mens  spiritus  est.  Contingat  itaque  tactus  ejus  spi- 
ritualis  tria  quae  insunt  creaturis.  Primum  est  quod 
ex  se  :  secundum  quod  ex  creatore  :  tertium  vero 
bifarium  est,  digno  merito  condignum  reddens  sti- 
pendium ;  vel  ut  justitiae,  vitam ;  vel  ut  nequitiiB 
mortem.  la  primo  contemptus  operis ;  in  secundo 
gloria  conditoris  ;  in  tertio  famulationis  beneficium, 


dio,  per  setates  et  generationes  singulorum,  usque  ^  admouitionis   consilium,    damuationis    supplicium. 

ad  hoc  tempus  in  quo  tu  es  perducas,  et  quse  in  eis 

illae  universae  creaturae  conditor,  atque  dispositor 

mirabilia   mirabiliter,  ipse    mirabilis  operatus  sit, 

diligenter  attendas.  Considera    absque  exceptione 

aliqua  omnia  ^quae  prseter  ipsum  sunt  de  non  esse 

ad  esse  ipso  volente  prodiisse  et  venisse  :  ipsumque 

qui  vivit  in  aetemum  creasse  omnia  simul :  et  tamen 

primo  onmium  creatam  quidem  sapientiam ;  cum 

verax  quoque   dicat   Scriptura  quia  :  In  principio 

creavit  Deus  cmlum  et  terram  (Gen.  i,  1).  Sed  in  his 

nullam  prorsus    esse    contrarietatem  putes  :   quin 

potius  inter  ipsum  temporis  initium  et  praerogativam 

dignitatis,   distinctionem    factam  agnoscas.  Quan- 

tum  enim  ad  id   quod  primo   loco  posuimus  :  Qui 


Horum  itaque  trium  primum  quidem  auxiliatur, 
secundum  exhortatur,  tertium  comminatur.  Inter 
haec  accedat  tactus  tuus  spiritualis  ad  tria  visibilia 
visibilium  creaturarum,  et  primum  quidem  immen- 
sitas  esty  formositas  secundum,  utilitas  tertium.  In 
prima  rcpcrit  tactus  iste  spiritualis  admirationemi 
^n  secunda  approbationem,  in  tertia  revelationem 
[Par.  rclevationem].  Nam  earum  prima  multitudi- 
nem  et  magnitudinem  vendicat  sibi,  ct  est  multitudo 
in  similibus,  iu  diversis,  in  permistis  :  magnitudo 
vero  in  mole,  quae  est  in  massa,  et  pondere  ;  et  in 
spatio,  quod  est  in  longo  et  lato,  profundo  et  alto. 
Multitudinis  vero  testes  sunt  stellae  cocli,  arena 
maris,    guttae   pluviarum,    dies  saeculorum,   horae 


vivit  in  astemum^creavitomniasimul,etinprinci-J)  dicrum,  momenta  horarum,  pili  animaliumy  gramina 


pio  creavit  Deus  caslum  et  terram  {Eccl.  xviu,  i). 
Quantum  vero  ad  id  quod  secundo,  primo  omnium  crea- 
ta  est  sapientia,  quae  est  rationalis  creatura.  Yisibilis 
quoque  creatura,  primum  in  rudi;  et  quodammodo 
informi  apparuit  materia  ;  quae  ad  illa  quatuor  per- 
tinet  elementa,  quae  sunt,  ignis,  aer,  aqua  et  terra ; 
deinde  per  intervalla  sex  dierum  in  formam  redacta. 
Sane  in  tribus  hanc  de  qua  loquimur  crealuram 
comprehendimus ;  in  informi  creationc  non  existen- 
tium,  in  formatione  sic  crealorum,  in  disposilione 
quoque  formatorum.  In  ipso  quippe  initio  temporis, 
ante  omnem  diem,  in  illis  quatuor  elemcntis  infor- 
mis  et  rudis,  de  non  esse  ad  esse  prodiit  materia. 


camporum,  folia  arborum,  squamae  piscium,  pennae 
volucrum,  et  universa  hujusmodi.  Magnitudinis  vero 
tcstes  sunt,  moles  montium,  concava  vallium,  tra- 
ctus  fluminum,  altitudo  coeli,  latitudo  terrae ,  pro- 
fundum  abyssi,  et  innumerabilia  in  hunc  modum. 
Quantum  ad  nos,  nec  illa  numerum,  nec  ista  admit- 
tunt  mensuram.  Porro  formositas  admiranda ,  illa 
qualuor  comprehendit  :  situm  ,  motum ,  speciem , 
qualitatem.  In  silu  compositio,  et  dispositio,  quae 
sibi  vendicat  res,  loca,  et  tempora.  Motus  vero  qua- 
drifarius  est ;  localis,  qui  est  ante  et  rctro,  sursum 
et  deorsum,  dextrorsum  et  sinistrorsum,  et  circum  ; 
naturalis,  qui  auget  et  minuif;  ammalis,  qui  appe- 


847 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


848 


tit  et  sentit ;  rationalis,  qui  discernit  et  facit.  Spc-  A  provisa  didicL  Omnium  enim  artifex  docuit  me  Sof- 


ciem  quoque  hapc  quinque  mirabilcm  clamant  : 
formositaS)  deformitas,  immanitas;  parvilas,  raritas. 
Qualitatem  vero  hxcquinquemirabilem  asserunt,  quae 
totidem  sensus  corporis  pascunt ;  decor  colorum 
demulcens  aspcctum,  melos  sonorum  audltum,  fra- 
grantia  odorum  olfactum,  suavitas  saporum  gustum, 
aptitudo  corporum  tactum.  Utilitatera  quidem  crea- 
turarum  haec  quatuor  exomant  :  aptitudo,  gratitudo, 
placitum,  necessitas.  Non  potes  ulique  non  obstu- 
pescere  et  admirari,  lu  qui  habitator  es  cellse,  cum 
hacc  intra  te  diligenter  cogitas  ct  meditaris.  Yisi- 
bilium  namque  et  sensibilium  creaturarum  Dci  dili- 
gens  inspectio,  magna  et  pervalida  tibi  erit  admira- 
tionis  causa  et  occasio.  In  eis  si  quidcm  ipsa  invisi- 


pientia  (Sap.yu, 47-21). Igitur  si  hsDC  omnia  intra  te 
diligenter  ruminaveris,  habebis  profccto  in  hac  medi- 
tatione  tua  nonnihil,  unde  obstupescas  et  admireris. 

CAPITULUM  XXVII. 

De  vocibus  ei  locutianibuSf  quasanima  spiritualiter 
audit :  et  qualiter  anima  ad  imaginemDei  faeta 
sit,  et  auemmotum  suscipiat,  et  cujus  motus  sus- 
ceptibilis  non  sit, 

Tempus  est  jam,  ut  ad  illum  accedamus  oetamm 
meditationis  modum,  quo  diximus,  in  animo  medi- 
tantis  quse  spintualia  et  invisibilia  sunf  revolTi. 
Haec  autem,  de  quibus  loqui  proponimns,  spiritualii 


bilis  sapientia  quodammodo  videtur,  qua;  in  scmc-  q  et  invisibilia,  ad  animam  pertinent  humanam,  ad 


tipsa  a  neminc  sicuti  est,  in  pracsentis  exsilii  ca^ci- 
tatc  videri  potest.  Ilinc  illud  est  quod  quidam  de 
Sapientia  dixit :  In  viissuis  ostendit  se  hilariter  illis 
{Sap,  VI,  17).  ViiB  invisibilis  Sapientiae,  ipsius  sunt 
visibiles  et  sensibiles  creaturac  :  in  quibus  profecto 
viis  se  ostendit,  quia  in  suis  juxta  quemdam  modum 
operibus  apparel ;  quae  in  semetipsa  nos  adhnc  latet. 
Et  bene  dictum  est  hilariter  quia  quasi  quaodam  ad- 
modum  deleclabilis  cujusdam  jucunditalis  hilaritas 
est,  in  inspcctione  opcris,  visio  conditoris.  Vide 
igitur  intra  te  in  mcditatione  tua,  quatuor  ista 
elcmenta,  et  ex  eis  formata  corporalia  universa. 
Vide  omnia  sab  tcrra  repentia,  de  terra  gcrminantia, 
super  terram  gradientia,  in  aere  volantia,  in  aquis 


creaturam  angelicam,  ad  naturam  etiam  divinam. 
Et  quidem  dc  his  tribus,  hoc  est,  de  anima  liafwi»i«, 
de  ipsis  angelis,  et  de  Dco  aliqua  tractare  in  his  ca- 
pituhs  proxime  subsequentibuSy  in  proposito  habe- 
nms.  Tu  ergo,  qui  habitator  es  cellse,  et  solus  in  ea 
consistens,  et  non  solus,  in  primis  erige  intra  le 
auditum  illum  spiritualem,  quem  superins  diximus 
in  anima  haberi,  et  audiat  trium  spirituum  vocem. 
Primus  noster  est,  secundus  angelicus,  tertius  vero 
ille  est  qni  condidif  istos.  Dicit  enim  de  illo  ^irita, 
qui  Dens  et  homo  est :  Spiritus  est  Deu»  (Joan.  ir, 
24).  Habet  autem  unusquisque  istorum  spiritmim 
vocem  suam,  et  unamquamque  quidem  tonc  to  vo- 
cem  audis,  cum  de  unaquaque  diligenter  ac  pnie 


natantia,  in  firmamento  lucentia  :  et    quaecunque     meditaris.  Quae  illorum  voces  cum  ad  firmamentom 
sunt  a  Deo  corporalia  et  visibilia  creata,  formata     pertineant ;  prima  sub  ipso,  seconda  de  ipso,  tertia 


et  disposita  :  et  scito  has  esse  invisibilis  Sapientiae 
vias.  in  quibus  se  tibi  hilariter  ostendit.  Ut  enim 
Apostolus  ait :  Invisibilia  ipsius,  a  creatura  mundi, 
pereaquasfactasunt,intelleciaconspiciuntur{Rom. 
I,  20).  Non  autem  alia  sunt  invisibilia  Dei,  aliud 
ipse  Dcus ;  quia  quod  habct,  hoc  cst.  Undc  et 
adjungil  Apostolus  :  Sempiterna  quoque  virtus  ejus, 
et  divinitas :  et  nihil  est  aliud,  haec  invisibilia  Dci,  per 
ca  quae  facta  sunt  coiispici,  quam  ipsum  invisibi- 
lium  factorcm,  in  iis  quae  fecit  et  pcr  ea  quae  fecit, 
quodammodo  videri.  Sed  sic  videntur  modo  invisi- 
bilia  haec  crcatura  mundi ;  quia  ratione  utens  crea- 
tara  nobilis,  anima  videlicet  humana,  hoc  modo 
adhuc  exsulans,  in  ipsis  visibilibus  invisibilcm  con- 


supra  ipsum  est  :  et  in  hac  gradom  cogontnr  ani- 
malia  figcre,  et  alassubmittere.  Pereipiat  etiam  au- 
dilus  iste,  et  audiat  spiritum  increatnm,  hos  quataor 
alloquentem  :  angelos,  sanctorom  animas,  diaboluiiif 
homines.  In  locutione  prima,  infiisio  est  diyin» 
animadversionis  :  in  sccunda ,  immissio  spontanee 
cxspectationis.  Tertia  vero  quatuor  recipit  modos. 
Primus  increpationcm  continet  nequitiae,  secundus 
laudem  justitiae;  tertius  tentationis  concessionem, 
quartus  vero  prohibitionem.  In  dnobus  vero  distin- 
guitur  verbum  illud,  quod  Spiritus  de  quo  nunc  lo- 
quimur,  increatus  quasi  dicit  ad  homines.  lllod 
namque  per  se,  aut  per  subjectam  format  creatu- 
ram ;  pcr  creaturam  videlicet  angelicam,  et  in  octo 


spicil,  et  in  factis  factoris  notitiam  apprchendit.  Nam  Dmodis  reperitur  :  nam  formatur  verbis,  rebus,  simol 


crcatura  coeli  (ipsa  est  angelica)  non  hoc  facit : 
non  cnim  indigel  in  creatura  videre  creatorem  quae 
ipsum  indesinenter  videt  in  seipso.  Tu  autem  qui 
hoc  nccdura  poles  ;  interim  eum  qui  fecit  conspice 
in  iis  quae  fccil.  Ait  quidam  :  Ipse  dedit  mihi  horum 
quas  suntscientiam  veram^  ut  sciam  dispositionem 
orbis  tcrrarum^  ct  virtutcs  elementorum  iniiium  et 
consummationcm,  et  mcdietatem  temporumy  vicissi- 
tu(fi7ium  permutationes  et  commutationes  tempo- 
rumy  annicursuset  siellarumdispositiones ;  naturas 
animalium  ei  iras  bcstiarum^  viam  ventomm  et  co- 
gitationes  hominum,  et  differentias  virgultorumf  et 
virtutes  radicum,  etquatcunque  sunt  absconsa  et  im- 


verbis  et  rebus,  imaginibus  cordis  oculis  ostensis, 
imaginibus  et  ante  corporeoa  oculos  ad  tempus  ex 
acre  assumptis,  coelestibus  substantiis,  terrenis, 
siraul  CGcIestibus  et  terrenis.  Sed  in  quod  fonnetur 
illa  quae  per  se  est ,  animalis  homo  non  percipit. 
Sane  hoc  tandiu  latet  inteilectum,  quandiu  et  expe- 
rimcntum.  Illum  adhucquieis  loquitur,  hos  quatnor 
audil  alloquentes.  Modo  uno  angeIos,et  animas  uno: 
illos,  incomprehensibilem  divinitatis  infinalitatem 
adinirando  :  istas  vero  yindictam  sanguinis  exspe- 
ctando.  Diabolum  tribus  modis,  et  totidem  homines. 
Illum,  raalitiam  celare  non  volendo ,  innoeenliam 
injuste  accusando,  et  eam  ad  tentandum  malitioae 


849 


LIBER  DE  EXERCITIO  GELLiE. 


m 


expetendo :  homines  quoque,  precando  veniam  pec-  A  variationem,  quia  mutabilis  est.  Est   autem  motus 


catorum,  gratiam  meritorum,  gloriam  praemiorum. 
Lege  secundum,  et  vigesimum  octavum  librum 
Moralium  beati  Gregorii ;  in  eis  invenies,  quam 
profunde,  quamquenitide  idem  vir  de  his  disserat, 
quem  inter  cseteros  constat  fuisse  doctores  et  inge- 
nio  acutum ,  et  in  eloquio  decorum .  Yide  inter  hxc, 
in  ipsa  meditatione  tua  intema,  quod  ex  duabus 
substantiis  homo  factus  est ;  una  corporea,  incor- 
porea  altera.  In  quantum  (ut  ante  nos  longe  dictum 
est)  ex  corporea  est,  cum  cseteris  animalibus  com- 
munis  naturse  habet  participationem  :  sed  in  formae 
compositione,  ad  alia  animalia  dififerentiam  habet. 
Namilla  formam  ad  terram  habent  inclinatam  et 
pronam  :  quo  signiiicatur,   prseter  ea  quae  terrena 


secundum  locum,  secundum  tempus,  secundum  for- 
mam.  Illius  vero  motus,  qiii  secundum  formam  est, 
tres  quidam  dicunt  species  esse,  augmentum,  dimi- 
nulionem,  allerationem.  Movelur  quidem  aliquid 
secundum  locum,  cum  ipsum  de  loco  adlocum, 
m^diante  loco  transit :  quod  ad  solum  corpus  perti- 
nct ;  non  enim  hoc  spiritui  humano,  vel  angelico 
convenit.  Secundum  tempus  alia  moveri  dicuntur, 
quae  prius  et  poslerius  suscipiunt.  Secundnm  au- 
gmentum  vel  diminulionem  illa  moventur  quae 
quantitate  augenlur  vel  minuuntur.  Motum  autem 
alterationis  illa  suscipiunt,  quae  formanim  et  actuum 
divcrsitate  quodammodo  alterantur.  Sunt  autem 
res  quaedam,  quae  omnium  generum  motuum  susce- 


sunt,  ab  eis  nulla  esse   appetenda.   Hominis   verog  ptivae  sunt;velut  res  corporea;,  quia  loco  et  tempore 


forma  in  altum  erigitur,  et  sursum  elevatur  ;  qui  et 
praeter  caetera  animantia  [Par.j  animaliaj  rectum 
habet  incessum,  et  ad  supema  aspectum.  Quo  li- 
quide  declaratuc,  et  eum  quae  sursum  sunt  sapere 
deberc;  et  tota  mentis  intentione  illuc  tendere  ubi 
Christus  sedet  indextera  Dei  Patris.Unde  etquidam 
ait : 

Pronaque  cum  spectent  animalia  cmtera  terram, 
Os  homini  sublime  dedit^  ctelumque  videre  [tueri] 
Jussitf  et  erectos  ad  sidera  tollere  vultus. 

(OviD.,  Metam.,  1.  i,  84.) 

Sic  ergo  homo  ex  corporis  forma  admonetur,  in 
appetitu  bonorum  a  caeteris  dififerre  animalibus, 
quanquam  cum  eis  corporis  communem  habeat  na- 


movenlur.  Spiritus  quoque  creati  variis  afifectibus 
moventur  quos  incipiunt  habere,  et  desinunt.  Et  ita 
molum  secundum  formam,  seraper  sequitur  motus 
secundum  tempus.  Spiritus  ergo  crcali,  quia  de 
bono  in  malum  moventur,  de  malo  in  bonum,  de 
beno  in  bonum;  de  malo  in  malum,  duabus  specie- 
bus  motuum  moventur.  Motus  vcro  secundum  lo- 
cum,  animae  convenire  non  potest ;  sed  illius  qui 
secundum  tempus,  et  secundum  formam  fit,  susse- 
ptibilis  est.  Nam  per  varias  aflfectiones  saepe  varia- 
tur,  quod  sine  motu  temporali  fieri  non  potest. 
Non  enim  mediante  loco,  ad  locum  de  loco  movetur, 
quia  localiter  non  movelur.  Dicil  quoque  beatus 
Augustinus  :  c  Nihil  quod  corpus  non  est,  in  loco 
est.  >  Sed   et  Boetius   in    libro   de  Trinitate  nec 


turam.  At  secundum  animam,  cnm  aliis  animantibus     quantitates,  nec  qualitates  in  loco  dicit   esse  :  quas 


nonhabet  proprietatis  communionem.  Ea  namque 
8ola  ad  imaginem  Dei  et  similitudinem  facta  est. 
Ad  imaginem,  ut  aiunt,  Dei  facta  est,  secundum 
substantiam  et  puritatem  rationis.  Sed  ad  similitu- 
dinem,  secundum  imitationem  puritatis  et  amorem 
charitatis.  Yel,  ad  imaginem  Dei  facta  dicitur, 
quantum  ad  veritatis  cognitionem  :  ad  similitudinem 
vero,  quantum  ad  naturae  et  rationis  puritatem. 
Est  autem  anima  imago  Dei  ad  imaginem  :  nec 
ejusdem  naturae  cum  Deo^  sed  longe  ab  eo  diffcren- 
tis ;  quia  profectus  et  defectus  capax  est,  et  ideo 
variationi  subjecla  est.  Et  in  hoc  longissime  a  Deo 
distat  (quanquam,  imago  ejus  quaedam  sit,  et  si- 
militudo),  unde  et  ab  illa  imaginc  valde  remota  est, 


tamen  verum  est  in  subjecto  esse.  Etenim  aliud  est 
esse  in  subjecto,  aliud  in  loco  :  sicut  aliud  est  ani- 
mam  esse  in  corpore,  aliud  animam  esse  in  loco. 
Quae  enim  in  loco  sunt,  locum  replent,  locum  occu- 
pant,  quod  soli  corpori  convenit.  Nam  nonsine  causa 
philosophus  dicit  quod  c  singulae  particulae  loci,  ob- 
tinent  singulas  particulas corporis(lib.  iv, Physico.).* 
Corpus  quippe  in  loco  esse,  est  ipsum  corpus  locum 
replere ;  est  ipsum  distantiam  facere ;  id  est  sursum, 
deorsum,  retro  et  ante,  dextrorsum  etsinistrorsum. 
Hoc  nimimm  animaencn  convenit,  quaesic  est  in  loco, 
et  sic  circumscriptibilis  est,  quod  nullius  loci  ambitu 
continetur  et  includitur,  sicut  continetur  et  inclu- 
ditur  corpus.  Hoc  autem  falsum  esse  nullus  dicit. 


quae  cum  ipso  Deo  circumquaque  idem  est,  id  est  D  qui  quantum  natura  spiritus  a  corporea  distet  natura 

a  Filio  Dei  Patris,  qui  circumquaque  idem    cum     comprehendit. 

Patre  est.  Inest  autem  animae  naturalis  simplicitas  CAPITULUM  XXYIII 

essentiae  suae.  Est  etiam  ei  idem  esse  quod  vivere. 

Non  autem  dicimus  quod  est  vivere,     vel   bene 

quantum  ad  sanctitatem,  vel  beate  quantum  ad  feli- 

citatem.  Cum  enim  non  possit  ex  quo  creata  est 

aliquando  non  vivere,  sicut  nec  aliquando  non  esse, 

potest  tamen  vivere  male,  cum  est  iniqua  ;  et  mi- 

sere,  cum  est  damnata.  Estin  ea  et  libertas  arbitrii, 

qua  inter  bonum  et  malum  discernit,  et  quod  eorum 

volueril  diligit  et  eligit,  ut  in  iis  meritum  ejus   sit. 

Ecce  in  anima,  essenliae  simplicitas,  vitae  perpetui- 

tas,   arbitrii   libertas.     Suscipit  quidem    motuum 


De  illis  beatis  spiritibus,qwB  videlicet  illa  sintquce 
ad  eos  pertinent,  et  quid  de  illis  in  pura  meaita- 
tione  sua^  celke  debeat  intra  se  habitator  revol- 
vere. 

Nunc  autem  tibi,  qui  habitator  cello}  es,  aliqua 
de  istis  ccelestibus  spiritibus  dicere  libet.  Nam  tua 
potissimum  conversatio  cum  illis  esse  per  puritatem, 
et  aviditatem ,  atque  pcr  desiderium  debet.  Non 
enim  putare  debes  quod  quando  in  cella  es,  solus  in 
ea  sis.  Nam  nunquam  minus  solus  es,  quam  cum  in 
ea  solus  es  (ita  dicimus  hoc),  si  in  illa  eo  es  modo 


851 


GUIGONIS  C  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


m 


quo  esse  debes.  Tune  tunc  solus  es,  cum  in  intemo  A 
purae  et  defecatae  mentis  tuae  cubiculo  inclusus, 
clauso  oslio  cordis  contra  universa  inulilia,  oras  in 
spirilu  Patrem  tuum  ?  Solusne  tunc  es^  cum  in  ipsis 
internis  animi  tui,  quibusdam  maluris  et  integris 
intellectus  luminosi;  et  afiectus  succensi  passibus, 
exclusis  a  te  hora  eadem  universis  cogitalionibus 
levibus  et  otiosis,  lucidas  et  pulcherrimas  peram- 
bulas  et  circumis  mansiones  spintuum  beatorum, 
qui  in  ccelis  semper  vident  faciem  Patris  ?  Quomodo 
tunc  solus  eSf  cum  in  dilatatis  et  purificatis,  et  in 
longis  praetoriis  spirilus  tui,  in  lumine  et  ardore 
magno,  non  absque  gaudio  inelfabili  et  exsultatione, 
discurris  per  cuneos  patriarcharum,  per  collegia 
prophetarum,  per  senatum  apostolorum,  per  deco- 
ras  rosas  martyrum,  per  formosas  violas  confesso-  ^ 
rura,  per  amoena  ct  suave  olentia  lilia  virginum? 
Quam  bonum  est  hic  te  esse  1  quam  dulce  est  etsuave 
formosae  et  speciosae  columbae,  et  animae  (cujus  ha}c 
vox  est  :  Dilectiis  meus  mihi,  et  ego  illi  {Cant.  ii, 
16) :  sed  et  ista  :  Vulnerata  charitate  egosum  {Ibid,, 
5),  inter  ejusdem  dilecti  laevam  et  dexteram  dormire? 
ubi  eo  securius  pausat,  quo  sollicitius  et  diligentius 
pro  illius  quiete  ipse  vehementer,  ipse  zelans  omne 
quod  hunc  vigilem  ejus  soporem  turbare  valet,  et 
diminuere,  ac  impedire,  procul  repellere  non  cessat. 
Denique  cum  adjuratione  quadam  admirabili  allo- 
quitur  filias  Jerusalem :  Ne  suscitetis,  ait,  neque  evi- 
gilare  faciatis  dilectamy  donec  ipsa  velit  {Cant,  niy 
5).  Et  nunC;  dilectissime  nobis,  tu  qui  inhabitator 
cellae  es,  dans  in  quantum  potes,  transitoriis  tergum 
lerrenis  et  infimis,  faciem  vero  sempitemis,  coelesti-  ^ 
bus  et  supemis,  erige  cordis  tui  cogitationem  ad  ea 
quae  de  spiritibus  illis  coelestibus  sentienda  et  te- 
nenda  sunt.  De  non  esse,  ad  esse  volente  Deo  [Par, 
iUo]  omnipotente  universse  creaturae  Conditore  pro. 
dierunt.  Non  enim  Deo  coaeterni  sunt,  isicut  nec  co- 
aequales,  nec  consubstantiales  :  quia  licet  valde  prae- 
celsae  et  dignae,  creaturae  tamen  sunt.  In  ipso  mundi 
exordio  creati  sunt,  quando  coelum  et  terra  primum 
condita  sunt.  Et  simul  quidem  crcati  fuerunt,  et  boni 
qui  perstitenint;  et  mali  qui  corruerunt  ;  sicul  si- 
mulet  aversi  praecipitati,  et  conversi  confirmati. 
Sic  enim  asseraerunt,  et  in  suis  scripturis  reli- 
querunt  doctores  catholici,  qui  de  iis  tractaverunt. 
Greati  rationales,  et  omnes  quidem,  tam  illi  qui 
futuri  erant  mali,  quam  illi  qui  futuri  erant  boni,  D 
charitatis  creali  sunt  capaces.  Non  autem  dicimus 
quod  charitatem  omnes  erant  capientes,  sed  eha- 
ritatis  capaces.  Nam  qui  se  a  Deo  avertemnt,  et 
in  aeternum  damnati  sunt ,  nunquam  charitatem 
habuemnt,  sed  nec  unquam  habebunt  ;  et  ideo 
charilatem  capientes  et  habentes,  mali  creati  non 
sunt,  scd  charitatis  capaces.  Nam  habere  potue- 
runt,  sed  conlra  Conditorem  suum  inlumescentes, 
eam  habere  noluerunt.  Dicitergo  prophelaEzechiel, 
de  illo  qui  ruinae  illorum  auctor  exstitit  hoc  modo  : 
Aurum,  opus  decoris  tui  et  foramina  tuain  die  qua 
condituseSfpraeparatasunt  {Ezech,  xxvui,  13).Ecce 


quia  foramina  sua  in  die  qua  conditus  est  dicit 
praeparata,  quia  charitatis  quidem  capax  fuit;  sed 
nunquam  impleta,  quia  charitatem  capiens  non  fuit. 
Exponit  namque  hoc  modo  haec  verba  prophetis 
[Par.,  prophetae]  beatus  Gregorius  in  libro  Moralium 
trigesimo  secundo  (cap.  IS) :  u  Aurum,  inquit,  opus 
ejus  exstitity  quia  sapientiae  claritate  canduit,  quam 
bene  creatus  accepit.  Foramina  vero  idcirco  in  la- 
pidibus  fiunt,  ut  vinculati  auro,  in  ornamenti  com- 
positione  jungantur ;  ut  nequaquam  a  se  dissidant 
[Par.f  discedanl]  quos  interfusum  aurum  repletis 
foraminibus  ligat.  Hujus  ergo  lapidis  in  die  condi- 
tionis  suae  foramina  praeparata  sunt,  quia  videlioet 
capax  charilatis  est  conditus :  quia  si  repleri  voluis- 
set,  stantibus  angelis,  tanquam  positis  in  regis 
ornamento  lapidibus  potuisset  inhaerere.  Si  enim 
charitatis  auro  sese  penetrabilem  praebuisset,  san- 
clis  angelis  sociatus,  in  oraamento  (ut  diximos) 
regio  lapidis  fixus  maneret.  Habuit  ergo  lapis  iste 
foramina,  sed  per  superbiae  vitium,  charitatis  auro 
non  sunt  repleta.  Nam  quia  idciro  ligantur  auro 
ne  cadant ;  idcirco  iste  cecidit,  quia  etiam  perfora- 
tus  manu  ariificis,  amoris  vinculis  ligari  contem- 
psit.  Nunc  autem  caeteri  lapides,  qui  similiter  fue- 
rant  perforati,  penetrante  se  invicem  charitate  li- 
gati  sunt,  atque  hoc  in  munere  isto  cadente  me- 
raerant,  ut  nequaquam  jam  de  omamento  regio 
cadendo  solvantur.  »  Haec  beatus  Gregorius,  et  hoc 
modo  de  his.  Haec  autem  quatuor  in  ipsa  sua  cret- 
tione ,  angeli  suscepisse  creduntur :  substantiam 
videlicet  simpUcem  et  immaterialem  ;  discretionem 
personalem  sapientiae,  et  intelligentiae  veritatis  ac 
bonitatis  divinae  ;  formam  rationabilem,  et  liberta- 
tem  arbitrii,  id  est,  facultatem  bonum  a  malo'  dis- 
cemendi,  et  in  altefutrum  per  electionem  se  fle- 
ctcndi.  Ideo  sunphcem  et  immaterialem  substan- 
tiam,  quia  ex  nuUa  diversitate  partium  subsistunt. 
Ex  partium  etiam  compositione,  sed  nullius  dimen- 
sionis  suscipiunt  quantitatem :  id  est,  nec  longitudi- 
nem,  nec  iatitudinem,  nec  altitudinem.  Sunt  autem 
omnes  in  personali  proprietate  dififerentes.  Scienti» 
vero  aptiiudinem  habuerunt,  et  tanto  majorem, 
quanto  purioris  substantiae  sunt.  Haec  habilitas  co- 
gnoscendi  erat,  per  quam  scire  poterant  quid  con- 
dilori,  quid  sibi,  et  quid  consortibus  suis  deberent. 
Eorum  vero  polestas  tripertita  dicitur  esse.  Nam  ad 
se  (ut  dicitur)  potestatem  habebant,  et  inter  se,  et 
ad  ea  quae  erant  extra  se.  Quam  vero  ad  se  habue- 
runt  potestatem ,  non  omnes  habuerunt  aequalem  ; 
quia  secundum  substantiae  suse  subtilitatem ,  ac  na- 
turae  puritatem ,  in  hac  erant  potestate  differentes. 
Quanto  enim  quis  subtilioris  naturae  ac  perfectioris 
erat,  tanto  in  hac  potestate  ahum  superabat,  et 
hoc  promptior  erat  ad  contemptum  mali ,  et  ap  • 
petitum  boni.  Et  hac  potestate  quam  ad  se  ha- 
buisse  dicuntur,  facile  poterant  et  bonum  asse* 
qui,  et  malum  aspernari.  Yerum  iUa  quam  inter 
se  habent  ,  dominationis  esse  dicitur,  in  qua 
potestate  dominationis  alii  superiores ,  alii  infe- 


853 


UBER  DE  EXERCrnO  GELUS. 


854 


liores  :  eo  quod  isti  pnecipiunt,  illi  praecipientibus  A 
pro  debilo  subjectionis  obediunt.  In  qua  potestate 
non  solum  sunt  excellentes,  sed  et  differentes.  Nam 
et  ab  illis  quibus  dominari  debent,  ex  eo  quod  eis 
dominantur  dififerunt.  Potestas  vero  quae  ad  ex- 
terna  est,  potestas  administrationis  a  quibusdam 
nominatur.  Nam  illa  circa  bonos  operantur  quae 
eorum  saluti  necessaria  sunt,  aut  ad  bonam  eos 
voluntatem  inclinando,  aut  ad  habitam  explendam 
vires  praebendo,  et  a  contraria  potestate  eos  tuendo. 
Mali  etiam  homines  per  eos  ssepissime  puniunlur, 
quia,  quemadmodum  ait  Augustinus,  «  per  bonos 
angelos  et  per  malos,  homines  malos  nonunquam 
Deus  flagellat.  »  Sed  quod  per  angelos  bonos  un- 
quam  Deus  homines  bonum  flagellaverit,  dicit  se 
legisse  non  recolere.  Hujus  autBm  potestatis  non  ^ 
minima  pars  est,  libertas  arbitrii  eorum.  Est  au- 
tcm  liberum  arbitrium,  judicium  voluntatis  liberum : 
quo  quippe  fere  modo  et  a  philosophis  descriptum  in* 
venitur.  Aiunt  enim : « Liberum  arbitrium  est,  liberum 
de  voluntate  judicium.  n  Id  est,  liberum  arbitrium 
est  potestas  discernendi  inter  bonum,  etmalum  cum 
voluntaria  electione  boni  et  reprobatione  mali.  Nam 
arbitrium  ad  discretionem  judicium  [Par,,  judicii] 
pertinet,  unde  arbitros  judices  dicere  solemus  : 
libertas  vero  ad  voluntatem,  quam  liberam  habet 
creatura  rationalis.  Nam  libere  bonum  vult  illa  quae 
bonum  vult  :  et  libere  malum  vult  illa  quae  malum 
vult.  Sed  illud  fit  gratiaDeiprseveniente,  id  est,  quod 
creatura  rationalis  vult  bonum  :  hoc  autem  fit  gra- 
tia  Dei  deserente,  id  est,  quod  creatura  rationalis 
Yult  malum  :  sed  semper  utrumque  flt  voluntate.  ^ 
Nam  nec  gratia  Dei  adjuvans,  voluntatem  premit 
necessitate,  nec  deserens  spoliat  libertate.  Inde  est 
quad  voluntas  praemium  meretur  et  poenam,  quia 
libere  et  absque  omni  coactione  ad  utrumque  se 
inclinat,  id  est  ad  bonum  et  malum.  Non  autem 
sine  causa  dictum  est  liberum  voluntatis  judicium, 
vel  liberum  de  voluntate  judicium.  Sola  vero  volun- 
tas  semper  crcaturae  rationalis  est.  Nam  ad  volun- 
tatcm  habendam  nullo  indiget  extra  se  posito  crea- 
tura  rationalis  :  quod  in  mala  voluntate  omnes  esse 
novimus.  Nam  ad  eam  habcndam  ex  se  sola,  crea- 
tura  rationalis  sufiiciens  est  :  sed  ad  bonum  haben- 
dum,  ex  se  sola,  creatura  rationalis  sufliciens  non 
est,  nisi  sit  a^juta  a  gratia  Dei.  Sed  licet  sine  gra- 
tia  Dei,  bonam  voluntatem  habere  non  possit,  non  J) 
tamen  aliquo  extrinseco  eget  ad  bonam  voluntatem 
habendam.  Nam  nisi  culpa  creaturae  rationalis  obsi- 
stat,  nunquam  gratia  Dei  deest  ad  bonam  volunta- 
tem  habendam.  Nihil  est  ergo  quod  sic  sit  potesta- 
tis  creaturae  rationalis,  sicut  est  ipsa  voluntas;  quam 
semper  libere  habet  ratione  discemente  an  bona 
sit  vel  mala.  Bene  ergo  liberum  arbitrium  dicitur 
liberum  voluntatis  judicium,  vel  liberum  de  volun- . 
tate  judicium,  eo  quod  (ut  dictum  cst)  creatura 
rationalis  semper  habet  potestatem  liberc  volendi 
bonum  vel  malum,  cum  electione  hujus,  id  est  boni, 
et  judicio  reprobationis  illius,  id  est  mali.  Illi  vero 


spiritus  qui  ad  Deum  conversi  sunt,  glorificationis 
praemium  acceperunt  beatitudinem  aetemam,  qua 
pro  meritis  digni  facti  sunt  gratia  Dei  adjuvan- 
te ,  absque  coactione  quidem ,  et  in  aeteroum 
Deum  videntes.  in  ipso,  de  ipso,  et  cum  ipso  sine 
finc  gaudent  [Par.,  gaudebunl].  At  vero  qui  a  Deo 
aversi  sunt,  inferni  sunt  rudentibus  traditi  (quod 
ex  culpa  mcruerunt  Deo  deserente,  absque  oppres- 
sione  tamcn),  et  in  acternum  Deum  non  videbunt 
Dispositio  vero  bononim  in  duobus  consistit :  in 
laude  videlicet  divina^  in  qua  jugiter  perseverant, 
et  in  officio  administrationis  multaruminhocmundo 
gerendarum^  sive  circa  homines,  sive  circa  alias 
quascunque  res,  in  quarum  administratione  divinae 
obediunt  dispositioni.  Maxima  vero  corum  admini- 
stratio  circa  homines  consistit,  tam  in  corporalium, 
quam  in  spiritualium  beneGciorum  exhibitione  : 
quae  quidem  sine  omni  labore,  sed  tamen  non  sola 
voluntate  adimplere  possunt  (quod  solius  Dei  est, 
cujus  velle  facere  cst),  sed  aliquo  vel  visibiii,  vel 
invisibili,  prout  eis  competit,  actu.  Ordines  vero 
ipsorum  beatorum  spirituum,  secundum  tres  hic- 
rarchias  distincli  sunt,  quarum  quaelibet  ordines 
continet  tres.  In  prima  hierarchia  sunt  tres  ordines 
isti,  seraphin,  cherubin  et  throni.  In  secunda,  do- 
minationes,  principatus  et  potestates.  In  tertia 
virtutes,  archapgeli  et  angeli.  Qua  vero  rationc  et 
causa  talia  ordines  isti  sortiti  sunt  nomina,  satis 
superque  mullorum  catholicorum  doctorum  osten- 
sione  notissimum  cst,  ct  idcirco  necesse  non  est, 
ut  de  illa  nos  ratione  ct  causa  aliquid  in  praesenti 
loquamur.  Sed  ut  ad  te  veniamus,  qui  babitator  es 
cellae,  pro  quo  et  cui  haec  omnia  dicimus,  erige 
quatenus  licet,  imo  quatenus  tibi  datum  fuerit, 
defaecatos  purae  considerationis  tuae  oculos  ad  hos 
novem  beatorum  spirituum  ordines,  ut  ex  parte 
videas  quae  eorum  sint  sublimitates  et  dignitates. 
In  ipsa  intra  te  intcrna  recordatione,  stude  oIDactu 
memoriae  vel  tenuiter  odorare  :  et  gustu  amoris,  in 
quantum  potes,  aliquid  de  gaudiis  ccelestium  spiri- 
tuum  praegustarc,  qui  in  singulis  ordinihus  sunt  : 
quomodo  singuli  in  seipsis  sunt  incorrup:i  ct  inte- 
gri,  jucundi  et  laeti  :  in  amore  sinccrissimo,  arden- 
tissimo,  et  perscverantissimo  invicem  benevoli  et 
benigni  :  pace  imperturbabili  tranquilli,  in  perfe- 
ctissima  certitudinc  securi,  individui,  puri,  sereni, 
ipsum  Deum  facie  ad  faciem  videntes,  Deo  inces- 
santer  aehaerentes  nulla  interposita  re  alia  :  in  Deo 
et  ex  Deo  beati  existentes,  Dei  indesinenter  in  ple- 
nitudine  verae  et  in  aeteraum  indeficientis  dilectio- 
niS;  et  exsultationis,  laudibus  et  praeconiis  insisten- 
tes  :  quibus  (ut  raulta  brevi  semone  concludamus) 
nihil  penitus  adcst,  nibil  deest,  boni.  0  quanta  sua- 
vitas  et  dulcedo  in  verbis  istis  1  Si  tu  aquila  es,  imo 
quia  es,  si  tamen  sicut  in  cella  esse  debes,  ita  in  ea 
cs,  clevare,  elevare  ab  eis  quae  sunt  infra  te,  et  ab 
eis  quae  sunt  extra  te  :  et  elevare  mediantibus  his 
quae  sunt  intra  te  ad  ista  de  quibus  loquimur,  subli- 
mia  ct  magna^  perfecta  et  integra,   tranquilla  et 


855 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS 


85$ 


quieta,  seeura  et  certa,  festiva  et  laeta,  jucunda  et  A  est  esse  quod  est.  Ipse  sibi  esse,  ipse  et  onmibuf 


amocna,  lucida  et  praeclara,  dulcissima  et  suavissima 
(et  quia  verba  sunt  haec)  ct  omni  denique  quod  ap- 
petendum  est  plcna,  e(  ab  omni  nihilominus  quod 
fugiendum  est  aliena  qua)  sunt  supra  te.  Sic,  sic 
pone  in  arduis  nidum  tibi,  et  in  petris  manenS;  et 
in  pra&ruptis  silicibus  commorans,  atque  inacessis 
rupibus  ;  inde  contemplare  escam.  Cum  itaque  hoc 
modo  in  pura  consideratione,  cum  pleno  amore  et 
desiderio,  el  te  sedens  in  cella  illis  beatis  spiritibus, 
et  illos  tibi  repraesentas,  scito  quia  inlus  duxit  te 
rex  in  cellam  vinariam,  ut  ordinaret  in  te  chari- 
tatem,  qui  e(  potest  jam  dicere  cum  Paulo  :  Nostra 
conversatio  in  ccelis  est  (Philip.  iii,  20),  et  illud  : 
Consedere  nos  fecit  in  ccelestibusj  in  Christo{Ephes, 


esse  est.  Sed  ipse  qui  solus  est,  qui  solus  habet 
immortalitatem,  quid  est  ?  Nihil  eorum  quae  condi- 
dit,  ipse  est  :  quia  ab  seterno  est,  non  ex  tempore. 
Omnium  creaturarum  crealor  ille  est ;  unde  con- 
slans  cst  quia  ipse  creatura  non  est.  Scimus  tibi 
dicere,  qui  babitator  cellae  es,  quid  Deus  non  sit, 
sed  quis  dicere  potest  quid  sit  ?  Dicit  enim  de  his 
hoc  modo  beatus  Dionysius  in  libro  angelicae  Hie- 
rarchiae,  capitulo  secundo  :  «  Itaque  et  colendam 
superessentialis  divinitatis  beatitudinem  manifesta- 
tivorum  eloquiorum  mysticae  traditiones,  aliquando 
quidem  ut  rationem,  et  intellectum,  et  essentiam 
laudant ;  divinam  rationalitatem  et  sapientiam  ejos 
declarantes,  et  vere  existentem  snbstantiam,  et  eo- 


II,  6).  Tunc  Paulus,  ut  beatus  Gregorius  dicit,   in  q  rum  quae  sunt  subsistentiae  causam  veram  :  et  quasi 


carcere  fortassis  tenebatur,  cum  se  sedere  in  Christo 
in  coeleslibus  testaretur.  Sed  ibi  (ut  subjungit  bea- 
tus  Gregorius)  erat,  ubi  ardentem  jam  mentem  fixe- 
rat,  non  illic,  ubi  illum  necessarie  pigra  adhuc  caro 
retinebat.  Yade,  et  tu  in  cella  tua  fac  similiter,  et 
poteris  cum  redieris  ad  nos,  dans  gloriam  Deo,  di- 
cere  nobis,  quod  in  arduis  posuisti  nidum  tibi,  in 
petris  etiam  mansisti,  in  praeruptis  silicibus  es  com- 
moratus,  et  in  inaccessis  rupibus  cotemplatus  es 
escam. 

CAPITULUM    XXIX. 

De  illo  meditationis  genere  qtiod  intra  nos  in  ipsis 
intimis  cordis  nostri  debemus  habere,  cum  de  Deo 
studemus  cogitare,  et  qualiter  de  illo  nos  deceat  0 
et  liceat  sentire. 

Jam  quidem  eo  usque  pervenimus  ut  tecum  ali- 
quid,  qui  inhabitator  cellae  es,  de  ipsis  invisibilibus 
Dei  conferamus.  De  quibus  invisibilibus  praedicator 
egregius  sic  dicit  :  Invisibilia  ipsius,  a  creatura 
mundifper  ea  quce  facta  sunt,  intellectaconspiciun' 
tur  (Rom.  i,  20).  Et  certe  non  aliud  haec  ejus  invisi- 
bilia  sunt,  quam  id  quod  ipse  est.  Unde  et  idem  Apo- 
stolus,  ut  nos  instruat  quid  de  his  invisibilibus  sen- 
tire  debeamus,  adjungit  iSempiterna  quoque  ejus 
virtus  et  divinitas.  Sua  ipsius  sempiterna  virtus  et 
divinitas  ipse  est,  qui  Deus  sempiternus  est.  Si  qui- 
dem  habet  sempitemam  virtutcm  et  divinitatem ; 
sed  quod  habet,  hoc  est.  Locuturi  autem  de  Deo, 


lumen  eam  formant,  et  vitam  vocant,  tantis  mira- 
bilibus    formationibus   castioribus  manentibus,   et 
materiales  formationes  excellere  quoquo  modo  pro- 
batis  deficientibus,  et  sic  divina  ad  veritatem  simi- 
litudinc.  Est  enim  super  omnem  scientiam  et  vi- 
tam,  nullo    quidem  ipsam  lumine  characterizante, 
omnique  ratione  et   intellectu,  similitudine    ipsios 
imcomparabiliter  derelictis.  Et  aliquando  vero  dis- 
similibus  manifestationibus  ab  ipsis  eloquiis,  super- 
mundane  laudant  eam  invisibilem,  et  iniinitam,  et 
incomprehensam,  vocantibus  :  et  quae,  et  ex  quibus 
non  quid   est,   sed   qui   non  est  significatur.  Hoc 
enim,  ut  aestimo,  potentius  est  in  ipsa.  Quem  qui- 
dem  (ut  occulta  et  sacerdotalis   traditio   subintro- 
duxit)  hoc  quidem  non  esse  secundum  quid  eorom 
quae  sunt,  eam  vere  dicimus.  Ignoramus  autem  su- 
peressentialem  ipsius,  et  invisibilem,  et  inelFabilem 
infinalitatem.  Si  igitur  negationes  in  divinis  yerae,  af- 
firmationes  vero  incompactae,   obscuritati    arcano- 
rum  magis  apta  est  per  dissimiles  formationes  ma- 
nifestatio.  >  Haec  bcatus  Dionysius  de  his  verba  qui- 
dem  perplexa,  sed  intelligentia  in  eis  latet  profanda. 
Ecce  quia  nos  dicit  ignorare  superessentialem  ipsius, 
et  invisibilem,  et  inefifabilem  colendam  infinalitatem. 
Ecce,  quia  subjungens  asserit,  negationes  in  divi- 
nis  veras,   affirmationes  vero  incompactas.  Et  id- 
circo  dicit  obscurilati  arcanorum  magis  aplam  esse 
per  dissimiles    formationes  manifestationem.  Certe, 
superessentialis  ipsius,  et  invisibilis,  et  ineffabilis 
infinalitas  nihil  est,  nisi  id  quod  ipse  est.  Et  qui 


quod  ipse  sil  dicere  non  possumus,  quia  hoc  cogi-  D  hanc  ipsius  infinalilatem  ignoramus  cum  haec  infi- 


lare  non  valemus.  Quod  ergo  comprehendere  non 
possumus  mente,  consequentcr  nec  exprimere  pos- 
sumus  ore.  Certe  quidquid  est  vel  ipse  est,  vel  est 
creatura  quam  condidit  ipse.  Sed  a  suo  esse,  crea- 
turae  esse  tam  longe  est,  quod  de  ea  dici  polest, 
quod  ipsa  secundum  quemdam  modum  non  est,  sed 
quod  ipse  solus  est.  Est  namque  viri  sancti  senten- 
tia  de  hoc,  hunc  habens  modum  :  Ipse  enim  solus 
esty  et  nemo  potest  avertcrc  cogitationes  ejus ;  et  ani- 
ma  ejus  quodcungue  voluit,  hoc  fecit  (Job  xxiii,  13) . 
Et  Apostolus  dicit  quod  solus  habet  immortalitatem 
(ITim,  IV,  16).  Quomodo  non  solus  immortalis  est, 
qui  etiam  solus  est?  Solus  utique  est,  cui  soli  idem 


nalitas  sit  ipse,  quid  ipse  sit  quomodo  non  ignora- 
mus?  Si  autem  negationes  in  divinis  sunt  verae,  af-- 
firmationes  vero  incompactae,  vera  est  nostra  nega- 
tio  cum  dicimus  :  hoc  non  est,  quia  quod  non  sit 
scimus  ;  incompacla  vero  confirmatio,  cum  afiirman- 
tes  dicimus  :  hoc  est,  quia  quid  sit  ncscimus.  Et  ta- 
men  si  nescimus  hoc  quod  ipse  est,  scimus  utique 
quia  ipse  est.  Nisi  enim  sciremus  eum  esse,  quo- 
modo  possemus  eum  diligere  ?  Nam  quod  nescimus 
esse,  quantura  ad  nostram  duntaxat  cogitationem 
ncc  habet  esse.  Et  ideo  quomodo  a  nobis  diligi  po- 
test,  quod  quantum  ad  nos  nec  est  ?  Sed  eum  esse 
nos  scimus,  eumque  super  omnia  diligimus,  et  ad 


857 


UBER  DE  EXERGITIO  CELLiE. 


m 


eum  totis  pnecordiis  suspiramus.  Sed  quem  tantum  A 
eum  amando,  et  ad  cum  suspirando  esse  scimuS; 
quid  eum  esse  scimus  ?  Rt  quidem  electo  famulo  suo 
dixit  seesse,  cum  ait  :  Ego  sumqui  sum.  Hocctiam 
de  se  sciscilantibus  voluil  de  se  responderi  :  Ego 
sum,  inquiens;  quisum.  Hcec  dices,  ait,  /iliislsrael : 
Quiest,  misit  me  ad  vos  (Exod.  iii,  U).  Dixit  quia 
est  :  non  aulem  dixit  quid  hoc  sit  quod  cst.  Sed 
fortassis  dicens  quia  est,  in  hoc  utique  dixit  quid 
hoc  sit  quod  est,  quod  dixit  quia  est.  Nam  quidquid 
de  eo  potest  catholice  credi,  quidquid  veraciter 
dici,  in  hoc  verbo  instauratur  quod  est,  cst.  Et 
quando  strepitus  oris  nostri  ubi  verbum  incipitur 
etfinitur,aliquodemiltetverbum,  quo  sufficienterpos- 
simus  exprimere  Deum  ?  Et  quidem  Deus  Dci  Filius,  a 
Deo  Patre  genitus,  unus  idemqiie  oum  Patre,  et  san-  ^ 
cto  ulriusque  Spiritu  Deus  existens,  ipse  est  Verbum ; 
sed  Verbum  non  transeunter  prolatum,  sed  sDterna- 
liter  genitum,  non  factum  ;  eique  cujus  est  Verbum, 
coaequale,  et  consubstantiale,  atque  coaeternum,  quo 
in  principio  erat  et  apud  Deum  erat,  et  Deus  erat. 
In  principio  erat  Verbum  (Joan.  i,  1).  Ecce  aetemi- 
tas  ejus :  quod  enim  in  principio  erat,  nunquam  fa- 
ctum  erat;  sicut  de  coelo  et  terra  dictum  est :  In  prin- 
cipio  creauit  Deus  caslum  el  terram  (Gen.  i,  1).  Sed 
erat ;  hoc  est,  ab  aetemo  erat.  Et  verhum  erat  apud 
Deum.  Ecce  quia  diversa  Verbi  persona  ab  iUius 
persona  c^jus  est  Verbum.  Si  enim  alius  apud  alium 
erat,  alius  profecto  ille  qui  erat,  alius  ille  apud 
quem  erat.  Sed  ne  putes  aliud  :  Et  Deu^y  inquit, 
erat  Verbum.  Ecce  divinitas  Verbi  :  nec  alia,  sed 
eadem  qu»  ejus  esl,  cujus  est  Verbum.  Igilur  Ver-  ^ 
bum  quod  apud  Deum  erat,  idem  ipse  cum  eo  Deus 
erat  apud  quem  erat,  ut  sit  utique  Verbum  alius 
apud  quem  erat,  non  quidem  alius  Deus,  sed  alia 
persona  a  Patris  persona,  cum  quo  tamen  unus 
idemque  DeuS;  ex  Deo  Deus,  ex  Patre  Deo  Filius 
Deus.  Non  certe  aliud,  quia  eadem  cum  eo  substan- 
tia,  aeternitas  et  divinitas.  Itaque  aiius,  propter  per- 
,  sonamm  diversitatenr ;  sed  non  aliud,  propter  sub- 
stantiae  divinae  unitatem.  Sed  cum  totum  hoc  dici- 
mus,  quid  dicimus  ?  quando  verba  habebimus,  qui-. 
bus  quid  sit  Deus  dicere  possimus  ?  Multa  dicemus, 
ajt  sapiens  quidam,  et  deficiemus  verbis  (Eccli. 
XLiii,  29).  Vere  verbis  deficiemus,  magis  quam  ad 
id  quod  intendimus  perfecte  dicendum  proficimuSj^ 
et  quando  multa  dicemus.  Et  verba  quaodo  utcun-  D 
que  sunt,  quid  aliud  quam  voces  mentis  sunt  ?  Et 
quidem  vel  necdum  sunt,  vel  jam  non  sunt,  quia 
nisi  transeundo  non  sunt.  Sed  antequam  transire 
incipiant,  necduin  sunt,  et  cum  translerint,  jam  non 
sunt.  Unde,  vel  quando  mihi  verba,  quibus  tibi  qui 
habitatores  cellae,  loquendo  ostendam  quid  sit  Deus? 
Ecce  in  cella  absque  cessatione  Deum  ardentissimc 
amas,  Deum  devotissime  oras,  ad  Deum  medullitus 
pervenire  desideras ;  sed  sic  amando,  sic  orando, 
sic  desiderando,  quid  Deum  essc  cogitas  ?  Scis  quia 
invisibilis  est,  nec  est  aliqua  creatura  invisibilis  co- 
ram  eo  :  principium  sine  principio,  finis  sine  fine  ; 


super  omnia  est,  sed  non  exaltatus ;  subtus  omnia, 
sed  non  substratus ;  intus  et  extra,  nec  inclusus  ta- 
men,  nec  exclusus  :  scmper  ipse,  ct  ubique  ipse ; 
scd  nec  unquam  tempus,  nccusquam  locus.  Est  qui 
est,  et  idcm  ac  eodcm  modo,  nec  ei  quidquam  vel 
evenerit,  inerit,  vel  transit,  infuit.  Magna  virtus  ejus^ 
et  sapientice  ejus  non  est  numerus  (Ps.  cxlvi,  5). 
Et,  0  manus  omnia  potens !  o  nihilominus  et  oculus 
omnia  vidcns  !  non  cst  quod  illam  eiTugerc,  quod 
istum  possit  latere.  Ipse  plenus  seipso,  et  sine  ipso 
nihil,  qui  sibi  et  omnibus  est,  quia  suum  ipsius  et 
omnium  est.  Nusquam  est,  in  eo  quod  loco  non 
clauditur  ;  et  tamen  nusquam  non  est,  quia  non  ex- 
cluditur  loco.  Et  quis  sine  eo  locus  ?  Ex  ipso,  per 
ipsum,  in  ipso,  ipsi  gloria.  Gni  ipsi?  Regi  quoque 
saeculorum  immortali ,  invisibili  soli  Deo.  Deus  est 
saeculomm,  cui  nequaquam  ipsa  vel  accedere  potue- 
runt  vel  dccedere  :  nec  tamen  coseterna  sunt.  Quse 
enim  in  se  aliquando  vel  erant,  vel  emnt,  in  ipso 
semper  sunt :  et  quidem  sicut  ab  aeterno,  sic  et  in 
setemum.  Neque  enim  ipsi  vel  quod  fuit  transit  an- 
tiquum,  vel  quod  erit  eveniet  novum  :  sed  utmmque 
ei  stat,  inest ;  tam  quod  jam  est,  quam  quod  nec- 
dum  est.  Et,  o  quam  mirabilis  in  seipso  est,  qui 
remm  omnium  creator  est,  cum  tam  mirabilia  sint 
quae  ab  ipso  creata  sunt !  Et  quidem  valde  sunt  mi- 
rabilia,  ipsumque  eis  longe  clamitant  mirabiliorem. 
Ostendunt  enim  se  creata  quae  condidit  bona  bonus  : 
ostendunt,  inquam,  se  bona,  pulchra,  dulcia,  multa 
et  magna.  Nam  bona  ad  usum,  pulcbra  ad  visum, 
dulcia  ad  gustum,  multa  ad  numenim,  et  ad  mensu- 
ram  magna.  Haec,  inquam,  sc  ostendunt,  etmirabi- 
liter  se  ostendunt  :  sed  haec  se  ostendendo,  crea- 
torem  suum  ostendunt  longe  meliorem,  pulchriorem, 
dulciorem  et  majorem ,  qui  est  omnium  bonorum 
optimus,  omniumque  pulchroram  pulcherrimus,  om- 
nium  dulcium  dulcissimus,  omnium  magnomm  ma- 
ximus  ;  utpote  vera,  sununaque  et  eteraa  sui  ipsius 
bonitas,  pulchritudo,  et  (si  ita  dicere  licet)  multi- 
tudo,  magnitudo.  Quidquid  in  hoc  mundo,  de  hoc 
mundo  videmus,  audimus,  gustamus,  odoramus  et 
tangimus,  non  est  ipse.  Quid  ergo  est  ipse  Dominus 
Deus  noster  ;  quid,  quaeso,  est  ?  Non  est  decor  mul- 
tus  et  magnus,  quem  aspectu  cerno  corporeo  :  non 
vox  est  quam  corporaliter  audio  :  non  odor,  quem 
olfacio,  non  sapor  quem  gusto,  non  aptitudo  quam 
tango.  Et  tamen  quaedam  quodammodo  quasi  mul- 
titudo  est,  quaedam  magnitudo,  quidam  decor,  quae- 
dam  vox,  quidam  odor,  quidam  sapor,  quaedam  apti- 
tudo.  Quasi  quaedam  multitudo,  sed  cum  una  simpli- 
citate,  et  simplici  unitate,  in  quam  nullus  numeras 
cadit.  Magnitudo ,  sed  sine  quantitate,  quam  nulla 
mensura  comprehendit.  Decor,  quem  nulla  olfuscat 
deformitas.  Vox,  quam  nullum  rapit  lempus.  Odor, 
quem  nuUus  dispergit  flatus.  Sapor,  quein  aliqua 
non  minuit  comestio.  Aptitudo ,  quam  aliqua  non 
contaminat  corruptio. 


859 


GUIGONIS  11  GARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


860 


CAPITULUM  XXX. 


De  Trinitate  personarum,  et  unitate  substantice 
auce  Deus  est,  et  quod  pr(tjudicium  alicjuod  nec 
Trinitas  unitatiy  nec  unitas  facit  Triniiati, 

Eccc  quai  tibi,  qui  habitator  cs  ccllac,  diximus  de 
Deo.  Et  multa  quidem  diximus ,  sed  quid  in  his 
omnibus  diximus  ?  nunquid  non  verbis  deficimus  ? 
Multa  dicemus,  inquil,  et  deficiemus  verbis  (Eccli. 
XLiii,  29).  Si  multa  sunt  verba  quas  dicimus,  quare 
verbis  deficimus?  Nimirumquia  eum,  de  quo  verba 
multa  dicimus,  quid  sit  ad  plcnum  non  exprimimus. 
Dicimus  quoquc,  si  tamcn  ita  dicere  licet,  quia  unus 
cum  sit  multus  est,  scd  sine  numero,  magnus  sed 
sine  quantitate  ;  simplex,  scd  sine  extenuationc ;  bo- 
nus,  scd  sine  qualitate  ;  scmper,  sed  sine  tempore ; 


A.  pra  modmn  neflas  est.  Snnt  ergo  h»  tres  peraone  : 
Pater  gignens,  Filius  a  Patre  genilus,  Spiritus  san- 
ctus  a  Patre  ct  Filio  procedens.  Qaanim  qoidem 
personarum  nulla  altera  est;  quia  Don  est  uoa  per- 
sona,  sed  tres.  Nam  una  persona  non  poteal  gignere 
sc,  et  gigni  de  se,  et  procedere  a  se.  Hde  tamea 
tres  persona3  una  substantia  sunt,  natura  una,  divi- 
nitas  una,  majestas  una,  seternitas  nna.  Recte  qui- 
dem  fidem  calholicam  tenes,  tu  qui  habitator  es  cel- 
Ise.  Sed  quid  est  (quseso  te)  quod  mihi  numenim 
sine  numero  proponis,  eumque  mihi  das,  et  statim 
eum  tollis  ?  Nam  si  tres  sunt,  nonne  nnmerus  est  ? 
Si  autem  tribus  est  substantia  nna,  si  natura,  si  di- 
vinitas,  si  majestas,  si  ffitemitas  una,  ubi  numenis  ? 
Numerus,  ais,  ad  personas  refertur,  quia  tres  sunt ; 


ubique,  sed  .«ine  loco ;  in  omni  re,  sed  sine  sui  diffi-  B  ^^°  ^"^^"^  ^^  substanliam,  quia  una  est.  Bene  dids, 


nitione ;  in  omni  tcmpore ,  sed  sine  aliqua  sui 
mulabilitate.  Nec  potest  ullo  modo,  vel  pro  sui  pu- 
ritate  maculari,  vel  pro  sua  simplicitate  dividi,  vel 
pro  sua  immensitale  comprehendi,  vel  pro  sua  in- 
finalitate  mcnsurari.  Nec  potest  ullatenus  cognitione 
variari  qui  sapientissimus  est,  nec  affcctu  mutari 
qui  optimus  est.  Cujus  potentiae  omnis  effectussub- 
jicitur,  cujus  sapicntiae  omne  occultum  manifesta- 
lur,  cujus  dclibcrationem  omnis  eventus  sequitur, 
cujus  aeternitatcm  non  capit  tempus,  nec  bonitatem 
virtus,  nec  sapientiam  sensus,  ncc  potcntiam  opus. 
Ipsi  gloria  (jui  rex  est  saeculorum,  colendus  et  ad- 
orandus,  meluendus  et  tremendus,  ac  dominans  Deus, 
immortalis,  invisibilis  ;  ex  quo,  et  per  quem    et  in 


sed  nunquid  aliud  istae  tres  persone  sunt,  quam  est 
ista  una  substantia  ?  aut  aliud  hsec  una  est  substan- 
tia,  quam  istae  sunt  tres  personae  ?  Non,  ioquis,  qoii 
istae  tres  personae,  ista  una  substantia  sunt  :  et  bse 
una  substantiai  illarum  est  trium  personarum.  Nolli 
namque  trium  personarum  est  ea  que  altera ;  sed 
unaquaeque  tamen  est  id  quod  altera.  Quid  Pater 
quidcm  alius  est  quam  Filius,  vel  Spiiitus  sanctos, 
sed  non  aliud  ;  et  Filius  est  alius  quam  Spiritus  san- 
ctus,  vel  Pater,*sed  non  aliud.  Spiritus  sanctus  alins 
quam  Pater  vel  Filius,  sed  alind  non  est  :  quia  Pa- 
ter,  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus,  est  unus  natnrali- 
ter,  idemque  Deus.  Sic  damus  singulis  personis  snam 
proprietatem,  quod  substantiae  non   tollimns  unita- 


quo  omnia.    Nam  omnia  ex  ipso,  quia  omnium  ipse  ^  ^^^  '  ^"**  '"  nuUo  prasjndicat  vel  substanli»  unitu, 
principium  et  auctor.  Omnia  et  per  ipsum,  quia  per  ^personarum  Trinitati,  vel  personamm  Trinitas,  sub- 


ipsum,  omnibus  confertur  ut  subsistant,  sicut  et 
collatum  est  ipsis  ut  essent.  Sed  et  in  ipso  omnia. 
Nos  tamen  potius  virtutis  debemus  mirari  magnitu- 
dinem,  quam  loci  alicujus  somniare  dimensionem. 
Dicimus  adhuc  (si  tamen  hic  aliquid  dicere  vel  sci- 
mus,  vel  valemus),  Deus  Patcr,  Deus  Filius,  Deus 
Spiritus  sanctus  :  personae  tres,  quarum  nulla  est 
alia ;  et  substantia  una.  Et  libenter  hoc  catholica 
suscipit  auris.  Sed  cum  hoc  dicimus,  quid  dicimus  ? 
Multum,  ais,  et  magnum  quid  dicimus,  cum  hoc 
dicimus.  Dicimus  enim,  ais^  in  uno  eodemque  Deo, 
praeterquem  alius  non  est,  esse  et  personarum  Tri- 
nitatem,  et  substantiae  unitatem.  Bene,  inquam.  Scd 
nunquid  aliud  esse  dicis  ibi  personarum  Trinitatem, 


stantiae  unitati.  Quocirca  nec  a  substantise  nnitate, 
personarum  Trinitas ;  nec  a  personarum  Trinittte, 
substantiae  unitas  seorsnm  est  cogitanda,  vel  sepa- 
randa  ;  sed  potius  et  unitas  in  Trinitate,  et  Trinitu 
in  unitate  veneranda  et  adoranda.  Si,  ut  dicis,  ita 
est,  imo  quia  ita  est,  quomodo  ita  est?  Non  plene,  ais, 
per  scientiam  capio  quomodo  est,  sed  pieper  fidem- 
crcdo  quia  ita  cst.  Optime  dicis ;  nam  credere  pie- 
tatis  est,  discutere  temeritatis  :  plene  autem  ae  per- 
fecte  nosse,  vita,  et  vita  aeterna  est.  Dicit  autem 
beatus  Augustinus  quod  tantus  est  solus  Pater,  vel 
solus  Filius,  vel  solus  Spiritus  sanctus,  quantus  est 
simul  Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus ;  ciuqs 
nunc  libet  verba  tibi,  qui  habitator  cells  es,  ad  me- 


quam  substantiae  unitatera  ?  Non,  inquis  ;  scd  habent  ^  moriam  revocare,  quae  in  sexlo  libro  de  Trinitatei 


personse  istae  proprietates  suas  :  quia  solius  Patris 
est  gigncre,  et  ideo  a  nullo  est ;  solius  Filii  est  gigni, 
et  ideo  a  Patre  est ;  solius  autem  Spiritus  sancti  est 
procedere,  et  ideo  a  Patre  et  Filio  est.  Sed  non  sic 
a  Patre  et  Filio  Spiritus  sanctus  est,  sicut  est  Filius 
a  Patre  ;  quia  procedit  ab  utroque  fa  Patre  videlicet 
et  Filio  Spiritus  sauctus)  sed  a  neutro  gignitur.  At 
vero  Filius  a  solo  Patre  gignitur ;  et  ideo  Pater  qui- 
dem  gigncns  cst,  Filius  autem  genitus  :  et  inde  est 
quod  Pater  Pater  est,  et  Filius  est.  Alioquin  plures 
essent  in  illa  Trinilate  Patres,  ct  Filil ,  quod  nimi- 
rum  credere,  uimis  abominabile,  et  horribile,  et  su- 


ultimo  videlicet  capitulo  ejusdem  libri  posuit,  occa- 
sione  illorum  trium  profundorum  Terbomin  Hilarii 
quae  sunt,  aeternitas  in  Patre,  species  in  imagine, 
usus  in  munere.  Scribit  itaque  beatus  Augustinus 
hoc  modo  :  «  Horum  verbomro,  id  est,  Patris  et 
imaginis  et  muneris,  setemitatis  et  speciei  et  nsos, 
abditam  scrutatus  intelligentiam  in  quantum  valeo, 
non  eum  secutum  arbitror  in  aetemitatis  vocalNilo, 
nisi  quod  Pater  non  habet  Patrcm  de  quo  sit  :  Filius 
autem  de  Patre  est,  ut,  sit,  atque  ut  illi  coseteraus 
sit.  Imago  enim,  si  perfecte  implet  illud  cujusimago 
est,  ipsa  coaequatur  ei,  non  illud  imagini  suse.  In 


86i 


UBER  D£  EXBRCrnO  GELUE. 


m 


qua  imaginc  speciem  nominavit,  credo,  propter  pul-  A  tius  nolumus,  quia  dum  tantus  talisque  sol,  el  lucens 


chritudinem,  ubi  jam  est  tanta  congruentia,  et  prima 
sequalitas,  et  prima  similitudo,nulla  in  re  dissidens, 
et  nullo  modo  insequalisy  et  nulla  parte  dissimilis, 
sed  identidem  respondens  ei  cujus  imago  est.  Ubi  est 
prima  et  summa  vita,  cui  non  est  aliud  yivere,  et 
aliud  esse,  sed  idem  et  esse  et  vivere  :  et  primus  ac 
summus  intellectus,  cui  non  est  aliud  vivere,  aliud 
intelligere,  sed  id  quod  estintelligere,  hoc  est  vivere. 
Hoc  esse  est,  unum  omnia,  tanquam  Verbum  per- 
fectum ;  cui  non  desit  aliquid,  et  ars  qusedam  omni- 
potentis  et  sapientis  Dei,  plcna  omnium  rationum, 
viventium  incommulabilium  :  et  omnes  unum  in  ea, 
sicut  ipsa  unum  de  uno,  cum  quo  unum.  Ibi  novit 
omnia  Deus,  quae  fecit  per  ipsam  :  et  ideo  cum  de- 


illuminat,  et  ardens  inflammat,  dignum  est  ut  lu- 
ccrna  lutea  recedat,  el  ne  ultra  appareat,  sub  silen- 
tii  latibulo  se  abscondat. 

CAPITULUM  XXXI. 

De  diligenti  sollicitudine  ,  et  soUicita  dilinentia 
quam  orationi  noslrm  {quando  ei  incumoimus) 
debemus  impendere,  et  de  magna  instabilitaie 
quaincorde,  orationis  tempore  per  otiosaet  no- 
civa  dispersis  cogitationibus'nostri9^  misere  ac 
miserabtliter  fluctuamuSy  et  per  innumera  eva- 
gamur. 

In  transvadando  fluvium  illum  secunduro,  qui  egre- 
dilur  de  loco  voluplatis,  cui  nomen  est  Gihon,  ali- 
quam  fecimus  moram.  Nec  debet,  ut  arbilramur. 


cedant  vel  succedant  tempora,  non  decedit  vel  suc-  g  yei  jpsa  quam  fecimus  mora  reprehendi,  vel  super 

»•-      _!•      ^    •■*      _-•_.?„     T\-!         Tk.T -_I 1 .^ l^  .....  ...  .  .1         ^A M. 


cedit  aliquid  scientiae  Dei.  Non  enim  haec  quse  creala 
sunt,  ideo  sciuntur  a  Deo,  quia  facta  sunt,  ac  non 
potius  ideo  facta  sunt,  vel  mutabilia,  quia  immu- 
tabiliter  ab  ea  sciuntur.  IUe  igitur  ineffabilis  quidam 
complexus  Patris  et  imaginis,  non  est  sine  perfe- 
ctione,  sine  charitate,  sine  gaudio.  Ula  ergo  dile- 
ctio,  delectatio,  felicitas,  vel  beatitudo  (si  tamen 
humana  voce  aliquid  dignum  dicitur)  usus  ab  illo 
appellatus  est  breviter  et  est  in  Trinitate  Spiritus 
sanctus  non  genitus,  sed  genitoris,  genitique  suavi- 
tas,  ingeuiti  [/*.  ingenti]  largitate  atque  ubertate 
perfundens  omnes  creaturas,  pro  captu  earum ;  ut 
ordinem  suum  teneanl,  et  locis  suis  acquicscant. 
Hsec  igitur  omnia  quae  arte  divina  facta  sunt,  et 


ea  aliquis  nimium  admirari,  qui  quanta  duntaxat, 
vel  ejus  sit  latitudo  et  profunditas  non  ignorat. 
Nunc  autem  ad  tertium  qui  de  loco  voluptatis  egre- 
ditur  fluvium,  cui  Tigris  nomen  est,  accedamus,  ut 
per  eum  transeamus.  Nos  vero  per  hunc  fluvium, 
qui  dicitur  Tigris,  quanlum  ad  moralem  duntaxal 
attinet  sensum,  devotam  diximus  accipiendam  esse 
orationem  ;  sicul  per  iilum  qui  Gihon  vocatur,  puram 
meditationem.  El  de  meditationum  quidem  generi- 
bus  aliqua  tibi,  qui  habitator  cellae  es,  diximus  ;  et 
utinam  tam  sint  dicta  tibi  fructuose,  quam  sunt  a 
nobis  dicta  profuse  I  Nunc  autem  de  devotione  ora- 
tionis  aliqua  libi  dicenda  sunt ;  quae  ^si  quid  de  ea 
sufficienter  dicere  vel  sciremus,  vel  possemus)  eo 


unitatem  quamdam  in  se  ostendunt,  et  speciem,  et     magis  tibi  debent  esse  necessaria,  quo  inter  omnia 

rtvwlinAm      r^iii/4mii/1   anim  li/\nim  oef     ot  iiniim  alimiiH  ^    >...:k..m   iw*   maIIo     inlAnrlie   AvAf«^itia      in    fr«»/-nionticcimA 


ordinem.  Quidquid  enim  horum  est,  et  unum  aliquid 
est,  sicut  sunt  natura;  corporum,  ingeniaque  anima- 
rum,  et  aliqua  specie  formatur  (sicut  sunt  figurse 
vel  qualitates  corporum,  ac  doctrina),  vel  artes  ani- 
marum) ;  et  ordinem  aliquem  petit  aut  tenet,  sicut 
sunt  pondera  vel  collocationes  corporum,  et  amores 
aut  deleclationes  animarum.  Oportet  igitur  ut  Crea- 
torem  per  ea  quae  facta  sunt  intellecta  conspicientes, 
Trinitatera  intelligamus,  cujus  in  creatura  quomodo 
dignum  est,  apparet  vestigium.  In  illa  enim  Trini- 
tate,  summa  est  origo  rerum  omnium,  et  perfectis- 
sima  pulchritudo,  et  beatissima  delectatio.  Itaque 
illa  tria,  et  se  invicem  determinari  videntur,  et  in 
86  infinita  sunt.  Sed  hic  in  rebus  corporeis,  non 
tantum  est  una,  quantum  tres  simul  :  et  plus  aliquid 


quibus  in  cella  intendis  exercitia,  in  frequentissimo 
soles  hanc  usu  et  consuetudine  habere.  Sed  quid  tibi 
de  ea  dicere  vel  scimus  vel  valemus  ?  Ut  autem  scias, 
tu  qui  habitalor  cellae  es,  qualiter  ei  intendere  de- 
beas,  magis  illa  indiges  quae  de  omnibus  docet  un- 
ctione,  quam  nostra  eruditione.  Dicit  enim  Apostolus 
quia  quid  oremus  sicut  oportet,  nescimu^ ;  sed  ipse 
Spiritus  postulatpronobis  gemitibusinenan'abilibus 
{Rom,  VIII,  26).  Utique  pro  nobis  postulat,  quiaquos 
replet,  postulantes  facit :  et  ex  ejus  solius  munere, 
et  gratiae  suae  infusione  nobiscum  agitur,  ut  sicut 
oportet  orare  sciamus.  Magis  quidem  cum  interno 
gemitu  et  dolore  magno  conqueri  et  nosmetipsos 
accusare  debemus,  quod  fere  nuhquam  sicut  oportet 
oramus,  quam  ut  alios  orare  doceamus  :  quia  qua- 


sunt  duae,  quam  una  res.  Caeterum  in  summa  Tri-  D  Uter  sicut  oportet  oremus  nos  certe  nescimus.  Nun- 


nitate,  (antum  est  una,  quantum  tres  simul ;  tantum 
duae  quantum  una.  Itaque  et  singula  sunt  in  singulis, 
et  omnia  in  singulis,  et  singula  in  omnibus,  et  om- 
nia  in  omnibus ,  et  unum  omnia.  Qui  videt  hoc,  vei 
ex  parte,  vel  per  speculum  et  in  aenigmate,  gaudeat 
cognoscens  Deum,  et  sic  Deum  honoret  et  gratias 
agat.  Qui  autem  non  videt,  tendat  per  pietatem  ad 
videndum,  non  per  caecitatem  ad  calumniandum ; 
quoniam  unus  est  Deus,  sed  tamen  Trinitas.  Ncc 
confuse  accipiendum  est,  ex  quo  omnia,  per  quem 
omnia,  in  quo  omnia :  nec  diis  multis,  sed  ipsi  glo- 
ria  in  saecula.  >  E(  haec  beatus  Pater  Augustinus  et 
doctor  insignis  de  his.  Nos  autem  de  his  loqui  diu- 


quid  tunc  sicut  oportet  oramus ,  quando  in  oratioue 
nostra^  vei  nihil  penitus,  vel  omnino  modicum  (et 
hoc  rarissime),  omnium  eorum  qu»  ore  proferimus, 
corde  versamus.  Quando  vero  sic  nobis  ipsis  ab- 
sentes,  et  quod  ore  dicimus,  funditus  nescientes, 
orare  nos  arbitramur,  periculose  nimium  fallimur ; 
eisque  per  omnia  similes  efficimur,  de  quibus  Domi- 
nus  per  prophetam  dicit  :  Populu^  hic  labiis  me  ho- 
norat,  cor  aulem  eorum  longe  est  a  me  (Isa.  xxix,  13) 
Dixit  autem  bcatus  Augustinus  clericis  suis,  in  Re- 
gula  (cap.  4)  corum  :  «  Psalmis  et  hymnis  cum  ora- 
tis  Deum,  hoc  versetur  in  corde  quod  profertur  in 
ore. »  Sed  et  beatus  Benedictus  sic  de  hoc  in  Regula 


863 


GUIGONIS  U  CARTHUSLE  BIAJORIS  PRIORIS. 


m 


monacboram  (cap.  19^  dicit  :  «  Ubiquecredimusdi- A  tuor  seniores  habere  phialas  aureas,  plenas  odora- 


vinam  esse  prcesentiam,  et  oculos  Domini  in  omni 
k)co  speculari  bonos  el  malos  :  maxime  lamen  hoc 
sine  aliqua  dubitatione  crcdamus,  cum  ad  opus  divi- 
num  assistimus.  Idco  sempor  mcmorcs  simus  quod 
ail Propheta  : ServUe  Domino  in  tbnore (Psal.  ii,  M), 
et  iterum  :  Psallite  sapienter  (Psal.  xlvi,  8) ;  et  : 
/n  conspectuangelorum psallam  tibiiPsal.  cxxxvii, 
i ).  Ergo  consideremus  qualiter  oporteat  nos  in  con- 
spectu  divinitatis  et  angelorum  esse,  et  sic  stemus 
ad  psallendum,  ut  mens  nostra  concordet  voci  no- 
stra}.  »  — «  Si  cum  hominibus  potentibus  volumusali- 
qua  suggerere,  non  praesumimus,  nisi  cum  humilitate 
et  reverentia,  quanto  Tiagis  Domino  Deo  universo- 
rum  cum  humilitate  ct  puritatis  devotione  suppli- 


mentorvm  (Apoc,  \,  8).  Et  ut  sciamus  quidperhaee 
odoramenta  accipere  debeamus,  adjungit,  qtug  sunt 
orationes  sanctorum.  Quae  sunt  hae  phialae  aume, 
nisi  mcntes  sancta^,  puritate  munditiae  clane,  et 
maxime  amoris  Dei  et  proximi  decore  pretioso  ador- 
nata;  ?  In  talibus  phialis  integra  et  incornipta  coa- 
servantur  odoramenta ,  quia  a  cordibus  puris  et 
charitale  plenis  accepta  Deo  emittuntur  et  offenm- 
tur  piarum  orationum  incensa.  Unde  et  dicitur  quod 
iliae  muiieres  portaverunt  aromata  quae  paraverant 
{Luc.  XXIV,  i).  Nam  minus  quidem  nos  parata  aro- 
mata  portamus,  cum  Deo  tales  orationes  (si  tamen 
orationes)  offerimus,  quas  instabilium  et  immunda- 
rum  cogitationum  abjectissimus  pulvis   exinanit  et 


candum  cst?  Et  non  in  multiloquio,  scd  in  puritate^  corrumpit,  et  ipsis  divinis  auribus  indignas  reddit. 
cordis  et  compunctione  lacrymarum  nos  cxaudiri      Sed  prius  aromata  parentur,  et  sic  aromata  ad  Do- 


sciamus.  Et  ideo  brevis  debet  esse  et  pura  ora- 
tio  :  nisi  forte  ex  affectu  divinae  inspirationis  gra- 
tiae  protcndatur  (Reg.  S.  Ben.,  c.  20).  »  Hajc  illi 
eximii  viri  hoc  modo  senserunt  de  his.  At  nos  miseri 
cum  oramus,  imo  cum  nos  orare  decepti  putamus, 
vel  somno  inerti  saepissime  deprimimur,  vel  cogita- 
tione  instabili  extra  nos,  non  tam  frequcntcr  quam 
fere  incessanter,  per  quaeque  otiosa  et  frivola,  per 
noxia  et  inutilia  vagamur.  Si  talem  orationem  Dco 
esse  placitam  putamus,  absque  dubio  falfimur.  Quod 
si  pertinaciter  insistentes,  et  arroganter  instantes, 
illam  contendimus  contra  conscicntiam  nostram 
Deo  placere,  mentimur,  et  veritatcmnonfacimus,et 
veritas  in  nobis  non  rist.  Non  enim  talis  est  oratio 


minum  portentur.  Uoc  est,  prius  orationes  nostras 
puras  efficiamus,  ct  tunc  eas  omnipotenti  Deo,  at 
ei  acceptabilcs  sint,  devote  offeramus.  Verum,  hea 
nos  miseri !  minus  parata  ad  eum  aromata  portamos, 
qui  quando  nos  orare  putamus,  quid  ore  profera- 
mus,  in  corde  nec  per  intellectum,  nec  per  affectiun 
multolies  et  fere  semper  versamus.  Et  quomodo 
nos  illam  a  Deo  exaudiendam  esse  orationem  spe- 
rare  possumus,  quam  sic  offerimus,  quod  nos  qni 
eam  utcunque  videmur  offerre,  nec  peramorem,Dec 
per  intelligentiam  sentimus.  Et  quando  haec  aro- 
mata  mulieres  parata  portaverunt?  utique  una  Sab- 
bati,  valdc  diluculo.  0  stabilitas !  o  tranquillitas ! 
0  et  claritas  I  itaquc  una  Sabbati,  valde  diluculo  por- 


ad  quam  nos  Paulus  mvitat,  qui  nos  monet  ut  ore-  C  taverunt  quae  paraverant  aromata,  ut  sciamus  debere 


mus  in  spiritu,  et  vigilemus  in  oratione,  in  omni 

instantia.  Sed  et  ipse  Dominus  apostolos  alloquens, 

et    ad    orandum    exhortans  :  Vigilate ,  inquit ,  et 

orate    (/   Cor.  xiv,    15);  pracmisit    vigilate,   per 

hoc    erudiens  nos,  quatenus  si  et  Deo  placitam, 

et    nobis     fructuosam    nostram     esse     orationem 

praeoptamus ,    omni    nimirum     studio     et    conatu 

contra  insolentcs  ct  instabilcs,   contra  nocivas  et 

inutiles  cogitationes,  ct  ante  tempus  oralionis,  et  in 

ipsa  quam  maxime  vigilemus  oratione  {Coloss.  iv,  2  ; 

Ephes.  VI,  18 ;  Marc.  xiv,  38) :  ne  quod  lingua  quasi 

orando  proferrc  videtur,  efficiente  hoc  cogitationum 

instabilium  evagatione,  omni  pcnitus  fructu  spiri- 

tuali  privetur.  Ut  enim  ait  Ecclesiastes  :  Muscce 

morientes  perdunt  suavitatem  unguenti  {Eccle.  x,  Drificemur. 

1) :  et(ut  non  tam  frequenter,  quam  fere  indcsinenler 

experimur)   descendunt    volucres  super  cadavera. 

Et  est  valde  necessarium  ut  abigat  eas  Ahram  ;  ne 

forte    penitus    quod  oftert    perdatur,  si  conligerit 

(quod  absit!)  ut  ab  eis  rapiatur.  Sed  et  muliercs  (ut 

eorum  quae  gessit  Dominus,  relator  egregius  sanctus 

Lucas  nobis  manifcstat)  ad  monumentum  Domini 

vencrunt,  portantes  quos  paraperant  aromata  (Luc, 

XXI v,  1).  Et  qua;  sunt  ha)c  aromata,  nisi  suavia  ct 

odorifera  sanctarum  orationum  odoramenta  ?  Unde 

et  pelit  Psalmisla,  orationem  suam  dirigi  in  con- 

spcctu  Domini  sicut  incensum  (PsaL   cxl,  2)  :  et 

sanctus  Joannes  in  Apocalypsi  asserit,  viginti  qua- 


nos  habere  cum  oramus,  intra  nos,  et  unitatem 
quantum  ad  cogitationum  nostrarum  stabilitatem ; 
et  quietem  quantum  ad  paccm,  et  claritatem  quan- 
tum  ad  cognitionem ;  quatenus  orationis  tempore 
nec  per  otiosa  aliqua  et  illicita  nos  in  mente  evagari 
permittamus,  scd  quantum  per  Dei  gratiam  possa- 
mus,  illis  solis  quae  ore  proferimus,  percogitatiooem 
inlendamus.  Sed  nec  aliquam  intrinsecus  perturba- 
tionem  rcvolvamus  ;  sed  in  plena  erga  omnes  homi- 
nes,  et  maxime  erga  fratres  et  patres  nostros,  quibos 
cohabitare  tenemur  unanimes  in  domo,  pace  quieti 
sumus.  Ad  extremum  nec  alicujus  phantasmatis 
caiigine  obscuremur,  sed  potius  lucis  cijyusdain 
spiritualis  a  Deo  a  nobis  immissae  illustratione  cla- 


CAPITULUM  XXXn. 

Le  mentis  evagatione,  quam  nohis  orationis  tem- 
pore  inesse  sentimus,  et  qiuiliter  et  quare  per  ter- 
tium  qui  de  loco  voluptatis  egreditur  fluvium,  qui 
et  Tigris  vocatur^  orationis  accipienda  devotio  sit. 

Cogit  nos  ut  tecum,  qui  babitator  cellac  es,  aliquid 
adhuc  agamus  dc  his ;  cogitnos,  inquam,  magnaqua 
satis  deprimimur  miseria,  nostri  non  oblivisci.  Non 
enim  possumus  non  suspirare  et  gemere,  super  in- 
genli  instabilitate  miseri  et  miserabilis  cordis  nostri. 
Supra  modum  vagum  ct  profugum  est,  et  se  sibi  fere 


865 


LEBER  BE  EXERCITIO  GELLiE. 


866 


incessanter  furatur,  et  antequam  sentiat,  atque  de-  A 
prehendat^  extra  se  fusum  comminuitur,  et  per  in- 
numera  dispergitur.  Sic  autem  comminutum  et 
dispersum  vix  se  permittit  ad  se  revocari  et  colligi, 
et  intra  se  redintegrari  :  et  si  forte  vel  aliquando 
ad  se  fuerit  coUectum,  nec  uno  (ut  ita  dicamus) 
intra  se  momento  permittit  se  demorarr.  Et  cum 
tantis  ac  talibus  indesinenter  miseriis  miserabiliter 
devastetur,  oneretur,  prematur,  tunc  quidem  magis 
ab  eis  vexatur  cum  ad  orationem  convertitur.  Nam 
quando  val  in  codice  legimus,  vel  manuali  alicui 
operi  intendimus,  aliquantum  nonnunquam  cor  ap- 
ponere  valemus^  et  ut  iis  de  quibus  nos  intron^it- 
timus,  utcunque  licet  multum  renitens  ct  reluctans, 
roorari  se  permittat  efficimus  :  verum  cum  ad 
orandum  accedimus ,  confestim  quasi  hoc  supra  -n 
modum  exosum,  et  in  pleno  ac  perfecto  odio  cor 
noslrum  habeat,  se  sibi  furari,  se  a  se  extrahere, 
longe  a  se  secedere  |Par.,  recedere],  et  iis  qua^ 
in  ore  proferuntur  ilorsum  vertere  velociter  fugiens 
festinat.  Et  siforte  ad  se  vel  rarissime  redit,  statim 
a  se  recedit,  et  rnrsum  vagationi  pristinse  se  tradit. 
O  magna  miseria !  quam  bene  illud  dictum  est  : 
Factum  est  sileHtium  in  ccslo  quasi  media  hora  ! 
(Apoc,  Yin,  1.)  Nequaquam  plena  hora,  sed  dimi- 
dia  stabilitat  et  quies  fit  in  animo ;  quod  est 
lieri  silentium  in  coelo.  Sed  nec  illa  dimidia,  saltcm 
ut  dimidia  sentitur,  quia  et  quasi  prsemittitur.  0 
cordis  ingens  morbus  !  et  quidem  omnino  incurabilis 
quandiu  corpus  quod  corrumpitur  aggravat  ani- 
mam,  et  deprimit  terrena  inhabitatio  sensum  multa 
cogitantem.  Ubi  nobis  in  tanta  miseria  spes,  nisi  in^ 
sola  misericordia  Dei,  qui  exercitio  illi,  quod  inter 
omnia  quibus  intendimus  exercitia  magis  est  nobis 
necessarium,  sicut  debemus,  intcndere  non  vale- 
mus?  Quid  de  ipsis  apertis  malis  nostris  dicemus, 
quando  ipsa  bona  nostra,  non  posse  bona  esse  vi- 
demusT  Quid  inter  haec?  Nosmetipsos  incessanter  et 
acrilcr  in  conspectu  Deiarguamus,  reprehendamus, 
accusemus,  et  miseram  animam  nostram  in  mani- 
bus  nostris  portantes,  cames  nostras  laceremus 
dentibus  nostris.  Erit  fortassis  apud  pium  Con- 
ditorem  nostrum,  qui  cognoscit  figmentum  nostrum, 
qui  et  recordatur  quia  caro  sumus,  aliqua  hujus 
nostrae  fragilitatis  exousatio,  ipsa  nostra  accensa  et 
humUias  accusatio.  Et  quidem  quasi  pannus  men^ 
struatoBf  ut  ait  Isaias,  omnes  injustitice  nostroe  {Isa,  J) 
LXiv,6);utabsque  dubio  sciamus  quid  de  ipsisinjusti- 
tiis  nostris  sentire  debeamus,  qui  justitias  quoque  no- 
stras  (si  tamen  justitias)  a  tanto  propheta  tali  rei  assi- 
milari  audimus.  Correptionem  proinde  severam,  et 
redargutionem  acutam,  atque  accusationem  mor- 
dentem  intrinsecus  in  corde ,  extrinsecus  in  ore, 
semper  et  ubique  coram  Deo  circumferamus ;  ipsum 
devo!c  exorantes,  quatenus  nobis  pie  concedere  di- 
gnetur,  ut  sit  impetralio  veniae,  humilis  haec  nostra 
cum  interna  contritioue  cordis,  et  pura  confessione 
oris,  cognitio  culpae  :  nos  quoque  aliquo  modo  co- 
ram  se  in  hoc  deputet  justos,  in  quo  nos  plene  ac 


perfecte  sine  omni  excusatione  reputamus  injustos. 
At  tu  fortassis,  qui  cella)  habitator  es,  ita  nobis  re- 
spondes  ad  haec  :  mullum  me  in  verbis  istis  sollici- 
tum  et  pavidum  reddidisti ,  multumque  turbasti, 
commovisti,  concussisti  :  nam  plene  mihi  ac  plane 
miseriam"meam  magnam,  qua  supra  modum  hac  in  ' 
parte  oneratus  ac  vastatus  sum  demonstrasti,  et  om- 
nem  mihi  penitus  excusationem  abstulisti.  Si  quidem 
omnia  ha3C  ita  in  me  sentio,  sicut  ea  te  dicere  au- 
dio.  Est  utique  quidquid  dicis  verum,  et  non  est  in 
his  verbis  tuis  aliquod  mendacium.  Omnia  enim 
quae  dicis,  sic  esse  ut  dicis,  certissimum  me  reddit 
non  solum  scientia,  sed  et  quotidiana,  imo  continua 
mea  experientia.  Sed  quid  mihi  prodest  quod  valida 
(sicul  ego  ipse  eo  plenius  scio,  quod  molestius  eam 
sentio)  me  dicis  aegritudine  vexari,  nisi  et  mihi 
ostendas  quomodo  possit  et  debeat  curari?  Dic 
proindc,  quaeso  te,  prout  libi  occurrit,  qualem  me 
in  oratione  exhibere  debeam,  ut  eam  offerre  Deo 
possim  acceptam.  Et  nos  tibi  sic  respoudemus  :  Hoc 
ille  tibi  in  corde  tuo  silenter  dicit,  absqne  cujus 
solius  munere,  oratio  tua  nec  illi  accepta,  nec  tibi 
valet  esse  fructuosa  :  cujus  plerumque  dixisse, 
fecisse  est.  Diceret  tibi  fortassis  et  per  nos;  licet 
loqui  de  hoc  sine  magna  nostra  confusione  et  ru- 
bore  non  possumus.  Nonne  confusio  debet  esse  no- 
bis  quod  alios  docemus,  nos  ipsos  autem  non  do- 
cemus  ?  quod  pulchnim  depingimu«  hominem,  ipsi 
pictores  fedi  ?  quod  alios  cibo  potuque  reficimus,  qui 
fame  ac  siti  perimus?  quod  alios  vestimentis  opti- 
mis  induimus,  et  ipsi  nudi  ambulamus  ?  Etin  tantum 
nudi,  quod  cunclis  apparct  confusio  nuditatis  no* 
strsB,  et  videtur  ab  omnibus  turpitudo  nostra.  Igitur 
ut  ad  tuam  aedificationem,  tu  qui  habitator  celis 
es,  intcndamus  his,  retulimus  (sicut  ipsc  scis)  longe 
supcrius,  et  adhuc  referimus  juxta  tropologicum 
sensum,  ad  hunc  tertium  fluvium  qui  egreditur  de 
loco  voluptatis,  puritatem  devota)  orationis.  Ejus 
vero  nomen  est,  ut  verax  dicit  historia,  Tigris.  Est 
ergo  Tigris  sagitta,  oratio  pura  el  devota  :  quae 
quidem  velox  est,  perforans.et  penetrans,  scindcns 
et  pertingens.  Certe  ad  instar  sagittse  velocissime 
vokntis,  et  ipsa  volat  usque  ad  ipsum  Deum.  Deni- 
que  oratio  justi  penetrat  nubes.  Quid  ei  obsistere 
potest  ?  universa  quae  visibiliter  apparent  quasi  dura 
et  clausa,  ipsa  perforat  et  penetrat,  a  puro  spiritu 
emissa,  et  ab  eo  non  amissa.  Sed  et  qusecunque 
quasi  obviantia  spiritualis  suse  puritatis  acumine 
scindit,  nec  unquam  resilit,  si  usque  ad  ipsum  qui 
super  omnia  est  pertingit.  Non  solum  autem,  sed 
et  omnia  quae  sunt  nobis  adversantia,  quae  sunt 
contraria,  quae  sunt  nociva,  ipsa  debellat,  exsupe- 
rat  et  annihilat.  Et  hoc  fortassis  est,  quod  d^  fluvio 
isto  dicitur  quia  vadit  contra  Assyrios.  Nam  per  po- 
pulum  Assyriorum  quidquid  spiriluali  nostrae  militat 
laesioni,  putamus  esse  accipiendum.  Contra  hoc  As- 
syrios  vadit  iste  fluvius  Tigris,  quia  omnibus  quae  no- 
cere  nobis  possunt  (nisi  forte  ut  prosint,  ct  ut  eorum 
obesse  nihil  aliud  quam  prodesse  sit)  similis  acutse 


867 


GUIGONIS  II  CARTHUSLE  MAJORIS  PRIORIS- 


868 


sa^ittae,  citissime  volantis,  puritas  resistit  et  contra-  A  ctuosae  existant,  alacres  eas  et  robustas  exhibeant 


dicit  (levolae  orationis.  Si  nos  fatigat  alicujus  vehe- 
mentia  lentationis,  si  nos  premit  (ut  nonnunquam 
assolet)  moles  ponderosa  alicujus  furentis  adversila- 
tis,  contra  hos  ct  universos  alios  qui  intra  hunc 
mundum  sunt  Assyrios,  vadil  fluvius  isle  Tigris; 
quia  valenter  obsistit  eis  dfevotoe  sinceritas  orationis ; 
cum  nos  plerumque  faligant,  nunquam  nos  exsupe- 
rent,  nec  aliquando  nos  opprimant,  etsi  multoties 
premant.  Num  menti  nostrae  excidit,  quia  venit  du- 
dum  Amalec  ut  pugnaret  contra  Israel  ?  Quod  nimi- 
rum  adhuc  hodie  fit,  cum  reproborum  populus  ter- 
rena  et  transiloria  per  affectum  et  desiderium  quasi 
lingens,  pravis  suis  tam  exemplis  quam  monitis,  ad 
peccati  delectationem  ac  perpetralionem,  mediante 


tam  imum  humililatis,  in  infirmo  eas  ne  saperbiant 
premens ;  quam  ardor  charitatis,  et  in  Deum  eas  et 
in  proximum  ne  frigescas  inflammans.  Nam  Aaron 
mons  fortitudinis  interpretatur.  Et  quidem  vene 
humililatis  virtus  et  sublimis  est,  et  foitis;  quia 
illam  quam  ex  toto  occupat  mentem,  et  excelsam 
redit  et  robustam.  Nam  qui  vere  humilis  est,  quo 
magis  in  suis  est  oculis  in  imo,  eo  magis  in  diyinis 
est  oculis  in  excelso,  et  quo  sibi  apparet  infirmior, 
eo  coram  Deo  existit  fortior  :  quia  nimiram  virtus 
in  se  habet  humilitatis  et  fortitudinem  humilem,  et 
humilitatem  forlem,  ul  neulra  alteri  prsejadicet; 
quatcnus  humilitatis  sanct»  virtus  et  in  imo  sit  in 
oculis  propriis,  et  in  excelso  in  oculis  divinis.  Porro 


ilUcilo  consensu  pertrahere  contendit.  Sed  ut  scia-  g  Hur  ignem    sonat,  et  charitatis  ardorem  desi(tnal. 


mus  quomodo  vadat  fluvius  Tigris  contra  Assyrios  ; 
percutit  eum  Josue  usque  ad  intemecionem,  cum  in 
monte  manus  leval  Moyses  {Exod.  xvii).  Nam  juxta 
bunc  secundum,  quem  modo  incedimus  sensum, 
unum  quid  innuit ;  et  Moyses  ut  expugnetur  Amalec, 
in  monte  manus  levans ;  et  fluvius  Tigris  contra 
Assyrios  vadens.  Et  quis  iste  Moyses?  Num  his  in- 
sistendum  est  vobis,  ut  tu,  qui  habitator  cellae  est 
aedificeris  ?  An  a  nobis  est  relrahendum,  ne  id  quod 
dicimus  putans  essc  nimium,  incurras  fastidium? 
Sed  quis  sapientium  dicil  csse  nimium,  quantum' 
cunque  fuerit  in  verbis  prolixum,  dummodo  pos- 
sint  singula  verba  spiritualem  in  audientibus  sanctae 
sedificationis  augere  profectum  ?  Quis  ergo  iste  est 
Moyscs,  nisi  tu  qui  verus  et  sincerus  cellae  inhabita- 


Itaque  hae  virtules  eximiae,  fortis  videlicet  celsitado, 
celsaque  fortitudo  humililalis,  et  inexstinguibilis 
ardor  charitatis,  ne  lassentur,  tuarum  devotionuin 
sustentent  manus  :  tibi  dicimus,  qui  habitator  cellc 
es,  qui  verus  ac  sincerus  juxta  hunc  sensum  Moyses 
es.  Et  haec  omnia  idcirco  diximus,  ut  quomodo 
moraliter  accipiendum  sit  ostendamus,  quod  fluvius 
terlius  qui  egreditur  de  loco  voluptatis  tper  quem 
devotam  esse  accipiendam  orationem  asserimos) 
adhuc  hodie  scd  spiritualiter  vadat  contra  Assyrios. 
Ecce  quanta  ac  qualia  contra  cuncta  adversa,  contra 
quaeque  nociva,  virtus  orationis,  cum  ci  intendimos 
eo  modo  quo  intendere  debemus,  solatia  nobis  et 
auxilia  impendit  :  ut  pateat  nobis,  quod  nequaquam 
otiose  Scriptura  dicit,  quia  Tigris  contra  Assyrios 


tor  es  ?  Nam  nomen  hoc  Moyses,  quod  more  mul-  ^  vadit.  El  quis  ille  est  modus  quo  et  intendere  debe- 


tonim  celebre  et  frequens  habetur,  ex  aqua  as- 
sumptus  interprelatur.  Et  nonne  tu  ex  aquis  es  as- 
sumptus,  qui  visitante  le  gralia  Dei,  a  fluxu  es  mun- 
danae  conversationis  ereptus,  et  ad  suavcm  ac  dul- 
ccm  cellae  quietem  translatus  ?  Sed  Moyses  dicitur 
manus  levare,  quia  tu  in  cella  sine  intermissione, 
juxta  admonitionem  apostolicam,  debes  orare  (/, 
Thess.  V,  17).  Et  ad  hocuteffugetur  Amalec,  manus 
levet  Moyses ;  quatenus  fluvius  Tigris  vadat  contra 
Assyrios.  Sed  oportet  ut  montcm  conscendat,  pona- 
tur  lapis  super  quem  sedeat,  et  uterquc  (tam  Aaron 
videlicet  quam  Hur)  manus  ejus  sustentet.  Quandiu 
levatae  fuerint,  superabit  Israel  et  superabitur  Ama- 
lec ;  cum  autem  vel  ad  modicum  quasi  lassatas  de- 


mus  ?  Nam  quis  sit  ille,  quaeris,  qui  habitator  es 
cellae,  sciens  nimirum  tibi  esse  fructuosum  hoc 
scire,  fructuosius  autem  opere  et  veritate  per  expe- 
rientiam  exercere.  Hoc  autem  non  a  nobis,  sed  ab 
experto  quaerere  deberes,  id  enim  quid  sit,  sola 
experientia  capit.  Yerum  quia  inde  nos  aliquid  di- 
cere  compeliis,  loquemur  quod  Dominus  dederit 
nobis,  qui  nos  non  vis  philosophos  putari,  quod  for- 
tassis  fieret  si  taceremus.  Yidetur  nobis  quod  si 
fructuose  orare  desideras,  tria  quaedam  diligentis- 
sime  considerare  debea^.  Primum  quidem,  qualis 
ad  orationem  accedas.  Secundo  qualem  te  Deo  in  ea 
offeras.  Tertio  quoque  qualem  te  post  tempus  ora- 
tionis  cxhibeas.  Quam  mundus   videlicet  et  quietus 


posuerit  manus,  superabit  Amalec,  et  superabitur  D  ad  eam  venias,  quam  purus  et  integer  in  ea   per- 


Israel.  Sed  ne  hanc  ipsis  Israelitis  valde  periculo- 
sam  manus  ejus  lassitudinem  incurrant,  eas  Aaron 
et  Hur  sustentent.  Quid  sibi  volunt  haec  ?  Con- 
scendat  montem  Moyses,  ut  sanctae  conversatio- 
nis  apprehendas  sublimitatem,  tu  qui  cellae  inha- 
bitator  es.  Sed  et  super  lapidem  sedeas,  ut  in  firma 
cogitationum  mundarum  stabilitate,  et  stabili  earum 
firmitate  requiescas.  Ad  cxtremum  vero  ne  raanus 
tuae  Idssentur,  ct  lassatae  deponantur,  ab  Aaron  ct 
Hur  sustententur.  Nam  ne  cogitationes  tuae  (tibi  di- 
cimus,  qui  habitator  cellae  es)  in  oratione  tepe- 
scant,  ac  proinde  nec  Deo  acceptae,  nec   tibi  fru- 


sistas,  quam  gravis  quoque  ipsa  devote  celebrata 
et  finita ,  quamque  maturus  quandiu  potes  per- 
maneas ;  itaque  de  oratione  te  in  cella  tua  intro- 
mittens,  quo  sollicitius  haec  tria  exercueris ,  eo 
nimirum  oratio  tua  ct  acceptior  Deo,  et  fractuosior 
erit  tibi.  Si  his  modis  Patrem  in  illius  nomine  qoi 
et  vocabulo  dicitur  ct  re  esse  Jesus  petieris,  abs- 
que  dubio  quod  sic  petis  impetrabis,  sed  universis 
quaecunque  illa  sint  quae  tibi  adversari  moliuntur, 
efficaciter  et  valide  resistere,  ut  ea  devincas  et 
destruas,  potentcr  valebis,  quatenus  ipsa  te  tua  cer- 
tum  experientia  reddat;   qualiter  fluvius  iste  tertins 


S69 


LIBER  DE  EXERCITIO  CELLM. 


870 


qui  de  loco  egreditur  voluptatis,  qui  et  Tigris  voca-  A 
tur,  coDtra  Assyrios  vadat. 

CAPITULUM  XXXni. 

Qual^s  exhibere  debeamus  pnusquam  ad  orationem 
accedamus,  ut  cum  ad  eam  venerimus ,  sic  cam 
Deo  offeramuSf  ut  ipse  eam  et  sibi  acceptam,  et 
nobis  misericorditer  efficiat  fructuosam, 

Antequam  fluvium  illum  quartum  intremus,  quem 
de  loco  voluptatis  egredi  legimus,  cui  nomen  est 
Euphrates,  petis  tu  qui  habitator  cellae  es,  ut  de 
oratione  tecum  adhuc  aliquid  agamus,  quo  enim  ei 
frequentius  incumbis,  eo  nimirum  erudiri  qualiter 
eiintendere  debeas,  ardentius  concupiscis.  Annui- 
mus,  gerimus  tibi  morem,  et  pro  posse  ct  scire  no-  3 
stro  tuam  in  hoc  parati  sumus  implere  voluntatem. 
Diximus^  si  reminisceris,  circa  finem  iUius  quod 
istud  proxime  praecedit  capituii,  ut  oratio  tua,  et 
a  Deo  accepf a  haberi,  et  tibi  fnictuosa  possit  fieri, 
tria  qusedam  debere  a  te  diligentissime  considerari. 
Primum  quidem  est,  ut  attendas  sollicite,  qualis  ad 
eam  accedas.  Secundum  quoque  est,  qualem  te  Deo 
in  ea  offeras.  Tertium  vero,  qualem  te  post  finem 
orationis  exhibeas.  Ut  autem  primum  de  primo  in 
hoc  capitulo  agamus  (non  enim  dc  tribus  his  simul 
sufficienter  tractare  in  hoc  capitulo  valemus)  ut,  in- 
quam,  primum  in  capitulo  hoc  de  primo  agamus, 
instanter  te,  qui  habitator  cellae  es,  admonemus,  ob- 
nixe  exoramus,  opportune  quoque  tibi  et  importune 
in  Domino  pnecipimus  ut ,  cum  ad  adorandum  ^ 
Dominum  Deum  tuum  properas,  et  maxime  cum 
inmiolare  Patri  Filium,  ubi  specialiter  Deus  est  in 
eodem  Christo  mundum  reconcilians  sibi,  accedere 
eogitasy  dihgenter  in  memoria  habeas,  et  absque 
omni  dubio  scias,  cum  in  omni  loco  oculi  Domini 
speculentur  bonos  et  malos^  tunc  te  potissimum  in 
conspectu  Dei  et  sanctorum  angelorum,  qui  prsesen- 
tes  adsunt,  atque  omnium  sanctorum  apparere.  Et 
quod  orando  offers  Deo,  tam  illo  quam  illis  bcatis 
codestis  curiae  spiritibus,  sed  et  omnibus  sanctis 
(et  cum  in  cella  solus  non  solus,  et  cum  in  oratorio 
cum  aliis  oras)  praesentibus  te  offerre.  Et  si  hoc  ita 
est,  imo  quia  ita  est,  attende  diligentissime  qualiter 
accedas,  et  qualem  te  in  hoc  accessu  exhibere  de- 
beas.  Et  dicis  mihi  ?  Ad  te  attinet  me  docere,  qua- 
liter  mc  debeam  hora  illa  exhibere  ;  ad  me  autem,  D 
et  humiliter  audire^  et  pro  posse  ac  nosse  effectui 
devote  mancipare.  Et  ego,  ita  fiat,  ut  dicis  :  pre- 
corque  Deum  ut  sic  faciamus.  Itaque  ad  orationem 
accedens,  diligenter  stude,  et  totis  viribus  conare, 
ut  cor  mundum  per  omnia  afferas,  quatenus  et 
Deo  placentcm  et  tibi  salubrem  orationem  offcras. 
Quomodo,  ais,  fiet  istud  ?  Audi,  et  intellige,  et  au- 
diensalquc  intelligens,  etiam  opere  perfice.  Quid- 
quid  conscientiam  tuam  remordet,  imo  quidquid 
conscientiam  tuam  illicite  a  te  vel  per  cogitatio- 
nem,  aut  per  locutionem ,  seu  certe  per  operatio- 
nem,  aut  quocunque  modo  commissum  remordere 
valet,  pcenitentia  prius  plena  ;  confessione  pura^  et 


humili,  et  fideli ;  satisfactione  condigna,  cum  per- 
fecto,  per  graliam  Dei,  de  caetero  continendi  propo- 
sito  emendare,  et  a  te  abjicere  stude.  Idcirco  dico, 
quidquid  conscicntiam  tuam  remordere  valet,  quia 
sunt  quamplures  qui  nullum  fere  semper  in  cunctis 
excessibus  suis  morsum  conscientiae  suae  sustinent, 
cum  tamen  indesmenter  quod  illicitum  est  commit- 
tere  non  cessent.  Non  est  enim  timor  Dei  ante  ocu- 
los  eorum,  non  propris  salutis  desiderium.  Inde 
est,  quod  in  nullis  quse  committunt  illicitis,adsuam 
sciunt  conscientiam  redire  :  et  cuncta  quae  commit- 
tunt  mala  caeca  mente  pertranseuntes,  nec  se  etiam 
in  aliquo  reos  aestiment,  cum  constet  quod  in  in- 
numeris  delinquant.  Cum  vero  plerumque  aliquid 
quasi  boni,  vel  tenuiter,  et  superficietenus  viden- 
tur  utcunque  agere,  hoc  etiam  apud  se  introrsum 
indesinenter,  non  in  Domino  sed  in  se  glorianteSy 
revolvere,  et  exlcrius  ore  laudem  quaerentes  huma- 
nam,  non  cessant  arroganter  referre.  Non  sic  tu,  qui 
habitator  cellae  es,  non  sic,  sed  in  omnibus  quae  vel 
mente  revolvis  vel  ore  dicis,  vel  opere  committis, 
ad  conscientiae  tuae  semper  et  ubique  testimonium 
revertere,  et  ipsam  in  plena  veritatis  luce  pervidens, 
quod  ipsa  veraciter  de  singulis  tuis  etrevolutionibus 
inlemis,  et  moribus  extemis  judicaverit ;  hoc  tu  tam 
in  iis  quae  ipsa  reprobat  arguendis,  culpandis,  cor- 
rigendis,  quam  in  iis  quae  approbat,  acquircndis,  re- 
tinendis,  exerccndis,  adaugendis,  per  omnia  ratum 
habet.  Itaque  in  baltco  cordis  tui,  acutum  semper 
gerens  propriae  accusationis  paxillum,  sede  te  hu- 
miliando,  fode  te  corrigendo,  ut  sic  quod  a  te  foede 
ac  fetide  non  tam  per  naturam  egestum,  quam  per 
culpam  gestum  est,  cooperias  poenitendo,  sciens  et 
beatos  essc  quomm  tecta  sunt  peccata,  et  quia  in 
sanctis  animalibus,  sicut  duae  pennae  singulomm 
jungebantur,  sic  nihilominus  et  duae  tegebant  cor- 
pora  eomm.  Quid  autem  sibi  velint  hsec,  beatus 
Gregorius  te  doceat,  magis  autem  propria  te  expe- 
rientia  certum  reddat.  Sed  et  si  aUqua  quasi  bona 
videris  in  te,  in  primis  certissime  scias  ipsa  non 
esse  a  tc,  deinde  non  ignores  quia  ipsam  quoque 
Jemsalem  justus  ille,  et  districtus  judex  scratabitur 
in  lucernis  :  et  cum  acceperit  tempus,  ipse  etiam 
justitias  judicabit.  Quia  nimirum  sicut  si  venerit  ad 
te,  non  videbis  cum,  sic  quoque  etsi  abierit,  non 
intelliges,  ut  si  quando  ridet  ad  te,  non  credas  ei. 
Sicquc  bonum  tibi,  quatenus  experimento  discas, 
bonomm  esse,  ibi  culpam  aestimare,  ubi  culpa  non 
est.  Itaque  illa  mortiferae  excusationis  protoplasto- 
mm  a  te  funditus  projice  perizomata,  quibus  innu- 
meri  hodie  sua  ad  magnam  insipientiam  sibi  tegunt 
verenda.  Sicque  scias,  nihil  aliud  csse  culpam  excu- 
sarc,  quam  et  simplicem  geminare,  et  exiguam 
adaugcre.  Magis  aulem  in  ipsis  internis  tuis  quod- 
dam  rigidum  capitulum  ratio  quidem  teneat ;  con- 
seientia  vero  parcere ,  silere  ac  celare  nescia, 
proclamationes  faciat.  Ipsa  nihilominus  mens  ab 
omni  excusationis ,  defensionis,  contradictionis, 
tergiversationis  penitus  macula  obmutescat ;  abjectia 
potuis  pravae  (quibua  tegebatur  huc  usque)  tacitur- 


871 


GUIGONIS  II  CARTflUSLE  MAJORIS  PRIORIS. 


m 


nilatis  vestibus ;   per  puram    confessionem,  nudam  A  damnabile  malum,  a  nobis  orationis  tempore  depel- 


se  et  despoliatam  faciat  :  et  in  pncseutia  rationis 
huic  capitulo  pnesidentis,  profunde,  se  humilians, 
rigidam  prout  ipsa  judicaverit,  cum  firmo  de  caete- 
ro  emendandi  proposilo,  condignffi  satisfactionis 
disciplinam  subire  parata  et  prompta  existat.  Cum 
autem  hasc  omnia  hoc  modo,  tu  qui  habitator  cellse 
es,  penes  te  debcas  habere ;  sed  tunc  quam  maxime 
ea  te  decet  exercere,  cum  ad  orationem  proponis 
accederc  ;  quia  et  dc  se  dicit  Psalmista,  quod  ini- 
quitatem  si  aspcxit  in  cordc  suo,  non  exaudiet  Do- 
minus ;  sic  adjungit :  Propterea  exaudivit  Deus^  et 
attendit  voci  deprecationis  meas  (PsaL  lxv,  16). 
Subaudis  :  quia  non  aspexi  ego,  exaudivit,  attcndit 
Deus.  Si  vero  tu  quae  dicta  sunt,   et  co  modo   quo 


lendum,  geminum  se  habet  Domini  praeceptum.  Hoe 
autem  unum  est :  Cum  stabitis  ad  orandufn^  dimit- 
tite  si  quid  habetis  adversus  aliguem  (Marc.  xi,25); 
aliud  vero  est  :  Si  offers  munus  tuum  ad  aliare^  et 
caetera  quse  sequuntur.  Sed  de  eo  quod  primo  looo 
posuimus,  prius  agamus,  antequam  ad  aliud  acce- 
damus.  Cum  stabitis,  ait  Dominus,  ad  orandumt  di- 
mittite  si  quid  habetis  adversus  aliguem.  Et  item :  Si 
dimiseritis  hominibus  peccata  eorum^  dimittet  et 
vobis  Pater  vester  caslesHs  peccata  vestra;  ti  autem 
non  dimiseritis  hominibus,  nec  Pater  vester  dimittet 
peccata  vestra  (Matth.  vi,  14, 15).  Ecce  audisti^Ui  qoi 
habitator  ccllae  es,  et  quid  nos  Dominus  exhortelar, 
et  quid  nobis   comminetur.    Exhortatur    siqoidem, 


dicla  sunt,  exercueris,   cum  gaudio   confide  exau-  -r^  ut  cum  accedimus  ad   orandum,  dimittamus  ;  com- 


diendam  csse  orationem  tuam  a  Deo  ;  quia  jam  ini- 
quitatem  non  aspicis  in  corde  tuo.  Si  enim  aliqua 
in  eo  aliquando  fuit,  jam  ante  deleta  est. 

CAPITULUM  XXXIV. 

De  eo  quod  cum  ad  orationemaccedimuSj  et  illis  qui 
in  nos  deliquerunt  ex  puro  corde  dimittere,  et  « 
sunt  qui  habent  ali(juid  advcrsum  nos,  plene  eis 
ac  perfecte  reconcili-ri  debemus. 

Inter  haic,  tu  qui  habitator  celiae  es,  apostolicum 
illud  habe  diligenter  in  memoria  praeceptum  et  qui- 
dem  saluberrimum,  de  quo  in  Epistola  sua  dilectum 
et  electum  alioquens  discipulum  :  Levantes,  inquit, 
puras  manus,sine  ira  et  disceptatione  (I  Tim.  ii,  9). 
Quam  putamus  esse  distantiam  inter  disceptalioncm 
et  iram  ?  Yidetur  utiquc  nobis  quod  qui  adversus 
aliquem  nimis  injuste  et  indiscrete,  nimis  acriter 
et  crudeliter  movetur  ;  hic  certe  in  ira  cst.  Qui  vero 
illum,  adversus  quem  commotus  c^t,  ctiam  corpore 
absentem  sibi  in  mente  rcpra^scntat,  cumquc  in 
inlerno  cordis  susurro,  siienti  quodam  clamore, 
seu  (si  ita  congruentius  dicitur)  clanioso  quodam 
silentio,  cum  tumulluosa  turbatione,  et  turbato  tu- 
multu  alloquens  ;  allegationes  mullimodas,  et  omnes 
(ut  sibi  videtur)  ralionabiles,  sed  veraciter  omni  ra- 
tione  carcntes  emittit  :  responsiones  suscipit,  ipso 
solo  et  non  alio  cum  co  existente.  In  his  et  qui  op- 
ponit,  et  qui  reponit,  iste  nimirum  in  disceptatione 
est.  Si  quidcm  disceptat  et  disputat,  et  cum  altcro 


minatur  vero  quod  si  nos  non  diroittimuSy  nec  dimit- 
tetur  nobis.  Exhortatio,  fateor,  valde  salubris,  com- 
minatio  vero  valde  terribilis.  Si  dimittimus,  et  di- 
mittetur  nobis  :  si  non  dimittimus,  nec  nobis  dimifr- 
tetur.  Ecce  quia  in  nostra  voluntate  positum  est, 
utrum  nos  foveat  gratia,  an  feriat  ira.  Itaque  acce- 
dcns  ad  orationem,  tu  qui  habitator  cellae  es,  di- 
mittc  ut  dimittatur  tibi  ;  sed  eo  modo  dimitte,  qoo 
tibi  cupis  dimitti.,  Dicis  fortassis  tu  :  Quid  est  di- 
mittere  ?  et  sic  nos  respondemus  tibi  :  hoc  est  di- 
miltere,  de  mente  emittere,  ut  nihil  eorum  in  men- 
te  penes  te  et  intra  te  retineas,  quae  tibi  a  quoquam 
perperam  dicta  vei  facta  sunt.  Si  enim  aliquid  eo- 
rum  quae  tibi  vel  durius  ab  aliquo  dicta,  vel  durias 


0 


acta  sunt,  commotus  ct  dolens,  tristis  et  conquerens» 


iratus  et  amarus,  disceptans,  et  disputans  intra  te  re- 
volvis,  et  aptum  reddendi  talionem  et  vicem  tempns 
exquiris  ;  et  si  quid  ei  contigerit  adversi,  ab  alio 
quidem,  non  per  te  illatum,  tu  quoque  inde  laetaris, 
audentcr  dicimus  quia  non  dimittis.  Nec  fmctnose 
quandiu  sic  intra  te  actitari  sentis,  ad  orandum  ae- 
cedere  potes.  De  mente  namquc  tua  id  quod  actom 
vel  dictum  est  tibi,  necdum  emisisti,  sed  adhae 
mortifero  veneno  plenam  habes,  quo  eam  tu  ipse 
implesti.  Quod  si  hoc  facere  vel  non  audes  vel  eru- 
bescis,  seu  certc  non  potes,  sed  eum  tamen  adver- 
sus  quem  commotus  es,  saucio  et  torvo  oculo,  de- 
missis  supcrciliis  aspicis,  eique  vultus  tui  serenita- 
tem  tollis,  et  vel  cum  eo  loqui  non  dignaris,  vel  (si 
fortc  loqueris)  verba  in  eum  amara  hac  dc  causa 


nullo  amara  vocc  litigans,  se  scmper  excusans,  ctD  jacularis,  et  dulcis  ei,  sicut  debes  esse  fratri  tuoin 


illum  adversus  qucm  commotus  est,  acriter  accu- 
sans ;  siicnter  (utpote  a  nullo  nisi  a  se  solo  auditus) 
et  amare  clamat.  Sed  absque  utroque  hoc  malo  no- 
strae  in  nostra  oralione  manus  levands  sunt ;  ut 
moveri  adversus  aliquem  cessantes,  nec  alium  ali- 
quem  in  cordc  noslro,  clamose  tacili,  ct  tacitc  cla- 
mosi,  nos  excusantes  accusemus ;  nec  alium  accu- 
santcs,  nos  excusemus,  ipsi  in  his  et  nullus  alius 
existentes,  quiet  nos  alium  accusando  excusamus, 
et  nos  excusando  alium  accusamus.  Sine  utroque 
hoc  horribiii  malo  (tibi  dico,  qui  habitator  ccllae  es) 
levare  debes  manus  in  oratione ;  ut  et  Deo  accepta, 
et  tibi  possit  esse  frnctuosa.  Et  ad  hoc  utrumque 


mente  non  existis,  scito  pro  certo  quia  necdum  di- 
miltis,  et  quod  adhuc  ad  orationem  accedere  ido- 
neus  non  sis.  Ad  hanc  fortassis  tu  hoc  modo  :  Duros 
est  hic  sermo  tuus  ;  quis  te  potest  audire  ?  Quando 
ergo  dimitto,  si  tandiu  non  dimitto,  quandiu  sic  in- 
tra  me  agi  sentio  ?  Et  nos  tibi  hoc  modo  :  Scito 
nihil  placere  Deo  impurum  qui  summa  puritas  est, 
nihil  simulatum  qui  vera  sequitas  est.  Si  patienter 
nos  audis,  dicemus  tibi  quando  dimittis.  Ecce,  ad- 
vertc  :  si  quod  libi  dictum  vel  actum  est,  ita  ex  toto 
dc  mente  emittis,  quod  illud  funditus  oblivisceris  : 
et  illum  qui  tibi  contrarii  aliquid  vel  verbo  vel  facto 
intulit,   absque  onmi  eonun  recordatione   sereno 


873 


LIBER  DE  EXERCmO  CELLiE. 


874 


oculo  aspicis,  et  eum  perfecta  illum  mentis  benevo-  A 
lentia  et  dulcedine  alloqueris,  nuUamque  corumquae 
tibi  iliala  sunt  amaram  vel  in  prsesentia  ejus,  vel  in 
absentia,  illi  qui  tibi  intulit,  aut  loquendo,  seu  alio 
quocunque  modo  mentionem  facis,  videtur  nobis 
quod  tunc  dimisisti.  Nam  tunc  dimittis  non  verbo 
et  lingua,  sed  opere  et  veritate,  implens  illud  quod 
Dominus  dicit  :  Si  non  remisentis  unusguisque  fra- 
tri  tuo  de  cordibus  vestris  {Matth.  xviii,  35).  Scias 
absque  omni  dubio  quia  omne  quod  sincerum  non 
est,  sic  Deo  non  potest  placere,  sicut  nec  eum  po- 
test  latere.  Si  quidem  plena  talis  obliviO;  ipsa  est 
plena  remissio.  Nam  in  Lege  scriptum  est  :  Nec  me- 
moreris  injurix  civium  tuorum  (Levit,  xix,  18).  Sed 
el  mortuo  et  sepulto  patre  eorum  Jacob  fratres  Jo- 
seph  mandaverunt  ei :  Pater  tuus  prcecepit  nobis  an-  -n 
teguam  moreretur,  ut  hasc  tibi  verbis  illius  dicere- 
mus  :  Obsecro  ut  obliviscaris  sceleris  fratrum 
tuorum,  et  peccati,  atque  malitice  quam  exercue- 
Tunt  in  te  (Gen.  L/i7).  Ut  autem  sciamus  quia  talis 
oblivio  dimissio  sit,  addiderunt  :  Nos  quoque  oramus 
ut  famuloDei  patrituo  dimittas  iniquitatem  hanc. 
Ecce,  quia  quod  priusvocabantoblivionem,  jam  vo- 
cant  dimissionem.  Quod  si  forte  reminisceris,  sed 
nullo  prorsus  dolore  tangeris,  dicimus  tibi  quia  di- 
mittis.  Nam  plerumque  tristium  laeti  reminiscimur, 
et  jam  perfecte  sani,  segros  nos  aliquando  fuisse 
absque  dolore  aliquo  recordamur  :  et  in  mente,  sine 
omni  quoque  caligine  iliius  priores  quae  jam  quan- 
tum  ad  se  transierunt,  tcnebras  intuemur.  Ut  autem 
finem  jam  imponamus  his,  tunc  nobis  videtur  quod 
dimittis,  quando  reminiscens  talia  te  pcrtulisse,  gau-  ^ 
des  et  laetaris ;  illum  in  hoc  imitans,  qui  se  dicit  li- 
bentcr  gloriari  in  infirmitatibus  suis  ut  inhabitet  in 
eo  virtus  Christi  :  qui  etiam  adjungit :  Propter  quod 
placeomihi  in  in/it*mitatibus  meisy  in  contumeliiSf 
in  necessitatibuSf  in  persecutionibus,  in  angustiis^ 
pro  Christo  {U  Cor.  xii,  10).  Si  autem  tantae  perfec- 
tionis  nondum  es,  ut  gaudere  et  laetari  possis,  cum 
talium  recordaris,  sed  ea  tamen  in  hac  recordatione 
tua  sine  aliqua  intra  te  commolione  revolvis  :  et  ea 
pro  nihilo  penitus  habenSr  eum  qui  tibi  adversi  ali- 
quid  intulit  non  minus  diligis  quam  ante  dilexisti, 
vel  diligeres  si  nunquam  intulisset,  certe  dimisisti. 
Igitur  tunc  fructuose  acccdis  ad  orandum,  cum  sic 
remittens,  Dominicum  adimples  praeceptum.  Sed 
sicut  non  vis  adversus  alium  habere  quidquam,  sicD 
quoque  necesse  est  ut  non  permittas  aliquid  habere 
adversus  te,  quantum  6eri  potest,  et  quantum  in  te 
est,  quemquam  :  ut  etiam  illud  Domini  impleas  praor 
ceptum,  quod  superius  secundo  loco  posuimus,  quod 
et  tale  cst :  Si  offers  munus  tuum  ad  altare,  et  ibi 
recordatus  fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid 
adversus  te,  relinque  ibi  munus  tuumante  altare, 
et  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo,  et  tunc  ve- 
niens  offeres  munus  tuum  (Matth.  v.  23,  24). 
Ecce  quia,  ut  beatus  Gregorius  dicit  {Hom.  8  in 
Ezech.)  :  «  Munus  non  accipitur,  nisi  prius  ab  animo 
discordia  pellatur.  »  Ubi  nimirum  tibi  intelligen- 


dum  est,  quia  non  minus  debes  discordiam  pellere 
ab  animo  fratris  tui,   qui  adversus  te  habet  quem 
laesisti,  quam  eam  depellis  a  tuo,  qui  eum  laesisti, 
Relinque^  ait,  et  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo. 
Quid  est  munus  relinquere,  et  ut  te  fratri  tuo  recon- 
cilies  ire,  nisi  humiliter  interim  ab  oralione  cessare, 
quousque  fratri  tuo  fueris  reconciliatus  ?  Et  si  ita  est, 
cur  interim  est  ab  oratione  cessandum,  nisi  quia  nec 
Deo  acceptam,  nec  tibi  fructuosam  olTerre  oratio- 
nem  poteris,'nisi  prius  fratri  tuo  reconciliatus  fue- 
ris  1  Et  quidem  hoc  facere  potes  et  debes,  si  prae- 
sens  fuerit  frater  tuus,  quem  recordaris  quia  habet 
aliquid  adversus  te.  Si  autem  tam  longe  a  te  absens 
in  hac  tua  recordatione   fuerit,   ut  stalim  ad  eum 
gressu  corporali  pertingere  non  possis,  fac  in  corde 
tuo,  coram  eo   qui  ejusdem  cordis  inspector  est, 
fratri  tuo  (iicet  longe  sit  absens)  quod  ei  opere  fa- 
cere  deberes,  si  adesset  praesens.  Et  hoc  interim  fa- 
cias ,  quousque  fratrem   tuum  habere   prsesentem 
queas,  ut  ei  facias  tunc  prsesenti  in  aperto,  quod  nunc 
ei  coram  Deo  facias  absenti  in  occulto.  Etquomodo, 
ais,  fiet  istud  ?  Ecce,  adverte  quo  modo  fiet :  Munus 
tuum,  hoc  est,  orationis  tuae  devotionem  offerreDeo 
proponens,  et  hora  illa,  quia  frater  tuus  habet  aii- 
quid  adversus  te,  reminiscens,  orationem  tuam  in- 
terim  ofiferre  dififeras,  quousque  quod  dicimus  modo 
tibi  facias.  Vade  in  ipso  corde  tuo  ad  fratrem  tuum, 
licet  ionge  a  te  corporaliter  positum,  et  in  humili- 
tate  profunda,  in  poenitentia  vera,  te  ei  in  mente, 
teste  Deo  qui  prsesens  est,  prosterne,  et  ad  pedes 
ejus  humiliter  jacens,  et  te  acriter  reprehendens , 
veniam  ab  eo  cum  omni  instantia  pete,  emendatio- 
nem  ei  de  caetero  promitte,  et  sic  fratri  tuo  recon- 
ciliatus,  ad  ofiferendum  munus  tuum  accedas.  Hoc 
videtur  innuere  verbumistud,  quod  est  tunc.  Nam 
quid  est  dicere,  tunc  offeres,  nisi  priusquam  fu>c 
faciasy  offerre  non  debes ;  quia  munus  oblatum  nec 
Deo  placeret,  nec  tibi  prodesset,   si  aliter  faceres. 
Sed  est  in  hoc  Domini  praecepto  magna  habenda  dis- 
cretio,  est  etaliquain  eo  intelligenda  exceptio.  Non 
enim  compelli  debemus  ut  hoc  faciamus,  quoties- 
cunque  recordamur  quod  frater  noster   quocunque 
modo  putat  se  habere  aliquid  advcrsus  nos.  Si  (ver- 
bi  causa)  fratrem  tuum  pro  salulc  aniraae  suae,  tem- 
pore  et  loco  corripis.  Si  proclamationem  super  eum 
juslam  charitative  in  capitulo  facis,  et  eo  per  omnia 
modo  quo  secundum  ordinem  facere  debes ;  et  ob 
hoc  turbatus  et  commotus,  putat  se  aliquid  adversus 
te  habere ;  non  nobis  videtur  quod  tenearis  ire  ad 
reconciliandum.  Nihil  cnim,  quantum  in  te  est,  mali 
in  illum  commisisti,  imo  bonum  ei  magnum   facere 
voluisti.  Verura  ipse  magnum  tuum  bonum,  animo- 
sitate  et  impatienlia  su:i  vcrtit  sibi  in  maguum  ma- 
lum,  magisque  intirrai  est  quam  medici  culpa  quod 
ipse  infirmus  aegrotat,  etiam  de  medicina.  Hinc  bea- 
tus  Augustinus  sic  in  Regula  cleiicorum  (cap.  8) 
scribit  de  hoc.  «  Nec  vos,  inquit,  judicctis  esse  ma- 
levolos  quando  hoc  indicatis.  Magis  quippe,  inno- 
centes  non  estis,  si  fratres  vestros  quos  indicando 


Patrol.  CLin. 


28 


875 


GUIGONIS  II  GARTHUSUS  MAJORIS  PRIORIS. 


876 


corrigere   potestis,  tacendo  perire    permittitis.   Si  A  revolvere  debeas,  pro  scire  et  posse  nostro  instnii- 


enim,  frater  tuus  vulnus  habcret  in  corpore  quod 
vellet  occultariy  dum  limeret  secari,  nonne  crudeli- 
ter  a  te  silerclur,  et  misericorditer  indicaretur  ? 
Quanto  ergo  potius  debes  manifestare,  ne  deterius 
putrescat  in  corde  ?  »  Ecce,  quia  crudeles  sunt,  qui 
spiritualia  fratrum  suorum  vulnera  celant ;  et  mise- 
ricordes  sunt,  qui  ea  ut  sanentur  indicant.  Item  si 
prsDlatus  aliquis  subjectorum  suorum  aliquem  pro 
culpa  sua  (quia  et  hoc  tenetur  ex  officio  suscepto 
facere)  pie  ac  paterne  ut  emendetur  corripuerit, 
num  putas  tu  eundum  ei  ut  reconciliet  se  fratri  suo, 
si  frater  ille  injuste  commotus,  pulat  se  propter  hoc 
aliquid  habere  adversus  eum  ?  Non  puto,  ais,  nisi 
modum  in  correptione  sua  cxcesserit.  Nos  autem  di- 


mus.  Hoc  autem  indubitanter  scire  debes  (quod  et 
ipse,  ni  fallimur,  frequenter  expertus  es)  quia  ia 
nullo  spirituali  exercitio  laborem  certe  majorem,  et 
luctam  graviorem  scntimus,  quam  cum  in  oratione 
persistimus,  si  eam  tamen  talem  habere,  qualis  ipsa 
nobis  est  necessaria  studemus.  Nam  supra  modom 
tunc  potissimum  fatigat  vexatque  nos,  et  magna  in- 
stabilitas  cordis  nostri,  et  malitia  hostis  antiqm. 
Scicns  autem  versipellis  et  malitiosus  ille,  qui  mille 
habet  aiies  nocendi,  per  devotam  quam  maxime 
orationem,  suas  et  occultas  fraudes  detegi,  et  aper- 
tas  vires  debellari ;  quatenus  fructum  ejus  funditns 
evacuet,  modestiorem  se  nobis,  cogitationes  tmie 
cordi  nostro  immitendo  illicitas,  efficere  solet.  Sed 


cimus,  quia  ncc  tunc.  Contingit  namque  multoties,  -d  et  ipsa  instabilitas,  et  evagatio  mentis  nostra 

T*  !*•  l*!***  *•■•  •  •         ^^  ••  ••  y«^  • 


quodipse  quo  ardentius  diligit,  eo  et  citius  incorri- 
piendo  modum  excedit.  Nam  quia  mens  prxsiden- 
tis,  prout  debet  et  quantum  debet  amat,  suam  ple- 
rumque  correptionem  plusquam  debet  cxaggerat  : 
nec  de  aliqua  se  debet  hic  reconciliatione  intromit- 
tere,  quia  hoc  ipsi  discipulo  magisobesse  posset 
quam  prodesse.  Undc  et  sic  bcatus  Augustinus  in 
prsefata  regula  (cap.  54.)  scribit  de  hoc,  loquens 
ipsis  pra^latis  :  c  Quandoautemnecessitasdisciplinae 
in  moribus  coercendis  dicere  vos  dura  verba  com- 
pellit,  si  ctiam  vos  modum  excessisse  sentitis,  non 
a  vobis  exigitur  ut  a  vobis  subdilis  veniam  postule- 
tis  ;  ne  apud  cos,  quos  oportet  csse  subjectos,  dum 
nimium  servatur  humilitas,  regendi  frangatur  au- 

ctoritas.  Sed  tamen  petcnda  est  vcnia  ab  omnium  ,  , 

Domino,  qui  novit  etiam  eos  quos  plus  justo  forte     totis  viribus  ut  haec  quatuor  orationis  tempore  in 


ma- 
gis  in  oratione  (ut  longe  superius  cum  magno  ge- 
mitu  conquesti  sumus)  quam  in  aliquo  aHo  exercitio 
non  devastat :  in  tantum  ut  tunc  animo  nostro  eo- 
gitationum  otiosarum,  immundarum  et  nocivaram 
multitudo,  etiam  nobis  nolentibus  et  tota  virtate 
contradicentibus,  ex  abrupto  et  antequam  praevidere 
possimus,  se  ingerat ;  a  quibus  alienus  et  quietus 
aliis  quoque  temporibus  erat.  Unde  necessarium  no- 
bis  admodum  esse  sciamus,  ut  cum  isia  intra  nos 
scntimus,  ipsum  miserum  cor  nostrum  toto  conatu 
stabiliamus  ;  et  ingerentibus  se  cogitationibus  vagis 
et  stultis  inhserere  illud,  pro  posse  non  permittamas. 
Si  autem  tu,  qui  habitator  cells  es,  scire  desideras 
quomodo  pure   orare  valeas,  imo  quia  (sicut  ipsi 
ccrlissime  scimus)  et  ardenter  desideras,   conare 


corripitis,  quanta  bcncvolentia  diligatis.  Non  enim 
carnalis,  sed  spiritualis  inter  vos  debet  essc  dilec- 
tio.  »  Ccrte  side  manubrio  in  cacsione  lignorum, 
fernun  exsilicns,  amicum  pcrcusscrit  et  occiderit, 
amicus  ille,  et  tamen  occisor  amici,  vivere  poterit, 
si  ad  unam  trium  urbium  fugcrit  {Deut,  xix).  Ita 
dicimus,  si  simpUciter  ad  silvam  abierit.  Et  haec  ideo 
diximus,  ut  sciamus  quales  ad  orationem  accedere 
debeamus. 

CAPITULUM    XXXV. 

De  qnatuor  cogilationum  aeneribtis  quce  nobis  ne- 
cessarium  est  in  menle  naberef  si  pure  et  devote 
atque  fructuose  Dominum  volumus  orare. 

Eccc,  ex  parte  aliqua  (ut  arbitramur)  habes,  tu 
qui  habilor   cellae  es,  qualem  te  debeas  per  gra- 
tiam  Dei  praeparare,  cum  ad  orandum  Deum  tuum 
proponis  accedere  (cap.  35J.   Quidquid  de  oratione 
diximus,  et  adhuc  fortasse  dicemus,  ad  iUum  flu- 
vium  terlium  refcrimus,  qui  et  de  loco  voluptatis 
egreditur,  et  Tigris  vocatur;  de  quo  etlcgiraus  quia 
vadit  conlra  Assyrios.  Diu  in  eo  morati  sumus  quia 
ob  magnam  nimirum  ejus  tam  profunditatem  quam 
latitudincm,    cito   cum   pcrlransire   non  potuimus. 
Nunc  autem  tu  quaeris,  ut  te  quod  supcrius  secundo 
loco  posuimus,  qualiter  videlicet  in  ipsa  oratione 
persistere,   et  quid  intra  te  hora  illa  in  cogitatione 


cogitatione  tua  revolvas  et  illum  videlicet  quem  oras, 
et  illum  per  quem  oras,  et  illud  quod  oras,  et  te  ip- 
sum  qui  oras.  Oportet  ut  cor  tuum  valde  latum  sit, 
quatenus  hsec  in  se  quatuor  simul  comprehendere 
possit.  0  quam  laetus  erat  beati  Benedicti  animui, 
cui  oranti  et  videnti  ad  coelum  ferri  animam  san- 
ctam  visum  est  quasi  totus  esset  sub  uno  solis  ra- 
dio  mundus  collectus  :  ut  evidenter  agnosceret  quia 
illi  a  quo  universitatis  videtur  creator,  angusta  est 
omnis  creatura.  Itaque  tu  quando  oras,  iHum  prm 
oculis  cordis  tui  habeas,  quem  oras.  Etquis  iUe  nisi 
ipse  Deus  ?  Quid,  ais  cogitabo  cum  Deum  meum 
cogitabo?  Nos  autem  respondemus  tibi,  quia  hoc  te 
magis  docebit  magistra  quae  docet  de  omnibus  un- 
D  ctio,  quam  aliqua  humana  eruditio.  Ipsa  te  docebit 
unctio  cogitare  Deum  tuum  quandam  sempitemita- 
tem,  quianec  initium  nec  finis;  quandam  inomensi- 
tatem,  quia  nuUus  locus  ;  quamdam  incommutabi- 
litatem,  quia  nuUum  tempus ;  quamdam  omnipoten- 
tiam,  quamdam  charitatem,  pacem  quse  exsuperat 
omnem  sensum,   ubique  essentialiter  prssentem, 
quem  et  desiderando  amamus,  et  amando  desidera- 
mus,  complcctcntes  eum  quasi   quibusdam    tiln^> 
sinceri  amoris,    de   quo  scimus  quod  magnitudi- 
nis   cjus  non   est  fmis.  Hunc  cogitet   in  oratione 
mcns  tua,   dilata  in  amore  illius;  ut  pure   oret, 
eumque  sibi  soli  solumrepra^sentet.  lllumcoram  te, 
et  te  coram  iUo  statue ;  et  prae  magno  amore,  quo 


8T7 


LEBER  DE  EXERGITIO  CELLiE. 


878 


eum  super    omnia  diligis,  in  dulcedine  ineffabili  A  ut  fieret  audor  ejus  sicut  guttae  sanguims  decurrentis 


quam  tibi  ab  eo  infusam  sentis,  in  IsBto  ac  laetificante 
quodam  jubilo,  te  tibi  furare,  te  ipso  privatus,  iili 
inhaere,  in  ipso  agglutinatus.  Qualiter  vero  cum  pure 
oras,  ille  se  tibi  manifestet  quem  oras,  non  a  nobis 
requiras,  quia  nos  in  his  penitus  ignorantes  sumus. 
£t  ideo  ignorantes,  quia  vei  id  rarissime,  vel  nun- 
quam  sumus  experti.  Hoc  autem  scimus,  quia  cum 
mens  sancta  et  sincera,  mens  munda,  et  defecata,  et 
pura,  in  pleoo  ac  perfecto  amore  et  desiderio  orat, 
tunc  eidem  menti  quam  maxime  interna  sua  et  oc- 
culta,  suavia  et  dulcia,  per  secretam  suam  infusio- 
nem  manifestat.  Secundo  loco  posuimus^  ut  illum 
attentissime  consideremus  per  quem  oramus.  Quis 
iste  est,  nisi  mediator  Dei  et  hominum,  Deus  et  ho- 


in  terram.  Appareat  tibi  et  quam  maxime,  quidquid 
pro  te  durum,  et  dirum,  et  ignominiosum,  et  cru- 
dele  pertulit  ;  quod  venditus  est ,  quod  traditus, 
captus,  ligatus,  adductus,  interrogatus,  judicalus, 
damnaluS;  sputis  illitus,  velatus,  colaphizatus,  ala- 
pas  passus,  ilagellatus,  chlamyde  coccinea  indutus, 
in  derisu  adoratus,  in  veste  alba  illusus,  arundinem 
in  dextera  tenens,  crucem  suam  bajulans,  cum  ini- 
quis  reputatus.  Felle  mistum  acetum  ei  oblatum ; 
piissimi  sanguinis  non  guttam,  sed  undam  pcr  quin- 
que  vulnera  sacratissimi  sui  corporis  fundens  :  pro 
transgressoribus  orans,  dilectam  illam  animam  in 
manu  Patris  commendans,  caput  inclinans,  spiritum 
emittens.  Appareat  tibi   sepultus,  resuscitatus,   in 


mo  Ghristus  Jesus  ?  qui  est  in  eo,  quod  homo  est,  -d  multis  argumentis  pcr  dies  quadraginta  discipulis 


una  nobiscum,  et  longe  meliore  modo  quam  nos, 
pro  nobis  Patri  supplicans  :  et  in  eo  quod  est  Deus, 
nobis  est  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  cum  quibus 
unus  idemque  est  Deus,  propitians.  Ipse  si  quidem 
est  advocatus  noster  apud  Patrem  justus,  et  ipse 
non  solum  divinus  propitiator,  sed  et  propitiatio  pro 
peccatis  nostris.  Ecce  altare  aureum,  humanitatis 
videlicet  in  Ghristo  natura,  in  qua  nihil  prorsus  est 
quod  non  sit  ab  omni  culpa  purum  et  alienum  ;  super 
quod  orationes  nostras  offerimus  Deo  Patri  :  ut  illi 
omnipotens  et  misericors  Pater  Deus,  non  immerito 
propitietur  naturae,  in  homine  etiam  puro,  quam  pro 
homine,  personali  intuetur  unione  copulatam  Filio 
suo  Deo.  Igitur  appareat  tibi,  tu  qui  habitator  cellae 
es,  cum  oras,-  internis  tuse  considerationis  oculis  Fi- 


apparens,  ubi  erat  prius  ascendens,  ad  Patris  dexte- 
ram  sedens ;  venturus  cum  potcstate  magna  et  ma- 
jestate  judicaturus,  qui  in  humilitate  venit  judican- 
dus ;  in  aetemum  in  electis  suis  regnaturus,  faciens 
illos  discumbere,  et  transiens,  eisque  ministrans. 
Ecce  per  quera,  Patrem  orare  debes,  tibi  dicimus, 
qui  habitator  ccllae  es.  Itaque  quibusdam  mcntis  tuae 
brachiis;  quando  oras,  amplectere  hunc  advocatura 
tuura,  et  talera  eura  cura  oras  praesenta  in  ipsa  men- 
tis  tuae  puritate,  vultui  Patris.  Talcra  illura  offerre 
ei  cum  exsultatione  et  fide  stude,  qualem  eum  tibi 
raodo  raonstraviraus.  Quid  ad  tuara  salutera  pcrti- 
nens,  in  hac  praesentalione  et  oblatione  a  pio  Patre 
obtinere  non  possis,  orans  et  petens  in  noraine  di- 
lecti  Filii  sui,  si  fides  in  te  non  fluctuat,  si  spes  non 


__,  ,_  ,       _    __  -__    —  __  ,  _  ,  — ^ ^_ 

lius  Dei,  Patri  per  omnia  sanctoque  Spiritui  coaequa-  ^  diffidit,  si  charitas  non  tepescit  ?  Intende  quoque  in 


lis  et  coaeternus,  et  consubstantialis :  appareat  inquam 
tibi  cum  in  oratione  consistis,  in  magna  laetitia,  Pa- 
tris  praesentans  vultibus  viclricis  camis  gloriam.  Ip- 
se  namque  altare  aureum  est,  Christus  videlicet  in 
natura  apparens  humana  quae  ab  orani  peccato  fuit 
aliena,  et  ideo  aurea  :  super  quod  altare  aureura, 
orationum  nostramm  hostias  immolaraus,  ut  in  eo 
nobis  peccatoribus  sumraus  ille  Pater  propitietur, 
in  quo  naturara  nostrara  eidem  Filio  suo,  non  autem 
culpabiliter,  sed  soluramodo  naturaliter,  in  unitate 
personae  copuiatam  intuetur.  Itaquc  appareat  inte- 
rius  tuae  considerationis  oculis  Ghristus,  de  Spiritu 
sancto  conceptus  :  incamatus  sine  corruptione,  natus 
absque  laesione  :  apparens  Magis  Deus  sempitcrnus 


his  et  ipsis  verbis  tuae  petitionis,  et  ante  Dcum  Pa- 
trem  oranipotcntera  corara  tota  illa  coelesti  curia 
stans,  et  advocatiun  tuura  Patri  praesentans,  quod 
dicis  ore,  revolvas  in  corde ;  ut  concordet  vox  tua 
cum  racnte  tua,  et  hoc  cogitet  illa  quod  sonat  ista. 
Hoc  est  quod  superius  tertio  loco  posuiraus,  quale- 
nus  sic  illum  attendas  quera  oras,  ut  attendere  non 
oraittas  quid  illud  sit,  quod  oras,  ut  quod  lingua  so- 
nat,  animus  intelligat.  Hoc,  ais,  ab  oranibus  fieri 
non  potest,  ut  quod  eomm  lingua  sonat,  hoc  eorum 
aniraus  intelligat  :  nec  dico  soluraraodo  propter  in- 
stabilitatera  quae  in  eorura  mente  est,  sed  propter 
ignorantiam  quae  in  illis  est.  Nara  sunt  quaraplures 
qui  fere  nihil  eorura  quae  dicunt  intelligere  valent, 


in  thure,  rex  omnipotens  in  auro,  homo  vems  etD  quia  nullara  penC;  quantura  ad  intellectum,  Httcra- 
adhuc  mortaiis  in  myrrha.  Appareat  tibi,  matris  mm  notitiam  habent.  Quaravis  enim  habeant  quaa- 
virginis  ubera  sugens,  pannis  involutus,  in  praesepi  tura  ad  exteriorem  verborum  prolationera  ;  sed  non 
positus,  circuracisioni  subjectus,  in  teraplo  oblatus,    ^abent  quantura  ad  interiorera  qui  in  eisdera  ver- 


fugiens  obsequio  parentum  in  ^gyptum,  et  inde  re- 
diens  ;  subditus  parentibus,  sapientia,  aetate  et  gra- 
tia  proficiens.  Appareat  tibi  baptizatus,  jejunans, 
esuriens,  tentatus,  cum  hominibus  conversatus  :  in 
factis  malitiosos  sustinens  observatores,  in  dictis 
pertinaces  contradictores.  Appareat  tibi  vera  et  sa- 
lubria  docens,  nova  et  mira  facieus,  discipulomm 
suorum  pedes  abluens,  sacramenta  eis  corporis  sui 
ac  sanguinis  tradens,  in  agonia  prolixius  orans,  ita 


bis  latet,  sensus  cognitionem.  Nunquid  homm 
dicis  orationem  orani  corara  Deo  fructu  carere,  quia 
quod  per  vocem  profemnt  ore,  per  intelligentiam 
non  capiunt  in  mente  ?  Nos  autera  hoc  raodo  tibi 
ad  haec.  Absit  a  nobis  ut  hoc  dicamus.  Non  enira  de 
illis  arbitraraur  dictum  :  Ignorans  ignorabitur 
(/  Cor.  XIV,  38).  Nara  licet  hanc  intelligentiara  non 
habeant ;  si  corde  devoto,  et  intentione  bona,  ct 
recto  modo  sacra  verba  proferant,  cum  fide,  spe  et 


879 


GUIGONIS  II  GARTHUSLfi  MAJORIS  PRIORIS. 


880 


charitate ;  confido  de  illius  pietale  quem  orant,  quia  A  per  quem  oras,  quid  illud  quod  oras,  quis  deniqiie 


ipse  in  eis  supplcbit  quod  ipsi  in  se  non  habent ;  nec 
fructui  orationis  eorum  praBJudicium  faclet  talis 
ignorantia  eorum.  Neque  enim  crcdendum  est  quod 
ab  eis  districte  debeat  eiigi  quodeisdatum  nonest, 
ct  quod  eorum  saluti  magnum  hoc  detrimentum 
inferat,  quia  non  redduiit  quod  nequaquam  accepe- 
runt.  Sed  sicut  illi  aliquam  fortassc  in  his  possunt 
excusationem  habcre,  sic  quoquc  tu  non  potcris  ni- 
mirum  excusabilis  csse,  qui  corum  qua»  profcrs  no- 
titiam  et  intelligcntiam  habcs,  scd  cis  intcnderc  ob 
magnam  tuam  negligcntiam  non  curas.  Igitur  ap- 
ponc  cor  iis  qu<c  orc  sonas,  quando  Dcum  tuum 
oras  :  nec  solum  quando  sonas  tu,  sed  et  quando 
alios,  vel  psalmos,  vcl  hymuos  audis  orc  profcrrc. 


tu  sis  qui  oras.  In  revolutione  prima,  Dei  Patris  om- 
nipotentis  ineffabiiem  intaeris  majestatem  ;  in  se- 
cunda,  Salvatoris  tui  immensam  pietatem  ;  in  tertit 
tranquillam  quamdam  puritatem,  et  puram  tranqoil- 
litatem  :  in  quarta  propriam  tuam  qua  in  corde  et 
corpore  oneratus  es  infirmitatem.  De  eo  quod  snpe- 
rius  diximus,  quia  scire  nobis  necessarium  est, 
quales  nos  post  tempus  orationis  exhibere  debea- 
mus,  hoc  brevitcr  tibi  dicimus,  qui  habitator  ceUa 
es.  Oportet  ut  oratione  celebrata  quandiu  per  gra- 
tiam  Dei  poterimus,  in  eadem  gravitate,  maturitate 
et  intcgritate  nos  teueamus.  Quia  si  fluxas  in  corde 
cogitationes  suscipimus,  et  ad  cachinnos  et  risns, 
ad  venenosas   detractiones  et  otiosas  fabulationes 


Cum   in    choro    aliquid     vcl    ad    psalmos    per-  -n  statim  redimus,  timendum  nobis  valde  ne,  talia  agen- 

..  i'  1  _     t. »_  ^^   .__      »__»:__•_   __«. ^ . s_  w      »M 


tincns  audis ,  vcl  cum  cantas ,  seu  certe 
cuni  legis,  hoc  intra  tc  pcr  inlellcctum  versc- 
tur  in  cordc,  quod  cxtcrius  per  sonum  profers  in 
ore.  Cum  vero  alios  vcl  diccre  versus  psalmorum 
audis,  seu  cantare,  aut  certe  legcrc ;  iis  quae  ipsi 
proferunt  per  intentioncm  tu  adcsto  :  ct  cor  tuum 
per  inteHigenliam  cum  aure  iis  apponc,  quae  ipsos 
audis  proferre.  Et  hoc  cst  quod  jam  diximus,  debere 
videlicet  te  considerarc  ct  quod  oras.  Quod  vero 
quarto  loco  posuimus,utattcndassciIicetet  te  ipsum 
qui  oras,  tunc  tu  adimplcs,  quando  Dcum  Patrem 
per  Filium  suum  Christum  Jesum,  advocatum  tuum, 
corde  et  orc  deprccans,  peccata  tua  ct  delicta,  faci- 
nora  et  ilagitia,  ct  fragihtates  multas,  et  magnas, 

quibus  el  in  menle  et  in  corpore  dcprimcris,  anle  .         ^        

te  hora  illa  congrcgas  et  coaccrvas,  et  prseterita  ^  demorati,  cl  fortassis  non  ad  insipientiam  nobis.  Est 


tes.  orationis  nostrae  fructum  perdamus.  Imitemur 
quam  sollicite  illam  mulierem  de  qua  legimus,  qaod 
oravit  Dominum  flens  largiter,  loquens  in  corde  suo : 
et  labia  ejus  tantummodo  movebantur,  et  vox  pe- 
nitus  non  audiebatur  :  vultusgue  ejus  non  suut 
amplius  in  diversa  mutati  (/  Reg.  i,  i3,  18). 

CAPITULUM  XXXVI. 

De  opere  manuum^  cui  debet  cellm  inhabitator  hnr 
tendere,  et  quibus  horis  spiritualibus  exereiHis, 
et  guibus  insistere  debeat  manuum  operibus ;  et 
de  pluribus  aliis  quas  ad  eumdem  celue  incolam 
pertinent. 

Diu  sumus  in  hoc  fluvio  tertio  qui  Tigris  didtiir 


tua,  praescntia  quoquc,  atquc  futura,  pro  posse  ante 
considerationis  tuaj  oculos  ponis,  ut  ct  circa  infru- 
ctuosam  arborem  fodicns,  ct  stcrcora  miltcns,  fru- 
ctum  eam  faccre  compcllas,  et  agnum  assum  cum 
lactucis  agrestibus  comcdas.  Sic  orationem  tuam 
Deo  rcddes  placitam,  sic  signata  quasi  in  sacculo 
habens  delicta,  gaude  et  Ia)tare  pro  co  quod  tua  cst 
iniquitas  curata.  Sic  quoque  cum  publicano  qui  a 
longe  stelit,  et  ad  ccclum  oculos  Icvarc  noluit,  sed 
pcctus  suum  percussit,  dcscendes  postmodum  ac 
post  modicum  justificatus  in  domum  tuam.  Si  autem, 
ut  nonnunquam  contingcrc  solct,  suggcrcntc  hoste 
maligno  (qui  cum  sempcr  nobis  noccre  moliatur,  sed 
in  oralioncquam  maximc,  ut  omnem  cjus  nobis  fru- 


enim  admodum  utile  tibi,  qui  habitator  cellae  es, 
qualiter  oralioni  insistere  debeas  scire,  quem  constat 
huic  spirituali  sanctoque  exercitio  tam  frequenter  in- 
tendere.  Sed  jam  de  fluvio  hoc  tertio  exeamus,  et 
illum  (si  tibi  placet)  quartum  intremus.  Ipse  qui- 
dem,  Euphrates  vocatur,  qui  etiam  et  ipse  de  loco 
voluptatis  egreditur.  De  quo  sacra  Scriptura  non 
narrat  quod  aliquam  terram  circumeat,  sicut  de 
Physon,  qui  omnem  terram  Evilath  circumit ;  sicat 
de  Gyon,  qui  circumit  omnem  terram  ^thiopiae  :  nec 
quod  vadat  contra  aliquos  populos,  sicut  de  illo  qoi 
Tigris  dicitur,  qui  vadit  contra  Assyrios.  Sed  tan- 
tummodo  sunpliciter  et  breviter !  Fluvius,  ait,  guar- 
tus,  ipse  est  Euphrates  {Gen.  ii,  14).  Ethocideo  for- 


ctum  subripiat,  nobis  molestus  est)  aliqua  cum  in-  D  tassis  quia  ulile  et  fructuosum  manuum  opus  (ad 


cumbis  orationi  cogilatio  illicita,  qualem  aliquando 
vel  ira^  vcl  commotio,  scu  vanitas,  vel  curiositas, 
aut  ccrte  voluptas  quocunquc  modo  format,  violen* 
ter  se  ingcrens,  vchcmcnlcr  te  vastaverit,  in  tantum 
ut  mcntis  ab  ca  non  possis  oculum  avcrtere ;  consi- 
Hum  cst  ut,  inlcrmissis  aliis  pclitionibus  quibus  in- 
tcndebas,  contra  molcstiam  hanc  orando  viriliter  tc 
crigas,  ct  ab  hac  ercctionc  tua  nullo  modo  ccsscs, 
quousquc,  misercntc  Deo,  ipsa  superata  pacem  inve- 
nias. 

Ecce  haec  illa  quatuor  sunt  quse  te  monemus  qui 
habitator  cellae  es,  in  mente  tua  orationis  tempore 
rcvolvcrc,  videhcct  quis  ille  sit  quem  oras,  quis  ille 


quod  juxta  nominis  sui  interpretationem,  fluvium 
qui  est  Euphrates  referimus)  magis  est  quampluri- 
bus  commune,  quam  aliquod  triiun  probabilium 
excrcitiorum,  de  quibus  hucusque,  juxta  illum  sen- 
sum  tropologicum,  secundum  quem  incedimus,  tcI 
studium  videlicet  lectionis,  vel  puritas  meditationis, 
vel  devotio  orationis.  Non  enim  omnes  quos  reli- 
gionis  habitu  videmus  indutos,  ad  iUa  semper  tria 
videmus  suflicienter  idoneos,  ut  satis  superque 
possint  universi,  vei  studio  lectionis  insistere,  vd 
in  ipsis  mentis  intemis  purs  medltationi  instare, 
vel  devotse  quoque  orationi  incumbere  \Par.  vel 
devotioni  q.  orationis  i.]  Sed  qui  est,  qui  si  in  om- 


881 


LIBER  DB  EXERCmO  GELL^. 


882 


oibus  membris   corporis   sanus  fuerit,  non  aliquid  A  dico  aptum  ?   pulchrum   et  conveniens ;  quasi  hoc 


quod  bonum  sit,  pro  necessitate  et  tempore  manibus 
suis  possit  operari  ?  Igitur  quia  pietas  (ut  Apostolus 
dicit)  ad  omnia  utilis  est,  promissionem  habens  vi- 
tce  qtuB  nunc  est,  et  futuras  (/  Tim,  iv,  8),  merito 
fortassis  et  de  duobus  fluviis  dicitur,  quod  terras 
circumeunt,  et  de  tertio  quod  vadit  contra  Assyrios. 
Quam  utilitatem  retulimus  ad  fluvios  illos  :  ad  Phy- 
son  quoque  propter  studium  sacrae  lectionis,  ad  Gyon 
propter  puritatem  intemae  meditationis,  ad  illum 
qui  Tygris  vocatur;  propter  sinceritatem  devotae  ora- 
tionis.  Quiavero  corporalis  exercitatio  ad  modicum 
utilis  est,  (quam  ad  Euphratem,  qui  quartus  fluvius 
est,  referimus);  in  eo  quod  utilis  est,  quasi  de 
loco  voluptatis  egreditur.  Sed  quia  non  ad  omnia  ut 


suflicere  possit.  Certe  dico,  et  sic  oportet  ut  facia- 
mus.  Quisenim  semper  absque  aliquando  intervallo, 
aut  lectioni,  aut  mcditationi,  aut  orationi  indefessus 
intendere  valet  ?  Et  idcirco  quamvis  fere  nullus 
de  opere  manuum  fructus  proveniret,  est  tamen 
bonum,  ut  ei  nonnunquam  diligens  nostra  solli- 
citudo,  et  sollicita  diligentia  pro  tempore  et 
modo  intendat.  Quatenus  a  nobis  repellamus 
fastidium  (ne  nimis  pondere  pusillanimitatis  onerati 
simus)  et  otiositatem,  quae  inimica  est  animae,  quse 
(ut  quidam  sapiens  dicit),  multa  mala  docuit  {EcclL 
xxxiii,  29)  :  ne  supra  modum  ab  oroni  mens  nostra 
utili  exercitio  marcescat.  Sanctus  quoque  Paulus 
nos  instruit   quam    neccssarium   quamque  salubre 


pietas,sed  admodicumutilisestydefluvioilloquarto,  n  nobis  opus  roanuum  sit.  Scribit  namque  sic,  sicut 


per  quem  actionem  accipimus,  non  dicitur,  vel  quod 
terram  aliquam  circumeat,  vel  quod  contra  aliquos 
populos  vadat,  sed  solummodo  (sicut  jam  diximus) 
simpliciter  et  breviter  :  Fluvius  vero  quartus^  ipse 
est  Euphrates  {Gen,  ii,  14).  Et  sihsecita  starepos- 
sunt,  et  si  forte  non  possunt,  quocunque  modo  rec- 
tius  et  congruentius  intelligenda  sunt,  hoc  quidem 
scire  debes,  tu  qoi  habitator  cellse  es,  quod  valdetibi 
pluribus  de  causis  necessarium,  ut  operi  manuum 
horis  et  temporibus  constitutis,  prout  licet,  dicet, 
et  expedit,  insistas.  Nam  fastidium  tollit,  oblecta- 
mentum  parit,  confert  utilitatem  magnam,  et  otio- 
sitatem,  quae  inimica  est  animae,  sibi  praevalere  non 
sinit.  Et  eo  desiderabilius  et  jucundius  ad  illa  tria 
spiritualia  erercenda,  lectionem  videlicet,  medita- 


ip.sc  scis  :  Rogamus  vos,  fratres^  ut  abundetismagis, 
et  opcram  detis  ut  quieti  sitis,  etut  vestrum  nego- 
Humj  agatis^et  operemini  manibusvestriSj  sicutproe- 
cepimusvobis ;  et  ut  honeste  ambuletis  ad  eos  qui  fO' 
ris  sunt,  et  nullius  aliquid  desideretis  (/  Thes.  iv,  1 1). 
Sciamus  autem  quia  et  quod  docuit  hoc  et  ipse  fecit ; 
ipsiy  inquit,  scitis  quemadmodum  vos  oportetimitari 
nos.  Quoniam  non  inquieti  fuimus  inter  vos^  neque 
gratispanem  manducavimus  ab  aliquo ;  sed  in  labo- 
re  et  fatigatione,  nocte  et  die  operantes,  ne  quem 
veslrum  gravaremus  (II  Thess.  iii,  7,  8).  Et  ut  osten- 
datnobis  quia  aiiterpossetfacere  si  vellet,  dicit  :Non 
quasi  non  habuerimuspotestatem;  sed  ut  nosmetip- 
sos  formam  daremus  vobis  ad  imitandum  nos  {ibid., 
9).  Et  item  :  Cum  essemus,  inquit,  apud  vos,  hwc  de- 


tionem  et  orationem  redis,  quo  libentius  ea  propter  ^  nuntiabamusvobiSyquoniamsiquisnonvultoperarij 

necmanducet  {ibid.,  10).  Et  paulo  post  subjungit : 
Audivimus  enim  inter  vos  quosdam  ambulantes  in- 
quiete ;  nihil  operantes^  sed  curiose  agentes.  lis  au- 
tem  qui  ejusmodi  sunt  denuntiamus,  et  obsecramus 
in  Domino  nostro  Jesu  Chrxsto,  ut  cum  silenUo  ope- 
rantes,  panem  suum  manducent  {11  Thess.  in,  12). 
Quare  putamus  tantum  doctorem  tam  sollicite  et  tam 
diligenter  suos  super  hoc  voluisse  discipulos  coromo- 
nere  ;  nisi  qoia  ot  hoc  facerent,  otile  sciebat  esse  eis, 
et  valde  salubre :  Vadetu  qui  habitatorcellsees,  et  fac 
similiter  et  omni  die  qoo  licet  operari ;  aliqoid  utile, 
et  ad  fructum  pertinens  communem  (si  corpore  plene 
sanus  fueris)  non  quidem  quod  tu  tibi  propria  volun- 
tate  elegeris,  sed  quod  tibi  a  tuis  fuerit  praelatis  injun- 


bonae  actionis  fructum  aliquando  intermittis.  Quod 
si  quaeris  cui  debeas  insistere  operi,  breviter  respoo- 
demus  tibi,  ut  illi  videlieet  insistas,  quod  ut  ei  in- 
sistas,  a  too  tibi  fuerit  priore  injonctom.  Porro,  si 
ita  providerit  prior,  onom  est  coi  in  operatione  spe- 
cialiter  intendere  debes,  ot  videlicet  et  scribere 
discas  (si  tamen  addiscere  potes),  et  si  potes  et 
scis,  ot  scribas.  Hoc  qoodammodo  opus,  opus  im- 
mortale  est ;  opos  (si  dicere  licet)  non  transiens  sed 
manens  ;  opus  utiqoe,  ot  sic  dicamos,  et  non  opus, 
opos  deniqoe  qood  inter  omnia  alia  opera  magis  de- 
cet  viros  religioses  litteratos.  Semper  enim  viri  re- 
ligiosi,  qui  tamen  litterati  simt,  prout  eis  posse 
corporalis   sanitas  administrat ;  cum   ab  oratione, 


lectione,  meditatione,  et  necessitatibus  (quod  ne-D  ctum,  hilariter  et  ordlnate,  pro  tuo  scire  et  posse, 
qoaquam  tacendum  est)  corporalibus,  et  necessariis  manibus  tuis  opercris.  Memento  quod  venerabilis 
substentaculis  corporis  vacant ;  in  quantum  tempus  Ivo,  Ecclesiae  Carnotensis  episcopus  (epist.  10),  vir- 
et  ratio  exegerit ;  non  quidem  prout  eorum  volun-    ^nibus  in    Dunensi   monasterio  manentibus  ,   de 


tas  elegerit ,  magis  autem  sicut  praesidentis  aucto- 
ritas  discreta ,  et  discretio  authentica  dictaverit ; 
libris  utique  vel  praeparandis,  vel  conficiendis,  vel 
ligandis,  vel  emendandis,  vel  omandis,  vel  illumi- 
nandis,  vel  intitulandis,  vel  iis  quae  ad  ista  pertinent 
ordinandis,  faciendis  et  perflciendis,  sollicite  inten- 
dere  debent.  Et  cum  hoc  in  omni  ordine  decens  et 
congruum  sit,  sed  magis  in  ordine  nostro  Carthu- 
siensi,  aptum  utique  hoc  est,  et  pulchrum.   Ut  quid 


hoc  inter  caetera  sic  scribit  :  <  Ut  semper,  inquit, 
intentac  sitis  orationi,  aut  lectioni,  aut  operi,  ut  dia- 
bolus  nec  vos  inveniat  otiosas  nec  mentcs  vestras 
nocivis  et  vagis  cogitationibus  expositas.  »  £t  adjun- 
git  :  «  [ste  mos  fuisse  legitur  in  roonasteriis  ^gyp- 
tiorum,  ut  neminem  reciperent  qui  nollet  operi  ope- 
ram  dare,  non  propter  necessitatem,  sed  propter  vi- 
tandam  otiositatem,  quae  inimica  est  am'mae.  >  Sed  et 
beatus  Benedictus  de  hoc  in  Regula  monachomm 


883 


GUIGONIS  II  CARTHUSIiE  MAJORIS  PRIORIS  LIB.  DE  EXERC.  CELLiE. 


884 


(cap.  48)  sic  dicit  :  «  Otiositas  iainiica  est  animse,  A 
el  ideo  ccrtis  teraporibus  occupari  debent  fratres  ia 
labore  manuum,  certis  iterum  horis  in  lectione  divi- 
na.  >  Eccc  qualiler  de  opere  manuum  magni  et 
summi  viri  sentiunl  :  ecce  quae  de  eo  in  suis  scri- 
ptis  reliquerunt,  quod  nos  per  quartum  illum  flu- 
vium,  qui  de  loco  voluptatis  egreditur,  secundura 
sensum  moralcm  accipimus,  de  quo  dicit  Scriptura  : 
Fluvius  quartusj  ipse  est  Euphratcs.  Et  certissime 
scimus  nos,  quod  nisi  valde  fructuosum,  valdeque  sa- 
lubre  illud  esse  exercitium  scirent,  nullo  modo  de  eo 
monendo,  praecipiendo,  scribendo,  tam  concorditer 
sentirent.  Haec  medilare  tu,  quihabitator  cellae  es ;  in 
his  eslo.  Atlende  tibi,  et  operi  manuum  tuarum. 
Insta  in  illo.  Hoc  autem  esse  debet  specialiter  opus 
tuum  ut  (sicut  tibi  superius  intimavimus)  libris  scri-  ^ 
bcndis  operam  diligenter  impendas.  Hoc  siquidem 
spcciale  essc  debet  opus  Carlbusiensium  incluso- 
rura.  Hinc  bonae  memoriae,  et  cum  omni  honorifi- 
centia  nominandus  venerabilis  Guigo,  quintus  Car- 
thusiensis  eremi  prior,  littcris  (ul  legimus)  saeculari- 
bus  et  divinis  admodum  eruditus,  acer  ingenio,  me- 
moria  tenax,  facundiae  admirabilis,  exhortator  effi- 
cacissimus;  hic,  inquam,  tantus  ac  talis  vir,  in 
libro  Institutionum  Carthusiensis  propositi,  quem 
ipse  scripsit,  ita  de  hoc  dicit,  capitulo  ejusdem  libri 
vigesimo  octavo  :  c  Omnes  pene  quos  suscipimus, 
si  fieri  potest,  scribere  docemus.  »  Et  post  pauca. 
c  Libros  quippe,  tanquam  sempiternum  animarum 
nostrarum  cibum  cautissime  custodiri,  et  studiose 
volumus  fieri.  Ut  quia  ore  non  possumus  Dei  ver* 
bum  manibus  praedicemus.  »  Quae  aulem  ex  hoc  ^ 
utilitas  proveniat,  ostendit  subdens  :  «  Quot  enim 
libros  scribimus,  tot  nobis  veritatis  praecones  facere 
videmur,  sperantes  a  Domino  raercedem,  pro  om- 
nibus  qui  per  eos  vel  ab  errore  correcti  fuerint,  vel 
in  catholica  veritate  profecerint.  Pro  cunctis  etiam, 
qui  vel  a  suis  peccatis  et  vitiis  compuncti,  vel  ad 
desiderium  fuerint  patriae  coelestis  accensi.  »  In 
libro  quoque  Vitae  beati  Martini  legimus,  quod  «  ars 
ibi,  exccptis  scriptoribus,  nuUa  habebalur.  »  Et  sub- 
ditur :  c  Cui  tamen  operi  minor  aetas  deputatur.  Ma- 
jores  orationi  vacabant  (Sulp.  S.,  in  Vit.  S.  Mar- 
tinif  c.  7).  Quibus  autem  temporibus  huic  sancto 
manuum  operi  insistendum  sit,  praefatus  venerandus 
Guigo,  in  praedicto  libro,  capitulo  vicesimo  nono, 
sic  ostendit.  «  A  Tertia  vero  usque  ad  Sextamhieme,  D 
et  a  Prima  usque  ad  Tertiam  aestate ,  manuum  de- 
putatur  operibus.  Quae  tamen  opera,  brevibus  volu- 
mus  orationibus  interrumpi.  Et  in  aestate  quod  Yes- 
peram  Nonamque  disterminat,  manualibus  occupa- 
tur  operibus,  seroperque  in  operando,  ad  brevcs 
et  quasi  jaculatas  licet  orationes  recurrere.  >  De 
spiritualibus  vero  exercitiis,  quibus  horis  tam  hieme 
quam  aestate,  spccialitcr   eis  cellae   debcat  iocola 


suam  operam  dare,  ita  scribit  :  «  Spatium  autem ; 
vel  a  Priraa  usque  ad  Tertiam ,  hiemis  tempore,  vel 
a  Matutinis  usque  ad  Priraara  aestate,  exercitiis  spi- 
ritualibus  mancipatur.  »  Itera  capitulo  septirao  : 
«  Exeuntes  de  refectorio,  inquil,  a  Kalendis  No- 
vcrabris  usque  ad  Purificationem  B.  Mariae,  statim 
Nonam  cantamus.  Ex  quo  die  usque  ad  Pascha, 
spatium  quod  (id  est,  inter  prandium  et  Nonam)  fa- 
cimus,  lectioni,  vel  aliquibus  talibus  exercitiis  depu- 
tatur.  »  Item  in  eodem  libro ,  vigesimo  nono  capi- 
tulo  :  c  A  Yesperis  usque  ad  Completoriuro  ,  spiri- 
tualibus  opere  datur.  >  Itaque  habes  cui  specialiter 
operi  et  quibus  ei  teraporibus,  pro  scire  et  posse  tuo 
intendere  debeas.  Hoc  autera  scias,  quia  quae  hausi- 
mus  apud  te,  propinavimus  tibi :  induimus  te,  sed  ve- 
stimento  proprio ;  pavimus  te,  sed  cibo  tuo  ;  dedirous 
tibi,  sed  quod  habebas ;  ditavimus  te,  sed  eo  quoabun- 
das.  Et  hsec  tibideoperemanualiinpraesentidicta  suf- 
ficiant,  quod  per  illura  accipimus  fluvium  quartum, 
qui  de  loco  voluptatis  egreditur,  de  quo  verax  didt 
historia :  Fluvius  quartus,  ipse  est  Euphrates  (Gen.  n, 
14).  Ecce,  habes  quod  magis  recognoscas,  quam 
agnosc^s,  qualiter  vid»licet  tu,  qui  babitator  celUe 
esse,  ilhs  quatuor  sanctis  ac  sanctificantibus  exerci- 
tiis  insistere  debcas ;  quae  sunt,  studium  lectionis, 
puritas  meditationis,  devotio  orationis,  utilitas  actio- 
nis.  Nihii  tibi  in  libcllo  posuimus  novum,  sed  anti- 
quum,  quia  juxtacoraicum  :  «  Nihilest  dictum,  quod 
ante  non  sit  dictura.  »  Et  Ecclesiastes  dicit :  Nihil 
sub  sole  novum :  nec  valet  quisquam  dicere  :  Ecce, 
hoc  recens  est.  Etadjungit;  jam  prcecessit  insaecU" 
lis  quce  fuerunt  ante  nos  (Eccle.  i,  10).  Nobis  autem 
conscii  non  sumus  aliquid  veritati  contrarium  nos 
scripsisse.  Yerumtamen  quod  nihil  oranino  aliter  se 
habcns  scripserimus,  pertinaciter  non  negamus, 
scientcs  bonorum  esse,  ibi  plerumque  culpam  ssti- 
mare,  ubi  nulia  est.  Portantes  si  quidera  animam 
nostram  in  manibus  nostris,  ori  nostro  sic  parcere 
nolumus;  ut  non  carnes  nostras  dentibus  nostris  la- 
ccremus,  dummodo  apud  nos  eas  esse  deprebenda- 
mus.  Sed  tuae  et  sagacitatis  providae,  et  providen- 
tiae  erit  sagacis,  sic  colligere  rosam,  ut  in  manu  non 
assumat  spinara  :  sicque  (ut  apertiusdicaraus)  quod 
bonura  est  tenere,  ut  ab  omni  specie  mala  studeat 
abstinere.  Yerum  jam  finera  imponaraus  his  ;  quia 
raulta  quidem  diximus;  et  utinam  tibi,  qui  cells 
habitator  es,  tara  sint  fructuosa  quam  sunt  profusa. 
Dcvota  quoque  te  humilitate,  et  humili  nihilominus 
devotione,  et  si  corpore  absentes,  tamen  spiritu  pra^- 
sentcs,  exoramus,  ut  si  quid  in  omnibus  quae  bic 
exarata  sunt,  tua  sanctifas  invenerit,  ex  quo  fru- 
ctum  aliquem  percipere  possit  spiritualem,  pro  ani- 
ma  illius  miscrrimi  peccatoris  pie  interccdere  velit 
qui  haec  utcunque  non  quidera  ut  debuit,  sed  ut  po- 
tuit,  in   unum  collegit. 


885 


BERNARDI  CARTH,  PORTARUM  PRIORIS  I  EPISTOLiE  TKES. 


886 


BERNARDI 

GARTHUSIiE  PORTARUM  PRIMI  PRIORIS 

EPISTOLiE  TRES. 

(Ex  codice  ms.  monasterii  S.  Augendi  Jurensis  seu  S.  Glaudii.) 


EPISTOLA  PRIMA. 

AD  AYMONEM  DB  VARENNES  ET  AYMONEM  DE  ROHORIA. 

De  fuga  sceculi. 

Bernarous  Portarum  prior,  et  iilii  ejus^  Joannes 
DB  MoNTEMEDio,  et  Stephauus  de  Ghalmbto,  reve- 
rendissirais  et  in  Christo  dilectissimis  Aymoni  de 
Yarennbs,  atque  Aymoni  de  Rohoria.  Quaerere  Do- 
minum  dum  inveniri  potest ;  ad  quod  curavimus  qua 
Domino  donante  potuimus,  invitatione  cxhorlan  pne- 
sentes,  ad  idipsum  prsesentibus  notis  cupimus  invi- 
tare,  et  excitare  absentes. 

Qualescunque  igitur  summi  patrisfamilias  scrvi, 
ipsius  ad.  vos  legatione  fungentes,  ad  coenam  ejus,  et 


A  parabiliter,  atque  inefifabiliter  majorcm  invcniunt  in 
divino  famulatu,  quam  in  saeculanbus  gaudiis  po- 
tuerunt  experiri,  jucunditatem,  et  delectationem. 
Non  enim  sine  jucunditate  sunl,  qui  dicunt :  In  via 
testimoniorum  tuorum  delectatus  «am,  sicut  in  om- 
nibus  divitiis  {PsaL  cxiii,  14).  El  iBonummihi  lex 
oris  tuiysupermillia  aun,  et  argenti  {ibid,,  72)  El  : 
judicia  Dominivera,  justi/icata  insemetipsaideside- 
rabiliasuper  aurum,  et  lapidem  pretiosummuttum, 
et  dulciora  super  mel  et  favum  (Pm^  xviii,  i  0,  11). 
El  alia  quae  longum  esset  numerare.  Eos  quippe,  qui 
pro  coelestibus  terrena,  pro  sempiternis  peritura  et 
immunda  oblectamenta  contempserunt ,  non  sinit 
Spirilus  sanctus,  qui  hsec  testimonia  in  Scripturis 
digessit,  expertes,    et  inexpertos  esse    harum  quae 


ad  nuptias  vos  invitamus  ;  ipso  injungente  adjicien-  3  in  divinis  eloquiis  significantur  delcclationum  ;  quse 


tes,  tauros  et  altilia  ejus  esse  occisa,  atque  omnia 
parata,  et  sine  dilatione  veniendum  esse  ad  nuptias 
(Luc.  xiv).  Obsecramus  ergo,  seponite  occasiones 
illas  quibus  quidam  excusare  solent,  alius  dicendo  : 
Uxorem  duxif  et  ideononpossumvenire ;  alius  vero 
dicendo  :  Juga  boum  emi  quinqu^f  et  eo  probare 
illa;  alius  autem :  Villam  emi^et  necesse  habeoexire, 
et  videre  illam.  Qui  enim  sic  excusant,  non  se  de- 
fendunt,  sed  patremfamilias,  qui  eos  invitavit,  of- 
fendunt.  Sepositis  igitur  his  et  omnibus  excusatio- 
nibus,  accelerando  venite.  Dicente  enim  angeio  ad 
Joannem  apostolum :  Beati  qui  ad  casnam  nuptiarum 
agni  vocati  sunt  {Apoc.  xix,  9) ;  ne  forte  ipse  (quod 
absit)  merito  indignatus  dicat :  Nuptias  quidem  pa- 


quanto  majorcs  sintmentis,  quam  ventris ;  quantum 
potiores  spiritualcs,  quam  camales,  inexperti  audire 
possunt,  intelligere  autem,  vel  nosse,  omnino  non 
possunt.  Noverat  autem  Apostolus,  qui  dicebat :  Re- 
pletus  sum  consolatione,  superabundo  gaudio  in 
omni  tribulatione  nostra  {llCor.  vn,  4).  Non  dixit,  in 
prosperitate,  sed  in  tribulatione  ;  nec  in  aliqua;  sed  in 
omni.  Qui  si  diceret :  Gaudeo  in  tribulatione,  magnum 
quid  et  rcm  mirandam  dixisset.  Si  etiam  diceret, 
abundo  gaudio  in  tribulatione,  rem  plus  mirandam 
proposuisset.  Dicendo  vero :  Superabundo  gaudio  in 
omni  tribulatione  nostra,  excellentiam  gaudii  sui  ex- 
pressius  signiiicare  non  potuit.  Qui  ergo  suos  hic  ita 
consolatur  in  omni  tribulatione  ipsorum,  quantse  eis 


ratassunt,  sed  qui  invitati  erant,  non  fuerant  digni  p  consolationis  gaudia  paravit  illic,  ubi  nulla  poterit 


{Matth.  XXII,  8) ;  aut  certe  illud  quod  terribilius  so- 
nare  videtur  :  Amen  dico  vobis,  quod  nemo  virorum 
illorum  quivocati  sunt,  gustabitcamammeam  {Luc. 
XIV,  24).  Cum  dicat  Scriptura  :  Beatus  qui  loquitur 
in  auribus  audientis{Eccli.  xxv,  12),  id  est  mtelligen- 
tis ;  scientes  nos  nequaquam  imperitis,  sed  eruditis 
auribus  loqui ;  praemissarum  sententiarum  pondus, 
atque  gravitatem,  verborum  nostrorum  expositione 
extenuandam  minime  judicamus.  Quo  praemissa  in- 
vitatio  trahit,  ut,  contempta  mundanse  superbiae  va- 
nitate,  Cbristi  humilitatem  sequantur ;  quantum- 
cunque  divitiis  vel  deliciis  in  mundana  conversa- 
tione  affluxerint,  gaudia  non  amiltunt,  sed  mutant. 
Imo  vero  (exceptis  aeternis  bonis,  quae  nec  oculus 
vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascen- 
derunt  quae  praeparavit  Deus  diligentibus  se)  incom- 


esse  tribulatio  ?  Qui  eos  sic  laetificat,  et  reficit  in 
peregrinationis  via,  quomodo  Isetificabit  eos,  et  sa- 
tiabit  in  aetemae  mansionis  patria  ?  Sed  de  his  ha- 
ctenus.  Quidam  autem  praemissae  coenae  Dominicse, 
nuptiarumque  invitationem  contemnentes,  et  san- 
ctorum  gaudia.  vel  que  hic  habent,  vel  quae  in  fu- 
turo  eis  promissa  sunt,  aut  non  credentes,  aut  ne- 
gligeites  :  juxta  quod  scriptum  est  :  Ducunt  in 
bonis  dies  suos,  et  in  puncto  ad  inferna  descendunt 
{Job  XXI,  13).  Qui  quia  mala  sua  relinquere  no- 
lunt,  si  aliqua  forte  bona  opera  faciunt,  non  sunt 
accepta  coram  Deo ;  quia  sicut  scriptum  est,  cum 
dederit  illis  Deus  tempus  poenitentiae,  ipsi  abutuntur 
eo  in  superbia,  et  peccata  multipHcando  thesaurizant 
sibi  iram  indieiras,  etrevelationisjustijudicii  Dei 
{Ram.  II,  5).  Tales  quando  non  ipsi,  sed  Deus  vult 


887 


BERNARDI  CARTH.  PORTARUM  PRIORIS  I. 


88S 


imponere  finem  malis  eorum ,  el  reddere  quod  me- 
rentur,  id  esl  circa  obitus  sui  diem,  si  forte  per- 
mittuntur  peccata  sua  confiteri  ;  juxta  quod  dicit 
beatus  Augustinus  :  Loquuntur,  non  confitentur, 
quia  non  acceptat  Deus  confessionem  oris,  ubi  non 
est  sincera  poenitentia,  et  sacrificium  contriti  cordis 
et  humiliati.  Nec  lantum  poenitet  eos  pcccassc,  quan- 
lum  dolent  sibi  peccandi  licenliam  ablatam  csse. 
Neque  possunt,  nisi  cum  dolorc  rclinquere  quacum 
araorepossederunt.  Tunc  quantumcunquepecuniam, 
quasi  pro  redemptione  animap  suse  effundant,  dura, 
lerribilisque  est  adversus  eos  illa  a  Spirilu  sancto 
per  Salomonem  prolata  sententia  :  Non  prodcrunt 
divitias  in  die  ullionis ,  justitia  aufcm  libcrabit  a 
morte  (Prov.  n,  4).  Diem  ultionis  dixit  tempus  quo 
jam  ingruente  aegritudine  necessitas  mortis  imminet. 
Non  proderunt  autem,  dixit,  illis  qui  justitiam  non 
sunt  operati.  Audite  quoque  quam  terribiliter  tali- 
bus  contemptoribus  comminetur  ipsa  Sapientia,  id 
est  Dei  Filius,  apud  eumdem  Salomonem  :  Quia, 
inquit,  vocavi,  et  renuistis ;  extendi  manum  meam, 
et  non  fuit  qui  aspicerct ;  despexisiis  omnc  consilium 
meum,  etincrepationesmeasneglexistis ;  egoquoque 
in  interitu  vestro  ridebo,  et  subsannabo,  cum  vobis 
quod  timebatis  advenerit  (Prov.  i,  24,  26).  Et  adjecit 
adbuc  de  taiibus  ioquens  :  Cum  irruerit  repentina 
calamitast  et  interitus  quasi  tempestas  ingruerit : 
tunc  invocabunt  me^et  non  exaudiam  ;maneconsur- 
gent,  et  non  invenientme,  eoquod  exosam  habuerint 
disciplinam^  et  timorem  Domini  non  suscepeiint, 
nec  acquieverintconsilio  meoy  et  dextraxerint  uni- 
versce  correptioni  mcae.  Comedcntigitur  fructus  vias 
«u/F,  suisqueconsiliissaturabuntur{ibid.yVi'^%).  Ad- 
didit  quoque  Aversio,  inquit,  parvulorum  interficiet 
eos,  et  prosperitas  stultorumperdetillos.  Quos  signi- 
ficavit  nomine  parvulorum,  eosdem  exponendo  expres- 
sit  vocabulo  stultorum.  Nec  de  numero  taliumparvu- 
lorum  excipiuntur,  de  quibus  per  Jeremiam  diclum 
est:  Sapientes  suntut  faciant  mala,  bene  autemyfa- 
cere  nescierunt  (Jerem.  iv,22),  licet  Apostolus  dicat, 
quod  sapientia  huju^mundif  stuliitia  est  apud  Deum 
(I  Cor.  III,  19).  Nolite  ergo,  obsecramus  vos,  nolite 
effici  participes  eorum.  lilo?  namque  solos  sacrae 
Scripturae  de  bac  vita  securos  exire  pronuntiant, 
qui  aut  nullis  post  baptismum  commissis,  aut  certe 
per  dignos  poenitentiae  fructus  deletis  criminibus, 
alia  in  exitu  suo  qux  confiteantur  peccata  non  ha- 
bent,  nisi  illa  de  quibus  dicit  apostolus  Joannes  : 
Si  dixerimus  quia  peccatum  non  habcmuSf  nos  ipsos 
seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est  (/  Joan.  i,  8). 
Quod  dicendo,  nequaquam  aliqua  crimina,  sed  iUa 
tantum  quotidiana  et  levia  voluit  significare  peccata, 
sine  quibus  (quantumcunque  sobrie  et  juste  vivatur\ 
haec  vita  non  deducitur.  Omne  autem  crimen  est 
peccatum,  sed  non  orane  peccatum  est  crimen.  Pec- 
cata  enim  dicuntur  ea,  quae  etiam  ioquendo,  aut 
cogitando,  inania  committimus ;  quniia  per  quoti- 
dianam  confessionem,  ct  Dominicam  orationem  di- 
mittuntur.  Crimina  vero  nonnisi  iila  gravia  dicun- 


A  tur,  quae  a  Deo  separant  hominem  :  scilicet  quae  vel 
per  Decalogum  prohibentur,  vel  de  quibus  Apostolus 
dicit  iquoniam  quitaliaagunt,  regnum  Dei  non  con- 
sequcntur  (Gal.  v,  %\)  Perlecta  et  diligentissime  per- 
scrutata  universa  Novi  ac  Veteris  Testaroenti  pagioa, 
nusquam  illis  aliqnam  veniae  sccuritatem,  vel  certi- 
tudinera  promittit,  qui  carnis  et  sanguinis  operibus 
dediti,  ante  tempora  obitus  mala  siia  non  relinquunt. 
Tunc  enim  (sicut  supra  dictum  est)  non  ipsi,  sed 
Deus  ponit  finem  malis  eorum.  Quod  autem  in  sacris 
litteris  non  invenitur,  stultissime  praedicatur,  et  in- 
felicissime  crcditur.  Potest  autem  Deus ,  de  qnibus 
ei  piacuerit,  facerc  quod  fecit  de  evangelico  latrone. 
Scd  unicum  et  singulare  exemplum  in  doctricam 
gencralcm  recipi  non  debet.  Quod  ergo  incertum  est, 

•Q  relinquatur^  et  quod  certitudinis  et  securitatis  ple- 
num  est,  teneatur.  Currite  igitur,  currite  ad  mise- 
ricordem,  ne  sentiatis  postea  Judicem,  currite  donec 
dies  est;  ut  non  tenebrae  vos  compreheDdant.  Di- 
cente  enim  Domino  :  Venit  nox^  quando  nemo  po- 
test  operari  {Joan.  ix,  4);  qui  dissimulat  et  DegUgit 
donec  dicatur  ei :  Stulte,  hac  nocte  repetent  animam 
tuam  a  te^qux  autemparasticujus  eruni  f{Luc.\a, 
20).  frustra  tunc  implorat  jam  ferientem,  quem  cod- 
tempsit  prius  misericorditer  vocantem.  Qui  eniin 
nunc  inefifabilem  prorogat  misericordiam,  ex  tunc 
non  novit  nisi  severam,  districtamque  irrogare  sen- 
tentiam  :  Exite  (ait  vox  coelitus  emissa),  exite  de 
Babylone,  populus  meus,  et  neparticipes  sitis  deli' 
ctorum  ejus  {Apoc.  xviii,  4).  Et  propheta  :  0  Sion, 
fugCj  quce  habitas  apud  filiam  Babylonis  {Zaeh.  u, 
7).  Ne  ergo  inter  filios  Babylonis  inveniamini,  etin- 
volvat  vos  ruina  ejus,  exite,  iugite,  accelerate,  se- 
quentes,  et  totis  visceribus  pietatis  aiiiplectentes 
consilium  Sapientiae,  quo  dicit  :  Fili,  n^s  tardes  con- 
verti  adDominum,ncque  differas  de  die  indiem,  su- 
bito  enim  veniet  ira  ejus,  et  intemporevindictcediS'' 
perdet  te  {Eccli.  v,  8,  9).  Juxta  petitionem  vestram, 
quotidie  pro  vobis  apud  Dominum  inlercedentes, 
nuncapud  vos  ipsos,  pro  vobis  ipsis  intercedimus; 
certissime  scientes  obtinuisse  nos  apud  Dominum 
efiectum  pelitionis  nostrae,  si  vos  non  fueritis  magis 
quam  ipse  inexorabiles.  Si  agimus  hic  causam  ne- 
gotii  nostri,  nolite  credere  :  si  autem  vestri,  nolite 
negligcre.  Quod  si  aliquis  vestrum  movetur  ad  fa- 
ciendum  quod  per  nos  monet   Christus,   alio   forte 

D  non  moto  ;  eum  qui  nundum  movetur  obsecramus, 
et  ei  denuntiando  coram  Domino  testificamur,  et  te- 
stificando  denuntiamus,  ut  non  prsesumat  revocare, 
vel  r^tardare  quem  Dominus  vocare  dignatur ;  sed 
potius  oret,  ut  et  ipse  trahi  mereatur.  Nemo  enim 
(sicut  dicit  Voritas)  venit  ad  me  nisi  Pater,  qui  misU 
mCy  traxerit  eum  (Joan.  vi,  44).  Audiat  dicentem 
sibi  Sapientiam  :  Noliprohiberebenefacere  eumqid 
potcst ;  si  valcs,  et  ipse  benefac(Prov,  iii,  27)  Spiri- 
tus  et  sponsa  dicunt  :  Veni ;  et  quisquam  audet  di- 
cere  :  Noli?  Cui  Christus  non  promisit  diem  crasti- 
num,  quisquam  audet  supendere  usque  ad  annum 
alterum  ?  Christusenim  dicit :  Oratene  fiatfuga  vcstra 


889 


EPISTOLiE  TRES. 


890 


» 

hiemej  vel  Sabbato  {Matth,  nxiv,  ^O)  :  et  quisDamA  in  quibus  confidebat  abstulistis  :  fugiendo  opportu- 


dicit ;  Mecum  poleris  fugere  anno  secundo  vel  ter- 
tio  ?  Cujus  autem  cor  Christus  movit  modis  omni- 
bus,  del  operam,  ut  qui  non  esl  motus  moveatur, 
^aut  parum  motus  confirmetur.  Alioquia  audiat  non 
illum  revocantem,  sed  Christum  dicentem  :  Si  ocu- 
lus  tuus  scandalizat  te,  erue  eurrij  etprojice  abs  te. 
Donum  tibiest  cumunooculo  advitam  intrare,  quam 
duos  oculos  habentem  mitti  in  gehennam  ignis 
(Matth.  XVIII,  9).  Idem  de  manu  dixit,  et  de  pede. 
Quidam  dum  eos,  quos  Christus  vocat,  quasi  consu- 
lendo  revocant,  vel  retardant ;  incaute  quidem  et 
simpliciter,  sed  tamen  non  innocenter  agunt  partes 
diaboli  contra  Christum.  Scimus  plerosque  qui,  re- 
liclis  omnibus,  ad  serviendum  Deo  se  contulerunt  : 


nitatem  peccandi,  quam  ille  prseparat  omnibus  quos 
seducere  potest;  et  laqueos  quos  voMs  tendebat 
disrupistis.  Non  autem  vos,  sed  ille,  cui  gratias 
agentes,  dicitis  :  Dirupisti  vincula  meuj  tibi  sacri' 
ficabo  hostiam  laudis  {PsaL  cxv,  17).  Et  de  quo 
iterum  dicitis  :  Abscondit  me  in  tabernaculo  suOy  in 
die  malorum  proiexitme,  in  abscondito  tabernaculi 
sui  {PsaL  XXVI,  5).  Ipsa  quoque  gloriosissima  Dei 
genitrix  Maria,  jam  pro  vobis  intercedit,  ct  gaudet 
vos  in  numero  sanctarum  computari  feminarum.  A 
modo  Ecclesia  Christi,  quae  de  vestra  inordinata 
conversalione  prius  dehoneslabatur,  vestris  apud 
Dcum  orationibus  adjuvabitur,  et  quantum  prius 
contristabatur  de  vestra  irreligione,  lantum  gloria- 


nonnullos  etiam  qui  idipsum  se  in  proximo  facturos  -o  bitur,  et    laetabitur  de   vestra   emendatione.  Cum 

«  Wv  •  t         «•  1  «•  ^^  M  !•  •  1  «1  ••!  •■ 


vovcrunt,  hanc  a  Domino  consolationem  ardentis- 
simc  ezspectare,  et  desiderantissime  flagitare,  ut 
Dostro  et  instituantur  exemplo,  et  erudiantur  elo- 
quio,  et  fulciantur  consilio.  Obsecramus  vos,siestis 
oblili  vestri,  miseremini  illorum ;  necnon  et  mul- 
torum,  quibus  exemplO;  et  imitatione  vestra  januam 
pielatis  suae  aperire  paratus  est  Dominus.  Alioquin 
vos  videritis  quam  rationem  de  talento,  quod  ha- 
ctenus  reconditum  in  terra  tenuistis,  sitis  Domino 
reddituri,  jamjam  ecce  venturo.  Haec  quae  non  in 
doctis  humana)  sapientiae  verbis,  sed  in  doclrina 
Spiritus,  prout  donare  ipse  dignatus  est,  calamo  per- 
currente  exaravimus,  faciat  Dominus  ita  in  cordibus 
vestris  operari ;  ut  in  proximo  et  nos  de  efifectu  in- 
tenlionis  nostrse  gratias  ei  agamus,  et  utcrque  ve- 


ergo  et  angelis  in  coelo,  et  hominibus  in  terra  gau- 
dium  sit  de  vestra  conversatione  ;  quantum  vos  de- 
betis  de  propria  solute  gaudere?  quantas  Deo  gra- 
tias  agere  pro  vestra  liberatione?  Devotissime 
namque  diccre  debetis  iliud  quod  in  psalmo  ca- 
nitur  :  Confitebor  tibi,  Domine  Deus  meus,  et  gla» 
rificabo  nomen  tuum  in  astemum,  Quia  miseri" 
cordia  tua  magna  est  super  me,  et  eruisti  animam 
meam  ex  inferno  inferiori  {PsaL  lxxxv,  12, 13). 
Hoc  autem  scitote,  multum  expedirevobis,etsalutare 
esse,  ut  bonum  quod  coepistis,  cum  hilaritate  et  gau- 
dio  faciatis.  Sic  enim  opus  bonum  debere  fieri  docet 
ApostoluS;  dicens  :  A'on  ex  tristitiay  aut  ex  necessi- 
tatCy  hilarem  enim  datorem  diligit  Deus  (II  Cor,  ix, 
7).  Unde  in  Psalmo  :  Servite  Dominoin  la!titia{PsaL 


strum  sincera  pietate  coram  ipso  dicere  mereatur  :  ^  xcix,  2).  Quod  si  forte  aliquie  ex  vobis  adhuc  tristes 


Cogitavi  vias  meas,et  convertipedes  meos  in  testimo- 
nia  lua  (PsaL  cxviii,  59),  et  :  Ab  omni  via  mala 
prohibui  pedes  meos,  ut  custodiam  verba  tua  {ibid,, 
101).  Valete. 

EPISTOLA  n. 

AD  MONIALES  DE  LUGDUNO. 

Hortatur  illas  ad  capessendam  magno  animOy  quam 
recens  susceperant,  strictiorem  disciplinam, 

Bernardus  Portanim  prior  vocatus,  et  qui  cum  co 
sunt  fratres,  venerandis,  et  in  Christo  charissimis 
sororibus,  abbatissse  Lugdunensi,  et  aliis  sanclimo- 
nialibus  sub  ejus  regimine  Christo  servientibus,  de- 
votissimam  in  Domino  salutem. 

Gratias  agimus  Deo,  quod  tandem  vobis  donare 
dignatus  est,  ut  sub  regulari  disciplina  rcligiose  et 
sancte  viveretis.  De  hoc  gratiae  Deicirca  vos  beneficio 
angeli  gratulanlur,  sancti  Isetantur,  Ecclesia  Christi 
gloriatur  et  exsultat.  Jam  ipse  Christuscoronam  vobis 
praeparavit  in  coclis,  quia,  ipsodonante,  mundum  et  dia- 
bolum  vicistis.  Mundum  namque  vicistis,  quia  quam- 
vis  adhuc  in  mundo  sitis,  jam  tamen  per  Dei  gratiam 
de  mundo  non  estis.  Apostolis  enim  Dixit  Christus  et 
cum  apostolis,  vobis  :  De  mundo  non  estis,  sed  ego 
elcgi  vos  de  mundo  {Joan.XYy  19).  De  mundo  enim 
sunt  qui  mundum  diiigunt,  et  secundum  mundi  concu- 
piscentias  vivunt.  Diabolum  autem  vicistis,  quia  arma 


sint  dc  hac  saucta,  et  Deo  placita,  quse  eis  facta  est, 
violentia,  vos  quae  prudentiores,  et  meliores  cstis, 
debeiis  cas  in  Yerbo  Dei  consolari ,  intimare  eis 
quod  sancta  Scriptura  dicit  :  Sicut  tinea  vestimento^ 
et  vermis  ligno,  ita  ttistitia  nocet  cordi  {Prov.  xxv, 
20).  Dicit  etiam  Apostolus  :  Quce  secundum  Deum 
tristitia  est,  pcenitentiam  in  salutem  stabilem  ope- 
ratur,  sasculi  vero  tristitia  mortem  operatur  {IlCor. 
VII,  1 0).  Debetis  etiam  pro  eis  orare,  et  eas  ad  oran- 
dum  invitare,  ut  per  gratiam  Dei,  necessitatem  con- 
vertant  in  voluntatem.  Et  sicut  beatus  Hieronymus 
docet  (epist.  iO  ad  Furiam),  faciant  de  necessitate 
virlutcm.  Hoc  pro  eis  si  vos,  et  illse  pro  se  instanter 
oraverint,  charitas  Deiper  Spiritum  sanctum diffunde- 
D*tur  in  cordibus  earum,  at  tunc  veraciter  dicent :  Viam 
mandatorum  tuorum  cucwri,  cum  dilatasti  cor 
meum{PsaL  cxviii,31).Tri8titia  enim  in  corde  facit 
angustias,  ut  bonum  opus  oneri  sit  et  taedio.  Charitas 
autem  dilatet  cor,  ut  opus  bonum  cum  hilaritatC;  et 
sine  difficultate  fiat.  Omnes  quoque  communiter  facite 
quod  dicit  Apostolus :  Mulier  innupta^  et  virgo^  cogi- 
tat  qum  sunt  Dominiy  utsit  sancta  corpore  ac  spiritu 
{I  Cor,  VII,  34).  Corpore  sancta  est  qua  habet  cor- 
pus  immacuhitum.  Spirilu  sancta  est,  quae  cogitando 
ea  quse  Domini  sunt,  servat  cor  ab  immundis,  et 
illecebrosis  cogitationibus  mundum,  unde  iliud  : 
Omni  custodia  serva  cor  tuum,  quoniam  ex  ipso  vita 
procedit  {Prov,  iv,  23).  Gor  autem  ita  bene  custodi- 


891 


BERNARDI  CARTH.  PORTARUM  PRIORIS  I. 


892 


tur,  si  sanctis  semper  cogitationibus ,  quanlum  fieri  A  nis  cruciatibus  impiorum,  perfruemini  sterna  feli- 


potest,  occupatum  tencatur  ijuxlaquodlegitur:  Co- 

gitatio  sancta  servabit  te  (Prov.  ii,  14  sec,  LXA').Hoc 

autem  vigilanler,  et  studiose  facere  debetis,  modo 

per  orationem,  modo  per   sanctam   meditationem, 

aliquando  per  manuum  in  silenlio  operationera,  di- 

cente  Apostolo  :  Qui  non  vult  operari,  non  mandu- 

cet  (//  Thess,  iii,  10).  Saepe  vero  per  psalmodiam 

cordibus  et  vocibus  consonantibus  ;  sicut  idem  Apo- 

stolus  docet  :  CantanteSj  et  psallentes  in  cordibus 

vestris  Domino  {Eph.  v,  19).  Quae  licet  omnia  stu- 

diosissime  faciatis ,  impossibile  tamen  cst  ut  pravis 

omnino  suggcstionibus  careatis.  Tribus  autqm  modis 

peccalum  perpetratur  :  suggestione,  qua)  fit  a  dia- 

bolo  per  cogitationem ;  deleclatione,  quae  fit  per  car- 

nem,  eodem  diabolo  inflanunante  concupiscentiam ;  -q 

consensu,  qui  fit  per  animum.  Sed  nuUum  est  peri- 

culum,  nullum  est  omnino  peccatum,  si  cogitationes, 

rauscarum  more,  importune  irruentes,  inslantcr  abi- 

gat  animuS;  super  custodiam  sui  vigilanter  excubias 

agens.  Si  autem  mens  dormilat,  ct  passim  quaslibet 

immundas,  et  noxias  cogitationcsnon  solum  ingredi, 

scd  etiam  moram  in  animo  facere  permiltit,  incre- 

pat  nos  serrao  divinus  pcr  Prophetam :  Usguequo  mo- 

rabuntur  in  tc  cogiiationes  nozice  ?  (Jer.  iv,  14.)  Si 

autem  post  pravam  suggcslionem  pernimiara  negli- 

gentiam,  delcctatio,  sive  concupiscentia  mota  fuerit, 

tunc  saltem  expergiscatur  animus,  et  pcr  invocatio- 

nem  nominis  Christi  igncm  cxcitatura  exstinguendo, 

hostes,  jam  intra  januam  admissos,  viriliter  resi- 

stendo  excludat,  ne  et  ipse  (quod  absit)  per  pcccati 

consensum  caplivus  trahatur,  vel  eliam  perimatur. 

Si  vero  post  delectationem  sequatur  consensus,  ut 

scilicct,  quod  caro  concupiscit,  animusdeccrnatessc 

facicndum,  jamomninopcccatum  imputatur,  etiamsi 

non    subsequatur   factura  :  quoniam  rea  tenetur, 

etiam  sine  opcre  malo  voluntas  mala.  Sicut  enim 

bonam  voluntatem  reputat  Dcus  homini  ad  justitiam, 

ctiamsi  non  habeat  facultatem  bene  operandi,  ita 

voluntatem  maiam  reputat  ad  pcccatum,  quamvis 

non  habeat  opportunitatem  peccandi.  Hasc  de  cordis 

custodia   brevitcr   diximus,  ut    intclligatis  qualitcr 

juxta  apostoiicum,  quod  supra  diximus,  testimonium, 

non  tantum  corporis,  sed  et  mentis  sanctimoniani 

scctari  debeatis.  Quam  quanto  studiosius  sectatae 

fucritis,  tanto  magis  Christo  Domino,  cui  despon- 

satx  estis  placebitis,  ct  ab  ipso  audirc  merebimini  D  porc,  hiemali  vcro  tempore,  usque  ad  Tertiam  silen- 


cilate  justorum,  et  videbitis  Regem  in  decore  suo, 
in  quem  desiderant  angeli  prospicere.  Audite  Domi- 
num  in  Evangelio  dicentem  :  Vigilate  omni  tempore 
orantes,  ut  mereamini  fugere  mala  quoe  ventura  sunt 
in  novissimis  diebus^  et  stare  ante  Filium  hominit 
(Luc.  XXI,  36).  Et  Apostolus  :  Nonsunt  condign€t pas- 
siones  hujus  temporiSf  adfuturam  gloriam  quoe  reve^ 
labiturin  nobis{Rom.  viii,  18).  Haec  cogiUte,  haec 
assidua  mcditatione  recolite  :  et  nihil  labonosum, 
nihil  onerosura  sestimabitis,  quo  possitis  ignis  aetemi 
supplicia  evadere,  et  beatitudinis  aetemse  praemia 
obtinere. 

EPISTOLA  IH. 

AD  RAINALDUM  INCLUSUM. 

Qualiter  coram  Domino  sit  vivendum. 

Bernardus  Portarum  Prior  vocalus,  Rainaldo  fri- 
Iri  incluso,  in  sancto  proposito  virililcr  agere. 

Rem  quidem  honestam,  sed  cui  forte  jusiam  pos- 
semus  excusationem  obtendere,  postulas ;  ut  quali- 
ler  libi  coram  Domino  vivendum  sit,  scripto  digera- 
mus.  Scd  ne  magis  videamur  charitati  dcfuisse  qaam 
rationabiliter  excusasse,  non  quidem  prout  expedit, 
sed  sicut  chnritas  suggcrit,  tuae  petitioni  satisfacere 
aggredimur.  Commoneri  autem  te  volumus,  nos  ne- 
quaquam  fixam  tibi  et  certam  vivendi  regulam  sta- 
tuerc ;  sed  quoe  compendiosa  videntur,  ex  his  qu» 
ecclesiasticareligioobservare  consuevit,  tibi  breviter, 
insinuare.  Si  quae  vero  dixerimus,  quae  vel  dura  ni- 
mis  videantur,  vel  levia ;  tuum  crit  vel  dura  levioribus 
tempcrare,  vel  levia  robusiioribus  mutare ;  prout 
Dominus  voluntatem  tibi  dederit  pariter,  ct  faculta- 
tcm  :  scrvata  tamen  ubique  (quod  multum  mone- 
mus)  discrctione,  quse  et  ad  profectum,  et  ad  perse- 
vcrantiam  religionis  plurimum  valcre  dignoscitar, 
Incipicnles  cnim,  quos  novitios  vocant,  plenunque 
majora  viribus  aggressi  (eo  quod  fervorem  eorum 
soleat  indiscretio  comitari)  aut,  quod  graviter  do- 
lendum  cst,  persevcrantiam  perdunt;  aut  gravem 
corporis,  quandoque  vero  et  mentis  invalitudinem 
incurrentes,  ad  leviora,  et  nimis  remissa  quae  omni- 
no  reliquisse  debucrant,  redire  compelluntor. 

De  silentio.  —  His  igitur  praemissis,  de  silentio 
prius  dicamus.  Hoc  omnino  tibi  observandum  vide- 
tur,  ut  a  Completorio  usque  ad  Primam  aestivo  tem- 


illud,  quod  Icgitur  in  Cantico  canticorum  :  Ecce,  tu 
pulchra  es,  amica  mea,  ecce  tu  pulchra  es.  Oculi  tui 
columharum  {Cant.  i,  24).  Bis  dixit,  pulchra ;  pul- 
chra  scilicet  interius  et  pulchra  extcrius ;  pulchra 
interius  per  cordis  puritatem,  ct  pulchra  exterius 
per  vitae  integritatem.  Item  pulchra  interius  per  bo- 
nam  intentionem  ;  et  pulchra  cxtcrius  pcr  bonam 
operationera.  Pulchra  interius  per  bonam  volunta- 
tem,  pulchra  exterius  per  sanctam  conversalionem. 
Oculi  tuij  inquit,  columbarum,  quia  more  columba- 
rum,  quarum  natura  simplcx  cst,  ct  sine  felle,  nihil 
vident  oculi  tui  quod  animus  malc  concupiscat. 
Quando  autem  de  hac  vita  exibitis,  liberatae  ab  aeter- 


tium  teneas.  Cum  enim  semper  (quantum  res  ipsa 
pcrmittit)  silentium  captare  et  scctari  debeas,  ma- 
xime  noctu  non  est  violandum,  nisi  vehemens  ne- 
cessitas  compellat,  ut  paucis  verbis,  ei  cum  modestia 
prolatis,  rcs  necessaria  significetur.  Otiosa  vero 
verba,  et  nuUius  ulilitatis  pondus  habentia,  non  so* 
lum  non  dcbes  aliquando  loqui,  sed  nec  ab  aliquo 
audire.  Nulhis  tibi  fabulas,  vel  scurrilitates,  nuUas 
rumores  cxleriorum  negotiorum  audeat  referrc.  U- 
lud  tantum  audi  libcnter,  unde  Deo  gratias  agas,  si 
bcnciicia  divina  sunt,  vel  unde  coram  Deo  preces 
effundas,  si  tristia  sint  vel  adversa.  Omnis  qui  ad  te 
venit,  vel  a  te  bona  audiat,  vel  iibi  bona  dicat.  Si 


893 


EPISTOLiE  TRES. 


894 


vero  religiosi  vel  erudili  viri  te  visilant,  paralior  A  cum  gratiarum  actione ,  petitianes  vettrce  innotet- 
semper  esto  bona  ab  eis  audire  quam  dicere.  Haec  cant  apudDeum{PhiLiy,  6).  Ejusdem  quoque  Apo- 
si  observare   studueris,   non  impedient  devotionem 


cordis  tui  phantasmata  vanitatum,  in  psaimodia  et  in 
oratione.  Quanta  vero  necessitas  haec  observandi 
tibi  incumbat,  his  testimoniis  Scripturarum  sancta- 
rum  adverte.  Dominus  in  Evangelio  dicit :  Omne  ver- 
hum  otiosum  quod  locuti  fuerint  hominei,  reddent 
tationem  de  eo  in  die  judicii  (Matth.  xii,  36^.  Item 
scriptum  est :  In  multiloquio  non  effugies  peccatum 
(Prov.  X,  19),  et:  Vir  linguosusnondirigeturinterra 
(PsaL  cxxxix,  12) :  et  mors  et  vita  inmanibus  linguas 
(Prov,  XVIII,  21).  Fac  igitur  quod  dicis  in  psalmo  : 
Dixi,  custodiam  vias  meas,  ut  non  delinqiuim  in 
lingua  mea ;  posui  ori  meo  custodiam  (PsaL  xxxviii, 


stoli  auctoritate  :  Corporalis  exercitatio  ad  modicum 
prodest;  pietas  autem  ad  omnia  est  utilis  (I  Tim, 
IV,  8). 

Depretio  operum.  —  Depretiooperumtuorum  qu» 
tibi  necessaria  erunt  ad  continuationem  operis  tui 
comparabis,  quse  vero  supererunt,  in  his  quae  tibi 
necessaria  erunt  ad  vestitum  expendcs.  Nec  ab  alio 
expensam  in  vestibus  accipere  cures,  si  tibi  eas  de 
opere  tuo  sufficienter  poteris  comparare.  Nam  victum 
scimus  le  de  monasterio  habere.  Uisveroquaesupra 
dicta  sunt  exceptis  caveto  omnino,  et  abominabiie 
ducito,  aliquid  tibi  quasi  proprium  recondere,  vel 
retinere.  Sed  quidquid  tibi  post  expensam  quae  ne- 


23)  :  ubi  et  sequitur  :  Obmutuif  et  silui  a  bonis  g  cessaria  est  ad  vestes,  et  ad  praeparationem  operis 


(Ibid.,  3).  Si  ergo  juxta  Prophetam,  debes  propter 
gravilatcm  silentii,  aliquando  silere  eliam  a  bonis, 
quam  longe  debent  a  te  esse  quaj  bona  non  sunt  ? 
Contra  otiositatem,  —  Nunc  de  occupatione  spi- 
ritualium  vel  corporalium  operum  prosequamur.  Quo- 
niam  constans  est  otiositatcm  inimicam  csse  animae, 
et  Apostolus  dicit  :  Qui  non  operatur,  nec  manducet 
(II  Thess.  III,  10),  oportet  ut  aliquo  spiritali  operc 
occupalum  te  omni  tempore  quo  vigilaveris  tentator 
inveniat.  Congruum  etiam  nobis  videtur,  ut  juxta 
eumdem  Apostolum,  secundum  ordinem  (I  Cor.  xiv, 
40),  haec  eadem  opera  tua  distiuguas.  Matutinum 
igitur  tempus,  usque  ad  Tertiam  in  hieme,  in  a^state 
vero  usque  ad  Primam  spiritualibus  exercitiis  im- 


tui  supererit ;  vel  de  his  quae  tibi  forte  ab  aliquibus 
servis  Dei  dabuntur,  vei  de  pretio  operum  tuorum, 
contiDuo  (prout  tibi  videbitur)  nccessitatibus  indi- 
gentium  impende ;  ut,  juxta  Apostolum;  operando  ma- 
nibu^  tuis  quod  bonum  est,  habeas  unde  tribuas  ne- 
cessitatem  patienti  (Ephes.  iv,  28).  Quod  si  aliquan- 
do  tibi  vult  aliquis  dare  quod  necessarium  non  ha- 
beas,  memento  scriptum  esse  :  Beatius  magis  est 
dare  quam  accipere  (Act,  xx,  15).  Absit  enim  utali- 
qua  vel  levi  cupiditate  mentem  tuam  macules,  et 
gratiam  iilius,  qui  te  vocavit,  a  te  repellas,  vel 
retinendo,  vcl  concupiscendo  quod  necessarium  noa 
habes  ;  qui  non  solum  mundo,  et  universis  concupi- 
scentiis  ejus  abrenuntiasti,  sed  etiam  temetipsum 


pende.  Spirituaha  vero  opera  appellamus,  orationem,  ^  abnegasti,  ut  crucem  tuam  post  Jesum  portando,  ad 
sacram  lectionem,  sanctam  meditationem,  ct  psal-      ejus  promissa  pervenias. 


modiam.  Per  reliquum  autem  tempus  diei,  usque  ad 
Vesperas,  aliquo  utili  opcre  manuum  occupatus  esto  ; 
ita  ut  brevibus  orationibus  illud  inlerrumpas.  Post 
Vesperas  aulem  spiritualibus  operibus  vacare,  sed 
et  tunc,  quantum  poleris,  silentio  operam  dare  me- 
roento.  Post  Completorium  vero ,  quieti  membra 
dare  non  diflferas.  Diebus  festis  maxime  debes  spiri- 
tualibus  studiis  operam  dare,  prout  tibi  Dominus  in 
eis  fervorem,  ct  graliam  praistare  dignabitur.  Nove- 
ris  tamen  melius  esse  ad  aliquod  opus  manuum,  vi- 
cissim  recurrere,  quam  dormitando  lectioni  insistere, 
et  ex  prolixitate  lectionis  taedium  incurrere  :  ut 
prafcurso  aliquo  opere,  grata  vicissitudine  rursus  ad 


Quibus  vestibus  utendum.  —  De  vestitu  vero  ita 
nobis  videtur,  quod  a  lineis  vestibus  omnino  absli- 
nere  possis  et  debeas,  et  lancis,  atque  pelliciis  in- 
dumentis  conlentus  esse.  Quod  si  tibi  ita  placuerit, 
habe  pro  camisiis  duabus  duas  tunicas.  Caligarum 
duo  paria  vel  tria,  propter  hiemalia  frigora.  Pedu- 
lia  quse  sufficiant.  Pelliciam  unam,  aut  duas,  si  ne- 
cessarias  judicabis,  et  pelles,  et  cappam.  Ad  lectum 
habeto  stramen,  filtrum,  coopertorium  de  grossis 
ovium  pellibus  rustico  panno  cooperlum,  vel  co- 
tum  (1),  pulvinum,  ad  caput.  Habe  quoque  duas  acus, 
filum,  et  forfices,  et  hujusmodi  suppellectilem  quam 
tibi  videbis   esse   nccessariam,  ne  cogaris  talia  pe- 


orationem  vel  lectionem  ferventior  consurgas.  Tale     ^^^^^  ^^  ^,..^^   ^^^^^^^  ^^         ^»,  i„ji      ^3^ 
autem  opus  tunc  fac.io.  quod  quiele,  et  sme  son.tu  U  ^^,5^^^^  sollicitudinera  habere.  Videtur  etiam  nobis, 

quod   canonicalem   habitum,    quando   praesens  erit 


possit  fieri,  ne  turba  indiscreta  scandalum  sumat. 
Cave  antem  ne  unquam  eam  soliicitudinem  circa 
opus  aliquod  corporale  habeas,  quae  te  tardum,  vcl 
tepidum  faciat  ad  orationem,  vel,  ed  caetera  quae 
spiritualiter  sunt  facienda.  Non  enim  corporalia 
exercitia  spiritualibus  praeferenda,  sed  multo  excel- 
lentius  spiritualia  sunt  corporalibus  anteponcnda. 
Quae  corporaliter  facies,  suo  tempore  strenue,  et  im- 
pigre  fiant.  Absit  autem  ut  tuum  fervorem,  vcl  de- 
votionem  quae  circa  spiritualia  debes  habere,  sui 
cnra  vel  sollicitudine  impediant.  Nihil  solliciti  sitis, 
ait  Apostolus,  sedinomnioratione  :  et  obsecratione 


episcopus,  aceipere  debeas,  ut  non  solum  locus,  sed 
et  habitus  commonefaciat  te  ad  sobrie  et  pie  viven- 
dum  coram  illo  qui  absconditorum  est  cognitor. 

Quomodo  jejunandum.  —  De  abstinenlia  vel  jeju- 
niis  ita  accipe.  Dicit  quidem  Apostolus  :  Castigo 
corpus  meum^  et  inservitutem  redigo  (I  Cor,  ix,  27). 
Et  itcrum  :  Qui  autem  sunt  Christi,  camem  suam 
crucifixerunt  cum  vitiis  et  concupiscentiis  (Gal.  v, 
24).  Sed  quoniam  hujusmodi  habitatio,  quam  Deo 
inspirante   elegisti,  -solet  sanitaii  capitis  propter 


(i)  Cotum,  Gallis  eoussin,  ex  Teutonico  Kmen, 


895 


BERNARDI  CARTH.  PORTARUM  PRIORIS  I. 


896 


aercm  inclusum  obesse,  quod  et  crebra  jejunia  fa-  A 
cere  noscuntur ;  non  arbitramur  tibi  cxpedire  quod 
magnum  abstinentise  rigorem  assumas.  Igitur  satis 
esse  credimus,  ut  sexla  feria  semel  reficias,  per  to- 
tum  annum  :  abstinendo  quldem  a  vino,  sed  pulracn- 
tum  sumendo  ;  nisi  festi  dies,  vel  octavae  sacrarum 
solemnitatum  Natalis  Domini,  Paschae  et  Pentcco-  - 
stes  occurrerint,  vel  sanguinem  minueris,  vel  forte 
segrotus  fueris.  Quod  si  quarta  feria  eadem  abstinen- 
tia  tibi  transigenda  videatur,  nihil  ulterius  adden- 
dum  censemus.  Jejunia  enim  in  panc  et  aqua,  ea 
quam  supra  diximus  causa,  non  arbitramur  tibi  esse 
commoda  :  nisi  forte  videatur  tibi  sic  essc  transi- 
gcndas  vigilias  harum  solemnitatum,  Natalis  Domini, 
Paschae,  Pentecostes,  Ascensionis  et  S.  Joannis  Ba- 
ptistse,  Petri  et  Pauli  apostolorum,  Assumptionis  ^ 
bealae  Mariae,  et  Omnium  Sanctorum.  Reliquum  vero 
tempus  totius  anni,  more  monachorum  tibi  trans- 
igendum  putamus ;  ut  scilicet,  ab  Idibus  Septembris 
usque  ad  Pascha  semel  comedas ;  a  Pascha  vero  us- 
que  ad  easdem  Idus  bis  reficias.  Yinum  quoque  ad 
mensuram  monachorum,  sed  nunquam  purum  bi- 
bendo,  et  caetera,  quse  tibi  ab  eis  ministrabuntur, 
cum  gratiarum  actione  percipicndo  :  excepto  quod 
a  carnibus  et  sanguine  (nisi  quando  o^grotaveris) 
tibi  abstinendum  putamus.  Illud  atem  Evangelicum 
oportet  te  in  refectione  semperaltendere,  quodDo- 
minus  ait  :  Attendite  ne  graventur  corda  vestra  in 
crapula  et  ebrietate  (Luc,  xxi,  34).  Et  quod  ait  Apo- 
stolus  :  Carnis  curamne  feceritis  in  desideriis(Rom, 
XIII,  ii),  Mediocrem  enim  cibum  et  potum,  et  ine- 
diocrem  somnum,  et  anima,  et  corpori  salubcrri-  ^ 
mum  esse,  et  ad  munditiam  cordis,  et  carnis  pluri- 
mum  prodesse  notissimum  est.  Hanc  tu  mediocrita- 
tem  sectari  mcmento  ,  ita  ut  eamdem ,  quanlum 
Domino  adjuvarUc  poteris,  mensuram  refectionis 
semper  servando,  neque  in  vilioribus  cibis  aliquid 
natutali  necessitati  substrahas,  ncque  in  lautioribus 
et  accuratioribus,  plus  solito,  vel  plusquam  naturae 
satis  est,  concupiscentiae  carnis  indulgeas.  Haec  tem- 
perantia  viclus,  et  Deo  crit  acccptior,  ct  ad  mundi- 
tiam  carnis  pariter  et  cordis  utilior,  et  corpori  salu- 
brior,  quam  si  robustiora  jejunia  sectando,  post- 
modum  indiscreta  saturitate  jejunium  compensares. 
Dc  divino  Ofpcio.  —  In  Officio  divino  usum  cleri- 
corum  sequaris ;  unde  non  habes  necesse  ut  scriba- 
mus  tibi.  Ut  autem  obscrvcs  hanc  distinctionem  D 
temporis  in  eodem  divino  Officio  persolvendo,  quan- 
tam  poteris  diligentiam  adhibe  :  ut  scilicet,  vci  ad 
gailorum  cantum,  vel  ad  signum  monachorum,  vel 
ad  aestimationem  tuam  tali  tempore  surgas.  Ut  a  Ka- 
lendis  Octobris  usquc  ad  Pascha  ante  auroram ;  a 
Pascha  vero  usque  ad  pra?dictas  Kalendas,  paulo 
post  auroram  nocturnum  Officium  finias.  Primam 
cantabis  in  hicme,  luccsccnte  aurora  :  Tertiam, 
oriente  solc,  scxtam  vero  ct  Nonam,  Vcsperas  et 
Gompletorium  ad  signum  monachorum.  Si  prsscri- 
ptum  tempus  surgcndi  ad  nocturnum  officium  poteris 
observare ,  ad  lectum    matutinum  horis  nunquam 


redeas.  Tunc  autem,  sicut  supra  diximus,  spirituali- 
bus  studiis,  non  somno  debes  operam  dare.  Raro 
enim  qui  studiosi  sunt  in  spiritalibus,  tali  tempore, 
nisi  forte  minutionis  causa  dormire  solent.  Quod  si 
aliquando  productior  hora  superesset  usque  ad  lu- 
ccm,  et  dormiendum  tibi  putares,  orationem  soiitam, 
si  somno  nimis  gravatus  non  esses  deberes  prius 
facere  ;  et  postea,  si  ita  oporteret,  paulisper  somnum 
gustarc.  Si  autem  libros  necessarios  ad  noctumuin 
officium  non  haberes  (quos  tamen  tibi  defutaros  non 
arbitramur),  dcberes  vel  ante,  vcl  circa  auroram, 
ad  orationem,  et  ad  aliquid  aliud  spirilualiter  agen- 
dum  exsurgere.  In  aestate  quoque,  ^uod  pene  obliti 
fueramus,  debes  post  meridiem,  sicut  et  roenachi, 
dormire. 

De  oratione  communi.  —  Orafioni  instantissime, 
et  intentissime  intendere  memineris.  Ab  hac  miUt 
unquam  sollicitudo,  nulla  aegritudo,  vel  molestia  te 
rcvocct.  Ora  autem  non  pro  tua,  sed  et  pro  omniom 
fidelium  vivorum,  nasciturorum,  et  defunetoram 
salute,  et  pro  eis  quorum  solatio  sustentaris,  simiil 
et  pro  nobis.  Tunc  fretus  Spiritus  sancti  auxilio,  qoi 
docet  orare  sanctos  gemitibus  inenarrMlUms  {Bom, 
VIII,  26),  juxta  Dominicam  exhortationem  ;  intra  in 
cubiculum  cordis  tui,  et  clauso  ostio  pectoris  contrt 
vanitatcs,  ct  immundas  cogitationes,  quibus  hostis 
irrumpere  nititur,  ora  Patrem  tuum  in  abscon- 
dito.  Omni  hora,  quantum  Domino  pra^stante  po- 
teris,  scd  tunc  praBcipue,  omni  custodia  serva  cor 
tuum. 

Ut  mentis  et  linguoe  concordia  sit.  —  Cum  autem 
stetcris  coram  Domino  ad  psallenduro,  orone  stu- 
dium,  omnem  vigilantiam  adhibe,  ut  mens  cum  lin- 
gua  convcniat ;  ut  facias  quod  ait  Apostolus  :  Can- 
tjntes  et  psallentes  incordihus  vestris  Domino  {Epk. 
v,  19) ;  et  quod  de  se  dicebat :  P$aUam  et  mente 
(/  Cor,  XIV,  15).  Et  quod  ait  :  Psalliie  eapienter 
{PsaL  xLvi,  8),  et :  /n  conspectu  angelorum  p$allam 
tibi  {Psal.  cxxxvii,  1).  Haec  facicndo,  infundente 
Spiritu  sancto  rorcm  suavitatis  suae  pleruroqtte  non 
prophetiam  vel  verba  ab  alio  dictata  proroere,  sed 
ipsa  vcrba  devotissimae  orationis  coram  Deo  fundere 
tibi  videberis. 

De  tempore  matutino.  —  Post  psalmodiam,  Tel 
orationcm,  matutino  maxime  tempore  meditare  in 
lege  Dci,  prout  ipse  gratiam  tibi  dederit  :  et  quid  tibi 
praccipiat  Dominus,  qualiter  illud  impleas,  in  se- 
creto  cordis  tui  scrutare  :  et  ad  regulam  divinonim 
mandatorum,  et  ad  cxemplar  sanctorum  Patnim, 
fortitudincm  cordis  tui  ct  morum  tuorum  dirige. 
Idem  si  quando  in  lecto  dormire  non  poteris,  facere 
studc  sine  intermissione,  quod  monet  Scriptun, 
quod  et  paulo  ante  commemoravimus  :  Omni,  inqnit, 
custodia  serva  cor  tuumy  quoniam exipso  vUaproce' 
dit  {Prov.  IV,  23).  Res  enim  instabiiis  est  humanus 
animus,  et  nisi  semper,  quantum  Dominus  adjuvare 
dignatur,  sanctis  meditationibus  occupatus  magno 
studio  tcneatur  ;  postquam  defluxit  per  vanilates,  et 
immunditias,   quas  tcntator  suggerere,  et  ingerere 


897 


EPISTOLiE  TRES. 


m 


non  cessat,  non  facile  in  oratione  vel  psalmodia  A  virtute  orationis  armare,  et  clypeum  illum  arripe  de 


devotus  invenitur. 

De  lectione.  —  Ad  lectionem  quoque  devotus,  et 
cum  spiritali  desidcrio  accede,  ut  vel  aliquid  ibi 
audias  quod  in  exemplum  tuae  conversationis  tra- 
has ;  vel  prout  Dominus  tibi  dispensare  dignabitur, 
dulcedine  divinorum  eloquiorum,  et  mysteriorum 
reficiaris.  Hoc  studio,  hac  intentione  lege  vicissim 
omnes  quas  poteris  habere  diviuas  Scripturas,  non 
autem  ut  scientia  infleris,  sed  ut  charitate  aedifice- 
ris.  Quas  vero  Scripturas  intellectu  non  peneirabisy 
humiiiter  lanquam  divina  secreta  venerare  :  et  pie 
differ  intelligentiam,  donec  intres  in  sanctuarium 
Dei,  intelligas  in  novissima.  Pro  his  autem  quae 
intellexeris^  auctori  muneris  bumiliter  gratias  age. 


quo  ait  Apostolus  :  In  omnibus  sumentes  scutum 
fideiy  in  quo  possitis  omnia  tela  nequissimi  ignita 
exstinguere  (Eph.  \i,  16).  etc.  Sincenis  enim  amor, 
et  fervens  fides  crucis  Christi,  universa  machinamenta 
inimici  irrita  facit  :  et  e£fusa  cum  lacrymis  oratio, 
omne  genustentationissuperat,  et  repeUit. 

De  humilitate,  —  Haecsunt  spiritualia  instrumenta 
et  certamina  militiae  tuae  coram  Rege,  cui  coepisti 
militare.  Scire  namque  debes  ob  hoc  te  clausum 
esse  corpore,  et  ab  exterioribus  cuiisseparatum,  ut 
corde  possis  ad  isla  vacare.  Goram  hominibus 
magnus  haberis,  quia  reclusus  diceris  :  sed  nisi  ista 
omni  studio  coram  Deo,  omnique  vigilantia  exse- 
quaris,  magnus  esse  minime  poteris.  Nam  homines 


Libris  qui  tibi  accommodabuntur  omnem  diligentiam  q  sola  exteriora  advertunt  :  de  interioribus  autem  ju- 


adhibe,  ne  vel  fumo  vel  pulvere,  vel  alia  qualibet 
sorde  maculentur. 

De  molestia  corporis.  —  Si  quando  corporis  mo- 
lestiam  aut  aegritudinem  sustinueris,  aut  ab  aliquo 
forte,  vel  verbo  vel  facto  laesus  fueris,  meminisse 
debes  passionum  et  injuriarum  Ghristi.  Augustias 
quas  Domino  disponcnte  tolerabis,  non  solum  pa- 
tienter  sustine,  verum  etiam  gratias  age  illi,  qui  fla- 
gellat  omnem  filium  quem  recipit,  si  tibi  dignatur 
flagella  patemae  pietatis  impendere.  1n  his  vero  quae 
a  proximis  patieris,  non  reddas  malum  pro  malo,  vel 
maledictum  pro  maledicto,  sed  e  contrario,  non 
verbo  tenus  tantum,  ^^sed  corde  intimo^  et  placito 
benedicas,  et  pro  calumniantibus  et  persequentibus 
ores,  ut  sis  filius  Patris  tui,  qui  in  ccelis  est.  Hujus- 


dicabit  Altissimus.  Ubi  vero  te  minus  ad  haec  exem- 
pla  sufiicere  videbis,  indevotionem  et  imperfeclio- 
nem  tuam  coram  Deo  humiliter  confitendo,  auxi- 
lium  gratiae  ipsius  omni  devotione  expostula,  qui 
dicit  :  Sine  mc  nihil  potestis  facere  (Joan.  xv,  6). 
Necesse  est  enim  ut  saepe  tepidum,  saepe  torpidum 
te  invenias.  Ob  hoc  igitur  illius  gratia  ad  tempus  se 
subtrahit,  ut  de  illius  auxilio  confidas,  non  de  tua 
virtute  praesumas.  Sic  Pater  clementissimus  novit 
superbiam  humilitate  sanare.  Nisi  enim  ille  aliquan- 
do  gratiam  suam  subtraheret,  elata  mtins  humana, 
et  se  sibi  ad  justiliamsufficerecredens,insuperbiam 
gravius  rueret.  Sed  sic  ille  deserit  elatum,  ut  cle- 
mentiori  gratia  redeat  ad  humiliatum :  sic  dormit 
in  tempestate,  ut  excitatus  precibus,  imperet  ventis 


modi  ab  homine  injurias  licet  nullas  aut  raras  te     et  mari,  et  faciat  tranquiilitatem  magnam.  Plenissi- 


passurum  arbitremur ;  si  quid  tamen  (prout  sunt 
humana)  contigerit ,  volumus  pectus  tuum  adversus 
hujusmodi  immune  fore.  Sed  neque  tibi  ipsi  irasca- 
ris,  quod  quibusdam  indiscretis  solet  evenire^  dum 
aliquam  difiicultatem  in  adiquo  opere  faciendo  pa- 
tiuntur. 

Impedimenta  oraHonis.  —  Solent  etiam  qui  soli 
commorantur,  ad  semetipsos  turbari^  et  quamdam 
nebulam  tristitiae  agente  diabolo  contrahere.  Novit 
enim  hostis  inveteratus,  diversis  generibus  nocendi, 
orationes  servorum  Dei,  et  sancta  eorum  studia  iin- 
pedire.  Ille  modo  tristitiam  vel  iram  irrationabiiem, 
modo  elationem  superbiae,  modo  memoriam  alicu- 
jus  injuriae,  modo  vanam  eorum  quae  aliquando  /el 


me  te  docebunt  Scripturae,  omnium  virtutum  custo- 
dem  esse  humilitatem,  et  omnem  virtutem  sine  hac 
viduam  et  infirmam  esse,  imo  nec  virtutem  esse. 
Jejunanti  tibi,  oranti,  psallenti,  non  deerunt  invisi- 
biles  inimici,  applaudentes  tibi,  et  dicentes  :  Euge, 
euge,  quis  tibi  similis  ?  quis  ita  placet  Deo  ?  0  si 
scirent  homines  sanctitatem  tuam  I  Quibus  tu  con- 
tinuo  in  corde  tuo  prophetica  voce  responde  :  Ferant 
confestim  confusionem  suam^  quidicuntmihiEuge, 
Euge(Psal.  xxxix,  16).  Et  adde  :  Egoenim  mendi- 
eus  sum  et  pauper  {ibid.y  18).  Revera  enim  quan- 
tumcunque  de  virtute  in  virtutem  ambulando  profi- 
cias,  egenus  eris  semper  et  pauper,  nec  plenam  de 
invisibili  hoste  poteris  obtinere  victoriam  :  donec  ad 


dicta,   vel  facta,  vel  facienda   sunt  recordationem,  D  illum  pervenias,  cui  dicit :  Adimplebis  me  lastitia 


modo  immundas  cogitationes,  modo  teporem  animi 
vel  terporem  somni  nititur  ingerere,  ut  a  sancta 
intentione  animum  possit  avertere,  vel  impedire. 
Quod  si  in  minoribus  sentit  sibi  non  resisti,  majora 
continuo  tentationum  vincula  nectit.  Mavult  enim 
supplantare  quam  impedire.  Quos  vero  supplantare 
non  potest,  impedire  (quantum  praevalet)  non  cessat. 
Sedfuielis  est  Deus^  ait  Apostolus,  quinon patietur 
uos  tentari  supra  id  quod  potestiSj  sed  faciet  cum 
tentatione  proventum^  ut  possitis  sustinere  (Cor.  x, 
13).  Tum  vero  adversus  haec,  et  omnia  omnino  tenta- 
tionumgenera,  adversus  quoque  noctumas  illusiones, 


cum  vultu  tuo  (PsaL  xv,  11),  ex  satiabor  cum  ap- 
paruerit  gloria  tua  (Psal.  xvi,  15).  Si  quisquam  forte 
homo  te  coram  te  laudaverit,  noli  plus  alienis  ver- 
bis  quam  propriae  conscientiae  credere,  reminiscens 
Scripturse  dicentis  :  Qui  tebeatum  dicunt,  ipsi  te 
decipiunt  (Isa.  iii,  12).  Ut  ergo  de  profectibus  tuis 
apud  te  non  extollaris,  in  mente  habe  quod  Aposto- 
lus  ait :  Quid  habes  quod  non  accepisH  ?  et  si  acce-' 
pisti,  cur  gloriaris  quasi  non  acceperis  f  (Cor,  iv, 
7.)Ut  vero  appetitum  humani  favoris  fugias,  audi  Do- 
minum  dicentem  :  Attendite  ne  justitiam  vestram 
coram  hominibus  faciatis  ut  videamini  ab  eis  (Matth, 


899 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACfll. 


900 


yiyi), Alioquin mercedemnonhabebitis apud Patrem  A  perfectum^  imo  siae  charitate  nihil  possit  prodessei 


vestrum,quiinca;lisest(Matth.  vi,  5).  Item  de  tali- 
bus  dicit :  Amen  dico  vobis,  receperunt  mercedem 
suam  (ibid.,  5).  Noli  autcmarbitrari,  malum  esse  ab 
hominibus  laudari,  si  non  adulationis  causa  fiat :  cum 
e  contra  scriptum  sit :  Va:  homini,  per  quem  nomen 
Domini  blasphematur  (Rom.  i,  24  ;  Isa.  ui,  5).  Sed 
malum  est,  laudem  appetere,  vel  amare. 

De  Charitate,  —  Postquam  autem  didiceris  a  Chri- 
sto,  mitis  esse,  et  humiiis  corde,  ille  qui  superbis 
resistit;  et  humilibus  dat  gratiam  suam,  petenti,  qusd- 
rcnti,  pulsanti  tibi  dabit  per  Spiritum  sanctum  cha- 
ritatem,  qua  majorem  nulii  homini  in  hac  vita  dat 
gratiam.  Haec  postqnam  coeperit  in  corde  tuo  fer- 
vere,  ita  diiatabit  illud,  ut  quidquid  tibi  in   divinis 


illa  apostolica  lectio  te  poterit  edocere,  qoa*  uc  inci- 
pit :  Si  linguis  hominum  loquar,  et  angelorum  (lCor. 
XIII,  i  ;  Rom.  viii,  38,  39),  etc.  Felix  cujos  animos 
ita  plenus  est  charitate,  ut  veraciter  possit  dicere  : 
Certus  sum  quia  neque  mors ,  negue  viia^  neqme 
creatura  aliqua  poterlt  me  separare  a  chariiaU 
Dei,  quoB  est  in  Christo  Jesu  Domino  nostro^ 

De  confessione.  —  Aliquem  spiritalem  Tirum  de 
monasterio,  opportunis  (prout  tibi  et  illi  videbitur) 
temporibus  ad  te  venire  postulabis,  non  quemlib^, 
sed  religiosum  virum  et  discretum,  cui  humiliter 
quasi  Palri  contitearis  offensas,  quibus  te  coram 
Deo  reprehensibilem  esse  animadvertes.  Non  solam 
enim  negligentias  actionum,  vel  temeritates  locutio- 


mandatis  durum  videtur,  vel  difficile,  tiat  facillimum.  -o  num,  sed  et  peccata  cogitationum  debes  discutere, 


Ita,  inquam,  dilatabit  cor  tuum,  et  quaecunque  tibi 
dura  videntur,  vel  aspera,  jucunda  faciet  et  levia, 
ut  \eraciter  dicas  :  Viam  mandatorum  iuorum  CU' 
curri  cum  dilaiasti  cor  meum  (Psal.  cxviii,  34)  :  Et 
illud :  /n  via  mandatorum  tuorum  delectatus  sum, 
sicut  in  omnibus  divitiis  (ibid.,  li^J.Hanctu  chari- 
tatem,  nihil  aliud  quam  dilectionem  Dci  et  proximi 
intellige.  Nam  duo  sunt  praecepta,  sed  una  est  cha- 
ritas.  Cum  de  duobus  mandatis  Dominus  loqueretur: 
In  hiSf  inquit,  duobus  prmceptis  universa  lexpendet 
et  prophetce  (Matth.  xxii,  40).  Cum  autem  de  chari- 
tate,  quae  una  est,  Apostolus  loqueretur,  ait :  Pleni- 
tudo  legis  est  dilectio  (Rom.  xiii,  iO).  Duo  crgo  sunt, 
qux  jubcntur ;  sed  una  est  charitas  per  quam  impien- 
tur.  Praeccpta  quac  jubentur  sunt  in  Icgc  ;  scd  chari- 


ct  in  cera   notata,  vei  membrana  memoriter  confi- 
tcri  :  ct  quae  ab  eo  tibi  injungentur,  devote  exseqni, 
et  ut  pro  te  orct  humiliter  deprecari,  juxta  iUod : 
Con/itemini  alterutrum  peccata  vestra,  et  orate  pro 
invicem  ut  salvemini  (Jac,  v,  IC^.  Per  confessioneffl 
enim   et   poenitentiam,  cum   sacrificio  orationis  et 
prsetcrita  peccata  diluuntur,  et  futura  caventor,  et 
insidiac  atque  illusiones  dasmonum  caventur,  et  ?a- 
cuantur.  Scire  quippe  debes,  religiosis  et  magni  et 
ardui  propositi  viris,  pro  gravibus   culpis  deputari 
quasdam  offensas,  quae  leves,  et  veniales  in  saecu- 
lari  conversatione  habentur.  Itaque  memento  quod 
beatus  Job  ait  ad  Dominum  :  Verebar  omnia  opera 
mea,  sciens  quod  nonparceret  delinquenti  (Job  n, 
28).  Confortare  igitur  in    Domino,  et  viriliter  age. 


tas  per  quam  implentur  est  in  corde.  Scd  noq  potcst  ^  non  enim  tibi  deent  Christus,  necte  saa  promissione 

fraudabit,  quia  dicit :  Ecce  ego  vobiscum  sum  omni- 
bus  diebus  usque  ad  consummationem  sceculi,  Ipse 
autem  qui  te  per  gratiam  suam  vocavit ,  ita  tibi  et 
nobis  auxiiio  tuarum  orationum  adjutis  dignetnr 
adesse,  ut  mutua  nos  in  regno  suo  visione  faciat  sine 
fine  gaudere.  Amen. 


esse  in  cordibus  noslris,  ex  nobis  ipsis,  vel  per  nos- 
metipsos ;  scd  charitas  Dei,  ait  Apostolus,  diffusa  est 
in  cordibus  nostris,  per  Spiritum  sanctum  qui  da- 
tus  est  nobis  (Rom.  x,  5).  Hanc  tu  instantissime,  in- 
cessanter  et  devotissime  ab  illo  pete,  a  quo  est  omne 
datum  oplimum,  et  omne  donum  perfectum.  Quo- 
modo  sine  charitate  nuUum  opus  bonum  possit  esse 


JOANNiS 

carthusij:  portarum  monaghi 

EPISTOLiE  QUINQUE 

(Ex  codice  ms.  monasterii  S.  Augcndi  Jurensis  seu  S.  Claudii.) 


EPISTOLA   PRIMA. 

AD  STEPHANUM  FRATREM  CARNE  ET  SPIRITU. 

De  fuga  sxculi. 

Stephano  dilectissimo  in  ChristO;  joannes  fratcr 
ipsiuscarne  ac  spiritu,  in  Christivisceribusinveniri, 
et  ab  auditione  mala  non  timere. 


Qui  fit,  charissime,  in  Christo  desiderantissime, 
n  ut  cum  omnes  circumquaque  populi  Ghristianae  re- 
ligionis  professores  simus,  mandatis  Dominicis,  tanta 
corum  qui  intra  Ecclesiam  contmentur  multitudo, 
non  solum  obedientiam  non  deferre,  faciendo  impe- 
rata,  verum  etiam  obstinatis  animis  adversari,  fa- 
ciendo  prohibita,  inveniatur  ?  Qui  utrique,  tam  qm 
imperata  non  faciunt,  quam  qui  prohibita  facere  non 


901 


EPISTOLiE  QUINQDE. 


902 


metuunt,  si  quae  sunt  in  nobis  viscera  misericordiae,  A  nis  tempore  habeant,  in  illis  maxime  manifestatur 


si  quae  pietatis,  assiduo  lugendi  iletu,  assiduo  sunt 
plangendi  dolore.  Utrique  eoim,  etsi  non  eamdem 
forte  poenam,  eamdem  tamen,  nisi  in  poenitentia 
perdurent,  incurrent  damnationem.  Adeo  quippe 
repleta  est  terra  iniquitate,  et  quod  in  novissimis 
diebus  Dominus  futurum  praedixit(ilfa///i.  xxiv,  14), 
abundante  iniquilate,  refrigescere  coepit  charitas 
multorum;  ut  faciiius  invenias  qui  laudet  peccatorem 
in  desideriis  animae  suae,  quam  qui  corripiat  eum  ab 
errore  viae  suae.  Quod  si  deotiosis  sermonibus  red- 
dituri  sumus  rationem  in  die  judicii,  qui  voluptatum 
et  illicitorum  hujus  mundi  desideriorum  sunt  ama- 
tores  magis  quam  Dei,  quo  ibunt  a  spiritu  illius,  et 
quo  a  facie  ejus  fugient  ;  qui  quidem  in  humililate 


qui  poslquam  de  vila  desperaverant,  post  illam  qua- 
lemcunque  confessionem,  de  aegritudine  convalescen- 
tes,  ad  consueta  peccata  redeunt,  et  deteriora  quam 
prius  aliquando  committunt.  Si  enim  vere  poenituis- 
sent,  deilenda  rursus  atque  dolenda  committere  ca- 
verent.  Qui  si  illius  invalitudinis  tempore  mortem 
subirent,  ulrum  ad  regnum  Christi  perventuri  essent 
Deus  viderit.  Qui  igitur  ab  hac  vita  ita  egrediuntur, 
hujusmodi  etiam  confessione  non  carentes  ;  sicut 
salus  eorum  dubia,  ita  et  damnatio  incerta  :  sicut 
non  est  de  eis  desperandum,  ita  nec  praesumendum. 
Quomodo  enim  finem  invenient  suppliciiS;  qui  finem 
nunquam  imposuere  peccatis  ?  Si  enim  amplius  vi- 
verent,  forte  amplius  et  peccarent.    Quare  autem 


judicatus,  venturus  est  cum  potestate,  et  majestate  q  illius  venerabilis  latronis  confessio  huic  eorum  con- 


judicare  SGCCulum  per  ignem  ?  Quomodo  poterunt 
habitare  cum  igne  devorante,  et  ardoribus  sempi- 
ternis  ?  Si  neque  ab  oriente,  neque  ab  occidente 
patet  locus  effugiendi  judicem  Deum,  quando  justus 
vix  salvabitur,  impii  et  peccatores  ubi  parebunt  ? 
Terribilis  est  ergo  nimis,  et  supra  quam  vel  dici,  vel 
exco^itari  potest  formidabilis,  etiamjustis,  exspecta- 
tio  illa  judicii  quo  oportet  omnes  nos  praesentari 
ante  tribunal  Christi.  Horrendum  quippe  est  inci- 
dere  in  manus  Dei  viventis.  Sed  non  haec  cogitare, 
non  haec  volunt  animadvertere ,  qui  variis  et  illicitis 
hujus  vitae  desideriis  deservientes ,  quae  de  illo 
tremendo  examine  dicuntur,  aut  non  credunt, 
aut  contemnunt;  vel  etiam  si  credunt,  diabolica 
tamen   inspiratione  levigante   timorem,  in  contem- 


fessioni  non  conferenda,  alterius  loci  et  temporis 
est  disserere.  Et  hoc  non  nostra  opinione,  sed 
sanctorum  Patrum  -auctoritate  praeferimur.  Terri- 
bilem  vero  de  talibus  profert  Apostolus  sententiam  : 
An  ignoras,  inquit,  o  homoj  quoniam  benignitas  Dei 
ad  pceniteniiam  te  adducit  f  Tu  vero,  secundum  duri' 
tiam  tuam  et  corimpoinitens,  thesaurisas  tibi  iram  in 
dieira^y  etrevelationisjustijudiciiDei{Rom,  ii,  4,5). 
Sapientes  igitur  qui  non  acceperunt  in  vano  animam 
suam,  et  qui  illud  operi  suo  posuere  fundamentum, 
praeter  quod  nemo  potest  aliud  ponere,  quod  est 
Christus  Jesus ,  nunquam  sub  hujusmodi  incertitu- 
dine  salutem  suam  posuerunt.  Anchorse  enim  spei 
suae  firmissimae  immobiliter  inhaerentes,  inhoc  vi- 
tam  suam  instituunt,  hoc  modo  ad  normam  divino- 


_^ „  ,  __ ,       _  

ptum,  etoblivionemducunt,  quaequantumfieriposset,      rummandatorum,  omnes  non  solum   actioncs,  sed 


etiam  dormiendo,  ante  oculos  mentis  habere  debe- 
rent.  Quod  si  ea  est  causa  levigandi  timoris,  quia 
scilicet  dies  illa  judicii  longe  esse  videtur  ;  vel  illa 
novissima  decessus  sui  dies,  quae  uniquique  propin- 
qua  est,  deberet  unumquemque  terrere,  et  sollici- 
tum  facere,  et  torporcm  et  teporem  mentium  ad 
vigilandum  excitare  :  in  qua  singulos  pro  meritis, 
quae  nec  augeri  amplius,  nec  minui  poterunt,  ne- 
cesse  est  invenire  ea,  quae  vel  bona  in  sempiternum 
non  potenmt  in  deterius  conmiutari ,  vel  mala  in 
melius  converti.  Sunt  autem  multi,  imo  infinita  ho- 
minum  multitudo,  qui  cum  assiduis  suis  peccatis, 
mala  sua  multiplicent  ;  peccatores  quidem  se  esse 
recognoscunt ,    sed  tamen    converti  dissimulant; 


et  cogitationes,  et  looutiones  suas  dirigunt,  ut  quanto 
certius,  quanto  securius  possunt,  novissimam  de- 
cessus  sui  horam,  novissimam  quoque  magni  judi- 
cii  diem  praestolentur  :  ut  securi  et  sine  confusione 
loquanturin  portaexitus  sui,  et  dicant  :  Venit  prin- 
ceps  mundi  hujus,  et  in  me  non  habet  quidguam 
{Joan.  XIV,  30).  Hi  cupientes  cum  Apostolo  dissolvi, 
et  esse  cum  ChristO;  non  solum  non  formidant,  ve- 
rum  etiam  summo  cum  desiderio  novissimam  tre- 
mendi  examinis  diem  exspectant,  scientes  repositam 
esse  sibi  coronam  justitiae,  quam  reddet  illis  Do- 
minus  in  illa  die,  et  jam  cessante  voce,  cordis  de- 
siderio  frequenter  ingeminare  non  ccssant  dicentes ; 
Quando  veniam,  et apparebo  ante faciemDei? {Psal. 


exemplo  scilicet  illius  Evangelici  latronis  nimis  in-D  xli,  3.)  Quando  adimplebis  me  laetitia  cum  vultu  tuo  ? 


haerendo,  quadam  praesumptione  divinae  misericor- 
diae,  una  novissima  tempore  obitus  sui  confessione, 
deleri  confidentes  peccatorum  suorum  multitudinem, 
quam  nec  aestimatione  comprehendere  possunt.  Ho- 
rum  multi  dum  incaute  de  misericordia  confidunt, 
verenda  nimis  et  occulta,  sed  tamen  justa  divini  ju- 
dicii  severitate  damnationem  incurrunt.  Quam  rem 
quidem  ita  se  habere  subiti  casus  inunaturae  mor- 
tis,  et  corda  multorum  sub  indultae  confessionis 
tempore,  impoenitentia  lacrymabilibus,  et  miserabi- 
libus  modis  nimis  frequenter  manifestant.  Quam 
impoenitens  autem  cor,  multi  illius  ultims  confcssio- 


quando  apparebo  conspectui  tuo  et  satiabor,  cum* 
apparuerit  gloria  tua  ?  quando  inebriabor  ab  uber- 
tate  domus  tuae,  et  potabor  torrente  voluptatis  tuae  ? 
Scio  quidem  te  mirari,  vel  etiam  forte  conqueri  de 
prolixitate  verborum  ?  sed  attende  quia  res,  de  qua 
ago,  grandis,  et  negotiosa  est.  Negotium  siquidem 
de  quo  ago,  salns  tua  cst.  An  tibi  tantum  negotium 
potest  incumbere  ?  Non  te  igitur  pigeat  legere,  quod 
mihi  scribere  non  fuit  pigrum  :  tibi  enim  arbitratus 
sum  esse  utile,  Haec  enim  tibi  scribere,  ea  me  causa 
compulit,  ea  mihi  ratio  persuasit,  quia  scilicet  om. 
nium,  si  fieri  posset,  hominum ,  maxime  vero  fide- 


903 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACHI. 


904 


lium  salutem  desiderans,  aoa  possum  de  tua  salute  Anecdescendetcumeogloriaejus{Psal.xhvni,  17»  18). 


non  esse  soliicitus,  et  eam  quo  possum  affectu,  et  de- 
siderio  apud  Dominum  flagitare.  Hancin  orationibus 
meis  a  Deo  postulare  non  cesso.  Raro  pro  me,  sine 
tui  memoria,  ad  Deum  deprecationem  facio.  Inspi- 
rantegratia  Dei,  visum  estmihi  non  satis  esse  ora~ 
tionibus  insistere,  nisi  et  tentarem  animum  tuum, 
et  vcrbo  exhortationis,  prout  Dominus  dare  digna- 
retur,  excitarcm. 

Petita  igitur  a  Domino  priore  licentia  et  data,  quod 
Dominus  inspirare  dignabitur  aggressus  sum.  Adsit 
igitur  vivificans  Spiritus  sanctus,  et  pectus  tuum  flatu 
sancti  desiderii,  sua  inspiralione  potius  quam  mea  . 
exhortatione  afflare  dignetur.  Ecce  igitur  Domino 
inspirante,  favenle  Spiritu  sancto,  in  nomine  Do- 
mini  Jesu  Christi  exhortans  exhortor  te,  non  mea  q 
voce,  non  mea  auctoritate,  sedDomini.  Vade,  inquit^ 
vende  omnia  qtue  habes  et  da  pauperibus^  et  habe-' 
bis  thesaurumin  caslo  {Matth.  xix,  21),  et  nullus 
sequere  me.  Nisi  enim  quis  abrenuntiaverit  omnibus 
quoe  possidet,  non  potest  meus  esse  discipulus.  Du- 
rumne  tibi  videtur,  aut  difficile  quod  jussit.  Anim- 
adverte  (mi  diiectissime)  circa  hoc  Dominicum 
mandatam,  quantum  ipse  auctor  mandati  praemon- 
strare  dignabitur ,  haec  quinque.  Primum ,  non 
difficile :  deinde ,  quis  sit  quijubet;  postea  causam 
mandati,  quarto  loco  rationcm  ipsius ;  quinto  quid 
ipse  fecit  pro  te  qui  jubet.  Quse  eodem  ordine  ipso 
adjuvante  consideremus. 

Primum  si  difficile  videtur  et  laboriosum,   cogita 


Quo  vero  descendet  ?  ubi  in  SBtemum  non  videbit 
lumen.  Relinquet  autem  alienis  divitias  suas  et  int- 
nis  quidem  erit  arca,  sed  inanior  conscientia.  Sed 
multi,  inquis,  post  factum  poenitent.  Et  quidam  post 
factum  retro  respicientes,  propositum  derelinquunt. 
An  ignoras  quarundam  palearum  tantam  esse  levi- 
tatem,  ut  nec  arese  ventilationem  exspectent,  sed 
facih  impulsu  venti  levissimi  recedant?  Nonne 
abeuntibus  paleis,  ramanent  grana  in  horreum  re- 
condenda  ?  Quare  plus  proficit  apostasia  paucomm 
recedentium  ad  desperationem,  quam  exempla  mol- 
torum  perseverantium  ad  propositi  confirmationem  ? 
Nunquid  propter  scelus  unius  Judae,  Christi  apo- 
stoh  sunt  in  crimine  ? 

Sed  quis  sit,  qui  illud  mandatum  abreountiaodi 
propriis  facultalibus  tradidit,  aut  cujus  auctoritatis 
sit  qui  hoc  jubet,  videamus.  Omnipotens  hoc  jubet ; 
Deus  tuus,  qui  ossibus  et  nervis  compegit  te,  et  in 
pulverem  reducet  te,  et  de  mane  usque  ad  vespe- 
ram  finict  tc.  IUe  cujus  auctontati  esset  parendum,  si 
nulla,  etiam  parendo  sequerelur  utiiitas.  Yide  enim 
omnia  animata,  tam  sensibilia,  quam  insensibilia, 
vidc  ipsam  molem  elementorum,  et  quidquid  in  eis 
factum  est  ;  Omnia,  inquit  Propheta,  tervient  ei 
(Psal.  cxviii;  19).  Vae  miseris,  vae  peccatoribus 
nobis  I  universa  irrationalis  creatura  nec  io  naodico 
voluntati  et  imperio  creatoris  sui  renititur,  nos  vero 
qui  ad  imagincm  et  simiiitudinem  ejus  facti  sumus, 
quibus  aeterna  ipsius  beatitudine  perfrui  concessum 


quodlaborbrevis,praemiumgrandc,  opus  paucorum      est,  non  solum  non  obedimus,  sed  etiam  (quod  ne- 
dierum,  merces  sempiterna  et  requies  sine  fine.  Si     quissimum,  et  supra  quam  dici  posset,  impiissimum 


pensas  laborem,  pensas  et  mercedem.  Non  est  ti- 
mendus  labor,  quem  tanta  prsemia  commendant. 
Sed  difficultatem  aut  nullam  aut  modicam  esse. 
Yia  enim  jam  trita  est  a  multis  :  et  quotidiana  con- 
versorum  exemplahoc  d^clarant.  Quodsietiam  cselera 
desint,  ad  ostendendum  non  esse  difficile,  illius 
sufficit  testimonium,  cui  non  credere,  a  salule  resi- 
lire  cst.  Jugum,  inquit,  meum  suaue  est^  et  onus 
meum  leve  {Matth.xi,  30).  Cujus  sententiae  virtutem 
et  veritalem  haud  facile,  nisi  experti  inlelligerc  pos- 
sunt.  An  forte  jubet  te  relinquere ,  quod  non  sis  ac- 
cepturus? /}a^e/t5,  inquit,  thesauruminca:lo{Matth. 
XIX,  2i),  ubi  fures  non  timenlur,  et  depositum  fide- 
liter  custodilur,  putasne  accipies  simplum?  Centu- 


est)  reluclari  et  adversari  ei  non  cessamus  ;  et  juxta 
prophetam,  eum  labiis  lionoramus^  cor  autem  nos- 
trum  longe  estab  eo  {Isa.  xxix,  13).  Et  iterum.  Con- 
/itemurnos  nosse  Dominum,  factis  autem  negamus 
{Tit.i,  16).  Sedquid  ?  juxta  Apostolum  ille  fidelis 
est,  negare  seipsum  non  potest.  Impios  vero  et  pec- 
catorcs  gehenna  suscipiet. 

Diximus  paulo  ante,  ut  tertio  et  quaro  loco,  cau- 
sam  cl  rationem  mandati  consideraremus.  Causam 
vero  ejus  considerare  facile  est.  Nam  ipsius  causa, 
vita  est  aetema.  Nequc  enim  quidquam  prsecipit  no- 
bis  Dorainus  (qui  bonorum  nostrorum  non  eget) 
propter  se,  sed  propter  nos ;  non  ut  bene  sit  sibi, 
sed  ut  bene  sit  nobis.  Rationem  igitur  paulo  attentius 


plum,  inquit,  accipies,  et  vitam  mternam  possidebis  D  consideremus.  Omnibus  mundanis  jubemur  abre- 

. -  ^^\  A  •  1  .  .  1'  ».A  l  t' _J  ;j 1_  •  »  _  1  .  »•  . 


{Matth.  XIX,  29).  An  vero  jubet  te  dimiltere  quod 
semper  eras  habiturus?  Non,  nam  nudus  egressus  es 
de  utero  matris  tuas,  et  nudus  illuc  reverteris  {Job 
I,  21).  Et  Apostolus.  Nihil,  inquit,  intulimus  in  hunc 
mundum,  haud  dubium  quod  nec  auferre  quid  possu^ 
mus.  Quis  igitur  hoec  sciens  et  intelligens,  dubitat  re- 
linquere,  imo  commutare  pro  aeternis  bonis,  bonaquae 
nonsolum  non  possunt  esse  a^terna,  sed  necdiuturna. 
0  spcs,  o  amor,  o  fructus  temporahum  inanis,  utinam 
inanis  tantum ,  non  etiam  pemiciosus !  Cum  enim 
dives  facius  fuerii  homOy  et  cum  multiplicata  fuerit 
gloria  domus  ejuscum  interierit,  non  sumet  omnia, 


nuntiare,  quod  quidem  sola,  sicut  paulo  ante  dictum 
est,  auctoritate  jubentis,  si  multa  etiam  esset  diffi- 
cultas  et  labor,  si  nuUa  esset  spes  et  causa  prsemii, 
si  nulla  ratio  persuaderet,  si  etiam  quoddam  quasi 
irrationabile  jubcre  videretur,  omni  studio  tamen  et 
diligentia  impleredeberemus.  Ratio  quoquecurhoc 
jussit,  magna  est,  et  vehemens,  etimmensaenecessi- 
tatis  pondus  tarditati  nostra)  impingens.  Ut  enim  ra- 
tionem  hujus  mandati  ostenderet,  clamat  Apostolos 
Jacobus,  dicens^  Adulteri^  an  ignoratis  quodamicitia 
hujus  mundifinimica  est  Deif  Quisquisenimvolue- 
rit  amicusesse  hujus  saiculi,  inimicus  coniUtuetur 


905 


EPISTOLiE  QUINQUE. 


906 


Dei  {Jac,  iv,  4).  Primum  quoque  mandatum  legis,  A  irremeabili  cadent,  nulla  eos  in  aeternis  cruciatibus 


et  maximum  est  dilectio  Dei.  Quia  igiturjuxta  Jacobi 
sententiam,  non  possumus  diiigere  Deum  simul  et 
mundum ;  ad  Deum  autem,  nisi  juxta  praeceptum 
legis  ipsima  diligendo,  pervenire  non  possumus ;  evi- 
dentissima  et  vehementissima  ratio  nos  compellit, 
relictis  omnibus  Christum  sequi ;  ut  sic  eum  dili- 
gendo,  ad  ipsum  perveniamus.  AduUeriy  inquit,  in 
sacro  namque  baptismate,  coelesti  et  vero  sponso 
Ghristo  animam  tuam  desponsasti  :  ibi  diabolo,  et 
omnibus  operibus,  et  pompis  ejus  abrenuntiasti.  Sed 
quid  est  abrenuntiare  diabolo ,  nisi  abrenuntiare 
mundo  ?  Quae  suntverooperadiaboli,  et  pompa?,  nisi 
opera  el  pompae  hujus  mundi?  Princeps  quippe  mundi 
hujus,  testeDomino,diabolusest,  Nunc,  inquit,  prin' 


positos  manebit  ulterius  consolatio,  nuUa  omnino 
spes  remedii,  nulla  vel  ad  modicum  indulgebitur 
rcspiratio.  Haec  igitur  age  (mi  dilectissime)  haec 
cogita ;  haec  ante  oculos  cordis  tui  incessanter  ha- 
beto.  Si  non  invitant  prsemia,  terreantvel  supplicia ; 
si  non  trahit  amor,  impellat  te  ille  omnium  maxi- 
mus  tremendi  judicii,  et  aetemorum  cruciatuum 
timor.  Nam  initium  tapientias  timor  Domini  {Prov, 
1,  7).  De  limorenamque  pervenies  ad  amorem.  Qnod 
si  quo  forte  modo,  ut  solet,  ille  aetemi  judicii  in 
animo  tuo  levigatur  timor  :  in  mente  habe  ilium  ex- 
itus  tui  diem,  quem  sicut  incertum  habes,  ita  pro- 
pinquum  esse  certum  habes  :  in  quo  pro  meritis  vel 
bona  vel  mala,  (sicut  supradiclum  est)  invenies,  quae 


ceps  mundi  hujus  ejicietur  foras  (Joan.  xii,  31).  gin  sempitemum    non  mutantur.    Sicut  enim  laeta 

est  spes  bonorum,  ita  terribilis  est  incertitudo  ma- 
lomm.  Nisi  hic  cav^s  lapsum,  postquam  ilHc  decide- 
ris,  frustra  sufifragia  amicorum  flagitabis,  frastra 
divinam  misericordiam  implorabis.   Non  tibi  amici. 


Quidam  etiam  ait 
Innexis  mundo  pars  est  cum  principe  mundi. 


Si  igitur  omnino  aliud  quam  Christum  diligis  :  si 
mundum,  cui  in  baptismo  abrenunliasti  sequeris, 
et  amplecteris,  animam  tuam  ream  adulterii  facis  ; 
et  non  hominis,  sed  Dei,  (quod  gravissimium  est) 
adulter  esse  convinceris.  Quid  ergo  aliud  moneo, 
vel  quid  a  te  ahud,  nisi  quod  in  baptismate  vovisti 
exigit  Christus?  Inimicus^  inquit,  Dei  constituitur. 
Tu  ergo  vis  esse  amicus  mundi,  ut  inimicus  Dei 
constituaris  ?  Eamdem  quoque,  quae  circa  dileclio- 
nem  Dei  ostensa  est,  circa  dilectionem  proximi  con- 
siderare  rationem,  quam  faciie  est.   Quanta   enim 


non  fratres  iliic  poterunt  opem  ferre,  non  nmnea 
sancli,  non  angelonim  chori  (audacter  dico),  non 
ipse  Deus  inde  te  poterit  eripere.  Justus  est,  injustos 
et  impoenitentes  salvare  non  potest.  Non  iilic  inve- 
nies  remedia,  qiix  non  quaesieris  prius  in  vita.  Si 
igitur  peccatorem  te  esse  recognoscis,  imo  quia  re- 
vera  peccator  es  (non  est  enim  sine  peccato,  nec  in- 
fans  cujus  est  diei  unius  vita  super  terram  (Job  xiv, 
4,  sec.  LXX).  Quia,  inquam,  peccator  es,  aut  hic, 
aut  iUic,  poenitebis,  sed  illic  infructuose  :  nam  in  in- 
ferno  nulla  est  redcmptio.  Nunquid  enim  Christua 


odia,  irae,  rixae,  contentiones,  simultates  inter  pro-  ^  iterum  pro  eis  qui  desccndunt  ad  infema  patieturT 


ximos,  propter  temporales  possessiones  contrahantur 
(adco  ut  rara  sit  etiam  concordia  fratmm)  non  ra- 
tione  monstrandum,  sed  quotidiano  hominum  nsu 
inspiciendum  est.  Quantum  autem  ad  habendum 
geminae  charilatis  efifectum,  temporalia  bona  impe- 
diant,  abrenuntiatio  eomm  proficiat ;  soli  experti 
sunt,  qui,  relictis  omnibus,  ad  dUigendum  Dominum 
et  proximum  se  contulemnt.  Si  igitur,  juxta  Domini- 
cam  sententiam,  in  his  duobus  mandatis  (id  est  dile- 
ctione  Deiet  proximi)  pendet  universa  lex,  etprophe- 
tx  (Matth.  XXII,  40);  etjuxta  Aposiolumf  plenitudo 
legis  est  dilectio  (Rom.  xxxi,  10  :  cum  divitian  simul 
et  charitas  haberi  vix  aut  nullo  modo  possint ; 
amari  autem  divitia^,  et  charitas  haberi,  nuUatcnus 


Resurgens  a  morluis  jam  non  moritur.  Yide  igitur, 
et  omni  studio,  et  vigilantia  animadverte,  quanta 
tibi  necessitas  incumbit,  ut  sive  pro  levibus,  sive 
pro  gravibus  commissis,  dignos  poenitentiae  fmctur 
facias.  Sed  quid  dixi,  levibus  ?  Utinam  leve  aestima- 
ret  Dominus  aliquod  peccatum  I  Quomodo  leve  est 
putandum  aliquod  peccatum,  cum  Christus  pro 
peccatis  nostris  mortuus  sit  ?  Tam  gravis,  tam  gran- 
dis,  tam  difficiUs  res  peccatum,  ut  non  potuerinl 
peccata  mundi  deleri,  nisi  Dei  FiUus  pro  onmibus 
gustaret  mortcm.  Et  leve  audet  homo  aestimare  aU- 
quod  peccatum  ?  Levia  quidem  ct  venialia  sunt  om- 
nia  peccata  in  eis  qui  dignos  pocnitentiae  fructus 
faciunt ;  in  impoenitentibus  autem   omnia,   et  quae 


possint ;  quis  sapiens,  quis  haec  intelligens,  cuncta-  D  levia  videntur,  gravia  et  damnatione  plena   sunt* 


tur  vel  modicum  omnia  reUnquendo  Dominum  dili- 
gere,  diUgendo  quaerere,  quaerendo  invenire,  cum 
invento  sine  Une  regnare  ?  Undique  igitur  circum- 
specta,  undique  circumventa  est  tergiversatio 
•nostra.  Auctoritas  jubentis  nos  premit,  difficultas 
nnlla  impedit,  causa  persuodet,  ratio  convincit, 
postremo  vero  inefifabUis  nccessitas  praemiomm 
atque  puenarum,  inefifabiliter  cogit,  arctat  et  im- 
pellit.  Aut  enim  obedientes  praemia  obtinebimus, 
quae  nec  oculus  vidit^  nec  auris  atidivit,  nec  in  cor 
hominisascenderunt,  quaspreeparavit  Dominus  dili' 
gentibus  se  (I  Cor.  u,  9)  :  aut  inobedientes  suppU- 
cia  sempitema  luemusy  ad  quae  quicunque  lapsu 
Patrol.  CLm. 


Quomodo  autemdigniorespoenitentiae  fructus  fiacere 
potes,  quam  ut  (juxta  Domini  praeceptum,  et  ipsius 
voluntatem)  omnia  reUnquendo,  et  nudus  nudum 
Christum  sequendo,  non  solum  voluntatem,  sed  el 
locum,  et  opportunitatem  peccandi  fugias,  et  Deo 
corde  et  corpore  vaces?  Dura,  inquis^  sors  si  soli 
salvantur,  qui  mundo  abrenunUant.  Dissimulantis 
est  haec  vox,  non  Deum  timentis.  Qui  hoc  dicit,  non 
cum  eis  qui  in  agone  certant ,  coronari  contendity 
sed  solo  agonis  nomine  victus  fatiscit.  Noli,  mi  cha- 
rissime  et  desidcratissime,  noli  animadvertere  quid 
aUi  faciant,  sed  vide,  et  aUud  attende,  et  aUentius 
considera,  quid  ipse  facere  debeas.  Quae  stullitia, 

29 


907 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACHI. 


908 


imo  quae  insania  est,  si  caeci  in  foveam  cadant,  vi-  A  esl  Doraino  suo,  si  non  faciat  plus  pro  Dooiino 


dentem  quoque  cadere  velie  ?  si  quos  vesania  agi- 
tat,  in  ignem  desiliant,  prudentcm  quoque  et  scicn- 
tem  velle  pariter  desilire  ?  et  si  cuncti  damnentur, 
damnationem  non  cavere,  neque  formidare?  Quare 
non  audis  :  Angusta  est  via  qucc  ducit  ad  vitam,  et 
pauci  sunt  qui  inveniunteamt{Matlh,  vii,  1 4.)  Quare 
non  audis :  PusHlus  est  grex,  cui  complacuit  Domino 
dare  hasreditatem  f  {Luc,  xii,  32.)  Quare  non  audis  : 
Uulti  vocati,  paucielecti  f  {Natth.  xwiii,  iO.)  Ego, 
mi  dilectissime,  non  possum  aliud,  nisi  monere  te. 
Si  enim  ad  quod  salubriter  moneo,  et  utinam  salu- 
briter,  te  possem  et  salubrius  compellere  (crcde 
mihi)  vix  bidui  dilationem  tibi  concederemus  1  Haec 
quidem  et  mihi  ad  persuadendumy  et  tibi  ad  consen- 
tiendum  sufficere  posse  viderentur. 

Sed  restat  adhuc  quod  quinto  loco  superius  inspi- 
ciendum  dixi,  scilicet  quid  Dei  Filius  pro  te  fecerit, 
quantum  ipse  oculos  cordis  illuminare  dignabitur, 
considerare ;  ut  videamus  utrum  forte  aliquid  majus 
jusserit  te  facere  pro  se/  quam  ipse  fecerit  prior 
pro  te.  Primum  igitur  attende  eum,  hominem  fa- 
ctum,  adeo  pauperem  et  egenum  ut  non  haberet  ubi 
caput  reclinaret.  Post  hoc  animadverte,  et  attentius 
quasi  in  quodam  thesauro  menlis  tux  considera ; 
fame,  siti,  lassitudine  laborantem  ;  opprobriis,  con- 
tumeliiS;  blasphemiis,  ct  conviciis  affectum  :  ipsum 
quoque  proditorcm  usquc  ad  mensam,  in  ipsa  vero 
proditione  usque  ad  osculum  perlulisse  :  demum 
autem  vinctum,  sputis  hnitum)  alapis  excussum, 
flagellis  c^sum  :  falsos  testes   nequissimos   accusa- 


quam  Dominus  pro  servo  ?  Si  vero  tale  quid  nec  in 
prseceptis  ejus  invenire,  nec  apud  te  excogitare 
potes,  par  saltem  pro  pari  debes  reddere  Creatori 
tuo.  Quod  si  nec  hoc  invenire  potes,  vel  ad  illud 
exiguum  faciendum,  quod  ego  moneo ;  et  ipse  jubet, 
noli  ulterius  dissimulare.  Quodquidem  ei  debes,  ex 
eo  quod  Christiana,  sicut  supra  dictum  est,  profes- 
sione  censeris  ;  si  etiam  in  innocentia,  quam  in  sacro 
baptismate  acceperas,  perseverasses.  Quod  si  pec- 
cator  es,  imple  mandatum,  cujus  faciendi  debitor 
es,  et  quaere  quid  facias  pro  satisfactione  peccato- 
rum.  Si  vero  pro  utrisque  nihil  majus»  nihil  tibi 
efficacius  suppetit,  fac  voluntatem  Domini,  implendo 
mandatum,  et  reputabitur  tibi  pro  satisfactione  pec- 
-o  catorum.  Si  inexpertus  te  monerem,  rectius  forte 

.     ^   _^i_.  i_»: j*ije_    !«_«•_       _  •m.T 


calculationem  difficultatis  opponere  posses.  Nunc 
vero  qui  hoc  moneo  cum  expertus,  et  difficultatis 
timorem  removerim  et  (ut  minus  sapiens  loquor) 
exemplum  monstraverim,  ut  vel  sequaris,  qui  prse- 
cessise  debueras,  nullus  tibi  apud  me  calculationis, 
nullus  apud  Deum  excusationis,  nullus  omnino  relin- 
quitur  dissimulationis  locus.  An  ignoras  quod  ex 
facto  meo  pendet  judicium  tuum  ?  Quod  si  adhac 
dissimulare  contendis,  certus  sum  quod  pro  praesenti 
exhortatione  accedet  mihi  aliquid  prsemii  a  Domino : 
tibi  autem  augebitur  peccatum  pro  contemptu.  Et 
quid  dicam  ?  lassescit  manus  et  non  fatiscit  vel 
afifectus ;  languescit  dextera,  et  non  tepescit,  imo 
fervescit  et  ignescit  charitas.  Adhuc  ergo  ad  myste- 
rium  redemptionis,  unde  superius  agebatur,  rever- 
tores ,    et    iniquum    judicem   sustinentem  , «  spinis  ^  tamur,  et  videamus  quid  tibi  illa  quse  praedicta  sunt 

patiendo  Dominus  contulerit,  si  forte  tua  namque 
ignescat  charitas,  vel  moveatur  afifectus.  Adsit  ergo 
ille  qui  linguas  infantium  facit  disertas,  at  quae  sibi 
placita  sunt  dicere  donet.  Adsit,  inquam,  Spiritus 
et  co  igne  inflammet  viscera  anunae  tuse  pariter  et 
meae,  quem  Dominus  Jesus  venit  mittere  in  terram 
et  voluit  vehementer  ardere.  Primum  igitur  (o  homo 
sine  Deo  eras  in  mundo,  Deum  et  Creatorem  tuum 
ignorans  :  in  praesenti  vita  ad  labores  et  pericula 
nascebaris,  de  praesenti  vero  miseria  ad  cmciatus 
sempitemos  irremediabiliter  ruebas  :  et  (quod  mise- 
rabilius  est  I)  hunc  ipsum  perditionis  tuae  modum 
ignorabas,  unde  et  teipsum  nesciebas.  Qui  enim  neque 
finem,  neque  principium  tuum  noveras,  quomodo 


coronatum,  crucem  sibi  portantem,  cum  latronibus 
deputatum,  nudum  in  cruce  pendentem,  ibi  ludi- 
brium  populi  habitum,  aceto  potatum,  postremo 
mortuum.  Haec  omnia,  inquam,  circa  ipsum,  quanto 
diligentius  potcs,  quasi  sub  oculis  posita  considera. 
Quse  quidem  omnia  perferendo,  et  mystcrium  re- 
demptionis  implebat,  et  viam  tibi  imitationis  mon-^ 
strabat.  Sed  quid  est  hoc  ?  quid,  inquam,  est  Deum 
haec  pati  ?  Attende ,  animadverte  attentius.  Quid 
igitur  est  Deum  hominem  fieri  ?  Yide  quid  sit  Deus. 
Vide  quid  homo.  Quid  est  Deum  hominem  fieri  ? 
Quid  est  illum  omnia,  illa  pati,  qui  omnia  visibilia 
et  invisibilia  regit  et  condidit  ?  Quid  est  illum  cru- 
cifigi ,  qui  crucifixores  suos  non  solum  a  scelere 
prohibere,  verum  etiam  solo  nutu  poterat  omnes  D  teipsum    sciebas?  Yenit  itaque  miseratus  ab  alto, 


quasi  culiccmunum  conterere  ?  Quae  tanta  humilitas, 
quae  tanta  patientia  vel  excogitari  alias  potest?  Quse 
vero  bonitas?  quae  cleraentia,  ut  Deus  haec  pro 
homine,  Creator  pro  creatura  patiatur  ?  Ad  hoc 
meditandum,  ad  hoc  mirandum,  cujusquam  animus 
tepet,  cujusquam  mens  torpore  languida  marcet?  Et 
mihi  quisquam  aliquod  ipsius  praeceptum  durum, 
vel  difficile  audet  nominare  ?  Quid  enim  rctribuemus 
Domino  pro  omnibus  quae  retribuit  nobis  ?  Si  invenis 
aliquid  quod  facias  pro  ipso  majus,  quam  ipse  fecerit 
pro  tc,  consilium  laudo.  Nam  hoc  utique  debes 
Creatori  et  Redemptori  tuo.  Quis  enim  servus  gratus 


venit  ad  te  Filius  Dei,  et  lumen  verum  tibi  in  regione 
umbrae  mortis  habitanti  illucescens  ignorantiae  tue 
tenebras  repulit ;  Deum  et  Creatorem  tuom  tibi 
ostendendo,  et  statum  tuum  (sciUcet  unde  esses,  et 
quomodo  esses)  tibi  manifestando.  Qui  eras  filius 
perditionis,  qui  eras  vas  irae  et  contumeliae,  inter 
vasa  honoris,  misericordiae  posuit;  non  solum  ab 
aeterna  damnatione  eripiendo,  sed  ad  vitam  setemam 
miserabiliter  reparando.  Paradisum  perdideras, 
coclum  recepisti.  Qui  eras  particeps  daemoniomm, 
factus  es  conscius  et  socius  angelonun.  Sed  quid 
dicam  ?  plus  adhuc  dicam,  de  servo  adoptatus  es  in 


909 


EPISTOUE    QUINQUE. 


910 


filium.  Quid  dixi?  Ita;  inquam.  Qui  enimcras  ser-  A  contempiatione  reparationis   tuae   crescat  fidei  tu» 


vus,  non  Dei,  cui  ser\'ire  regnare  est,  sed  servus 
peccati,  servus  daemoniorum  adoptatus  est  in  filium. 
Sedcujus  fdium?  Audacter  dico,  confidenter  dico, 
Isetanter  dico,  in  filium  Dei.  Inquit  enim  :  Quotquot 
receperunt  eum,  dedit  eU  potestatem  filios  Dei  fieri 
(Joan.  1, 12).  Yis  rem  apertius  designari  ?  Iterum  ii- 
ducialiter  et  exsultanter  dico ;  Filius  Dci  factus  est 
Fiiius  hominis,  ut  tu  filius  Dei  efficereris.  Narrabo, 
mqmiy  nomen  tuum  fratribus  meis  {Psal.  xxi,  23), 
et  :  Ite  nuntiate  fratribus  meis  {Matth,  xxvii.lO). 
Siautemfilius,eth8eres,haeres  quidem  Dei,  cohaeres 
autem  Christi.  Et  quidadhuc  dicam?naturamtuam 
Filius  Dei  coaeternus^coomnipotenset  consubstantia- 
lis  Patri,  sibi  in  unam  persouam  unitam,  supra  omnes 


fervor  invictus ;  et  oblita  transeuntium  bonorum,  ad 
coelestia  se  attoilat  spei  tuae  indubitata  exspectatio  : 
assidua  tantorum  beneficiorum  meditatione,  more 
rotatae  rhedse  fervescat  desiderium,  ignescat  cha- 
rilas,  quae  coelestia  tantum  bona  norit  amare,  el 
adulterinos  visibilium  appetitus  prudenter  declinare. 
Mirare  vero,  praedica,  et  lauda  incessanter  bonitatem 
divinam.  Quas  enim  laudes,  ^uas  gratiarum  actiones 
digne  referes  Creatori  tuo  ?  Quid  retribues  Domino 
pro  omnibus  quae  retribuit  tibi  ?  Quid  vero  dignum 
poteris  facere,  ut  tantis  beneficiis  dignus  habearis  T 
Non  sunt  quippe  condignas  passiones  hujus  tempo^ 
ris  ad  futuram  gloriam,  quoi  revelabitur  in  nobit. 
{Rom.  VIII,  18).   Quid  dicam,  o  mi  charissime  et 


C(eios,supraomnemprincipatumetpotestatem,usque-D  desideratissime,  siad  tantam  salutem,  ad  tanta  gaa- 


ad  consessum  Patris,  usque  ad  dexteram  majestatis 
exaltavit.  Natura  cui  dictum  fuerat  :  Terra  es^  et  in 
terram  ibis  {Gen,  ni,  19),  ad  tantam  gloriam,  ad 
tantum  honorem,  non  dico  ad  inaequalitatem  ange- 
lorum,  sed  supra  omnem  sublimala  est  celsitudinem 
archangelorum,  ita  ut  audierit :  Sede  a  dextris 
meis  {PsaL  cix,  1).  Sed  ad  quid  ?  Ut  ipse  solus  sit 
ibi?  Non.  Imo  ut  tu  sis  ibi  cum  eo.  Ut  ubi,  inquit, 
ego  sum,  et  illi  sint  mecum  {Joan.  xvii,  24).  Et : 
Volo,  pater,  ut  ubi  ego  sum,  ibi  sit  et  minister  meus 
{Joan.  XII,  56).  Sed,  quid  esthoc?  Aperioculoscordis, 
cordis,  inquam,  oculos  aperi,  excita  fidem,  accende 
charitatem ;  ignescat  desiderium,  fluant  lacrymae 
pietatis  et  humilitatis;  lacrymse  pii  desiderii.  Quid 
igitur  est  hoc  ?  quid  (inquam)  est  hominem  fieri, 


dia,  quanto  certius,  quanto  securius  potes,  festinare 
non  contendis?  Quid  dicam  si  socius  angelorum  non 
timet,  imo  contendit  fieri  socius  daemoniorum  ?  si 
haeres  coeli,  imo  haeres  Dei,  et  cohaeres  Christi,  vull 
remanere  in  terra  ?  si  filius  Dei  vult  servire  mundo  ? 
Quid  dicam,  si  naturam  hamanitatis  tuae,  quam 
debueras  in  sanctificatione  et  honore  custodisse, 
propter  honorem  et  reverentiam  illius  hominis,  qoi 
sedet  ad  dexteram  Dei,  vis  adhuc  mundo  et  actibus 
ejus,  vel  illicitis  desideriis  implicare  ?  Quomodo  vero 
cffugiens,  si  tantam  neglexeris  salutem  ?  Si  qui  vias 
vilae  et  veritatis  non  audienint ,  sine  fine  damnan- 
tur,  quam  damnationis  sententiam  suscipient ,  qoi 
audiunt  et  intelligunt,  et  negUgunt  ?  Age  ergo  (mi 
diiectissime),  veni,  et  ad   tanta  et  tam  ineffabilia 


fiiium  Dei  ?   Quid   est   filium  hominis,  imo  filium  ^  gaudia ,   omni  studio  omnique  devotione  pariter 

perditionis,  fieri  fratrem   et  cohaeredem   Filii  Dei, 

ad  possidendam  haereditatcm  Patris  ?  Quae  est  ista 

dignitas,  quae  nostrae  naturae  coUata  est,  ut  sedeat 

ad  dexteram  Altissimi  ?  Quae  est  ista  excellentia  ut 

homo  supra  omnem  naturam  angelicam,  usque  ad 

dexteram  majestatis  sit  sublimatus ,  qui  usque  ad 

infima  infemi  sub  tyrannide  daemoniorum  preme- 

batur?  Quae  vero  tanta  pietas,  quae  tanta  clementia 

divinae  bonitatis,  ut  non  solum  dignitas  quam  in 

primo  parente  perdideramus ,  nobis  restituatur,  sed 

insuper  dona  et  beneficia  magnificentius  et  cumula- 

tius  crescant?  Ubi  pietas?  ubi  devotio?  ubilaudes? 

ubi  gratiarum  actio  ?  ubi  est  iaetitiae  et  exsultationis 

jubilatio?  0  mysterium  ab  aeterno  dispositum,  a  sae- 


tendamus,  pariter  Deo  praestante  perveniamus.  Ego 
te  moneo  in  Christo,  qui  de  provectu  tuo  in  tempo- 
ralibus  bonis ,  magis  (ni  fallor)  teipso  gaudere  sole- 
bam.  Nunc  vero  arbitror  omnia  ut  stercorai  ut 
Christum  lucrifaciam.  Age,  veni,  angeli  te  invitant, 
quibus  gaudium  est  super  uno  peccatore  poeniten- 
tiam  agente  :  qui  si  eos  de  poenitentia  tna  gaudere 
feceris,  procul  ddbio  suorum  gaudiorum  te  partiei-^ 
pem  facicnt.  Tu  non  relinques  vana  gaudia  mundii 
ut  angelorum  gaudiis  inseraris?  Age,  veni ;  Christo^ 
te  vocat.  Quid?  Imo  et  apparet  vultui  Dei  pro  16« 
et  interpellat  pro  te  ;  non  enim  vult  pretium  sangoi- 
nis  sui  irrilum  esse  in  te.  Tu  autem  facies  tibi  irri- 
tam  efi^usionem  sanguinis  Christi?  Obsecro  te,  imo 


culis  et  gencrationibus  promissum,  ct   signis    etD  et  obtestor,  pro  ipso  et  per  ipsum,  utnonauferasei 


aenigmatibus  mirabihter  pra&signatum,  in  fine  sae- 
culorum  mirabilius  adimpletum  1  Cum  eniio  omnipo- 
tens  Pater  per  unigenitum  Yerbum,  visibilia  et  in- 
visibilia  cuncta  creaverit,mihi  quidem  prae  universis, 
quae  mirabiliter  condidit,  in  opere  redemptionis  no- 
strae  maximemirabiiis  apparet.  Analii  itidem  sentiant, 
haud  scio  ;  mihi  vero  pium  est  et  dulce  ita  sentire. 
0  gaudium,  quo  laetantur  coeii,  et  exsultat  terra  1  0 
mysterium  cujus  virtutem  etiam  senserunt  infema  1 
Jubilate  Domino^  omnis  terra,  cantate,  et  exsul- 
tatCf  et  psallite  {Psal.  xcvii,  4).  Recognosce;  o  homo, 
ad  quantam  dignitatem,  ad  quanta  gaudia  vocaris  1  In 


quod  emit  in  te.  Animam  suam,  sanguinem  suum 
dedit  pro  anima  tua.  Non  vides  quanto  pretio  aesti- 
matus  es  ?  Quid  facies  homini  si  Cliristo  auferas 
jus  suum  ?  Ecce,  inquit,  sto  ad  ostium,  et  pulso  : 
si  quis  aperuerit  mihi,  intrabo  ad  t/^um,  et  camabo 
cum  illo  {Apoc.  iii,  20).  Curre,  charissime,  curre, 
festina  aperire  Christo  pulsanti.  Gustabis,  crede  mihi, 
Btvidebis  quam  suavis  est  Dominus.  Quod  si  memo- 
nentem,  et  devotas  preces,  et  pias  lacrymas  pro 
salute  tua  ad  Dominum  fundentem  ;  si  angelos  invi* 
tantes,  et  opem  ferre  tibi  paratos;  si  Christom 
vocantem,  et  apud  Patrem  pro  te  interpellantem 


911 


JOANNIS  CARTH.  PORTARDM  MONACHl. 


912 


et  pretium  sangninis  sui  tibi  (si  neglexeris)  impu- 
tantem,  contemnis ;  apostolico  utor  verbo,  mundus 
eqo  sum  a  sanguine  tuo  {Act.  xx,  26).  Sanguis  tuus 
super  caput  tuum.  Testis  enim  mihi  est  Deus,  quo- 
modo  cupiens  te  in  visceribus  Jesu  Christi,  et  preci- 
bus,  et  lacrymis  hoc  a  Deo  postulaverim,  et  prse- 
senti  exhortatione  non  sine  labore  flagitaverim.  Sed 
non  dubito,  imo  et  certus  sum  te  facturum  quod 
hortor,  imo  ad  quod  tanta  undique  necessitatum 
multitudo  te  impellit.  Spiritus  enim  Domini,  qui 
mihi  hsBC  scribenti  adfuit  (non  enim  sum  mihi  con- 
scius,  de  corde  meo  haec  protulisse),  sanctus,  iu- 
quam,  Spiritus,  et  scribendi  fiduciam  praestitit ;  fidu- 
ciam  quoquc  prspstitit  lacrymis  ct  scribendo,  et  oran- 
do  profusis,  se  tibi  pariter  adfuturum.  Quidquid  igi- 
tur  inspirante  codem  Spiritu  sancto  facere  dispo- 
sueris,etsi  pluramoneam,  hocprimum  moneo,  ut  non 
praeferas  consilium  homiDum  consilio  divino.  Cave, 
inquam,  consilium  hominum  :  labia  cnim  iniqua  sunt, 
et  lingua  dolosa.  Quod  si  omnino  forte  cavere  non 
poteris,jaculare  contra  sagittam  potcntiset  carbones 
desolatorios.  Deinde  moneo ,  ut  non  quac  leviora 
8unt,  et  minus  etiam  ad  salutem,  faccrc  proponas. 
Absit  pusillanimitas  a  forti.  Jacta  cogitatum  tuum 
in  DominOj  et  ipse  te  enutriet  (Psal,  uv,  23),  el 
salvum  faciet  a  putillanimitate  spiritus  tui  {ibid.  9). 
Ne  credas  pusillanimitatem  minimum  noccre,  a  qua 
tantus  Propheta  se  gloriabatur  salvum  a  Domino  fa- 
ctum.  Tempus  breve  est,  salus  sempiterna.  Jugum  Do- 
mini  suave  est.  Experto  crede.  In  mcnte  habe  pas- 
siones  Domini.  Quid  etiam  ipse  feceris,  et  quid  fa- 
cere  debueris  animadverte :  quantitatem  enim  man- 
dati  quidam  advertentes,  scelerumque  suorum  ma- 
gnitudinis  obIiti,non  quid  fecerint,  sed  quidjubeantur 
attendunt.  Dumque  ad  Icvem  sarcinamet  jugum  Do- 
mini  suave  trepidant,  in  suis  sordibus  remancntes, 
danmationis  sibi  cumulum  augere  non  metuunt.  In 
quibusillud  verisiraile  impletur,  quod  per  Prophetam 
dictumest  :  Illic  trepidaverunt  timorCy  ubinon  erat 
timor{PsaL  xiii,  5).  Et  illud  :  Ut  qui  in  sordibus 
est,  sordeat  adhuc  {Apoc.  xxii,  li).  Vide  etiam  quan- 
tam  tranquillitatem  bonae  conscientiae  afferat,  certiori 
et  viciniori  ad  salutem  via  incedere,  et  quasi  quodam 
portu  salutis  quiescentem  novissimam  horam  fidu- 
cialiter  exspectarc.  Yide,  inquam,  quantam  fiduciam 
habeat  apud  Deum  conscientia  bona ;  sic  scilicet 
vivere,  ut  secundum  apostolicam  sententiam  :  in  his 
qusB  agimus,  cor  nostrum  non  reprehendat  nos 
(/  Joan,  iii,  21).  Tutum  igitur  pete  portum.  Merito 
imperitia)  arguitur  nauta,  qui,  cum  posset  tutioris 
portus  sinus  intrare,  tempcstuoso  littori  se  credere 
oon  formidat.  Quid  prodcst  enavigasse  pelagus, 
evasisse  procellas,  si  ad  littus  metuas  idem  naufra- 
gium,  et  importuna  crepido  naufragi  littoris  puppim 
illidat  ?  HdBC  igitur  circumspice,  et  ut  fidelis  animae 
tuffi  consiliarius  diligenter  adverte  :  et  pusillanimis 
si  forte  illud  es  (sed  absit  hoc  a  te  1)  esse  desistas. 
Tertium  quoque  moneo,  ut  orationi  creberrime  et 
vehementer  insistas.  Ibi  si  fiducialiter,  non  timide  ; 


A  si  viriliter,  non  ficte  vis  agere,  consiliarinm  habebis 
Spiritum  sanctum.  Spiritus  enim  sanctus  discipU-- 
nas  effugiet  fictum  {Sap,  i.  5).  Ibi  quidquid  benig- 
nissimi  et  clementissimi  flatus  ejus  aura  suaserit, 
divino  consiIioroboratus,incunctanter,  et  sineonmi 
dilatione  aggredere  :  est  enim  hoc  quartum,  qnod 
volo  te  commoneri,  ut  dilationes  fugias.  Multi  dum 
dilationes  quaerunt,  in  laqueum  inciderunt.  Semper 
enim  nocuit  dififerre  paratis.  Dimitte^  ait  Dominus, 
mortuos  sepelire  mortuos  suos  {Matth.  vin,  22) ;  tu 
autem  sequere  me.  Nam  ille,  cui  hoc  dixit,  dilationes 
quaerebat.  Corvina  vox  est,  cras,  cras,  beatus  Au- 
gustinus  dixit  (serm.  71,  ad  frairesin  eremo).  Cor- 
vus  emissus  de  arca,  non  est  reversus,  columba  vero 
reversa  est,  quia  non  a^nat  Dominus  dilationem  in 

r%  vocecorvina,  scd  confessionem  in  gemitu  columbino. 
Haec  igitur  age^  haec,  o  dilectissime,  omni  vigilantia 
circumspice.  Haec  cnim  incircumspecta,  quantos  jam 
initia  bonae  voluntatis  habentes,  vel  a  sancto  propo- 
sito  detlexerint,  vel  ad  minus  idouea  decUnare  fece- 
rint  (nescio  etiam  an  in  damnationem  impulennt) 
reminiscimur,  audimus,  videmus  et  dolemus.  Ut 
vero  rem  ad  effectum  perduxeris,  vide  quos  fructus 
beata3  vitae  statim  capere  incipies.  Primum,  omnis 
pagina  sacri  eloquii,  quam  modo  propter  morom  et 
vitae  dissimilitudinem,  velut  quemdam  invincibilem 
adversarium  renili  tibi  sentis,  et  reluctari  ita  tibi 
convcniet;  ita  vitae  tuae  consonabit,  ut  cantando  psal- 
mos,  non  tibi  prophetiam,  non  verba  ab  alio  dictata 
pangere  videaris,  sed  quasi  propria  devotissimae  ora- 
tionis  verba  coram  Deo  fundere.  Ut  vero  morale  erit 

^  quod  dicetur,  velut  quamdam  vocis,  et  vitae  harmo- 
niam^  tibi  dulcissimam,  Deo  autem  gratissimam  re- 
sonabis.  Quibus  epulis,  quibus  musicorum  instru- 
mcntis,  quibus  gaudiis,  vel  cui  vitse  humanae  dele- 
ctationi  est  ista  jucunditas  conferenda  ?  Adverte  et 
aliud,  non  minori  jucunditate,  et  delectatione  ple- 
num,  imo  omnibus  divitiis,  omnibus  onmino,  quae 
jucunda  vel  delectabilia  in  vita  humana  ducuntur, 
praeferendum .  Beatissimi  Patres  Ambrosius,  Augu- 
stinus,  Hieronymus,  Gregorius,  atque  alii,  quorum 
quisque  in  tabernaculo  Dei  offert,  quod  potest,  cer- 
tatim  tibi  legis  acnigmata  resolvent,  prophetarum 
oracula  cxponent,  et  quamdam  ineffabili  gaodio  ple- 
nam  Novi  et  Veteris  Testamenti  convenientiam  tibi 
monstrare  contendent.  Ille  tibi  retributiones  impio- 

j)  rum  declarabit,  ille  gaudia  asternae  vitae  monstrabit ; 
ille  te  in  contemplationem  rapiet,  ille  tibi  lacrymas 
piae  compunctionis  excutiet,  ille  te  ad  humilitatem, 
illc  ad  paticnliam,  ille  ad  castitatem,  hic  ad  mode- 
stiam,  iJle  ad  benignitatem,  hic  ad  mansuetudinem, 
ille  ad  fidem,  iste  ad  spem,  omnes  vero  te  informa- 
bunt  ad  charitatem :  nec  ante  cessabunt,  donee  ita 
consummatus  inveniaris,  Spiritu  sancto  ubiqueope- 
rante,  ubique  dispensante,  ut  occurras  in  virum  perfe- 
ctum,  in  mensuram  aetatis  plenitudinis  Christi.  Haec 
gaudia  ct  hujusmodi  dispensatChristusmllitibus  suis» 
interim  dum  dififert  setema.  Hanc  mensam  eisinterim 
apposuit  donecepulentur  et  exsultent  inconspectu  Dei 


913 


EPISTOLiE  QUINQUE. 


914 


etdelectenturinlstitia.  lisinterim  gaudiiseossolator,  A  temaetemam,  quae  est  in  Christo.  In  iis  autem  pe- 


imo  haec  gaudia  superabundanti  fenore  compensata 
multiplicat,  pro  gaudiis  vitaB  pra^sentis,  quaB  relique- 
runt,  donec  centuplum  accipiant  et  vitam  aetemam 
possideant.  Pauca  quidem  sunt;  quae  tibi  dicere 
possum,  utpote  miles  adhuc  ad  nova  belia  rudis ;  sed 
tu  pensa  magna  de  minimis,  plurima  de  paucis.  Ab 
iis  gandiis  et  tandiu  abfuisse  gemes,  et  dices  :  Heu 
mihi!  quia  incolatus  meui  prolongatus  est  (PsaL 
GXix,  5),  etc.  Ad  labores  te  vocaricredebas,  ad  gau- 
dia  te  invito,  Yeni  ergo,  ne  differas,  el  mecum  ho- 
rum  gaadiorum  fructus,  et  pariter  spei  aetemorum 
carpe  libamina.  Haec  gaudia  nec  somniare  possunt 
qui  saecularibus  causis  et  negotiis,  et  variis  vitae  vo- 
luptatibus  et  curis  inserviunt.  Amisso  enim   sensu, 


tendis,  modo  prolixius,  modo  compendiosiusest  im- 
morandum,  prout  se  habet  vel  temporis  opportnni- 
tas,  vei  devolionis  affectus.  Plus  vero  quo  affecta  et 
dcsiderio,  quam  quibus  verbis  ista  petenda  sint  cu- 
rare  debemus.  Deus  enim  non  necesse  habet  ut  nos 
ei  necessitatem,  vel  voluntatem  nostram  verbis  qoasi 
manifestemus,  qui  (sicut  legitur)  scit  quibus  opus 
sit  nobis,  antequam  petamus  eum ;  sed  nos  ineffijibi- 
liter  indigemus,  ut  ejus  beneficia  ardenti  deaiderio 
flagitemus.  Hoc  autem  tanto  efficacius  possumus  ; 
quanto  gratia  Spiritus  sancti  adjuvare  dignatar  no- 
stram  infirmitatem.  Dicente  namque  Apostolo  :  Qpid 
oremus  sicut  oportet  nescimus,  sedipse  Spiritussan- 
ctus  postulat  pro  nobis  gemitibus  inenarrabiUbus 


stupidi  corde,  et  quasi  febricitantessunt.  Licet  sua-^  (Rom.  vni,  26).  Postulat,  dixit,  idestpostularefacit, 
.-,._.,,.*.,  ,     ^         ^.  .  .       vei  postulandi  praestat  affectum.  Nunc  ad  tres  supra 

positas  petitiones  revertamur.  Primum  ergo  petenda 
est  indulgentia  peccatorum,  non  eorum  tantum,  quo- 
mm  nobis  conscii  sumus,  id  est,  in  quibus  nos  deli- 
quisse  cognovimus,  sed  et  eorum  in  quibusignoran- 
ter  lapsi  sumus.  Si  enim  culpae  quas  ignoranter 
commisimus  non  essent  timendae,  non  diceretur  in 
Psalmo :  Ignarantiasmeas  ne  memineris  (Psal.  xxiv, 
7).  Et  Apostolus  cum  dixisset :  Nihil  mihi  conscius 
sum,  continuo  addidit :  sed  non  in  hcc  justi/icatus 
sum  (I  Cor,  iv,  4)  :  videlicet  se  in  multis  per  igno- 
rantiam  deliquisse,  vel  delinquere  potuisse  signifi- 
cans.  Juxta  quod  et  alius  apostolus  dixit :  In  muUis 
enim  offendimus  omnes  (Jac.  ni,  2).  In  secunda  vero 
petitione  duo  praeterea  dixi  esse  postulanda,  id  est, 
C  non  solum  operationemy  sed  et  cognitionem  divinae 
voluntatis :  quia  iacile  errat  quis  in  eo  quod  non 
intelligit,  et  potest  decipi  specie  recti,  ut  videatar 
ei,  quod  bonum  est,  malum,  et  quod  malume8t,bo- 
num.  Unde  propheta  :  Va  his  qui  dicunt  malum  bo- 
num,  et  bonummalum  (Isa.  v,  20).  Quod  ne  nos  in- 
curramuSf  jubemur  in  Svangelio  cumcolumbaesim- 
plicitate,  pmdentiam  serpentis  habere  (Matth,  x, 
16);  quam  qui  habent,  luget  eos  propheta,  dicens  : 
Ephraim  factus  est  sicut  columba  seducta^  non  hO' 
benscor  (Ose.  vu,  11).  Quia  quidam  volentes  columbae 
simplicitatem  sectari,  eo  quod  cor,  id  est,  intelli- 
gentiam  verilatis  non  habent,  seducuntur  et  errant. 
Quas  tenebras  erroris  et  ignorantiae  ne  nos  incurra- 
mus,  omni  instantia  et  studio  orandum  est,  ut  illum 


via^  licet  dulcia  fercula,  et  pocula  offeras  febrici- 
tanti,  non  sapiunt  ei,  quia  sensum  non  habet.  Multi- 
tudinem  quippe  dulcedinis  suae  abscondit  Dominus 
timentibus  se.  IUis  scilicet  abscondit  ab  aliis ;  ut  illi 
aentiant,  alii  non.  Rogo  autem  ut  non  prolixitatem 
verbomm  penses  multitudinem  charitatis.  Nunquam 
enim  mihi  satis  dixisse,  nunquam  satis  fecisse  vide- 
bor,  donec  voluntatem  Ghristi,  et  desiderium  meum 
impleveris.  Yale.  Educat  te  Dominus  de  lacu  mise- 
riae  et  deluto  faecis,  et  statuat  supra  petram  pedes 
tuos,  et  dirigere  dignetur  gressus  tuos.  Eripiat  ani-* 
mam  tuam  de  morte,  oculos  tuos  a  lacrymis,  pedes 
tuos  a  lapsu.  Amen. 

EPISTOLA    II. 

AD  LATOLDUM. 

De  modo  orandi. 

Latoldo  fratri  charissimo,  frater  Joannbs,  salu- 
tem. 

Nuper  cum  de  modo  orandi  qoaerenti  tibi,  quod 
Domino  dante  mihi  visom  est  respondissem,  sum- 
mopere  postulasti,  ut  scripto  tibi  dirigerem  tres  pe- 
titiones,  in  quibus  summam  orationum,  quas  pro 
nobis  singuli  facimus,  dixeram  constare  debere.  Et 
quia  ad  excitandum  devotionis  affectum,  hoc  pluri- 
mum  valere  dixeram,  si  non  semper  eorumdem 
usum  verborum  sequamur  ;  sed  prout  a£fectus  dicta- 
verit,  verba  variantes,  vel  ex  ipsis  orationibus,  qui- 
bus  utimur  in  Ecclesia,  vel  ex  verbis  sacrarum  Scri- 


pturamm,  petitiones  nostras  informemus,  hoc  quo- 

que  devotissime  petiisli,  ut  aliqua  Ubi  in  hunc  mo-  ^  smcenssmia  et  perseveranUssima  imitaUone  sequi 

dmn  conscriberem ;  quibus commonitus  hanc  orandi     ^^^^^^^^  ^^  dicit  :  Quisequitur  me,  nonambulat 


formam  sequi  valeres.  Postposita  igitur  excusatione, 
ne  potius  charitati  defuisse,  quam  juste  excusasse 
viderer,  pro  viribus  quas  Dominus  dare  dignabitur, 
desiderio  tuo  satisfacere  curabo.  Malo  enim  ut  me 
imperitia  mea  accuset,  quam  quae  de  corde  tuo  hoc 
jubel  charitas;  accuset. 

Hic  proponit  tria  esse  postulanda. 

Igitur  quantum  parvitati  meae  dedit  Dominus  in- 
telligere,  tria  debemus  singoli  pro  nobis  in  orattone 
petere.  Primum  veniam  delictomm.  Deinde  agnitio- 
nem  et  operationem  divinae  voluntatis.  Tertio  salu- 


in  tenebris,  sed  habet  lumen  vitce  (Joan.  vm,  12). 
Operatio  vero  divinae  voluntatis  in  iHis  duobus  eon- 
sistit,  quae  breviter  expressa  sunt,  ubi  dictum  est: 
Declina  a  malo  etfac  bonum(Psal.  xxxvi,  27.  Qose 
duo  quam  generaliter  comprehendant  quidquid  ubi- 
que  in  Scripturis  praecipitur,  facile  quilibet  animad- 
vertit.  Tertio  (sicut  dixi)  petenda  est  vita  aeteraa, 
ut  simplid  oculo,  id  est,  sincera  intentione  Deum 
quaeramus  ;  et  in  omnibus  quae  agimos,  neque  ad 
appetitum  laudis  humanae,  quod  esthypocrysis;  ne- 
que  ad  quidUbet  aliud,  nisi  tantum  ad  Deum  haben- 
dum  nostra  flectatur  intenUo.  /n  simplidtate,  inqoit, 


915 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACHI. 


916 


cordis  qu(Briteillum{Sap.  i,  1).  Et  :NeaccesserisadA  tur,  oslendimus,  potest  quilibel  una  simul  oralione 


Deum  duplici  corde  (EccL  i,  36). 

De  illis  qucR  inveniuntur  in  psalmis, 

Haec  autem  tria,  sive  qualuor  quam  multipliciler 
ct  varie  in  Scripturis,  el  maxime  in  psalmis  petan- 
tur,  facile  potest  advertere,  qui  diligenlem  auditum 
divinis  eloquiis  novit  adhibore.  Ex  quibus  juxta  peti- 
tionem  tuam  aliqua  ponam,  ut  ex  his  prout  tibi  Spi- 
rilus  sanctus  inspirare  dignabitur)  et  verba  in  ora- 
tione  variare  discas,  quod  ad  excitandam  devotio- 
nem  valere  dixi,  et  petitiones  tuas  queas  informare. 

Deillis  quas  valent  ad  petendam  veniam. 

Ad  petendam  igitur  veniam  delictorum,  isla  valent 
quae  in  psahnis  posita  sunt :  Ab  occultis  meis  munda 


petere,  ita  dicendo : 

Oratio  ad  Patrem. 
Domine  sancle  Pater,  qui  vivificas  mortuos,  et  vo- 
cas  ea  quae  non  sunt  tanquam  ea  quae  sunt,  peccato- 
rem  me  servuni  tuum,  quem  de  morte  peccatorum 
meorum  ad  tuam  misericordiam  vocare  dignatus  es, 
ab  omnibus  reatibus  et  peccatis  meis  misericorditer 
absolve  :  et  data  mihi  intelligentia  qua  vidcam^  et 
charitate  qua  serviam  tibi  el  servis  tuis,  fac  me  ita 
semper  in  tuo  famulatu  ad  meliora  proficere,  ut  in 
regno  luo  coeptumopusmisericordifietuaeinme  per- 
ficias.  Per  Dominum,  etc. 

Alia  oratio  ad  Patrem. 
Domine  sancte  Pater,  qui  quod  perierat  requiris, 


me,  Domine  (P;a/.xviii,  i3).Et:  DelietajuventuttsB  et  quod  abjectum  erat   reducis,  et  quod  pingue  et 


meaSf  et  ignorantias  meas  ne    m^mineris  {Psal. 

XXIV,  7).  Et :  Propter  nomen  tuum  propitiaberis,  Do- 

mine,  peccato  meo^  multum  estenim{ibid.i\).  Et : 

Videhumilitatemmeam  etlaborem  meum,etdimitte 

universa  delicta  mea  {ibid.,  18).  Et :  Ne  memineris 

iniquitatum  nostrarum  antiquarum,  ied  propitius 

esto  peccaHs  nostfis  propter  nomen  tuum  {Psal. 

Lxxvni,  8,9).  Et :  Non  intres  in  judicium  cumservo 

tuo,  Domine,  quia  non  justificabitur  in  conspectu 

tuo omnis  vivens {Psal.  cxui,  %).  Et  :  Averte  faciem 

tuam  a  peccatis  meis,  et  omnes  iniquitates  meas 

dele  {Psal.  l,  11),  et  caetera,  quae  in  eodem,  et  in  aliis 

psahnis  scripta  sunt.  Item  aUbi  :  Ne  reminiscaris^ 

Domine,delictamea,  vel  parentum  meorum',  neque 

vindictam  sumas  de  peccatis  meis  {Tob.  iii,  3). 

Quibus  utendum  sit  adpetendam  intelligentiam. 

Ad  petendam  vero  intelligentiam  veritatis,  his  uti 
possumus,  quae  de  multis  pauca  commemoro :  IllU" 
mina  oculosmeos,  neunquam  obdormiam  in  morte 
{Psal.  XII,  4).  Et :  Quoniam  tu  illuminas  lucernam 
meam,  Domine;  Deus  meus^  illumina  tenebrasmeas, 
(Psal.  XVII,  29).  Item :  Vias  tuas,  Domine,  demon- 
stra  mihi,  et  semitas  tuas  edoceme{Psal.  xxiv,  4). 
£t  :  Notam  fac  mihi  viam  in  qua  anibulem  {Psal. 
GXLU,  8).  Et :  Doce  me  facere  voluntatem  tuam  {ibid., 
10).  Et :  Doce  me  jusH^ationes  tuas  {Psal.  cxviii, 
26). Et :  Damihi intellectum.ut discam  mandata  tua 
{iHd.^  73),  etc.  Qui  vero  dicit  :  UHnam  dirigantur 


forte  custodis  ;  custodi  circa  me  opera  misericordiaB 

tuae,  quem  erranlem  requirere,  et  ad  oves  tuas  redu- 

cere  dignatus  es,  et  concessa  mihi  plena  venia  om- 

nium  delictorum  meorum,  da  mihi  ita  intelligere , 

et  cum  debita  perseverantia  facere  voluntatem  tuam, 

ut  misericordia  sempitema  miserearis  mei.  Per  Do- 

minum,  etc. 

Item  alia  oratio. 

Domine  sancte  Pater,  qui  non  vis  mortem  pecca- 
torum,  nec  delectaris  in  perditionibus  nostris,  dele 
ut  nubem  iniquitates  meas,  et  quasi  nebolam  pec- 
cata  mea,  et  in  agnitione  et  operalione  voluntalis 
tuae,  fac  me  ita  cum  sincera  humilitate  perseveran- 
tem  habcre  profectum,  ut  salvum  me  facias  in  regno 
Q  tuo  coelesti.  Per  Dominum. 

Oratio  ad  Filium. 
Domine  Jesu  Christe,  qui  venisti  quarere  et  sal- 
vum  facere  quod  perierat,  vivifica  me  peccatorem 
servum  tuum,  quem  vocasti :  et  dans  mihi  intdli- 
gentiam  et  observantiam  mandatorum  tuorum,  ubi 
abundavit  peccatum,  ita  fac  gratiam  superabundare, 
ut  redemptionis  et  resurreclionis  tuae  cum  electis 
tuis  me  facias  veraciter  csse  participem.  Qui  vi- 

vis,  etc. 

Alia  oratio  ad  Filium. 

Domine  Jesu  Christe,  qui  es  lux  vera,  quaa  illu- 
minas  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mun- 
dum,  aufer  tenebras  peccatorum  meorum,  et  da  mihi 
iliuminatos  oculos  corcjis,   ad  cognoscendum  te,   el 


vimme^  ad  custodiendas  justi/Uationestuas{m.     ^^   i„teiugendam  et  faciendam  voluntatem  tuam. 
5). £t :  Deducmein semitammandatorum  (tM.,35);  ^  ,.    .       . 


et :  Gressus  meos  dirige  secundum  eloquium  tuum 
{ifnd.,  133) :  et  caetera  quae  in  hoc  praecipue  psalmo, 
qui  prae  caeteris  moralis  est,  atque  in  aliis  psalmis 
in  hunc  modum  posita,  intelligi  quidem  possunt, 
^ed  numerari  vix  possunt.  Qui  ergo  haec  et  hujus- 
modi  dicit,  quid  nisi  voluntatem  Dei  facere  quaerit ; 
qui  autem  pio  gemitu  dicit :  Heu  mihi!  quia  incola" 
tus  meus  prolongatus  est!  {Psal.  cxix,  5.)  Et :  Non 
confundas  me  ab  exspectatione  mea  {Psal.  cxviii, 
116).  Et  :  Quando  veniam  et  apparebo  ante  faciem 
Dei  {Psal.  xli,  3),  et  caetera  hujusmodi  ;  utique  vi- 
sionem  Dei,  et  vitae  aetemae  promissa  desidera.  Haec 
autem  quae  quomodo  sigillatim  in  Scripturis  petan- 


necme  dimillas  inperpetuum  a  te  separari.  Qni  vi- 

vis,  etc. 
Cum  itaque  in  hunc  modum  plura  dici  possint, 

nos  haec  posuisse  sufiiciat. 

De  oratione  morosa. 

Quidam  autcm  pro  imploranda  venia  dtelietorum, 
morosius  el  studiosius  orant  ;  et  peccatorum  suo- 
ram  magnitudinem  vel  multitudinem  attentins  con- 
sideranles,  non  lam  verbis,  quara  gemitu,  et  lacry- 
mis  cordis  contriti  et  humiliati  sacrificium  Deo 
ofiTerant,  non  tamen  eodem  fervore  prae  caeteris  quae 
supra  posita  sunt  orare  valentes.  Hoc  autem  inci- 
pientibus,  id  est;  nuper  conversis,  solet  contingere. 


917 


EPlSTOLiE  QOINQUE. 


918 


qualibus  dicit  apostolus  Jacobus  :  Miseri  estote^  et  A 
lugete,  et  plorate.  Risus  vester  in  luctum  conver- 
tatur,  et  gaudium  in  mcerorem,  {Jac,  iv,  9). 

De  lacrymis  perfectorum. 

Alii  vero,  cum  jam  in  via  Dei,  et  intelligentia,  et 
operatione  proficere  ccBperint,  mirantur  se  nuilas 
aut  raras  pro  peccatis  habere  lacrymas,  sed  tenta- 
tionibus,  et  infirmitate  prsepediente,  ut  minus  pos- 
sint  implere  quod  intelligunt,  contra  easdem  et  ten- 
tationes  et  infirmitatem  suam,  attentius  atque  fer- 
ventius  orant,  ut  per  auxilium  gratise  Dei  et  tenta- 
tionum  conflictus  superetur,  et  intelligentia  magis 
ac  magis  illuminetur,  et  infirmitas  roboretur.  Dc  ta- 
libus  scriptum  est :  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt 
justitiam^  quoniam  ipsi  saturabuntur  (Matth,  v,  6). 

De  his  qui  cupiunt  esse  cum  Christo.  ^ 

Aliqui  autem  jam  superatis  tentationibus,  ad  im- 
plenda  quse  inteliigunt,  efficacius  per  Dei  gratiam 
convalescentes,  magno  sestu  ardentis  desiderii  ad 
seterna  suspirant^  atque  incolatum  suum  diutius 
prolongari  ingemiscentes,  dissolvi  cupiunt,  et  esse 
cum  Christo.  Horum  vox  est  :  Quemadmodum  de^ 
siderat  cervus  ad  fontes  aquarum,  ita  desiderat 
anima  mea  ad  te  Deus  (PsaL  xu,  2),  et,  Quam  di- 
lecia  tabemacula  tua,  Domine  viriutum  (Psal, 
Lxxxiii,  2),  etc.  Hi  sunt  ergo  tres  gradus,  incipien- 
tium,  proficientium,  et  perfectorum. 

Item  alius  modus  orandi. 

Invenimus  autem  in  Scripturis  et  alios  modos 
orandi,  quibus  etsi  ea  quse  supra  posita  sunt  nequa-  p 
quam  distincte  petantur,  omnia  temen,  quse  ad  sa- 
lutem  expediunt,  compendiosa  oratione  peti  intelli- 
guntur,  ut  est  illud  :  Fiat  misericordia  iua^  Domine, 
super  noSf  quemadmodum  speravimus  in  te  (PsaL 
xxxu ,  22) ;  et  :  Miserere  mei  secundum  eloquium 
tuum{PsaL  cxvin^  58); et :  Fac  cum servo  tuo  secun- 
dum  misericordiam  tuam  (i^id.,  24);  et :  Miserere  mei 
secundumjudiciumdiligentium  nomen  tuum{ibid., 
132).  Juxta  hunc  ergo  modum  possumus  pro  aliis 
quibuslibet  orantes  ita  dicere.  Fac  eos,  Domine,  ita 
in  justitia  apparere  conspectui  tuo,  ut  satian  me- 
reantur  cum  apparuerit  gloriatua.  Yel  ita.  Fac  eos, 
Domine,  participes  omnium  timentium  te,  et  custo- 
dientium  mandata  tua.  Yel  ita.  Fac  cum  eis,  Domine, 
secundum  misericordiam  tuam,  sicut  tu  potens  es 
superabnndanter  facere,  quam  nos  petere,  aut  intel-  D 
ligere.  Yel  ita  :  Da  eis,  Domine,  regnum,  et  justitiam 
tuam.  Yel  ita  :  £a  abundantia  pietatis  tuse,  qua  et 
merita  supplicum  excedis  et  vota,  fac  eos  ita  in 
beneplacito  tuo  ambulare,  ut  tibi  placeant  in  regione 
vivorum.  Yel  ita :  Dirige  eos  in  semita  recta,  ita  ut 
mereantur  videre  bona  Domini  in  terra  viventium. 
Yelsic  :  Institue  eos,  Domine,  in  ea  soliditate  dilec- 
tionis  tuae,  ut  neque  mors,  neque  vita,  neque  crea- 
tura,  neque  tentatio  aiiqua  possit  eos  separare  a  te,  et 
a  charitate  tua.;Yel  ita :  Da  eis;  Domine,  ut  et  te  toto 
corde  perquirant,  et  quse  tibi  placita  sunt,  tota  di- 
lectione  perficiant.  Yel  sic  :  Dirige  eos,  Domine, 
secundum  beneplacitom  voluntatis  tuse,  in  viam  sa- 


lutis  setemae.  Aliter  :  Fac  eos,  Domine,  dignos  pro 
missionibus  vitae  quae  nunc  est,  et  aeternse.  Yel  sic : 
Fac  eos  sic  transire  per  bona  temporalia,  ut  non  amit- 
tant  aetema ;  quod  magis  videtur  pro  his  esse  oran- 
dum,  qui  in  saeculari  degunt  conversatione.  Atqae 
illud  :  Fac  eos,  Domine,  ita  miscricordes,  ut  mise- 
ricordiam  consequanlur.  Pro  iis  vero  qui  perfe- 
ctiora  sectantur,  ut  ita  fiant  pauperes  spiritu  quate- 
nus  regnum  coelomm  possideant ;  sic  miteSy  ut  ler- 
ram  viventium  possidere  mereantur ;  sic  lugentes, 
ut  consolationem  mereantur  seternam  ;  sic  esurien- 
tes  et  sitientes  justitiam,  ut  satietatem  repromissam 
obtineant ;  sic  etiam  mundicordes,  ut  Deum  videre^ 
sic  pacifici,  ul  filii  Dei  esse  mereanlur.  Sic  de  virtute 
in  virtutem  ambulando  proficiant,  ut  ad  videndum 
Deum  deorum  in  Sion  perveniant. 

Quod  sit  orandum  pro  prcelatis  ecclesiarum. 

Orandum  est  autem  pro  universis  Ecclesiae  re- 
ctoribus,  quatenus  sic  agant  curam  suscepti  regimi- 
nis,  ut  suam,  et  subditorum  salutem  operari  merean- 
tur.  Pro  quibuslibet  vel  in  nostro  proposito,  vel  in 
qualibet  sancta  conversatione  degentibus,  ut  in  vo- 
catione  qua  vocati  sunt,  digne  ambulare  mereantur. 
Pro  universis  Ecclesiae  gradibus,  ut  in  eis  Dominus 
famulos  suos  et  numero  et  merito  augere  dignetur, 
atque  ut  secundum  divitias  gratis  suae,  bene  in  eis 
ambulantes  ad  meliora  promoveat ;  errantes  veroy 
ad  viam  veritatis  reducat.  Pro  his  vero  qui  in  qua- 
libet,  vel  spiritali,  vel  corporali  tribulatione  positi 
sunt ;  ut  omnes  sibi  in  neccssitatibus  suis  misericor- 
diaiQ  Domini  adesse  sentiant ;  vel  ita  :  Ut  secundiim 
divitias  gratiae  suae  Dominus  universa  eis  adversan- 
tia  propitiatus  excludat,  et  omnia  profutura  concedat. 
Pro  his  qui  in  haereses  vel  schismata  lapsi  sunt,  ut 
ad  viam  veritatis  reducantur.  Pro  infidelibusy  ut 
ad  sortem  et  societatem  electomm  perducantar. 
Sicut  autem  pro  adipiscendis  beneficiis  divinis  ora- 
tio  est  fundenda,  pro  adeptis  est  gratiaram  actio 
facienda  :  de  qua  operosius  scriberem,  nisi  quae  su- 
pra  posita  sunt  nimiam  etiam  habere  prolixitatem 
viderentur. 

Haec  aulem,  quae  tibi  quoquo  modo  manu  accele- 
rante  exaravi,  quantum  tibi  profutura  sint  nesciens, 
hoc  certe  scio,  et  te  certissime  scire  volo,  me  quan- 
tum  Dominus  dedit,  desiderio  tuo  satisfacere  cii- 
rasse.  Quae  si  tibi  utilia  esse  cognoscere  potero,  la- 
boris  mei  compensationem  apud  Ghristum  tuis  ora- 
tionibus  me  receptumm  sperabo ;  qui  per  Aposto- 
lum  suum  jubet  ut  per  charitatem  serviamus  invi- 
cem  {GaL  v,  93).  Fratres  onmes  per  te  nomine 
mco  salutari  desidero,  non  omnes  simul,  sed  nomi- 
nibus  suis  singulos ;  quoram  orationibus  et  tuis  ad- 
juvari  quantum  indigeam,  nec  praesens  satis  indic^re 
potui,  nec  absens  intimare  sufficio. 

EPISTOLA  III. 

AD  HUGONEM. 

De  modo  orandi^ac  prassertim  de  gratiarum  actione. 

Dilectissimo  suo  fratri  Hugoni,  frater  in  domino 
salutem. 


919 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACHI. 


92C 


Scripsi  aliquando  epistolam  de  modo  orandi,  ad 
fratrem  Laloldum,  cum  hoc  illc  a  me  devolissirae 
flagitasset  :  ubi  cum  juxta  formam  orandi  dc  (jua 
agebam,  tres  ad  Patrcm.  ot  dJias  ad  Filinru  oralio- 
nes  exempli  gratia  posuissem,  «Tuando  venil  cpi?tola 
illa  in  manus  tuas,  iustanlissinic  postulasti,  ut  ali- 
quas  etiam  orationes  adjiceromus  ad  personam  >ni- 
ritus  sancti  specialiter  pertinentcs.  Quamvis  ergo 
Paler,  et  Filius  el  Spiritus  sanclus,  sicut  sunt  insepa- 
rabiles,  ita  etiam  inseparabiliter  opcrentur,  el  quid- 
quid  dat  Pater  vel  Filius,  det  quoque  Spiritus  san- 
ctuS)  acquiescens  tamen  petitioni  tu% ,  prxmissis 
orationibus  subjeci  duas  ad  Spirilum  sanclum, 
el  tertiam  ad  sanctam  Trinitatem.  Postca  vero 
cum  animadvertisses  in  calce  ejusdem  epistolae  gra- 
tiarum  agendarum  me  ita  mcnlionem  fecisse,  ut  si 
locus  vel  tempus  permitteret,  plura  inde  dicere  pos- 
sem  ;  riirsus  instanter  et  omnino  importune  petisti, 
ut  de  hac  re,  id  est,  de  gratiarum  actionc  aliquid 
tibi  operosius  scriberem.  Ad  hoc  itaque  quodpctis, 
ego  quidem  insufficientem  me  invenio,  sed  tuis  ora- 
tionibus  fultus,  ab  illo  a  quo  est  omne  datum  opti- 
mum,  et  omne  donum  perfectum,  sutficicntiam  spero. 

(Hic  totam  iment  eputolamt,  ad  Latoldum  da- 
tam,  De  modo  orandi ;  cui  sequentes  tres  preca- 
tiunculas  illigat,  medio  loco  inter  secundam  ora- 
tionemadFilium,et  articulum  de  oratione  morosa.) 

Oratio  ad  Spiritum  sanctum, 

Spiritus  sancte  Deus,  qui  mc  mundo  carnaliter  na- 
tum,  in  sacro  fonte  spiritali  nativitatc  regenerasti, 
da  mihi  plenam  omnium,  quae  quoquo  modo  postea 
contraxi  peccatorum  indulgentiam,  et  fac  mc  in 
justificationibus  tuis  ita  perseverantissime  ct  intelli- 
gentia  et  actione  proficere,  ut  ad  sortem  et  socie- 
'tatem  electorum  tuorum  merear  in  a^ternum  vera- 
citer  pertinere.  Qui  cum  Patre  et  Filio  habes  unam 
divinitatem;  et  ejusdem  majcstatis  ac  potcstatis  in- 
divisam  unitatem  per  omnia  sa^cula  saeculorum. 
Alia  oratio  ad  Spiritum  sanctum, 

Spiritus  sancte,  qui  cs  et  donum  Dei,  ct  Deus ; 
Deus  apud  te,  donum  apud  nos,  fac^  quseso^  per  in- 
habitationis  tuae  gratiam,  mentem  hujus  pauperculi 
servi  tui,  et  veritatis  intelligentia  lucere,  ct  chari- 
tatis  igne  fervere  ;  ut  ab  omnibus  peccatorum  meo- 
rum  maculis,  beneficio  gratiae  tua6  clcmcnter  emun- 
datuSy  in  corpore  merear,  cujus  caput  Christus  esi, 
et  hic  bene,  et  in  ffitemum  beate  vivere ;  cum  quo, 
et  cum  Patre  est  tibi  gloria  et  bonor  individuus  in 
saecula  s^ulorum.  Amen. 

Oratio  ad  sanctam  Trinitatem, 

Sancta  Trinitas  unusDeus,  qui  omnes,  quos  in  pa- 
tria  beatificas,  prius  via  adoptionis  Spiritu  signatos 
vivificas  et  sanctificas,  da  mihi  servulo  tuo  pignus 
haereditatis  nostrae  eumdem  Spiritum  sanctum  : 
ut  ipso  charitatem,  quse  operiat  multitudinem  pec- 
catorum  meorum,  in  corde  meo  diffundente ;  et  in 
omni  intellectu,  sermone,  et  opere  bono  me  confir- 
mante,  mecumque  in  aeternum  manonte,  cum  cis  qui 
habitant  in  domo  tua  te  merear  laudare  in  saecula 
sseculorom.  Amen. 


A  Quod  ergo  in  fine  illius  epistolae  dixi,  hoc  in  hu- 
jus  principiis  repeto  ;  quia  videlicet  sicut  pro  impe- 
trandis  bcneficiis  divinis  preces  fundimus,  ita  pro 
n !  r.*:>^  gratiarum  agendarum  debitores  sumus.  Si 
ii.,  n«»  ^;uilibet  aUeri  homini  a  quo  bcneficia  habuit, 
ingralu?  cxistat,  quis  non  hocmalum  judicet,  et  ini- 
quum  ?  Si  ergo  malum  est  ingratum  esse  bomini, 
quanto  magis  Deo  ?  Quomodo  autem  nisi  gratias 
agendo,  nos  beneficiis  ejus  ingratos  non  esse  osten- 
dimus?  Ingratos  fuisse  illos  arguil  Scriptura,  dequi- 
bus  dicit  :  Et  ohlitisunt  henefactorum  ejus,  etmi- 
rablllum  ejus  qua?  ostcndit  eis  (Psal.  Lxxvn,  it). 
Dominus  quoque  in  Evangelio,  cum  decem  leprosos 
mundassct,  et  unus  tantum  gralias  ageret,  reliquos 
novcm  ingratos  exstitisse  conquestus  est,  dicens  : 

g  fionne  decem  mundavi,  et  novem  ubi  sunt  f  (Luc, 
wii,  17.)  etc.  Animadvertat  igitur  discretus  sancta- 
rum  Scripturarum  Icctor,  sive  auditor,  quod  quando 
laudare  Deum,  vel  benedicere,  vel  magnificare, 
exaltare,  vel  gloriticare,  aut  cantare  ei,  aut  exsultare, 
vcljubilare,  aut  gratias  agere  jubemur,  sive  mone- 
mur,  res  pene  eadem  diversis  verbis  significatur. 
Verbi  gratia  :  Benedicite^  gentes,  Deum  nostrum 
{Psal.  Lxv,  8),  el :  Magnificate  Dominum  mecumj  et 
exaltate  nomen  ejus  inipsum  (PsaL  xxxiiiyi),  et: 
Cantate  ei  et  psallite  ci  (PsaL  civ,  2),  et  :  Venite 
exsultemus  Domino,  jubilemus  Deo  Malutari  nosiro 
(PsaL  xciv,  1).  Confessio  quoque  in  Scripturis  ssepe 
laudcm  significat,  ut  ibi  :  Confitebor  tibi,  Domine 
Deus  meus,  in  toto  corde  meo  (PsaL  lxxxv,  12).  Nam 
quasi  exponendo  quid  dixerit,  subdit ;  et  glorificabo 
nomen  tuum  in  asternum.  Et  Dominusin  Evangelio : 
Confiteur  tibi,  Pater,  Domine  casli  et  terras  (Luc.  x, 
21).  Non  cnim  peccata  confitebatur,  quipeccata  non 
fecit,  sed  Patri  gratias  agebat.  Solent  homines  ami- 
corum,  vcl  dominorum  suorum  bcneficia  ad  memo- 
riam  reducere ,  ut  ex  quantitate  beneficiorum 
perpendant ,  quantum  eis  debeant  rependere, 
amorem ,  vel  obsequium.  Nos  ergo  vel  non 
solum  ad  mentem  revocare ,  sed  studiosissime 
excogitare  et  exquirere  debemus,  quae  et  quanta 
nobis  beneficia,  et  dona  divinitus  collata  sunt,  et 
devotissime  auctori  eorum  laudes  debitas,  et  gralia- 
rum  actiones  referre.  Nam  dona  coelestia  recolendo, 
amorem  Dei  in  nostris  cordibus  excitamus.  Gratias 
vcro  pro  illis  agendo,  et  ea  quae  accepimus,  nobis 

D  conservari,  et  quae  nondum  accepimus  nobis  au- 
geri  promeremur.  Unde  Dominus  ait  in  Evange- 
lio  :  Hahenti  dabitur,  et  abundabit ;  ei  autem  qui 
non  habet,  et  qu^d  videtur  habere,  auferetur  ab  eo 
(Luc.  XIX,  26).  lile  enim  dona  Dei  veraciter  habere 
diccndus  est,  qui  pia  gratiarum  actione  eis  ad  id  ad 
quod  data  sunt,  id  est,  ad  quaerendum  Deima  utitur, 
ct  merctur  gratiam  pro  gratia.  Qui  vero  ad  aliud  qua^ 
rendum  eis  abutitur,  utpote  ingratus,  iis  etiam  quae 
accepit  privari  mcretur.  Dona  autem  Dei  qua^dam 
communiter  dantur  bonis  et  malis,  quaedam  vero 
specialia  sunt  electorum.  Nam  exteriores  diritis 
auri  et  argenti,  et  caeterorum,  sanitas  etiam  corpo- 
ris,  et  membrorum  valitudo ;  ingenium   quoque  et 


921 


EPISTOLiE  QUINOUE, 


m 


memoria,  et  liileranim   scienlia,  et  c^tera  hujus-  A  laus  ejus  in  ore  meo  (Pnal.  wxiu,  %).  Qui  enim  in 


modi ,  reprobis  pariler  danlur  et  electis.  Fidem 
vero  qujB  per  dilectionem  operatur,  pictatem,  cha- 
rilalem,  timorem  sanclum  el  ca?lera  verarum  dona 
virtutum,  solis  electis  dari  manifestum  cst.  Audia- 
mus  igitur  quemdam  in  psalmo  divina  circa  se  benc- 
ficia  cum  exsultationc  recolentcm.  Exspectans,  in- 
quit,  exspectaviDominum,etintenditmihi:et  exau' 
divit preces meas^  et  eduxitme de lacumiserice^ etde 
luto  fcecis  (Psal.  xxxix,  2,  3).  Huc  usquc  ostendit  de 
quo  profundo  malorum  per  gratiaro  Dei  liboratus  sit. 
Duobus  vero  sequentibus  versibus  confirmationem, 
et  directionem ,  et  innovationem  suam  describit, 
dicens  :  Et  statuit  supra  petram  pedes  meos  (ibid.), 
et  reliqua.  Ubi  etsi  nihil   positum  sit,  quod  bene- 


omni  tempore  benedicit,  non  solum  in  prosperis 
sed  et  in  adversis  gratias  agit.  Nam  et  mali  inter 
prospera  laudant  Deum,  sicut  scriptum  est  :  Con- 
fitebitur  tibi,  cum  benefeceris  ei  (P«a/.  xlviii,  19), 
in  adversis  autem  murmurare  solent,  et  blasphe- 
mare. 

De  eodem. 

Qui  autem  in  gratiarum  actione  studiosus  est  et 
devotus,  ante  omnia  debet  illud  omnium  beneficio- 
rum  divinorum  maximum  atque  excellentissimum 
recolere,  et  quanta  potest  devotione  et  pietate  pro  eo 
gratias  agere,  quo  per  sacrosanctum  mysterium 
incamationis  et  passionis  Christi,  a  morte  aetema 
redempti  et  ad  vitam  seternam  sumus  reparati.  In 


diclionem,    vel  graliarum  actionem  significel,  pia  p^  Christo  namque  ipsa  salus  ad  aegrotos,  ipsa  miseri- 

cordia  ad  miseros,  ipsa  sapientia  ad  fatuos,  ipsa 
vita  ad  mortuos,  ipsa  via  ad  errantes,  ipsa  veritas 
ad  mendaces,  ipse  Redemptor  ad  captivos,  ipse  Deus 
ad  homines  venit.  IUa  majestas  divinae  sapientiae, 
quae  coaeteraa ,  et  consubstantialis,  et  coomnipo- 
tens  Patri,  et  Spiritui  sancto,  portat  omnia  verbo 
virtutis  suse,  et  attingens  a  fine  usque  ad  finem  for- 
titer,  disponit  omnia  suaviter,  tanta  miseratione  tan- 
taque  abundantia  pietatis  suae,  nostrse  miseriae  voluit 
subvenire,  ut  non  solum  usque  ad  susceptionem 
nostrae  naturae,  sed  etiam  usque  ad  contumelias 
et  ad  mortem  crucis,  pro  nostra  redemptione  et  salute 
sc  inclinare  dignaretur.  Altissimus  Patris  altissimi 
unigcnitus,  sicut  non  habuit  quo  ultra  se  humiliando 


tamen  divinorum  beneficiorum  recordatio,  pro  gra- 
tiarum  actione  habetur.  In  alio  quoque  psalmo  glo- 
rificat  Deum,  dicendo  :  Quis  Deus  prceter  Dominum^ 
aut  quis  Deus  praster  Deum  nostrum  ?  {Psal.  xvn,12) 
et  quasi  quaereremus,  quid  tibi  fecit?  quare  eum  ita 
magnificas  et  laudas?  enumerat  multas  gratiae  divinae 
circa  se  operationes,  et  subdit :  Deus  qui  prascinxit 
me  virtute ,  et  posuit  immaculatam  jnam  meam 
(Psal.  XVII,  12),  et  caFitera  usque  illuc,  et  non  sunt 
infirmata  vestigia  mea  (ibid.  xxxiii,  37).  Apostolus 
autem,  Gratias^  inquit,  ago  ei,  qui  me  confortavit, 
qui  /idelem  me  exisiimavit,  ponens  me  inministerio. 
Subdendo  vero,  quiprius  fuiblasphemus,  etpersecu- 
tor,  etcontumeliosus(l  Tim.  ii,  12, 13) ;  tanto  majo- 


rem  circa  se  gratiam  Dei  ostendit,  quanto  indignior     descenderet,  quam  ut  in  homine,  quem  sibi  in  unam 
eral,  qui  eam  accipere  mereretur.  Gratias  quoque  ^personam  univit,  quasi  reus,  et  damnalitius  morte 


agit  ubi  dicit  :  Benedictus  Deus,  et  Pater  Domini 
nostri  Jesu  Christit  Paier  misericordiarum(II  Cor. 
I,  3),  elc. 

Differentia  inter  orantem  et  laudantem. 

Hoc  autem  inter  afifectum  orantis  distat,  atque 
laudantis,  quod  oratio  contritionem  habet,  et  gemi- 
tum,  maxime  quando  peccata  deflentur,  aut  quando 
inter  tentationes,  et  tribulationes  divinum  auxilium 
imploratur.  Qui  vero  laudat,  et  gratias  agit,  gau- 
dio  et  laetitia  spirituali  perfunditur.  Undc  illis,  qui 


turpissima  moreretur ;  sic  nostra  natura  non  habuit 

quo  ultra  possct  sublimari,  quam  ut  in  Christo  se- 

dens  ad  dexteram  Patris,  habeat  nomen  quod  est 

super  omne  nomen,  et  flectatnr  ei  omne  genu,  coe- 

lestinm,  terrestrium  et  infernorum.  Spem  autem  no- 

bis  firmissimam  dedit,  nos,  si  ei  fideliter  adhaeseri- 

mus,  quo  ipse  praecessit  esse  secuturos.  Pater,  inquit, 

quos  dedisti  mihi^  volo  ut  ubi  ego  sum,  et  illi  sint 

mecum,  ut  videant  claritatem  quam  dedisti  mihi 

(Joan.  xvn,  24).  Quistanlam  gratiam  digne  cogitare, 

...  ,  .       .  1.      .j        quis  sufficiat  digne  pro  ea  laudes  et  gratias  referre  ? 

pro  peccatis  vehementer  conteruntur,  expedire  vide-  -oj..  fj-         ij  i.^^- 

t        t       t  r   u  u'  A     S^^  ®'^*  ^^^  valemus  dignas  laudes  persolvere,  non 


tamen  debemus  a  gratiarum  actione  cessare,  donec 
ipso  ducente,  illuc  perveniamus,  ubi  hoc  sine  fine 


tur,  ut  post  mcerorem  pro  peccatis  habitum,  se  ad 

gratiarum    actionem    convertant ;  ut   animum  pro 

peccatis  moerentem,  gratiaram  actio  consoletur  :  nen  /"^  — ^^•••^»  "— ^  r-"     •     --»  ;      -     ™-  --- 

J.   .      u     j    .•    •  :  •  ....      u     i_  j.      faciamus,  sicut  scnptum  est  :  Beatt  qui  habitant  in 

forte  abundantion  tnstitia  absorbeatur  qui  ejusmodi 

est ;  sicque  mens  pro  peccatis  afflicta,  de  perceptis 


beneficiis  gralias  referendo,  ad  spem  veniae  re- 
creetur.  Aliis  quoque  a  gratiarum  actione  inci- 
pienda  videtur  oratio,  ut  mens  orantis  spirituali  jii- 
cunditate  perfusa,  et  fiducia  repleta,  ex  quadam 
animi  pinguedine  totam  sequentcm  effundat  ora- 
tionem. 

Semper  debemus  gratias  agere. 

Non  solum  autem  in  prosperis,  sed  et  inter  flagella 
debemus  gratias  agere  Patri,  qui  flagellat  omnem 
filium  quem  recipit,  sicut  in  persona  justi  scriptura 
est :  Benedicam  Dominum  in  omni  tempore,  semper 


domo  tua,  Domine ;  insmcula  sasculorumlaudabunt 
te  (Psal.  Lxxxni,  5).  Nunc  enim  tempus  est  orandi 
pariter,  et  Jaudandi,  tunc  erit  tantummodo  laudandi. 
Tunc  quippe  sicut  miseriae  beatitudo,  ita  orationi 
succedet  laudatio.  Impletis  namque  omnibus  promis- 
sionibus  Dei,  nihil  supererit  petendum,  sicut  ipse 
dicit  :  In  illo  diemenon  rogabitis  quidquam(Joan. 
XVI,  23).  Quem  quanto  amplius  diligimuf^  tanto  stu- 
diosius  canonicis,  hoc  est,  propheticis,  et  aposto- 
licis,  nec  non  et  aliis  Scripturis  intendere  debemus 
et  vigilantissime  auscultare,  quid  de  illo  nobis  insi- 
nuent,  vel  quid  ipse  nobis  in  eis  loquatur.  Quis  au- 
diens  iUom  dicentem  per  prophetam  :  De  manu 


923 


JOANNI&  CARTH.  PORTARUM  MONACHI. 


9Si 


mortis  liberabo  eos^  de  morte  redimam  eos :  ero  mors  A 
tua,  omors,  morsus  tuus  ero  infeme  {Osee.  xiii,  44), 
non  enimpat  in  hanc  vocem  jucunditatis  et  laudis, 
ut  dicat :  Gratias^  Domine,  tantie  pietati,  quam  no- 
slrae  redemptioni  irapendere  dignalus  es  :  el  precor 
ut  ejusdem  redemptionis,  et  salutis  aeternae  qucc  est 
in  te,  non  facias  in  a^tcrnum  veraciteresseparticipcs? 
Quis  audiens  Apostolum  dicentem  :  Fidelis  sermo, 
quia  Christus  Jesus  venit  in  hunc  mundum  peccato- 
res  salvos  facere  (/  Tim.  i,  15) ;  non  efFundat  laudem 
pariter  et  precem,  et  dicat  :  Tibi,  Dominc,  laus,  tibi 
gratiarum  actio,  qui  tanta  miseratione  vitam  peccca- 
torum,  non  mortem  inquiris.  Placcat  tibi,  Domine,  ut 
justificare  nos  a  peccatis,  et  salute  aeterna  salvos 
no8  facere  digneris.  Audicntes  ergo  eloquia,  quibus 
beneficia  ejus  vel  referuntur,  vel  promilluntur,  de-  g 
bemus  (sicut  Apostolus  docet)  abundarein  illo  in  gra- 
tiaiiimactione{Colos.  ii,  7).  Sed  animus  amantis  et 
desiderantis,  prsmissa  gratiarum  actione,  dcbet 
etiam  preces  subdere,  ut  promissionibus  ejus  dignus 
efficiatur.  Qui  enim  audiendo  eloquia  divina,  ad 
orandum,  vel  laudandum,  vel  amandum  Dcum  in- 
flammatur,  veraciter  potest  dicere  quod  in  Cantico 
canticorum  scriptum  est  :  Anima  mea  liquefacta  est 
{Cant,  y,  6),  id  est,  in  lacrymas  amoris  rcsoluta  est. 
Scio  ego  prudentem  quemdara,  et  religiosum  virum 
dixisse  :  Spiritum  Christi  non  habet,  qui  audiendo 
verba  Christi,  non  ardet.  Sed  qui  hoc  dixit,  videtur 
mihi  hoc  quod  in  se  senliebat,  aestimasse  de  caeteris, 
quod  proprium  est  hominum  maxime  plurimonim. 
Ego  vero  sciens  multos  etiam  bonos  et  justos  nul- 
lam  habere  vel  raram  gratiam  lacrymarum,  ad  ta-  ^ 
lium  consolationem  dico.  Quidam  enim  diiigunt  Chri- 
8tum  ardenti  charitatis  affectu  :  quidam  non  sen- 
tiunt  quidem  magnum  affectum  dilectionis  ejus,  sed 
ostendunt  eam  in  operis  effectu.  De  iis  ipse  dicit  : 
Qui  habet  mandata  mea,  etservat  ea,  hic  est  qui  di- 
ligitme  {Joan,  xiv,  21).  Et  iterum  :  Si  guis  diligit 
me,  sermonem  meum  servabit  {ibid.,  23);  unde  Gre- 
gorius  :  «  Probatio  dilectionis,  exhibitio  cst  operis. » 
In  persona  quoque  illorum,  qui  Christum  ardenti 
affectu  diligunt,  dictum  est  :  Quemadmodum  deside- 
rat  cervus  adfontes  aquarum  {Psal.  xu,  8),  etc.  De- 
nique  dico,  quia  tanto  quisque  meUor  est,  et  san- 
ctior,  quanto  ad  amandum,  et  quaerendum  Deum  de- 
votior  est  atque  ferventior.  Nam  sicut  orationes  ali- 
quando  Patn,  aliquando  offerimus  Spiritui  sancto,  D 
sed  frequentiori  usu  offeruntur  Patri,  per  Filium,  in 
Spiritu  sancto,  ita  et  de  gratiarum  actione  faciendum 
est,  dicente  Apostolo  :  Gratias  agentes  Deo  Patri^ 
per  ipsum  {Col.  iii,  17),  id  est,  per  Christum.  Quan- 
tum  vero  potui  experiri  utrumque  negotium,  orandi 
scilicet  et  gratias  agendi,  melius  agit  quisque  suis, 
id  est,  de  intimo  corde  prolalis,  quam  aliorum  ver- 
bis.  Nam  neque  in  oratione ,  neque  in  gratiarum 
actione  quaeritur  verborum  ornatus,  sed  mentis  affe- 
ctus.  Cui  autem  sua  verba  non  suppetunt,  psahnis, 
ct  aliis  quibus  potest  modis  orct,  et  gratias  agat.  Feci 
siquidem  quod  potui,  sicut  petisti.  Yiolentus  es.  Uti- 
pam  hac  violentia  regnum  coelorom  diripere  merei^- 


ris  1  Fructum  autem  laboris  mei  a  Domino  tuis  ora- 
tionibus  exspectabo. 

KPISTOLA  IV. 

AD  BEBARDUM. 

De  custodia  cordis. 

Dilectissimo    fratri    Berardo  ,   frater     JoAiecBs 
salulem. 

Pctitionis  tuae  votum,  et  promissionis  tuae  dehitam 
ppijesenti  schedula  persolvo.  Nam  cum  tibi  et  fratribos 
qui  tecum  ad  nos  venerant,  de  custodia  cordis  ex- 
hortationem  fecissem;  et  quomodo  anima  vel  caro 
obtemperare  debeat  rationi,  ostendissem,  obnixe  ro- 
gasti  ut  ea  qus  verbis  expresseram,  scriptotibidiri- 
geremus.  Animadverte  igiturduoesse,  ex  quibusho- 
mo  constat,  scilicet  animam  et  corpus.  Sed  rursos 
anima,  non  quidem  dividitur,  sed  in  duo  distingui- 
tur,  id  est  in  animam  et  spiritum.  Est  autem  qu£- 
dam  vis  animae  inferior,  quae  vivificat  et  vegetat  eor- 
pus,  et  carnis  sensibus  favens  per  carnales  delidas 
immoderate  defluere  gestit  :  quac  in  Scripturid  ani- 
ma  nuncupatur,  eo  quod  animet,  id  est,  vivificet  cor- 
pus.  Quibusdam  autem  placuit,  ut  eam,  sensualila- 
tem  appellarent.  Et  secundum  hanc  non  distamus  a 
pecoribus,  quia  et  pecora  animam  habent,  qu»  inb- 
vet  et  vivificat  corpus,  et  appetit  conducibilia,  et  no- 
xia  fugit.  Est  autcm  qusedam  vis  ipsius  animae  supe- 
rior,  quae  spiritus  vel  ratio  dicitur,  per  quam  dista- 
mus  a  pecoribus  :  secundum  quam  scilicet  ad  ima- 
ginem  Dci  facti  sumus,  quia  per  hanc  inter  bonum 
et  malum,  et  inter  Creatorem  creaturamque  discer- 
nimus.   Haec   tria,   scilicet   spiritum    qui  intelligit, 
animam  quae  vivificat,  corpus  quod  vivificator,  ita 
uno  loco  distinguit  Apostolus,  dicens :  Integer  spiritMS 
vesiery  et  anima^  et  corpus  sine  querela,  in  adventu 
Dumini  nostri  Jesu  Christi  servetur  {I  Thess.  ▼,  23). 
Principale  itaque  nostrum,  spiritus  est,  qui  et  mens, 
et  ratio,  et  animus  dicitur  :  nec  est  aliquid  ab  ipsa 
anima  diversum,  sed  quiddam  ipsius  animae  qnod 
debet  praesidere.  Inferius  autem  nostrnm  est,  ipsa 
vita  corporis,  id  est  anima,  quae  etiam  quia  camalia 
appetit ,  caro  nominatur.  Unde  Apostolns  :  Ments 
servio  legi  Dei,  came  autemf  legipeccati  {Rom.  vn, 
25).  Et  iterum  :  Caro  concupiscit  adversus  spiritumt 
et  spintus  adversus  camem  {Gal.  v,  17).  Carovero 
nihil  sine  anima  concupiscit.  Ultimum  vero  nostnim 
est  corpus,  quod  est  etiam  visibile.  Sepe  vero  ita 
loquuntur  Scripturae,  ut  hac  distinctione  non  obser- 
vata,  et  solo  nomine  animae,  et  solo  noinine  spiritas, 
utrumque  simul  significetur.  Dominus  enim  dicendo 
in  Evangelio  :  Animam  meampono  pro  ovilnu  meii 
{Joan.  X,  15),  uno  nomine  anim®,iIIudtotum  qnod  est 
anima  et  spiritus  designavit.  Dicendo  quoque :  In  m- 
nus  tuas  commendo  spiritum  meum  {Luc.  xxin,i6if 
non  spiritum  ab  anima  distinguere  voluit,  sed  uno  spi' 
ritus  nomine  utrumque  expressit.  Igitur  quando  vivil 
homo  secundum  corpus ,  camalis  vel  animalis  voca- 
tur.  Carnalis,  quia  camalia  sectatur ;  animalis  vera, 
quia  fertur  dissoluta  licentia  animae  suae,  quam  noa 


925 


EPISTOLiE  QUINQUE. 


926 


rcgit  spiritus,  quia  nec  ipse  subdit  se  regendum  Deo.  A  Dicit  eDim  Scriptura :  Omni  custodia  serva  cor  tuumf 


Hsec  est  vita  hominis  inordinata,  et  perditioni  obno- 
xia.  Qul  autem  spiritu  animam  regit,  et  per  animam 
corpus  quoque  coercet  intra  metas  naturalis  ordinis 
(quod  non  potest  facere,  nisi  Deum  habeat  et  ipse 
rectorem)  vocatur  spiritalis.  Haec  est  itaque  vita 
ordinata,  ut  spiritus  hominis  seipsum  Deo  subjiciat, 
id  est,  paratum  se  ad  Dei  voluntatem  faciendam  ex- 
hibeat.  et  tunc  munere  divino  habebit  et  ipse  car- 
nem,  animamque  subjectam,  id  est,  rationi  obtem- 
perantem.  Primus  siquidem  homo  quandiu  praece- 
ptum  obedientiae  in  paradiso  servavit,  spiritalis  fuit. 
Postquam  vero  peccavit,  dimissus  de  paradiso,  in  eo 
remansit  ut  esset  animalis.  Et  ideo  hominem  anima- 
lem  prius  agimus  omnes,  qui  de  illo  per  peccatum 


quoniam  ex  ipso  vitaprocedit  {Prov,  iv,  23).  Cor  au- 
tem  nuUo  alio  modo  melius  custoditur,  quam  ut 
semper  sanctis  cogitatibnibus  (quantum  per  gratiam 
Dei  fieri  potest)  occupatum  teneatur,  sicut  legitur  : 
Cogitatio  sancta  servabit  te  (Prov.  ii,  11).  Quod  si 
studiosissime  facimus,  nuncperlectionem,  nunc  per 
orationem,  ahquando  per  psalmodiam  quandoque 
per  sanctam  meditationem  :  impossibile  tamen  est 
ut  pravis  omnino  cogitationibus  careamus.  Sed  nul- 
lum  est  periculum,  nullum  est  omnino  peccatum,  si 
eas  improbe  irruentes  instantissime  abigat  spiritus, 
sive  ratio  vigilantissime  semper  excubias  agens,  et 
contra  illecebrosos  ac  noxios  cogitatus  nostros,  ora- 
tionis  clypeum,  et  sanctarum  cogitationum  munl- 


nascimur,  donecpergratiamDeispiritalesefficiamur.  ^  menta  opponens.  Si  vero  ratio  dormitat,  et  passim 


Unde  Apostolus  :  Non  pnus  quod  spiritale  est,  sed 

quod  animale  ;  deinde  quod  spiritale  (lCor.  xv,  46). 

Etiam  nunc  in  unoquoque  homine  nihil  aliud  agitur 

cum  ad  peccatum  dilabitur,  quam  tunc  actum  est  in 

paradiso  in  illis  tribus,   scilicet;  serpente,  muliere, 

et  viro.  Nam  primo  fit  a  serpente   suggestio,  sive 

per  cogitationem,  sive  per  sensus  corporis,   vel  vi- 

dendo,  vel  taogendo,  vel  audiendo,  vel  gustando, 

yel   olfaciendo.  Qua^  suggestio  cum  facta  fuerit,  si 

concupiscentia  non  moveaturadpeccandum,excludi- 

tur  serpentis  astutia.   Si  autem  mota  fuerit,  quasi 

jam    mulieri  persuasum  erit.  Sed  aliquando  ratio 

etiam  commotam  cupiditatem  virititer  refrenat  at- 

que  compescit.  Quod  cum  fit,  non  labitur  homo  in 

peocatum,  sed  cum  aliqua  hictatione  coronatur.  Si 

autem  ratio  consentiat,  et  quod  libido  commoverit, 

faciendum  esse  decernat ;  ab  omni  beata  vita  tan- 

quam  de  paradisoexpelhturhomo.  Jamenim  pecca- 

tum    imputatur,   etiamsi  non    subsequatur  factum, 

quoniam  rea  tenetur  in  sensu  conscientia.  lis  ergo 

tribus  modis  perpetratur  peccatum  :  suggestione, 

quae  fit  per  diabolum  ;  concupiscentia  sive  delecla- 

tione,  quae  fit  per  camem;  et  animam,  et  consensu, 

qui  fit  per  spiritum.  Scit  pamque  perversitatis  ille 

persuasor,  rationem  ad  peccati  consensum  deduci 

non  posse,  nisi  prius  delectatio,  sive  concupiscentia 

mola  fuerit  in  ea  parte  animae,  quae  debet  obtempe- 

rare  rationi,  tanquam   viro   rcgenti.  Et  ideo  miris 

modis  non  cessat  suggerere  per  cogitationem  quid- 

quid  potcst,  et  (nisi  repulsus  fuerit)  post  suggestio- 

nem  carnis,  concupiscentiam  inflammare,  ut  postmo-  D  reducere.  Audi    ergo  potius  Christum*  dicentem  : 


quaslibet  immundas  et  noxias  cogitationes,  non  so- 
lum  ingredi,  sed  etiam  moram  in  animo  facere  per- 
mittit,  increpat  nos  per  prophetam  sermo  divinus, 
dicens  :  Usquequomorabunturintecogitationesno- 
xicB  ?  (Jerem.  iv,  14.)  Si  autem  postpravam  sugge- 
stionem,  per  nimiam  negligentiam,  etiam  concupi- 
scentia  mota  fuerit  :  tunc  saltem  debet  animus  evi- 
gilare ;  et  exstinguens  ignem  excitatum,  hostes  jam 
intra  januam  admissos,  fortiter  resistendo  excludere, 
ne  et  ipse  (quod  absit)peccato  consentiensperimatur. 
Haec  tibi  breviter  scripsi,  petitioni  tuae  (sicut  potui) 
satisfacere  curans  :  quae  si  tibi  grata  esse  didicero 
mercedem  tuis  orationibus  compensabo. 

EPISTOLA  V. 

AD  BBRNARDUM  NEPOTBM  SUUH,  QUI  DB  CARTHUSIBNSI 
AD  ALIUM  ORDINBM  TRANSIRB  COGITABAT. 

De  constantia  in  proposito. 

Frater  Joannbs,  domus  Portarum  qualiscunque 
monachus,  BBRNARDodilectissimosecundum  spiritum 
filio,  et  secundum  camem  aepoti,  debitam  in  divino 
famulatu  perseverantiam  et  profectum. 

Audivi  quod  a  proposito  ad  quod  te,  Christi  gratia 
vocaverat,  vis  recedere,  et  ad  alium  ordinem  mi- 
grare.  Haec  persuasio  non  est  ex  eo  qui  te  vocavit, 
sed  serpens,  qui  seduxit  Evam  astutia  sua,  te  quo- 
que  vult  seduccre,  et  ab  angusta  via,  quae  ducit  ad 
vitam,  per  quam  coeperas  ambulare,  te  cupit  ad  la^ 
tam  et  spatiosam  viam,  quae  ducit  ad  perditionem, 


dum  captivum  animum  ad  peccati  consensum  per- 
trahere  valeat.  Novit  autem  ille  cui  inspiret  tumo- 
rem  superbiae,  cui  suggerat  appelitum  inanis  gloriae, 
cui  virus  propinet  invidiae,  quem  adlibidinem  inflam- 
met,  quem  ad  iracundiam  irritet,  quem  aliorum  at- 
que  aliomm  vitiorum  peste  contaminet  :  prout  de- 
prehendere  potest  diversomm  aflfectiones,  variorum 
vitiorum  fomitem  reciperc.  Ipse  itaque  (sicut  de  eo 
scriptum  est)  calcaneo,  idest,  lapsui  nostro  insidia- 
tur  (Gen.  m,  15).  Nos  autcm  debemus  caput  ejus, 
id  cst,  initium  pravae  suggcstionis  conterere,  exer- 
tum  scraper  tenenles  gladium  spiritus,  et  aliam  de 
qua  nos  Apostolus  inslruit  armaluram  (Ephes.  vi). 


Contenditeintrareperangustamportam,  quia  multi 
{dico  vobis)  qucerent  intrare^  et  non  poterunt  {Luc. 
xiii,  34).  Non  ait  tantummodo,  intrate,  sed  conten- 
diie  intrare,  quia  profecto  magna  contentione  et 
pugna,  magno  conamine  et  conflictu  opus  est,  con- 
tra  infirmitatem  et  mentis  et  corporis,  contra  innu- 
merabiles  quae  occurrunt  infirmitates,  et  difiiculta- 
tes,  et  impedimenta,  contra  jacula  linguarum  et  con- 
tumelias,  et  detractiones  obloquentium  ;  contra  caN 
nales  et  terrenas  oupiditates ,  contra  innumeras 
tentationes  et  dolos,  atque  insidias  invisibilis  inimici. 
Sicut  eoim  ait  quidam.  Novit  cxsul  coeli,  quid  aga- 
ti;r  ia  coelQ  ]  et  invidens  nobis  beatitudinem  quam 


927 


JOANNIS  CARTH.  PORTARUM  MONACffl. 


m 


ipse  perdidit,  non  cessat  (tentamentorum  innumeris  A 
modis)  pcr  se,  et  per  &atellites  suos  elaborare,  ut 
sicut  parentes  nostros  de  paradiso  seducendo  ejecit, 
ita  aliquos  bene  viventium  illaqueando,  de  paradiso 
illo  excludat  :  de  quo  dicit  Christus  in  Canlicis  :  Hor- 
tus  ronclusus,soror  mea  sponsa^  hortus  conclusus, 
Paradisus  namque  hortus  interprelatur.  Hortus  ergo 
Chrisli,  esl  sancta  electorum  in  praesenti  Ecclesia 
conversatio.  Conclusus,  id  est,  protectione  divina 
munitus.  In  hoc  horto  g^rminant  lilia  castitatis, 
hyssopus  humilitatis,  rosae  patientiae,  abieles  con- 
templationis  :  fragrat  etiam  myrrha  abstinenliae  vel 
sobrietatis,  et  thus  oralionis,  caeleraque  virtutum 
omamenta,  quae  diversis  aromatum,  vel  aromatica- 
rum  arborum  sive  herbarum  vocabulis  in  Scripturis 
significantur.  In  hoc  horto  servi  Dfei,  quanto  magis  -d 
proficere  merentur,  tanto  suavius  et  efiRcacius  car- 
punt  illos  fructus  Spiritus,  quos  enumerat  Apostolus, 
dicens  :  Fructus  aufem  Spiritus  est,  chantas,  gau- 
dium,  pax,  patientia  {Gal.  v,  22),  etc.  Horum  fruc- 
tuum  adeo  amant  dulcedinem,  ut  etiamsi  nulla  seque- 
retur  futurae  vitae  beatitudo,  magnam,  imo  multiplici 
fenore  abundantem,  se  jam  accepisse  a  Deo  recom- 
pensationem  faterentur,  pro  divitiis,  et  voluptatibus, 
et  mundi  gaudiis,  quibus  abrenuntiaverunt.  Nam 
profecto  magna  portio,  et  qua^dam  imitatio  futune 
beatitudinis  est,  nulla  superbia  inflari,  nulla  invidia 
morderi,  liberum  esse  a  servitutc  peccati  :  nulla  am- 
bitione,  nuUa  avaritia,  nuUis  aliis  cupiditatibus  ra- 
ptari ;  prosperis  non  extolli ;  nullis  adversitatibusfran- 
gi,  nulli  nocere,  omnibus  velle  prodesse  ;  la^denti  vel 
quamlibet  injuriam  inferenti,  non  solum  laesionem  ^ 
vel  injuriam  non  referre,  sed  insuper  bonum  pro 
malo  reddere ;  omnibusaffectumcharitatisimpendere, 
Scripturarum  sanctarum  epulis  pasci,  Spiritus  sancti 
consolationibus  perfrui ;  exitum  dc  hac  vita  non  solum 
non  timere,  sed  etiamextestimonio  bonaeconscientiae, 
cum  desiderioexspectare.  Haecetaliahujusmodiidco 
appellat  Apostolus  fructusSpiritus,  quia  nemo  nisiper 
gratiam  Spiritus  sancti  talis  esse  potest.  Quem  quanto 
abundantius  quisque  recipit,  tanto  facilius  et  effica- 
cius  haec  et  alia  quae  Scripturae  sanctae  docent ,  im- 
plere  meretur.  Diabolus  ergo  duobus  praecipue 
tentamentorum  modis  insurgit  adversus  eos,  quos 
de  paradiso  prs&sentis  Ecclesiae  ejicere,  hoc  est,  de 
sancta  conversatione,  ad  vitam  reprobam  trahere 
conatur.  Nam,  sicut  dicit  beatus  Augustinus,  autD 
terret  ut  frangat,  aut  blanditur  ut  dccipiat.  Terret 
scilicet  per  adversa,  suadens  intolerabilia,  et  impor- 
tabilia  esse  ea ,  quae  molesta ,  dura  et  laboriosa 
occurrunt ;  ut  desperatione  fracti  et  dissoluti,  a  pro- 
posito  sancto  resiliant.  Blanditur  vero  per  prospera ; 
ad  camales  voluplates,  et  ea  quae  in  mundo  appe- 
tibilia  videntur,  invitando.  Tu  ergo  animadverte 
quae  circa  le  sunt,  et  cave  ne  a  serpente  seducaris. 
Patemamque  qui  quos  diligit,  corripit,  et  flagellat 
omnen  filium  quem  recipit,  te  per  corporalem  quam 
sustines  molestiam,  ccepit  flagellare.  Si  ergo  durum 
tibi  videtur,  quod  flagellat ;  incomparabiliter  amplius 


tibi  dulce  esse  debet,  quia  recipit :  et  gratias  agere 
debes,  si  tanquam  filius  mereris  flagellari.  Si  hoe 
feceris,  haec  duo  operatur  tibi  flagellum  Patris; 
quia  scilicet  et  praeterita  peccata  purgantur,  et 
futura  caventur.  Praeterita  purgantur,  quia  haud 
dubium  quin  Deus,  sicut  scriptum  est :  Remittet  in 
tempoi'e  tribulationis  peccata  {EccL  ii,  13).  Futora 
caventur,  quia  item  scriptum  est  :  Priusquam  humi- 
liarer  (id  est  priusquam  pcr  flagellum  affligerer), 
ego  deliqui  (Psal,  cxviii,  67).  Nam  et  in  hoc  loco, 
et  ubi  dictum  est  :  Humiliatus  sum  usquequaque 
(ibid.  107);  hoc  cst%valde,  et  :  Vide  humilitatem 
meam,  et  eiipe  me  (ibid.f  153);  et  Vide  humilitatem 
meam  et  laborem  meum^  et  dimitte  universa  delicta 
mea  (Psal.  xxiv,  18),  et  in  plerisque  aliis  lods, 
humilitas  non  est  nomen  virtutis,  sed  afflictionis. 
Justus  ergo,  in  persona  cujus  totus  iUe  psaltDus 
scriptus  est,  dicendo  :  PriVfSquam  humiliarer,  ego 
deliqui ;  significavit  quod  propterea  flagellatus  est, 
ne  peccaret.  Flagellatus  vero  desiit  peccarc ;  unde 
subdit  :  Propterea  eloquium  tuum  cusiodiui,  Audi 
ergo,  non  serpcntem,  sed  Apostolum  dicentem  : 
In  dtsciplina  perseverate ;  id  est,  in  flagcllo  perse- 
verantiam  nolite  perdere.  Etadjecit  :  Tanquam  filUs 
vobis  offert  se  Deus  (Hebr,  xii,  7).  Si  autem,  inquit 
extra  disciplinam  estis  (id  est  si  flagellari  renui- 
tis),  ergo  adulteri  et  non  filii  eritis  (i/>u2.,8).  Quodsi 
scrpcnti,  coacervatione  tentationum  tibi  despera- 
tionem  facere  conanti  credere  malucris,  eris  cibus 
illius,  sicut  scriptum  est :  Serpenti  pulvis  panis  ejus 
(Isai.  Lxv,  25).  Pulvis  enim  sunt,  id  est,  pulveri 
comparati  illi,  de  quibus  dictum  est  :  Non  sic  impH 
non  sic;  sed  tanquam  pulvis  quem  projicit  ventusa 
facie  terras  (Psal.  i,  4).  Yentus,  id  est  tentatio ;  a  facie 
terrae,  hoc  est,  a  stabilitate  Ecclesiae ;  polvis,  id 
est  impii,  qui  (entationibus  non  resistunt,  sicut  pulvis 
vento  resistere  non  valet.  Si  serpenti  credideris,  inter 
inimicos  Dei  reputaberis,  dequibus  dictum  est :  /ntmt- 
ci  Domini  mentiti  sunt  ei,  eterit  tempus  eorum  in  sa- 
cula  (Psal,  Lxxx,  16).  Sienim  quod  in  die  professionis 
tuse  spopondisti,  irritumfeceris,  votiatquemendaciico- 
ramDeoet  hominibus  reuseris.Non  solum  autem  tibi 
nocebis,  sed  etiam  multis  efficieris  petra  scandali,  et 
multo  pluribus  nocebis  scandalo,  quam  potuisti  prodes- 
se  exemplo.  Igitur  non  tantum  de  tua  apostasia,  sed 
de  illorum  pernicie  judicaberis.  Dicit  enim  Dominos  : 
Vas  hominiper  quem  scandalum  venit  (Matth.  xvm. 
7).  Job  scatensvermibusetpercussusuleerepessimo 
a  planta  pedis  usque  ad  verticem,  dicebat :  JusH' 
ficationem  meam  quam  ccepi  tenere  non  deseram  (Job, 
XVII,  6).  Uxore  quoqueilliussuggerente  blasphemiam : 
Si  bona,  inquit,  suscepimus  de  manu  Dominiy  mala 
quare  non  suscipiamu^^  (Job,  ii,  10.)  Dicit  enim 
Apostolus  :  In  fame  et  siti,  in  jejuniis  multis,  in 
frigore  et  nuditate,  in  carceribu^  ei  plagis,  ei  morti' 
busfrequenter  (ICor.  xi,  27).  In  periculis,  et  tribula- 
tionibus,  et  persecutionibus  innumeris  Christo  ser- 
viens  non  deficiebat,  sed  dicebat  :  Gloriamur  in 
tribulationibus,  scientes  quod  tribulatio  patientiam 


EPISTOL^  QUINQUE. 


930 


Ivr,  et  patientia  probationem^  probatio  vero  A  taria  erunt.  Haec  ergo  et  similia  meditaDdo ,  eonfor- 


{Rom,  V,  3,  4),  etc.  Et  alibi  :  Placeo,  inquity 
bt  infirmitatUmSj  in  contumeliiSf  in  necet- 
hi#,  in  persecutionibus  f  in  angustiis  pro 
lo  (//Cor.xii,10).Etquarein  his  omnibus  non 
ret,  reddit  causam  alibi,  dicens  :  Omnia  pos- 
n  eo  qui  me  confortat  (PhiL  iv,  13).  Nec  so- 
om  confortabat,  sed  et,  consoiatur  nos^  inquit, 
ttra  omnimoda  tribulatione  (//  Cor.  i,  4).  Tu 
sorporali,  quamvis  tolerabili  molesti  correplus, 
»  defecisti  :  quia  spem  et  fiduciam  quam  debes 
e  in  Deo  de  omnibus  quae  circa  te  sunt,  vel 
.  sunt,  perdidisti,  dissolutus  es,  et  coepit  minui 
ris  et  animi  tui  fortitudo,  sicut  dicit  sacra 
^ura  :  Si  desperaveris  lassu^  in  die  angustice^ 


tare  in  Domino,  et  viriliter  age.  Si  non  potesjeju- 
nare  quantnm  alii,  jejuna  quantum  potes,  certissime 
sciens,  quia  non  potest  in  aliqua  virtute  esse  perfe- 
ctus,  cui  gulae  vitium  dominatur.  Nam  ut  consueta 
jejunia  omnino  dimittas,  crede  mihi,  non  expedit 
adolescentise  tuae.  Noli  ergo  temporalem  et  momen- 
taneam  corporis  sanitatem  praeponere  saluti  setemae 
animae.  Nam  Apostolus  dicit  :  Qui  Christi  suntj 
carnem  suam  crucifigunt  cum  vitio  et  concupiscen- 
tia  (GaL  v,  24).  Et  Dominus  :  Qui  non  accepit  cm- 
cem  5ttam  et  sequitur  me^  non  est  meus  discipulus 
{Matth.  X,  38 ;  Luc.  xiv,  27).  De  sananda  ergo  vel 
leviganda  corporis  aegritudine,  et  de  jejuniis,  el  de 
omnibus  oronino  quae  ad  justificationes  Domni  per- 


$tur  tua  fortitudo  {Prov,  xxiv,  10).  Nam  si  gtinent,  spera  in  eo  et  ipse  faciet{PsaL  xxxvi,  5), 


e^erasses,  veraciter  diceres  :  In  Domino  spe- 
um  infirmabor  {PsaL  xxv,  1).  Igitur  resipisce, 
te  quod  scriptum  est  :  Va:  dissolutis  corde, 
lon  credunt  Deo ;  ideo  non  protegentur  ab 
Eecli,  II,  15)  ;  et  illud  :  Vas  his  qui  perdide- 
tustinentiam  {ibid.  16).  Resipisce,  inquam,  et 
hoc,  quia  suggestionibus  inimici  assensum 
usti,  poenitentiam  age»  et  crede  Ghristo 
ti :  Omnia  possibilia  sunt  credenti  {Marc.  vii, 
Iqaidquid  orantes  petitis,  credite  quia  accipie- 
lfietvobis{Marc.  xi,  24).  Pete  igitur  ab  eo  me- 
Qstanter  et  devote,  ut  det  tibi  in  suo  famulatu 
verantiam ,  et  semper  ad  meliora  perfectum  : 
Dorporali  aegritudine  ita  faciat  tecum  (secundum 
pratiae  clementissimam  dispositionem)  sicut  ipse 


Ipse  enim,  sicut  legitur  in  Isaia,da^  lasso  virtutem^  et 
his  quinonsunt,  fortitudinem  etrobur  multiplicat 
{Isa,  XL,  29).  Audi  igitur^quid  dicat  Scriptura  :  Qui 
mollis  est  et  dissolutus  in  opere  suo,  frater  estsua 
opera  dissipantis  {Prov,  xvin,  9).  Noli  esse  inutilis 
et  remissus  in  tuis  operibus,  sed  spiritualia,  quanto 
studiosius  et  devotius  poteris,  corporalia  vero  suo 
tempore  impigre  et  quanto  utilius  et  melius  valebis, 
invocato  semper  auxilio  divino  prosequere.  Haec  me- 
ditare  :  in  his  esto,  ne  forte  (quod  absit)  si  immun- 
dus  spiritus  vacantem  te  invenerit,  assumptis  aliis 
spiritibus,  ncquioribus  revertatur  in  domum  unde 
exierat,  et  fiant  novissima  tua  deteriora  prioribus. 
Instantissime  autem  et  devotissime  pete  a  Domino, 
ut  in  charitate  radicari  et  fundari  merearis.  Quod 


, ^ , ^_^      _.  ^ — 

tibi  expedire,  et  salutare  esse.  Et  haec  orando,  ^  cum  obtinueris,  tunc  (sicut  scriptum  est)  curres  et 


i  quia  vel  sanabit ,  vel  sublevabit,  vel  citata 
i  finiet  eam.  Nam  fortasse  hoc  novit  Satanas, 
ilicet  citius  moriturum  :  ideo  ita  importunus 
it  tibi   perseverantiae  bonum  toUat.  Novimus 

de  domo  in  qua  es,  et  de  Garthusiensi, 
3  nostra,  et  de  aliis  hujus  propositi  par- 
res  exisse,  quorum  nonnulli  post  paucos  dies, 
i  vero  post  paucos  menses  obierunt.  Audi  igi- 
eripturam  dicentem  :  Crede  Deo,  et  recupera- 
'4  {Eccli,  II,  6).  Et  iterum  :  Bonus  Dominus, 
onfortans  in  die  tribulationis ,  et  sciens 
mtes  in  se  {Nahum,  i ,  7).  Et  illud  :  Spera  in 
I  ipse  faciet  {PsaL  xxxvi,  5).  Non  dixit  quid 

:  sed  hoc  ideo,  ut  intelligeremus  eum  omnia 


non  laborabiSj  ambulabis  et  non  de/icies  {Isa.  xl, 
31).  Si  credis  videre  bona  Domini  in  terra  viventium, 
fac  quod  sequitur  :  Exspecta  Dominumj  viriliter 
age  {PsaL  xxvi,  14),  etc.  Si  sic  egeris,  mox  Spiritu 
principali  confirmatus,  Deo  gratias  agendo  exsultabis, 
et  inimicis  tuis  insultabis,  dicens  :  Qui  tribulant  me 
inimici  mei,  ipsi  infirmati  sunt  et  ceciderunt  (ibid, 
1).  Et  iterum  :  Confusi  sunt,  quia  speravi  {Job,  vi, 
20).  Deo  autem  gratias  agendo  dices  :  Benedicite, 
gentes,  Deum  nostrum  {PsaL  lw,  8),  etc.  Usque 
et  non  dedit  in  commotionem  pedem  meum  {ibid, 
9).  Addes  et  reliqua  quae  sequuntur,  usque  illuc  : 
Reddam  tibi  vota  mea  quas  distinxerunt  labia  mea 
{ibid,,  14).  Yale,  ora  pro  me.  Saluta  mihi  domnum 


.tun,  quae  sperantibus  in  se  necessaria  et  salu-  D  priorem ,  et  alios  nominibus  suis. 


931 


S.  DE  CHALMETO  CARTH.  PP.  MON.  EPIST.  DE  PERSEY.  ORD. 


93i 


STEPHANI  DE  CHALMETO 

CARTHUSLE  PORTARUM  HONACUI 

EPISTOLA 

DE  PERSEVERANTIA  ORDINIS 

AD  NOVITIOS  S.  SULPITII  ORD.  CISTERC. 
(Ex  codice  ms.  S.  Augendi  Jurensis  seu  S.  Claudii.) 


Dilectissimis  in  Christo  fratribus,  Bonoamico,  et 
sociis  ejus  apud  SaDCtum  Sulpicium  in  aanua  exami- 
natione  positis,  Slephanus  de  Cualmeto,  Spiritu 
principali  confirmari. 

Quidam  amici  vestri  rogaveruat  me  (supra  id  quod 
sum  fortasse  me  existimantes)  ut  ad  confirmandos, 
sive  confortandos  vos,  quam  possem  operam  impen- 
derem.  Unde  ego  volcns  non  tam  subvenire  neces- 
sitati  vestrae,  quam  non  deesse  charitati,  cum  Domi- 
num  priorem  consuluissem,  visum  est  ei  ut  hacc 
schedula  meo  nomine  ad  vos  dirigeretur.  Igitur  non 
ego  tanquam  emeritffi  militiae  veteranus,  tyrones 
instruo,  sed  quasi  miles  adhuc  ad  nova  bella  rudis^ 
quse  ad  meam,  sicut  ad  vestram  aequevelconfirma- 
tionem  vel  exhortationem  valeant,  profero.  Debemus 
ergo,  tam  ego  quam  vos,  divinae  circa  nos  miseri- 
cordiee  opera  sollicita  pietale  considerare.  Primum 
quidem,  quod  non  conclusit  nos  in  manibus  inimici, 
sicut  merueramus,  ut  (juxta  quod  scriptum  est  (Apoc. 
xxji),  qui  in  sordibus  cramu&,  adhuc  sordesceremus  ; 
sed  contra  merita  nostra,  non  solum  misericorditer, 
verum  etiam  potenter  eduxit  nos  de  lacu  miseriae^ 
et  de  lulo  CaeciSy  ubi  jacebamus.  Deinde  quod  tan- 
tam  nobis  sobrie  et  juste,  et  pie  vivendi  oppor- 
tunitatem  concessit ;  praeveniente  nos  gratia  sua,  ut 
non  faciliora  et  leviora  qusque  pusillanimitatis  spi- 
ritu  eligeremus^  sed  eam  potissimum  serviendi  Do- 
mino  viam  constanter  aggrederemur,  quae  quanto  ar- 
ctior,  tanto  ad  salutem  certior,  quanto  magis  ardua, 
tanto  securior,  et  ad  perveniendum  compendiosior. 
Pro  quibus  omnibus  debitam  quotidie  gratiarum  actio- 
nem  ei,  qui  nos  vocavit  exhibentes  audiamus  Aposlo- 
lum  dicentum :  Hortamur  vos  ne  in  vacuum  gratiam 
Dei  recipialis  {II  Cor.  vi,  7).  In  vacuum  gratiam  Dei 
recipit  quisquis  prout  ab  eo  prseparationem  sive 
opportunitatem  accepit  gratiae  Dei,  non  operatur.  In 
vacuum  etiam  Dei  gratiam  recipit,  qui  missa  manu 
ad  aratrum  retro  respicit  (Luc.  i\,  62),  qualcs 
(dicente  Domino)  non  sunt  digni  nec  apti  regno  Dei : 
habentes  (juxta  Apostolum)  damnationem^  quoniam 
primam  fidem  irritam  fecerunt  (/  Tim,  v,  12).  Cum 
magno  pondere  et  tremenda  divinae  vocis  denuntia- 
tionedictum esiiMementote  uxoris  Loth  {Luc.  xvii, 


A.  31).  iVo/i  retro  respicerej  ait  angelus  adLot,  nec  ste- 
teris  in  omni  loco  circa  regionem ,  ted  in  mante 
salvum  te  fac  {Gen.  xft,  17).  Qyi  vocante  nos  divina 
gratia  montem  conscendimus,  id  est,  arduum  atqne 
supremum  virtutis  atque  justitiae  iter  arripainnis, 
{Justitia,  inquit^  tua  sicut  mcntes  Dei  {PsaL  xxxv, 
7)  non  debemus  ad  campestria  regionis  descendere, 
id  est,  ad  faciliora  quaelibet  et  minus  laboriosa  de- 
clinare,  ne  forte  involvant  nos  incendia  Sodomorom, 
aut  ne  sicut  Abel  a  Cain,  ita  nos  a  diabolo  trud- 
demur.  In  campo  quippe  Abel  occisus  est.  Campos 
autem  est  lata  et  spatiosa  via,  quae  ducit  ad  mortem 
el  perditionem.  Licet  ergo  mors  Abel  pretiosa  fuerit 
in  conspectu  Domini,  non  incongrue  tamen  eonim 
exitium  intelligitur  significare,  qui  nihil  arduum  vd 

•D  laboriosum  aggredientes,  in  campo,  id  est,  in  latt 
mundi  via  a  diabolo  perimuntur.  Ait  ergo  Dominiis 
ad  Moysem  :  Non  coques  hxdum  in  laete  matris 
suce  {Dent.  xiv,  21).  Nomine  igitur  haedi,  intelligan- 
tur  peccatores.  Hsedi  quippe  ad  sinistram  in  judi- 
cio  stabunt,  et  in  lege  hircus  pro  peccato  jubetor 
offerri  {Lev.  xxiii,  19).  Lac  vero  matris  est  fadiior 
Ecclesiae  doctrina,  secondum  quam  merito  per- 
mittuntur  vivere;  qui  nulla  gravia  dUecta  commi- 
serunt.  Nos  ergo  quanto  minus  abstinemus  ab  illi- 
citis ,  tanto  justius  nobis  amputavimus  licita,  ad 
lac  matris  Ecclesiae  pertinentia  :  ut  dignos  pceniten- 
tise  fructus  faciendo,  veniam  a  Donmio  et  miseri- 
cordiam  consequamur.  Igitur  juxta  apostolictm 
exhortationem,  videamus^  ne  forte  sit  in  aliquo  no- 
strum  cor  malum  incredulitatis,  ditcedendi  a  Iko 

0  vivo  et  vero   {Hebr.  ii,  12)  :  sed  adhortemur  nos- 
metipsos  per  singulos  dies,  ut  non  obduretur  qois 
ex  nobis  fallacia  peccati.  Si   non  capiant  nos  blan- 
dimenta,  quae  suggerit  tentator^  ut  seducat  :  si  non 
terreantnos  eaquaedifficilia  et  intolerabiiia  essepro- 
ponit,  ut  frangat ;  adjuvanteDomino,  qui  refugium  ft 
ctus  est  nobis,  facile  omnes  tentationum  laqueos  supe- 
rabimus.  In  ipso  enim  sperantes  non  infirmabitur, 
nec  delinquent  omnes ,  qui  sperant  in  eo.  Fidelis 
namque,  qui  non'patietur  nos  tentari    supra  id  quod 
possumus;  dicente  Apostolo  :  Patientia  voHs  nt- 
cessariaestf  ut voluntatem  Dei  faeientes,  reporteHs 


933 


APPENDIX  PROBATIONUM.  —  DE  TRIBUS  BERNARDIS  CARTHUS. 


934 


promUsiones  {Hebr,  x,  36).  Per  patientiam  igiturA 
curramus  ad  propositum  nobis  certamen  {Hebr.  xii, 
1) :  recogitantes  quantam  pro  nobiS;  et  patientiam,  et 
obedientiam  usque  ad  contumelias  et  mortem  crucis, 
exhibuerit  Ghristus  ;  ut  non  fatigemur  animis  nostris 
deficientes.  Non  enim  dictum  est,  qui  coeperit,  sed, 
qui  perseveraverit  usque  in  /inem,  hic  salvu^  erit 
{Matth.  X,  22).  Gum  autem  ipsa  infirmitatis  nostrse 
experientia  doceamur  quam  vera  sit  illa  Domini 
sententia,  qua  dicit :  Sine  me  nihil  potestis  facere 
{Joan,  XV,  5) ,  cum  misericordia  ejus  praevenerit 
nos,  certum  est  quod  ipse  non  subtrahet  nobis  au- 
xilium  gratiae  suae,  nisi  ipsi  prius  subtraxerimus  nos. 
Unde  in  persona  ipsius  Domini  dicit  Apostolus  :  Ju- 
stu^  autem  meus  ex  fi.de  vivit  {Hebr.  x,  38).  Quod  si 
subtraxerit  se^  nonplacebitanimxmex,  Mox  vero  ex  -q 
sua  et  electorum  voce  subjungens  Apostolus  :  Nos,  in- 
quit,  fratres,  nonsumus  subtractionis  filii,  in  perdi- 
tionem,  sedfidei  in  acquisitionem  aninue  {ibid,t  39). 
Quibus  verbis  satis  terribiliter  insinuavit,  qui  sint  filii 
subtractionis,  eos  esse  etiam  filios  perditionis.  Nisi 
autem  cum  debitaperseverantia  digne  ambulaverimus 
vocatione  qua  vocati  sumus,  diceate  apostolo  Petro  : 
Melius  erat  nobisnon  cognoscere  viamjustiticBy  quam 
post  cognitionem  retrorsum  converti  {llPetr,  ii,21). 
Unde  etiam  Salomon :  Sicut  canis  qui  revertitur  ad 
vomitum^  sic  imprudens,  qui  iterat  stultitiam  suam 
{Prov.  XXVI,  i  1).  Atque  iterum :  Virqui erraverita  via 
doctrina^,  in  castu  gigantum  commorabitur  {Prov. 
xXy  16).  Hic  vero  nomine  gigantum,  superbi,  atque  a 
Deo  alieni,  vel  daemones,  vel  homines  significantur. 
Quia  vero  quidam  cum  ad  nostrum  vel  vestrum  pro-  ^ 
positum  venerint,  solent  vel  de  nostro  ad  vestrum, 
vel  de  vestro  ad  nostrum  suspirare ;  ne  vero  et  nobis 
h^jusmodi  suggestionibus  tentator  illudat,  audiamus 
Apostolum  dicentem  :  Unusquisque  in  qua  vocatione 
vocatus  est,  in  ea  permaneat  {l  Cor.  vii,  20).  Unde 
Saiomon  :  Sicut  avis  transmigrans  de  nido  suOf  ita 
et  vir  qui  relinquit  locum  suum  {Prov.  xxvii,  8). 


Et  iterum  :  Si  spiritus  potestatem  habentis  aseende- 
rit  super  te,  locum  tuum  ne  dimiseris  {Eccli,  x,  4). 
Quoniam  autem  abundante  iniquitate  refrigescit 
charitas  multorum,  et  quidam  a  serpente  seducti, 
et  a  vestro  eta  nostro  proposito  resilientes,  plus 
nocent  scandalo  quam  profuerant  exemplo  (non 
formidantes  illam  domimi^denuntiationis  tremen- 
dam,  terribiiemque  sententiam  qua  dicitur  :  Vof 
homini  per  quem  scandalumvenit{Matth,  xvui,  7); 
cavere  valde  debemus  ne  plus  perturbet  nos  pauco- 
rum  retro  abeuntium  levitas;  et  inconstantia,  quam 
confirmet  muitorum  perseverantium  gravitas  et 
constantia.  Imo  vero  sicut  debet  nos  roborare 
bonorum  perseverantia ,  ut  perseveranter  atque 
viriliter  stemus ;  ita  debet  nos  cautos  et  soUicitos 
reddere  perversorum  apostasia,  ne  cadamus.  Bt 
juxta  Domini  vocem  in  Evangelio,  fiant  novissima 
nostra  deteiiora  prioribus  {Matth,  xii,  45).  De  csetero 
Scripturis  sanctis  legendis,  audiendis,  meditandis, 
aure  fidelissima  debemus  intendere,  et  quidquid  in 
eis  invenerimus,  de  destruenda  per  humilitatem 
superbia,  desuperandaper  mansuetudinisetpatientiae 
lenitatem  iracundia  vel  impatientia,  de  fuganda  per 
fervorem  spiritus  torporis  et  teporis  negligentia,  de 
repellendo  per  benignitatis  gratiam  livore  invidiae ; 
de  calcando  per  testimonium  conscientiae  appetitu 
inanis  gloriae,  de  orationis  instantia,  de  jugi  cordis 
et  oris  custodia  de  apprehendendis  quatuor  virtu- 
tibus,  prudentia,  temperantia,  fortitudine,  et  justi- 
tia ;  de  observanda  in  incessu,  in  silentio,  in  coUo- 
quio,  in  omni  statu  et  actu,  gravitate  et  modestia ; 
de  vitando  per  sincerse  obedientise  subjectionem,  in 
obedientiae  maio^  de  apprehendendo  debite  cum  pio 
profectu  perseverantiae  bono ;  postremo  de  ea,  quae 
est  omnis  consummationis  finis  et  legis  plenitudo, 
charitate ;  debet  quotidianis  coram  Deo  profectibus 
et  incrementis,  in  conversatione  et  moribus  nostris 
apparere.  Valete.  Yestrisettotius  sancti  conventusora- 
tionibus,  per  interventionem  vestram  roe  commendo. 


EPISTOLA  ALEXANDRI  PAPiE  III 

Ad  Arthaudimi  piiorem  Alveriae,  de  schismate  illius  tcmporis. 

(Bx  Archivo  domus  Alvenae,  ordinis  Garthusiensis.) 

Alexander  episcopns,  servus  servorum  Dei,  dilecto  fiUo  A.  prioris  Alverise  salutem  et  apostoUcam 
benedicUonem.  Dum  piam  simpUcitatem,  etc.  {Hanc  epist.  vide  inter  app,  Alexandri  PP.  III.) 

APPENDIX. 

Probationes  eorum  continens  quae  de  tribus  Bernardis  Portarum  prioribus,  et  his  illigato 

Nantelmo,  in  praefatione  ad  lectorem  disputata  sunt. 

Uquit  :  juravitque  in  manu  Rainaldi  reclusi  Sancti 
Ragniberti,  fidelem  eis  a4jutorem  et  amicum  fore. 
Bt  inde  habuit  tres  solidos,  duodecim  nummos,  et 
septem  denarios.  Testes  Bemardus  Portarum  prior, 
Hugo  procurator  M ajorevi,  et  Donatianus  monachus 
Sancti  Ragniberti. 


/.  —  Painaldus  reclusus  Sancti  Ragniberti,  circa 

annum  Christi  1434. 

(Ex  tabulario  Garthusiae  Majorevi. 

puroo  de  Aranda  omnem  calumniam  quam  fra- 
tribus  Majorevi  faciebat  super  pascuis  eorum  dere- 


935 


APPENDIX  PROBATIONUM.  —  DE  TRIBUS  BERNARDIS  CARTHUS. 


936 


//.  —  Bemardus  de  PortiSy  prior  Portamm  ex     A 
epitcopo  Bellicensi,  anno  Christi  1147. 

(Ex  tabulario  Garthusiae  Majorevi.) 

Bernardus  de  Portis,  Portarum  prior  dictus,  in 
Christo  dilectissimis  Humbbato  priori  Majorevi,  et 
fratribus  cjus  salutem  et  omne  bonum. 

Notum  sit  vobis  quo^  O^  de  Benuntia  laudavit 
quidquid  pater  suos  yMm  perpetuo  concesserat  in 
monte  de  Chevillaco,  ad  meam  requisitionem  cum 
adhuc  Bellicensis  episcopus  forem.  Promisit  pariter 
idem  Giraldus  vobis  omnem  fidclitatem  et  manuten- 
tionem  cunctis  diebus,  sicut  pater  suus  promiserat. 
Hoc  autem  factum  est  in  Ecclesia  nostra,  die  sancti 
Thoms  apostoli^  anno  Christi  miilesimo  centesimo 
quadragesimo  septimo,  coram  toto  conventu  nostro, 
et  Paulo  et  Antonio  los  Forts  domicellis,  et  Petro  g 
Moschet  de  Latiniaco. 

///.  —  Nanthelmus  episcopus  Bellicensis,  aui  vulgo 
AntelmuSf  ad  annum  Christi  1164. 

(Ex  tabulario  Carthusiae  Majorevi.) 

Ad  concordiam  et  pacem  futurorumy  ut  quietius 
in  silentio  vivant,  placuit  antiquis  res  gesta§  lilteris 
memoria^  commendare.  Noverit  igitur  quicunque 
hanc  chartam  legerit  vel  audierit,  quod  ego  Nanthel- 
mus  humilis  BcUicensis  ecclcsiae  episcopus,  ad  do- 
mum  venerim  Majorevi,  ob  quasdam  calumnias  quae 
obortae  fuerant  inter  domum  illam  ct  milites  de  Ru- 
beomonte;  inter  quos  pax  hoc  modo  Deo  largiente 
reformata  est.  Remota  siquidem  omni  qucrcla,  et 
sedato  omni  rancore  et  discordia,  concesserunt  et 
libere  dederunt  dominus  Willcljpus  et  domnus  Gar-  G 
nerius  cum  filiis  suis,  pro  se  suisquc  omnibus  vivis 
et  defunctis,  fratribus  Majorcvi  omnia  quae  ab  ipsis 
vel  antecessoribus  dono  vcl  prctio  acquisierant,  et 
quibus  ipso  die  investiti  erant.  Tcrras  scilicct  ct 
nemora,  pascuarum  usum  per  omncm  tcrram  quae 
infra  eadem  continetur  pascua  :  ita  ut  nullam  per- 
sonam  cujusque  ordinis  vel  religionis,  in  tcrra  prac- 
dicta  ad  habitandum  suscipiant,  imo  susciperc  vo- 
lentibus  pro  possc  suo  omnino  rcsistant.  Excepto 
quod  domnus  Gamenus  in  villa  de  Mionz,  in  co 
quod  suum  est,  religiosos  quos  volucrit  potcst  sus- 
cipere  ad  habitandum ;  non  ad  pascua  crcmitis  data 
devastanda,  nisi  quantum  ad  ipsam  villam  pertinet  : 
ubi  etiam  pecoribus  Majorevi  transitus  non  ncga- 
tur.  Praelcrca  omnia  quae  fralrum  Majorcvi  sunt,  in  j) 
manutenentia  et  custodia  sua  susccperunt ;  euntibus 
et  redeuntibus  ad  domum  supradictam,  firmam  de 
se  suisque  hominibus  securitatem  dcderunt :  et  si 
quam  aliquando  injuriam  saepcdictis  fratribus,  vel 
ad  se  venientibus,  vcl  rcdcuntibus  fccerant,  vcniam 
suppliciter  postulaverunt.  Haec  quae  dicta  sunt  fide- 
liter  intellexi,  promiscrunt  et  juraverunt  in  manu 
noslra  dominus  Willelmus  dc  Rubeomonte,  et  iilii 
ipsius  Willelmus  et  Aimo,  doranus  Gamcrius ;  et 
filii  ejus  Willehnus,  Guiffredus,  Gamerius,  Gauce- 
rannus.  Laudantibus  etiam  idipsum  uxoribus  eomm, 
quae  ad  eremum  venirc  non  poterant.  Definita  vcro 
sunt  hec  apud  Majorevum ,  in  domo  inferiori,  anno 


ab  Incamationc  Domini  millesimo  centesimo  sexa- 
gcsimo  quarto.  Interfuerunt  autcm  huic  determina- 
tioni  mecum  hi.  Guillelmus  capellanus  noster,  mo- 
nachus  Portarum.  Magistcr  Ansclmus  canonicus 
Bellicensis,  Andrcas  etiam  Sancti  Sulpicii  monachus, 
et  Willencus  monachus.  De  Majorevo  Humbertus 
prior,  et  Hugo  procurator,  convcrsi ,  Bonusfilius, 
Philippus  Girardus,  Willelmus  :  sacerdotes  saecu- 
lares,  Yicardus  de  Balmeto,  Jordanus  et  Wiiielmus 
de  Breuno,  Humbertus  de  Burco,  Dua  et  Johannes 
de  Isinana.  Milites  vero  Hugo  et  Vicardus  de  Bal- 
ma,  Aalardus  de  Biliniaco,  Garnerius  de  Balmeto, 
Jordannus  de  Camberiaco,  Erardus  dc  Marliniaco, 
Jordanus  et  Aimo  de  Enflafol.  Fuit  etiam  ibi  Guigo 
praepositus  Bellicensis,  Lambcrtus  clericus,  et  Pon- 
cius  frater  ejus  de  Balmeto,  Willclmus  peUicerius 
de  Nantuaco.  Sciendum  vero  csl  quod  pro  praedicta 
concessione  et  donatione,  Willelmo  de  Rubeomonte 
condonatie  sunt  sex  librae  Gebennensium.  Filii  etiam 
domni  Gamerii  supradicti  in  convcntu  monachorum 
laudaverunt  quae  praedicta  sunt,  et  habuerunt  inde 
fcrine  quadraginta  solidos  Gcbennensium. 

IV,  —  Origo  castri  Majorevi  in  valle  de  Meria,  ubi 
nunc  Carthusia  ejusdem  nominis. 

[Ex  tabulario  Carthusiae  Majorevi.] 

Rainaldus  Dei  gratia  primae  Lugdunensis  Eccle- 
siae  minister  humilis. 

Notum  facimus  univcrsis,  quod  nos  vidimus,  et 
de  verbo  ad  verbum  Icgimus  diligcnter  quasdam  lil- 
teras,  sanas,  integras,  non  rasas,  non  violatas  nec 
corruptaS;  sigillo  aureo  perantiquo  munitas,  qua- 
rum  tenor  talis  est  :  Noverint  omnes  proesentes  ac 
futun  quod  Valentinianus  imperator  anno  decimo 
regni  ejus  concessit  MajorevoejuscubilariOj  quidquid 
eianteadederat  in  montibus  etvallibus,  prope  vallem 
Helnonis,prope  vallem  MichaiuB  ct  prope  montem 
del  CambeSy  cum  omnimoda  potestate  alte  etbasse; 
domosy  turreSf  castraet  urbes  construendi,  leges  con- 
dendi,  propria  numismata  fabricandi,  et  iia  agendi 
acsi  esset  imperator.  Eo  quod  ille  maluit  oculo  orba- 
ri  dextrOy  quam  clavim  cubiculi  imperatoris  tradere 
Arbogasti  hosti.  Apud  Isemoros  Kalendis  AprHis.  A 
tergo  autem  hscc  scripta  crant.  Majorevus  crdificavit 
urbem  del  Balmeto^  a  qua  nomen  estsortitus^  et  cas- 
trum  proprionomine  ab  ipso  vocatum  Majorevum  in 
valle  de  Meriay  dicta  afustis  arborum  evulsammy  ud 
coerccnda  latrocinia  Jovini  Popos  nefarii  et  ferocis 
tempUMontiscegrorum.  GenuitMajorevus  Ginoldum 
del  Balmeto  post  triginta  septem  nepotes  ab  ipso  di- 
recte  descendentes,  Ginioldus  Pontium  procreavit, 
Pontius  vero  Ritboldumi  Ritboldus  Nortboldum.  Nos 
Ycro  ad  preces  Aimonis  domicelli  dcl  Balmeto,  prse- 
scns  transumptum  fccimus  sigillari  sigillo  nostro,  tan- 
quam  conveniens  cum  originali.  Testes  fuerant. 
Willelmus  dc  Colongia,  Albo  de  Monte  aureo,  G. 
poenitentiarius,  Le.  senescalcus  refectorii.  Datum 
anno  ab  incamatione  Domiui  1213,  mense  Aprili, 
cum  sigillo  ejusdem  pontificis. 


ANNO   DOMINI  MCC 


SANGTUS  HUGO 

EPISGOPUS  LINGOLNIENSIS  IN  ANGLIA 

ORDINIS  CARTHCSIENSIS 


HUGONIS   VITA 

AB  ALEXANDRO 

Ut  videlur,  monacho  ac  postea  abbate  monasterii  S.  Augustini  Cantuariensis ,  libris 

quinque  conscripta. 

(Edidit  R.  P.  Bern.  Pezius ,  Bibliotheca  ascetica,  X.) 


MONITUM. 

Hanc  ut  primum  vidit  reverendissimus  et  celsissimus  S.  R.  I.  princeps  et  episcopus  Pataviensis,  Josephus 
ex  comitibus  de  Lamberg  in  bibliotheca  incl^^tae  Garthusiae  Gcmnicensis  in  Austria,  illico  dignissimam 
censult  quae  in  lucem  publicam  ederetur.  Nec  id  adeo  mirum.  Nam  sui  in  ea  animi  imaginem  statim  agno- 
vit  antistes  pientissimus  alterque  Germaniae  nostrse  Altmannus.  Tanti  praesulis  nutu  accensus  vir  venera- 
bilis  ac  undequaque  doctissimus,  celeberrimi  loci  vicariuS;  admodum  reverendus  et  cl.  P.  Leopoldus  Wi- 
demannus,  non  uno  nomine  universs  Europae  jam  notus,  ad  hos  e  veteri  bibliothecse  suae  codice  libros 
eruendos  mox  se  accinxit,  eosque  eruditissimis  notis  et  observationibus  Ulustratos  mihi  typis  evulgandos 
liberaliter  amanterque  commisit. 

Vita  haec  prato  cuidam  amplissimo  amoenissimogue  consimilis  est ,  unde  omnigenarum  virtutum  veluti 
flosculos  legant  non  solum  privati  ascetae  et  Ghristianae  pietatis  studiosi,  sed  Ecclesiarum  etiam  praesules, 
qui  tunc  facile  discent  quantum  roboris  ac  fortitudinis  animo  concilient,  etiam  adversus  potentissimos, 
vanarum  mundi  rerum  despicientia  et  mens  divinis  rationibus  conformata.  Singula  hujus  generis  in  magno 
Hu^one  exempla  curatius  hic  recensere  nostri  aevi  mores  non  sinunt.  Qui  Franciae  ac  Anglicae  historiae 
cupidi  suut,  multa  de  rebus  Henrici  H.  Joannis,  aliorumque  utriusciue  regni  principum  hunc  cognoscent, 
quae  alias  nuspiam  exstent.  Sed  ista  pluribus  moncre  vix  hujus  loci  est. 

Auctoritatem  operi  non  exiguam  affert  quod  ejus  auctor  pluribus  locis  indicet  se  sancto  Hugoni  non 
modo  aequalem,  sed  et  familiarem  fuisse  (Vide  libri  i,  cap.  9,  el  libri  v,  cap.  2,  20,  23  et  24).  Unde  prae- 
terea  liquet  eumdem  sancti  episcopi  capellanum  exstitisse.  Audiendus  ipse  in  prologo  libri  u,  coL  961  : 
c  Gum  Lincolniensis,  inquit,  Ecclesiae  praesulatum  annis  jam  Hugo  bis  senis,  et  diebus  quinquaginta  tribus 
religiosissime  administrassct,  placuit  sanctitati  suae  parvitatem  meam  de  vitae  claustralis  dulcedine  in  soUi- 
citudinum  suarum  qualecunque  solatium  assumere,  suoque  inseparabiliter  lateri  sociare.  A  quo  tempore 
annos  tres  et  dies  quinque,  quandiu  scilicet  in  corpore  postea  vixit,  ab  ejus  nunquam,  nisi  per  unam  so- 
lam  noctem,  abfui  comitatu,  di€f  semper  ac  nocte  adhaerens  ei^  et  ministrans  sibi  ipsi.  Hujus  igitur  spatio 
temporis  omnia  fere  quae  de  illo  libellus  praesens  continebit,  aut  propriis  vidi  oculis,  aut  a  sanctis  ipsius 
labus  audivi. 

Porro  auctorem  hujus  S.  Hugonis  Yitae,  quam  ab  alio  quoiam  Garthusiano  in  compendium,  servata  ta- 
roen  primiffenia  phrasi,  redactam  hic  damus,  fuisse  monachum  Benedictinum.  et  quidem  monasterii  S. 
Augusliai  Gantuarieusis,  aperte  colligltur  ex  prologo  libri  i  ct  ii,  aclibri  v  cap.  23,  ubi  videsis  notam  343, 
ct  ejusdem  libri  cap.  i2  et  22.  Ac  haec  quidem  extra  controversiam  sunt.  De  proprio  ejus  nomine  dunta- 
xat  dubitari  potest  propterea  quod  in  on^inaria  eaque  prolixiori  Yita,  teste  Moiano  in  Adnotationibus  ad 
Usuardi  Martyrologium  die  17  Novembns,  nomen  suum  non  nisi  hoc  modo  expresserit  :  «  Dominis  et 
amicis  in  Ghristo  charissimis  Q.  priori,  et  qui  cum  eo  sunt  Wilhamiensibus  monachis,  minimus  frater  A.  » 
nec  in  isthoc,  quod  exhibemus ,  breviario  aliter  ab  abbreviatore  exprimatur,  ut  ex  ejusdem  abbre- 
viatoris  prologo  constat.  Thcodorus  Petreius  in  Bibliotheca  Carthusiana ,  dubilans  tamen  ,  Vitae 
S.  Hugonis,  Lincolniensis  episcopi,  scriptorem  appelat  Adamum ,  uti  et  abbas  Morotius.  Yerum  cum 
hunc  Adamum  velint  floruissc  circa  annum  1340,  manifestarium  est  hunc  esse  non  posse  fratrem  A. 
auctorem  magnse  ac  originariae  Yitae,  hic  compendio  redditae,  cum  ille  ea  se  tradere  testetur  quse  suis  ipse 
oculis  viderit,  aut  ex  labiis  sanctissimi  episcopi  hauserit,  imo  aui  ultra  triennium  adhseserit,  ut  numero 
praecedente  vidimus.  Potuit  tamen  hujus  breviarii  auctor  esse  Adamus,  ex  doclore  theologo  Garthusianus, 

Sii  circa  annum  1340,  quem  ei  assignat  Morotius,  florere  debuit.  Adest  enim  in  membraneo  Garthusiae 
emnicensis  codice  alia  magnae  Vilae  Hugonis  abbreviatio  hoc  titulo  :  Incipit  secunda  abbreviatio  \it(B 
S.  Hugonis  episcopi  Lincolntensis,  Igitur  Eugo  nobilibus  religiosisque  parentibus,  etc.  Gum  itaque  sccunda 
abbreviatio  manu  saeculixiv  exaralam  laudato  codice  Gemnicensi  exstet,  abbreviatio  prima  inferioris  sae- 
culi  esse  non  potest.  Atque  haec  de  auctore  abbreviationis  magnae  Vitae  S.  Hugonis,  qui  quanta  fidcct  cura 

Patrol.  GLUI.  30 


939  S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH.  940 

majas  illad  opns  in  compendium  redegerit,  ipse  sat  explicat  in  praefatione  libri  i,  et  cL  Pater  Leoi>oldas  in 
Adnotatis  accurate  observavit  :  licet  omnino  fatendum  sit  abbreviatorem  hunc  amplius  de  posteris  meri- 
turum  fuisse,  si  resectis  duntaxat  moralibus  digressionibus  ac  locis  communibus,  prcefationem  ipsius  fra- 
tris  A,  in  librum  i  reliquaque  omnia,  ut  ut  pauca,  historiam  tamen  non  nihil  illustrantia,  nobis  consenras- 
set.  Sed  ad  fratrem  A.  primarium  magnac  Hu^onianse  Yits  auctorem  redeundum,  videndumque  est  quis 
sub  hoc  principe  litterarum  clemento  probabihter  delitescat. 

Yero  mihi  similHmum  semper  visum  fuit  hunc  fratrem  A.  alium  non  essc  quam  Alexandrum,  «  natione 
Anglum,  professione  monachum,  ordinis  S.  Bencdicti  apud  Cantuariam,  et  tandem  ibidem  in  coenobio  S. 
Augustini  abbatem,  »  ut  refert  Joannes  Pitseus  De  illustribus  Angliae  scriptoribus  ad  an.  4217,  pag.  287, 
ubi  et  sequentia  de  Alcxandro  commemorat  :  •>  Hic  cum  esset  ingenii  fclicis,  et  fere  a  teneris,  ut  aiunt,  nn- 
guiculis,  sollicitam  in  bonis  arlibus  habuisset  educationcm,  in  virum  doctissimum  evasit.  Cum  autem  ad 
eruditionem  eminentem  accessisset,  soUdum  judicium,  matura  prudentia,  et  mira  in  rebus  agendis  dexteri- 
tas,  multa  etiam  in  Deum  pietas,  in  proximum  charitas,  dignus  unanimi  suorum  consensu  habitus  est,  qui 
toti  conventui  prsiiceretur. »  Has  notas  ingenii  animique  characteres  a  Pitseo  Alexandro  tributos  egre^e 
convenire  fratri  A.  primaria)  Vita)  S.  Hu^onis  scriptori,  mox  reperiet»  qui  vel  unum  ac  item  alterum  ejus 
librum  apud  nos  evolverit,  in  quibus  insignis  pro  illo  aevo  eruditionis,  prudentisc,  judicii  ac  probitalis  in- 
dicia  singulis  propc  paginis  deprehenduntur.  Ast  pergit  Pitseus  de  Alexandro  :  «  In  quo  munere  (abbatiali) 
administrando  cum  sc  ad  aliquot  annos  strcnue  prudenterque  gessisset,  et  fama  virtutum  ejus  usque  ad 
ipsius  regis  Joannis  aures  pervenisset,  rex  eum  consuluit  super  controversiis  quas  eo  tempore  gravissimas 
habuit  cum  summo  pontifice.  Alexander  regem  in  spem  bonam  induxit,  rex  omnem  componi  posse  dicti- 
tans.  Cum  itaque  rex  hominem  in  suas  partes  nonnihil  propcndentem  dcprehendisset,  anno  Domini  1206, 
eum  legatum  nomam  super  dicto  negotio  misit.  In  qua  tcgationc  tam  apcrte  se  pro  rege  stare  declaravit, 
eique  tam  fideUter  in  omnibus  adhxsit,  ut  magnam  adversarum  partium  sibi  conflaverit  invidiam.  Unde 
factum  est  ut  successu  temporis,  rege  mortuo,  a  Pandulpho  summi  pontificis  in  Anglia  legato,  fuerit  ex- 
communicatus,  omnique  ecclcsiastico  beneficio,  munere  et  functione  privatus.  Atque  ita  fcrunt  eum  in  pau- 
pertate  et  miseria  vitam  fmivisse.  »  Hactenus  Pitseus  de  Alexandro,  cujus  aliorum  ingenii  monumentorum 
catalogum  ioco  citato  texit,  additque,  «  dici  cumusquead  annum  Christi  1217  pervenisse,  quo  feliciter  ia 
Anglia  regnum  suum  inchoavit  Henricus  III.  » 

Ex  his  porro  novum  robur  conjectura;  nostrae  de  Alexandro,  magnae  Yitic  Hugonianae  auctore  accedit. 
Nam  hunc  non  solum  ad  annum  1217,  sed  ctiam  ad  1220  pervenissc,  patet  ex  libn  i,  cap.  9,  ubi  refert  Hu- 
ffonem  canonizatum  a  papa,  id  quod  evenisso  sub  Honorio  III  dicto  anno  ex  Raynaldo  certissimnm  est. 
Quod  si  cui  hic  locds  suspectus  sit,  et  glossema  abbreviatoris  videatur,  saltem  ex  prologo  libri  v  palam 
est,  eum  adhuc  vixisse  et  scripsisse  anno  1212,  qui  Joannis  Anglia)  regis  quartus  decimus  est,  ipsissimasque, 
quo  se  scribere  ibidem  testalur.  Yide  adnotata  doctissimi  Wydemanni  ad  hunc  locum.  Itaque  cum  et  xtas, 
et  eruditio,  et  liltera  initialis  in  Alcxandrum,  Cantuariensem  S.  Au^stini  monachum  et  abbatem  quadrent, 
nec  de  ullo  alio  ejusdem  cocnobii,  tunc  quidem,  claro  scriptore,  cujus  nomcn  ab  A.  incoeperit,  constet,  vix 
dubitandum  amplius  videtur,  fratrem  A.  magnae  Yitse  Hugonianae  auctorcm,  eumdem  esse  Aiexandram. 
Yerum  dc  fratrc  A.  cujus  opus  intcgrum  sine  dubio  vidit  Laarentius  Surius,  et  in  aliud  compendiom  suo 
stylo  redegit,  hactcnus. 

DISSERTATIO 

De  anno  quo  S.  Hugo  in  episcopum  Lincolniensem  consecratus  sit. 

Sanctum  Hu^onem  die  S.  Matthaei  apostoli  et  cvan- A  dum  csse.   Verum  in  Acta  a  Surio  edita  nullum 

^elist®  in    episcopum  Lincolniensem   consecratum  irrepsit  mcndum,  nisi  a  primario  auctore  forsitan 

tuisse,  ac  anno  1200,  die  16  vcl  17mensisNov.  ob-  anteSurium,  errore  vix  credibili,  admissum.  Auctori 

iisse  concors  scriptorum   senlentia  est.   Yerum  de  autem  si  non  majorem,   saltem  non  minorem  Tri- 

anno  quo  illa  consecratio  evenerit,  non  idem  omnes  bucro  iidem,  quam  quae  Rogerio  aut  Parisio  triboi- 

statuunt.  Baronius,  Raynaldus  et  Antonius  Pagius  in  tur.  Uleenim  ultra  triennium  S.    Hugoni  familiaris 

critica  Baronii,   Rogermm  et  Matthaeum  Parisium  fuit,  et  in  hac  vita,  sicut  ex  nostris  notis  et  observa- 

secuti,  contenduntllugonemconsecratumfuisseanno  tionibus  liquet,  accurati  scriptoris  partes  exsecutos 

1186.  Neque  de  hoc  anno  lis  admodum  moveri  pos-  est.  Rogenus  vero,  licet  suoaequalis  fuerit,   utpote 

set,  nisi  auctor  Vitae    quam    hic  dedimus,  et  cum  teste  Oudino  tom.  III  Hist.  Script.   eccl.,  col.  96, 

eo  Laurentius  Surius,  dubitandi  occasionem  praebe-  an.  1237  mortuus,  nec  tamen  sancto  convixit,  nec 

rent.  ejus  vitam  sin^Iari  studio  digessit.  Parisius  autem, 

Ac  auctor  quidem  Yitae,   licet   praedictum ,    nec  Rogerio  recentior,  ex  eodem  plura  in  Historiam  suam 

ulliun  dcfmite  alium  consecrationis   annum  in  sua  transtulit,  ut  idem  refertOudmus,  cit.  loc.,  coL  211. 

historia  uspiam  commemoret,  pro  anno  tamen  1085  His  praemissis  afferenda  jam   sunt  loca  ex  hac  ipsa 

potius  quam  sequcnteslelisse,  ex  diversis  locis,  mox  Vita,  quibus  ostendalur  sanctum  Hugonem  praecisse 

adduccndis,  manifestc    colligitur.    Surius,    qui  nec  annoll85  in  episcopum  consecratum  fuisse. 

ipse  in  contextu  annum  exprimil,  dum  annos  et  dies  I.  Prologo  lib.  ii  agnoscit  auctor  Vita;  S.  Hugonem 

abauctore   Vitae  in  prologo  lib.  ii  positos  colligit,  «  annis  bis   senis  ct  diebus  quinquaginta   tnbus » 
recte  scribit ;  «  Hugo  lenuit  cathcdram  episcopalem  g  ante  suum  ad  eum  accessum  fuisse  episcopum ;  ct 

annisquindccim  ct  quinquaginta  octo  diebus.  »  Anni  subdit  se  ab  eo  tempore  <  annis  tribus  et  diebus 

siquidem  et  dies  in  prolo^o  ab  auctore  memorati  el  quinque  »  nunquam,  nisi  una  unica  nocte,  ab  cjus 

a  Surio  putali,  totidem  ipsos  annos  el  dies  confi-  comitalu  abfuisse,  dum  Hugo  postea  vixit.  Anni  hi, 

ciunt  :  qui  si  abstrahantur  a  die  16  Novembris,  qua  diebus  adjuncti,  dum  efficiunl   annos  15  et  58  dies. 

S.  Uugo  anno  1200  c  vivis  excessit,  necessum  est  deducunt  nos  ad  annum  1185,  et  prob-int  hoc  anno 

eum  consecratum  fuisse   anno  1185,  non  anno  se-  Hugonem  factum  essc  episcopum,  ut  cuilibet  intuenti 

quente.  Raynaldus  tom.  XIII  Annal.,  pag.  48,  arbi-  patet. 

tratur  Acta  in  numero  annorum  mendo  laborare,  et  11.  Libro  v,  c.  7,  haec  leguntur  :  «  Hactenus  fere 

loco  annorum qnindecimj  pwiBi quatuordecimlegen'  per  tredecim annos  a  rectispraidecessonim  meorom 


94i 


VITA.  —  MONITUM. 


94^ 


vestigiis   non  recessi.  >»  Et  :  «  Protrabitur  inter  haec  A  videlicet  et  semi,  post  translationem  pracfati  episcopi 


tempus  a  fcslo  S.  Nicolai  pene  usque  ad  Kalendas 
Seplembris.  »  Et  rursum  :  «  In  die  doctoris  eximii 
S.  Auguslini  continuo  salutavit  eum,  »  Hugo  nempe 
rcj^em.  Quibus  omnibus  iaudato  capite  sequentia  prse- 
miltunlur :  «  Uno  igitur  anno  et  fcre  mcnsibus  qua- 
tuor  ante  mortem  suam  rex  Anglonim  Richardus  in 
^avem  contra  ipsum  (Hugonem)  exarsit  iram  tali 
de  causa.  »  Ex  q^uibus,  quomodo  eruendus  sit  annus 
1185  jam  nunc  videbimus. 

Obiit  Richardus  Angliae  rex,  ut  apud  omnes  in 
confesso  est,  anno  1199,  die  9  Aprilis.  A  festo  autem 
S.  Nicolai  sive6Decembrisannill97usque  ad  diem 
Apriiis  anni  1199,  transiit  cum  mensibus  quatuor 
annus  unus,  a  quo  rex  m  gravem  contra  Hugonem 
iram  exarsisse  narratur.  Prolrahitur  interim  a  pr»- 
dicto  S.  Nicolai  festo  anni  1197  tempus  pene  usque 
adkalend.  Sept.  annill98,  videlicetusgue  adfestum 
S.  Augustini,  quod  nonlonge  a  Kalendis  Septembris 


(Waiteri)  quindecim  vero  ante  illius  eonsecratio- 
nem.  i*  Ex  quoloco,  ut  iterum  eliciaturannusll85, 
praemittenda  nonnuUa  sunl.  Et  quidem  primo,  vaca- 
tionis  dictae  tempus  ab  anno,  quo  Robcrtus  episco- 
pus  Lincolniensis  obiit,  numerandum  esse  usque  ad 
annum  quo  ei  S.  Hugo  in  illo  episcopatu  successit. 
Secundo,  Robertum  obiisse  aut  anno  1166  post  Na- 
tale  Domini,  aut  saltemante  25mensis  Martii  an.  1 167, 
ut  hoc  modo  concilientur  Annales  Wintonienses,  qai 
ejus  mortem  ad  annum  1166referunt,  cum  Trivetto, 
juxta  quem  decessit  an.  1567.  Tertio  Galfrido,  solo 
nomine  episcopo  Lincoiniensi  anno  1 1 8 1 ,  uti  ad  hunc 
annum  vult  Baronius,  a  sede  apostolica  injunctum 
fuisse,  ut  aut  munus  benedicticas  obtinere  studeret, 
aut  episcopatui  renuntiaret.  Quarto,  Galfridum  reapse 
renuntiasse,  idque  in  manus  Richardi  Cantuariensis 
archiepiscopi  «  anno  1182  in  Epiphania  Domini,  » 
ut  Whartonus  testatur  part.  i  Angl.  sacrae,  pag.  75, 


distatietinhocfestoHugoregemaudienlemmissarumQ  in  notis.  Quinto,  etsinon  certum,  probabile   tamen 


solemnia  salutavit,  et  ab  eo  osculum  pctiit  et  accepit. 

Si  igitur  S.  Hugo,  uti  supra  citati  viri  doctissuni 
volunt,  in  episcopum  consecralus  fuisset  anno  1186, 
die  S.  Matthaci,  profecto  nec  anno  1197,  die  S.  Ni- 
colai,  nec  anno  qnidem  1198,  die  S.  Augustini  com- 
plevisset  annum  episcopatus  sui  duodecimum,  multo 
minus  inchoasset  tertium  decimum  :  qucm  tamen,  si 
anno  1185  diepraedicta  factusest  episcopus,  anno 
1197,  die  S.  Nicolai  ante  duos  menses  et  ultra  in- 
choaverat,  et  anno  1198,  die  S.  Augustini,  fere  com- 
pleverat,  demplo  unico,  nec  integro  mense. 

III.  libro  V,  cap.  18,  narralur  historia  de  muliere 
a  daemone  delusa ,  et  precibus  S.  Hugonis  libcrata. 
Liberatio  haec  aut  facta  est  Hugone  adhuc  existente 
priore  in  Witham,  aut  eo  in  episcopum  recenter 
consecrato.  Prius  adversatur  auctoris  menti  tum 
propter  illa  verba  :  «  Digressis  ab  invicem  episcopis,» 
tum  ob  illa  :  «  Et  haec  quidem  Oxoniensis  episcopus 


esse,  eo  tempore  quo  de  abdicatione  Galfridi  age- 
batur,  etiam  actum  fuisse  de  promotione  Walteri 
in  episcopum  Lincolniensem,  eo  anno,  forsitan  et 
mense  quo  Galfridus  renuntiavit,  consecratum,  ne 
sedes,  quae  tam  diu  vacaverat,  diutius  vacaret.  Sexto, 
Walterum  vix  uno  anno  integro  episcopatui  Lincol- 
niensi  praefuisse,  eum  a  Giraldo  Gambrensi,  coaevo, 
annus  ibidem  episcopus  exstitisse  dicatur.  Septimo, 
juxta  GhroniconRothomagense,a  Labbeotom.  INov. 
Bibliothecae  editum,  Rotrodus  archiepiscopus  an. 
1183  obiit,eiaue  successitWalterus,  guo  mensedicti 
anni  aut  ille  obierit,  aut  hic  successerit,  non  additur. 
His  praestructis,  statuamus  jam  Robertum  Lincol- 
niensem,  si  anno  1166,  uti  Winlonienses  Annales 
volunt,  saltem  ante  diem  25  Martii  anni  sequentis 
obisse,  adeoque  quindecim  illos  annos,  quibus  ante 
consecrationem  Walteri  sedes  illa  tam  egregia  va- 
casse  diciturab  autore  Vilae  S.  Hugonis,  praeterlapsos 


retulit  episcoponostro.  n  Alterumdependet  ex  anno,  ^^fuisse,  si  nonin  fine  anni    1181,   certe   ante  diem 


quo  Bartholoma^us  Oxoniensis  praesul  obiit.  Hunc 
non  superstitem  fuisse  annoll86  liquet  ex  Chronico 
Trivetli  apud  Acherium  tom.  III  Spicilegii,  p.  165 
nov.  edit.,  in  quoad  huncannum  legilur:  «Joannes 
cantor  Exoniensis,  factus  ejusdem  Ecclesiae  episco- 
pus. »  Si  Joannes  hoc  anno  factus  episcopus,  igitur 
Bartholomacus  aut  jam  obiit,  aut  a  se  episcopatum 
abdicavit.  Deccssisse  autem  hoc  annoBarlhoIomaeum 
testantur  Annales  Wintunienses  part.  i  Angliae  sa- 
crae,  pag.  302,  his  ipsis  verbis :  «  Anno  1186  Bar- 
tholomaeus  Exoniensis  episcopus  obiit  :  »  His  magq- 
rem  utique  fidem  adhibendam  judicabunt  viri  docti, 
quam  Oudino,  qui  illius  obitum,  et  de  hoc  ipso  qui- 
demdubitans,  anno  1185  consignat. 

Scd  forle  obiit  Bartholomaeus  postremis  anni  1185, 
dicbus,  aut  ante  diem  25  Martii  annill86.  Atc^ue 
hinc  orla  fucrit  Icvis  de  anno  conlentio,  dum  hi  a 
Natali  Domini,  alii  a  prima  Jan.,    alii  a    Paschate 


annill82.  Addamus  ({uindecim  his  annis  annum 
unum,  non  inter  vacationis  tempus  computandum, 
quo  Wallerus,  teste  Cambrensi,  sedem  Lincohiien- 
sem  rexit,  et  his  sedecim  annis  addamus  ctiam  annos 
duos  et  semi,  quibus  post  translationem  Walteri 
iterum  sedes  illa  vacavit.  Hi  anni  simul  juncti  effi- 
ciunt  octodecim  annos  ac  menses  sex,  et,  si  a  21 
Martii  anni  1167  numerentur,  praecise  21  Sept.  anoi 
1185  complebuntur. 

Quod  si  a  dicta  die  et  anno  usque  ad  diem  21 
Septembris  anni  1186  calculum  inire  velunus,  repe- 
riemus  annos  novemdecim  et  menses  sex  :  cogemur- 
que  totum  biennium  Walteroin  episcopatu  Lincol- 
niensi  tribuere,  quod  erit  Giraldo  contrarium,  a 
quo,  ut  snpra  observatum,  non  nisi  annutts  ibidem 
episcopus  dicitur.  Imo  et  ultra  biennium  Waltero 
tribuendum  foret,  si  Robertus  aut  anno  1166  aut  in 
Januarioanni  1167  obiisset.  Militat  igitur  haec  ratio 


olim  annum  inchoarent.  Demus  ergo  Barlholoraaeum     longe  fortius  pro  an.  1185  quam  pro  anno  sequenti, 
mortuum  fuisse  aut  post  Natale  Domini  ultimis  anni  ^  el  stat  pro  annis  quos  auctor  Vitae  sive  ante   conse- 


1185diebu3,  aut  antc  25  Martii  anni  1186,  juxta 
hodicrnum  temporis  calculum  :  quo  casu  conciliari 
quidem  poterit  Oudinus  cum  Annalibus  Winlonien- 
sibus.  Ast  nos  ex  narrata  hic  historia  habemus  evi- 
dentem  probandirationem,  Hugonem  non  anno  1186, 
sed  1185  in  episcopum  fuisse  consecratum.  Conse- 
crationi  enim  anno  1185  factae  poluit  interesse  Bar- 
tholomaeus,  et  tunc  mulieris  casum  Hugoni  retulisse» 
et  aliquanto  tempore  elapso  eTepiionem  ejusdemin- 
fortunatac  addidisse.  Minime  vero  illi  adesse,  casumve 
referre  potuisset  Hugoni  jam  episcopo,  si  primum 
anno  1186  is  consecratus  fuisset,  proptcrea  quod 
Joannes  anno  eodem,  uti  ex  Trivetto  vidimus,  jam 
ex  cantore  exstitit  episcopus  Oxoniensis,  mortuo 
utiquc  jam  Bartholomaeo  suo  antecessore. 

lY.  Libro  iii,  cap.  1,  de  vacatione  sedis  Lincol- 
nienais  haec  habes : «  Yacaverat  vero  paulo  ante  se- 
des  tam  egregia  anms  circiter  decem  etocto,  duobus 


crationem  Walteri,  sive  post  ejus  translationem  enu- 
meravit. 

Dubium  interea  occurrit  a  quo  anno  et  mense  sint 
quoillianni  etsemi,  quibus  post  Walleri  translatio- 
nem  juxta  auctorcm  Vitae  Lincolniensis  sedes  vaca- 
vit,  inchoandi.  In  Chronico  Rothomagensi,  supra 
citato,  additur  ad  annum  1185:  <  Hoc  anno  receptus 
est  Waltherus,  etc,  in  festo  B.  Mathiae  in  archiepi- 
scopum  Rothomagensem.  »  Si  semitertius  ille  vaca- 
tionis  annus  a  die  S.  Mathiae  anni  1185esset  inchoan- 
dus,  cogeremur  asserere  Hu^onem  primum  anno 
1187  factum  cpiscopum,  quod  omnibus  universim 
repugnat.  Non  ergo  a  receptionc  Walteri  in  festo 
S.  Mathiae,  sed  a  nominationc  regis,  quae  fieri  pote- 
rat  statim  ab  obitu  Rotrodi,  qui  forte  obiit  in  primis  . 
aimi  1183  mensibus^  licet  receptio  successoris  ob 
alia  obstacula  fiient  dilata,  semitertius  ill&^fiasaa^ 
erit  nomerandas  :  et  Ua^  \^<^<^  ^<d^<u«ss»  ^^vsssaESB^ 


943 


S.  HDGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


9U 


1185.  Nominari  autem  potuisse  a  rege  Walterum-A 
amio  1183,  circa  mensem  Martium,  posset  ex  eo 
colligi  quod  Galterus  anno  1182,  in  die  Epiphanise, 
resignaverit^  Walterus  ei  quidcm  successcrit,  sed 
non  nisi  unius  anni  episcopus  Lincolniae  fuerit,  ct 
Rotrodus  anno  1183  mense  tamen  incerto,  obierit : 
et  quod  Walterus  ideo,  teste  Giraldo,  Lincolnia  Ro- 
thomagum  transiatus  sit,  ul  regi  in  consiliis  et  ar- 
duis  negotiis  proprius  adesset :  quae  forte  causa,  quod 
a  rege  non  longe  ab  obitu  Rotrodi  Walterius  in  ar- 
chiepiscopum  nominaretur. 

His  quatuor  rationibus  inducor,  utcredam,  secun- 
dam  mentem  auctoris  Yitae  S.  Hugonem  anno  1185, 
die  S.  Matthsei,  in  episcopum  Lincolniensem  conse- 
cratum  fuisse.  Ratio  prima  et  secunda  pro  hoc  anno 
satis  perspicuse  et  evidentes  sunt,  nec  minoris  pon- 
deris  ratio  tertia,  cum  Bartholomaeus  Oxoniensis 
juxta  Annales  Wintonienses  anno  1186  obierit,  et 
eodem  anno  secundum  Trivettum  Joannes  eidem 
Buccesserit.  Quarto  vero  ratio  cum  ex  multis  cir-  q 
cumstantiis  dependeat,  quae  vel  verae  vel  falsae  esse 
possunt,  eruditi  lectoris  judicio  et  examini  subjecta 
esto. 

Porro  quid  huic  pro  anno  1185  sententiae  nostrae 
ex  hac  Yita  opponi  possit,  non  video.  Dubium  uni- 
cum  movet  Trivettus,  ad  hunc  annum  ita  scribens  : 
«  Rex  Anglorum  mare  transiens  diem  Paschae  Ro- 
thomagi  celebravit.  t  Et  iterum :  «  Rex  Francorum 


regem  Anglorum  infirmitate  tactum  vi^itavit  n  Id. 
Nov.  »  Et  demumad  annum  1186  :  « Rex  Anglorum 
una  cum  regina  in  Angliam  transiens  in  portn 
Hamtone  applicuit  v  Ral.  Maii.  »  Si  i^itur  rcx  anno 
integro  haesit  in  Northmannia,  non  videnturpotuisse 
fieri  anno  1185  in  An^iia,  quae  ibidem  facta  fuisse 
lib.  III,  cap.  1  hujus  Yitae  narrantur.  Yerum  toto 
anno  regem  extra  Angliam  haesisse  vix  credibile  est. 
Potuit  enim  rex  Pascha  celebrasse  Rothomagi  anno 
1185  ;  eo  celebratoin  Angliam  mense  Maio  redire, 
Hugonis  eiectioni  favere,  ipsoque  consecrato  in 
Northmanniam  reverti,  ibidem  in  adversum  valetu- 
dinem  incidere,  a  rege  Francorum  invisi,  ac  demum 
Angliam  sequenti  anno  repetere.  Quo  dato,  dispa- 
rent  nubes  quac  ex  Trivetto  contra  nostram  senten- 
tiam  et  ipsum  praesentis  vitae  auctorem  adduci  posse 
videbantur. 

Multo  adhuc  Icvius  est,  ^uod  contra  annum  1185 
forsitan  objici  posset,  eo  scilicet  anno  festumS.  Mat- 
thaei,  in  quosecundum^omnes  S.  Hugo  consecratus 
fuit,  in  Sabbatum  incidisse,  et  anno  demum  sequenti 
in  diem  Dominicam,  quae  consecrationibus  episco- 
porum  destinala  est.  mm  praeterguam  quoa  nec 
auctor  Yitae,  nec  Rogerius  nec  Parisius,  nec  quis- 
quam  alius  asserat  S.  Hugonem  die  Dominica  sacra 
episcopalia  suscepisse,  consecrationes  episcoporum 
etiam  in  festis  aposlolorum  fieri  potuisse,  extra 
controversiam  videtur.  Sed  de  his  satis. 


SANCTI    HUGONiS 

EPISCOPI  LINCOLNIENSIS  IN  ANGLIA  ORDINIS  CARTHDSIENSIS 

vrrA 

LIBRIS  QUINQUE  CONSCRIPTA. 


PROLOGUS  ABREVIATIONIS  VIT^  HUGONIS  EPISCOPI  LINGOLNIENSIS. 


Inspecta  serie  descriptionis  Yitffi  heati  Hugonis,  G 
quam  composuit  frater  A  .,  de  quo  in  salutatione 
ante  prologum  mentio  fit  expressa,  inventum  est 
ibi  contineri  verborum  dilatationes,  quas  pro  omatu 
et  a^dificatione  apposuit  fraterprsdictus,  nec  tamen 
sunt  de  substantia  rei  gestse.  Inseruntur  etiam  di- 
gressiones  vari»;  quibuSy  non  nostri  Hugonis,  sed 
aliarum  vita  describitur  personarum.  Adhuc  autem 
ad  hunc  nostrum  Hugonem  contingentibus  interpo- 
nuntur  aliqua  minus  notabilia,  quae  pro  vitanda 
prolixitate  nimia  videntur  potius  omittenda.  Sane 
prolixitas  jam  praetacta  in  causa  fuisse  creditur, 
quare  minus  libenter  hacteuus  lectus  est,  et  auditus 
liber  continens  sericm  antedictam.  Ideo  pro  honore 
saircti,  et  tam  lectoris  quam  auditoris  fastidio  re- 
movendo,  visum  est  mihi  plurimum  expedire,  sub  jv 
breviore  compilatione  praesenti  volumini  inserere 
illa  quae  de  Vita  et  conversatione  sancti  de  quo 
igitur,  magis  notabilia  sunt  inventa.  Nec  aliqua 
invcnies  in  hoc  volumine,  nisi  sumpta  de  serie  su- 
pradicta. 


Dividitur  autem  volumen  istud  abbreviationis  per 
libellos  quinque,  sicutliber  continens  majorem  se- 
riem  memoratam.  In  quorum  primo  agitur  de  vita 
et  conversatione  gloriosissimi  nostri  Hugonis  a  pue- 
ritia  sua  usque  ad  suam  in  Angliam  transmigratio- 
nem.  In  secundo  de  transmigrationc  et  gestis  suis 
in  regimine  domus  Withamiae  ante  episcopationem. 
In  tertio,  qualiter  in  episcopum  est  creatus,  etquam 
strenue  crepitepiscopale  officium  exercere.  In  quarto 
autem  et  quinto  adjicitur  de  pluribus  ejus  factis 
laudabilibus,  tam  miraculosis,  quam  aliis.  Nec  vi- 
detur  horum  libellorum  inter  se  et  a  tertio  ratio 
alia  distinctionis,  nisi  ut  per  distinctionem  ipsam 
minuatur  Icgendi  et  audiendi  fastidium,  quod  roajua 
foret,  si  comprehenderentur  tres  in  uno.  Prologi  vero 
de  verbo  ad  verbum  hic,  sicut  in  majori  volumine 
supratacto,  libellis  singulis  proponuntur.  Capitulo- 
rum  vero  aliquorum  non  servatur  ordo.  Sed  nec 
omnia  capitula  inseruntur,  quia  aliqua  sunt  sublata, 
et  contenta  qusedam  ibi  sub  quibusdam  capitolis, 
haec  ad  capitula  alia  transferuntur. 


Explicit  prologus  abbretnatorii. 


945 


VHA.  —  LIB.  I. 


946 


LIBER  PRIMUS. 


CAPITULUM  PRIMUM. 

QualiterHiigogenitricissolatiodestilutuSyetrcgula'' 
ri  collegio  clet*icorum  una  cum  geniiore  sociatus, 
jugum  Domini  ab  infantia  portaverit,  ei  inserun- 
tur  de  sua  institutione  puerili  verba  ejusdem. 

Hugo  (1)  genitricis  solalio,  cum  necdum  selatis 
mctas  cxcessissct,  orbatus  est,  collegioque  regula- 
rium  clericorum  una  cum  genitore  brevi  postmodum 
sociatus.  Erat  ferme  octennis,  cum  militise  spiritualis 
subiit  tirocinia.  Boui  quippe  parentls ,  salubriter 
pro  eo  invigilantis,  solertia  prius  docetur  militare 
Dco,  quam  addisceret  vivere  mundo.  Sic  demum 
infantile  corpusculum  flagella  paedagogi  altrectant, 
sic  disciplinae  compedes  motus  in  eo  pueriles  coer- 
centy  ut  et  virtutibus  vilia  practeriret^   et  tota  vita 


A  Huic  nobilium  liberi  certatim  a  parentibus  trade- 
bantur,  saecularibus  simul  et  ecclesiasticis  litteris 
imbuendiy  nec  non  et  ethicis  informandi  disciplinis. 
Hic  mihi  sacras  litteras  inter  ipsa  rudimenta  sum- 
moperc  ingercns,  blandimentis  quibus  posset  et 
monitis  teneros  animos  meos  ad  solidioris  spiritua- 
lisque  araorem  doctrinae  accendere  nitebatur  ;  a  lu- 
dendi  vero  jocandique  vanitate  mentis  meae  inten- 
tionem  varia  arte  suspendens,  honestis  implicabat 
cujuscunque  rei  exercitiis.  Coaevis  autem  et  sodali- 
bus  pueris  frequenter  ex  more  ludentibus,  mihi  talia 
leniter  instillabat  paternae  dilectionis  hortamcnta  : 
«  Non  te,  inquit,  dilectissime  fili,  stolida  illiciat 
vagaque  levitas  sociorum  ;  sine  illos.  Sorti  tuae  isto- 
rum  studia  minus  conveniunt.  » Addebatque  :  <  Hu- 


ejus  praesens  a  sui   ortu  usque  ad  occasum  unumB  gon^te,  Hugonete,  ego  te  Christo  nutrio,  jocari  non 

esset  atque  jugc  martyrium.  Ipse  quidem  de  seipso,      ®^^  tuum.  i 

familiariter  saepius  cum  suis  agens,  talia  refcrebat : 

«  Revera,  aiebat,  ego  mundi  hujus  gaudia  nunquam 

attigi,  jocos  nunquam  didici,  ludere  nunquam  scivi. 

Pater,  inquit,  meus,  cum  pueriles  ingressus  annos 

elementa  jam  prima  litterarum  percepissem,   patri- 

monium  liberis  suis   (2)  in   funiculo   distributionis 

partiius  est ;  portionem  vero,  quae  inter  fratres  me 

contingebat  minimum ,  regularium  (3)   clericorum 

collegio  contulit.  t  Nec  diu   moralus,   omnia  quae 

mundi  suut  funditus  abjiciens,  Christi  militiam  sub- 

iturus,  tiro  in  castris  cielestibus,   in   mundanis  jam 

emieritus,  repente  efficitur,  vitae  regularis  cujus  jam 

olim  gesserat  mentem  suscipiens   vestem,  et,  quod 

sibi  concessum  non  fuisse  medullitus  gemebat,  in 


CAPUT  II. 

De  ejusdem  profectu  in  scientia  et  virtute,  et  quam 
devotus  ac  seaulus  in  diuinis  officiis  ac  fratrum  ob- 
sequiis  existebat. 

Jam  vero  pubertatis  tempore,  adolescentiam  me- 
diis  in  eo  annis  dirimente,  quantum  discretionis  et 
scientiae,  quantum  virtutis  et  gratiae  fons  ei  infude- 
rit,  quem  sitiebat,  vitae,  nuUus  de  facili  posset  sty- 
lus  evolvere.  Vigebat  pro  tunc  ingenii  acumine  ma- 
gno,  velocius,  quaeque  vellet,  addisceret.  Memoriae 
vastissimis  gaudebat  apothecis,  ubi,  quae  nulla  obli- 
vione  didicisset  perdenda,  reconderet.  Haec  tamen 
naturalia  nullius  fuissent  momenti,  nisi  gratiae  ap- 
positio  et  praeclara,  quae  discerentur^  suggereret,  et 


ipso  mundi  ingressu  de  mundo   egredi,  quae  mundi  ^  cumulatius  quae  suggessisset  propagando  augeret. 


sunt,  nescientem  facile  persuadens,  me  (4)  pariter 
secum  spiritualis  vitae  consortcm  ascivit. 

Est  ecclesia  (5)  in  territorio  Gratianopolitano, 
canonicae  professionis  clericos  fovens,  numero- 
que  (6)  ad  minus  septcm.  Spectat  quoquc  cum  suis 
incolis  locus  ipse  ad  matricem  et  cathedralem  ec- 
clesiam  Grratianopolitanam.  Hanc  semper  affectu 
coluit  speciali  genitor  meus,  quae  et  suis  castel- 
lis  (7)  ac  lerris  situ  erat  confmis  ;  et  ipse,  ut  filius 
devotus;  majoris  ecclesiae  gratiam  in  filiae  ipsius 
revercntia  se  complecti  gaudebat.  Intcr  canonicos 
illius  loci  senior  quidam,  religione  celeberrimus, 
scientia    quoque     speclabilior   caeteris   habebatur. 

(i)  Ex  stemmate  de  Avalim.  Unde  lib.  ii,  cap.  1 :  Na- 
talibus  quidem  clarus  dicitur,  sed  morum  strenuitate  longe 
pra!clarior,  nomioe  Hugo  dc  Avalim.  Et  abbas  Morotius  in 
Theatro  Carthus.  :  «  Hugo  nobilis  Delpbinas,  cujus  geni- 
tor  oppidi  vulgo  Avalun^  tertio  Upide  a  Gratianopolitana 
urbc  discreti,  dominus  erat.  » 

(S)  Wilhclmo  saltcm  et  Petro,  qui  laudantur  lib.  iii, 
cap.  13,  et  lib.  iv,  cap.  4. 

(5)  Canonicse  proressionis  clericis.  Undc  liquet  Hugonem 
fuisse  primum  canonicum  regularem.  Subditur  enim  mox  : 
« Inter  canoni«os  iUius  loci  senior.  i 


Fervebant  in  pectore  meditationum  examina  beata- 
rum,  flagrabant  coelestium  odoramenta  gaudiorum. 
Coepit  interea  divinis  adeo  sedulus  adesse  ofliciis, 
ita  quoque  sollicitus  fratrum  inservire  obsequiis,  nt 
utrobique  nihil  minus  quam  se  totum  impenderet. 
Nihil  unquam  obiivio ,  nihii  quaevis  poterat  occupatio 
sedulitati  ipsius  furari,  quin  Deo  quae  Dei  erant,  ct, 
quaeproximorumproximis  inpraetermisse  et  inoffense, 
prout  sibi  competebat,  pro  tempore  et  loco  reddere 
meminisset.  Nec  tantum  deputata  sibi  explere  sata- 
gebat  officia,  sed  omnia  tanquam  specialiter,  a  se 
credebat  exigi,  quae ,  teste  conscientia,  pro  cujusli- 
bet  utilitate  aut  refrigerio  a  se  possent  cxhiberi. 

D     W  Pater  igitur  una  cum  filio  se  tradidit  memorato 
collegio ;  nou  post  illum,  uti  quidam  asserunt. 

(3)  Villa  Benedicta  nomine,  vulgo  Vilar  Beneith  in  qua 
Hugo,  utilib.  V,  c.  22,  refertur,  sacrae  religionis  Itbavit 
primordia,  cui  et  bibliothecam  donavit,  sicut  ibidem  mc- 
moratur. 

(6)  Videtur  erraium  in  numero,  et  lcgcndum,  c  decem 
acseptem». 

(7)  Inter  haec  castrum  de  Avalim,  c  cujus,  inquit  Uugo 
lib.  ui,  c.  13 ,  frater  noater  Wilbelmus  arcem  noscitur 
obtinere.  • 


947 


S.  HUGONIS  EPISg.  LINCOLN.  ORD,  CARTH. 


948 


Denique,  cum  talia  de  eo,  coram  eo  jam  episcopo,  A 
qui  eum  tunc  temporis  novcrantf  fratres  aliquoties, 
me  quoquc  praesente,  referrent,  ipse  aiebat  :  e  Uli- 
que  posteaquam  Carthusiam  adii,  nescio  si  vel  semel 
mihi  subrepsit  morantia  in  officio  aliquo  quod  implere 
deberem.  »  Dicitur  autem  vulgo  morantia  inter  mo- 
nachos^  cum  legendi,  cantandi  vel  serviendi  munus 
sibi  assignatum  obmittit  quis,  unde  moram  patitur 
functio  regularis.  Dicebat  vero,  non  quidem  jactan- 
ter,  sed  constanter  ista  de  se  :  «  Cum  enim  in  dedi- 
cationibus  ecclesiarum,  in  celebrationibus  ordinum, 
vel  quantumcunque  in  diurnis  noctumisve  officiis 
per  incuriam  ministrorum,  cantorum  seu  lectorum 
aliqua  tardatio  emergebat,  talem  suorum  castigare 
cupiens  negligentiam,  haec  eis  de  se  ipso  habendae  in 
divinis  officiis  exemplum  diligentiae  intimabat.  »  In  ^ 
eo  autem  haec  perseveravit  in  finem  diligentia  cun- 
ctis  cognoscentibus  ,  miranda  faciiius  quam  imi- 
tanda.  Nunquam  praesens  tumultuantis  frequentiae 
importunitas,  nunquam  transactae  vel  praesentis  cu* 
juscunque  disceptationis  implicitas,  aut  alius  talis- 
cunque  casus,  undecunque  emergens,  ei  potuit 
Bubrepere,  quin  corde  semper  vel  labiis  paratum  et 
promptum  haberet,  quidquid  tempore  ethora,  tam  in 
altaris  quam  in  alterius  officio  ministerii,  esset  pro- 
sequendum. 

CAPUT  UI. 

De  patris  gui  commendationey  et  quam  humiliter  ac 
(Uvoteministraverit  ei  Hugonoster,  ejusdem  obse- 
quiis  specialiter  deputaius, 

n 
Ut  autem  captae  narrationis  ordinem  seriatiin  pro- 

sequamur,  Hugone  (8)  jam  adulto,  pater  ejus  senec- 

tutis  extremae  crebris  cocpit  urgeri  incommodis.  Tan- 

tam  vero  idem  in  utraque,  prius  scilicet  in  mundana, 

ac  deinccps  in  spirituali  obtinuerat  militia  virtutis 

palmam,  ut  nihil  suis  gratius  haberetur  commilitoni- 

bus,  quam  ei  in  omnibus  gratum  deferre  contuber- 

oium.  Fuerat  enim  modestiae  singularis,  moribus  sua- 

vis  et  honestus,  comitate  strenuus,  benignitate  acce- 

ptissimus.  Igitur  Hugoni;  qui  fratribus  universis  de- 

votione  viribus  totis  deserviebat  filiali,   prioris  sui 

(S)  Octennis  ferme  Hugo  militlae  spiritalis  subiit  tiroci- 
nia,  et  tanc  pater  cjus,  uti  cap.  i  relatum  est,  regularis  «v 
vitae  vestem  suscepit.  Cuidum  Hugo,  jaro  adultus,  in  infir-  ^ 
mitatibus  inservivit,  oportet  et  patrcm  illlus  aliquot  annis 
in  sacra  religione  vixisse. 

(9)  Mortuus  igitur  fuit  pater  Hugonis  antc  iliius  in  Car- 
tbusiam  secessum,  non  postilluro.uti  quidero  insinuant. 

(10)  Ex  titulo  hujus  et  quorumdam  aliorum  capitum  li- 
quet  abbretiatorem  quaedam  contraxisse,  auctoris  verba 
quidem  rctinendo,  sed  resecando,  quse  putibat  superflua. 

(11)  Si  anno  1200  Hugo  obiit,  teste  Surio,  jam  sexage- 
narius,  videtur  natus  fuisse  circa  annum  4140  et  in  levitam 
ordinatus  anno  1158  aut  sequenti. 

(12)  Is  erat  Ganfndus  ex  Carlhusiano  pcr  id  temporis 
ibidem  episcopus.  Et  hic  est  ille,  de  quo  in  actis  S.  An> 
thelmi  apud  Bollandianos  illa  legitur  :  •  Anthclmus  cum 
egregiae  racundiae  viro,  atque  in  Scripturis  valde  erudito 
Gaufredo  consocio  suo,  •  etc.  Eumdem  his  celebrat  abbas 
Morotius  :  f  Goderridus,  episcopus  Gratianopolitanus, 
Othmari  supra  laudati  in  hujus  institutionis  (Carthusiensis) 
parente  domo  olim  coUega  eumdem  fatis  concedentem 


mandato  injungitur  speciali ,  quatenus  suo  praecipue 
et  peculiarius,  in  quibus  opus  haberet,  serviret  geni- 
tori.  c  Nihil  enim,  ait,  mihi  aut  caeteris  fratribus  prae- 
stabis  gratius,  quam  si  vero  adeo  spcctabili  nihil  vo- 
tivi  denegaveris  obsequii.  Te  vero  inter  fratres  nullus 
devotior,  sed  nec  humilitate  pronior,  aut  officiositate 
nemo  te  promptior  invenitur,  cui  a  nobis  adeo  grati 
viri  cura  demandetur.  »  Excipit  libens,  libentiusque 
exsequitur  adolescens  pius  patris  jussa  spiritualis 
erga  necessitates  camalis  imo  et  spiritualis  quoque 
parentis,  per  quem  se  potius  gaudebat,  non  solum 
fuisse  Deo  genitum  et  oblatum,  quam  mundo  antea 
procreatum. 

Yideresjam  eum,  qui  in  singulorum  obsequiis 
fratrum,  gratiam  sibi  uberiorem  conciliaverat  uni- 
vcrsorum,  in  eo  quam  maxime  universis  placere, 
quod  in  paternis  necessitatibus  studia  vinceret  sin- 
gulorum.  Quod  namque  viro  strenuissimo  exhibeh 
universi  et  singuli  praeoptarent,  solus  ille  pro  cun- 
ctis  implebat.  Hunc  igitur,  ut  ipse  saepius  gratu- 
lando  referebat,  de  caetero  (9)  quandiu  supervixit, 
ducebat,  portabat,  vestibus  et  calceamentis  tegebat, 
nudabat,  lavabat,  extergebat,  lectum  ei  stemebat, 
cibos  languenti  parabat,  paratis  debilem  ipse  cii^a- 
bat.  Haec  et  his  similia  dulcius  ei  sapiebant,  cum 
ea  faciebat,  quam  saperent  mella  comedenti,  aut 
quaeUbet  pigmenta  vehementer  sitienti.  Accipiebat 
millies  ad  singula  hsec  benedictiones  ab  ore  patris, 
et  has  corde  avido  sitienter  hauriebat.  Sciebat  nam- 
que,  quod  benedictiones  patrum  confirmant  domos 
filiorum.  Nimirum  benedictiones  omnium  gentium 
daturus  illi  Dominus ,  praeveniebat  eum  in  benedi- 
ctionibus  dulcedinis,  dulcem,  amabilem  et  benedici- 
bilem  illum  exhibendo  universis. 


CAPUT  IV. 

Qualiter  ordinatus  levita,  mox  prcpdicalionis  studio 
plebem  informanSf  cellulamS.  Maximi  regendam 
accepitf  et  iia  laudabiliter  rexit.  Et  sub  hoc  com- 
prehenditurquintumcapitulummagnas  VitcD  (10). 

Annum  vero  aetatis  jam  ingressus  (11)  nonura  de- 
cimum,  pctente  omni  coetu  fratmm,  per  venerabilem 
Gratianopolitanum  (12)  antistitem,  gradum  coactus 

pastorali  in  soIUcitudine  excepit.  Exstat  in  tabulario  Gra- 
tianopolitano  diploma  Friderici  imperatoris  sub  dato  an. 
1161,  in  quo  principis  titulo  insignitur.  Qualis  quantusque 
vir  Goderridus  fuerit,  dignosccre  licet  ab  auctore anonyroo 
Vitae  S.  Anthelmi  Bollicensis  anstistitis,  apud  quem  hoc 
elogio  attoUitur :  «  Ordo  Cartbusiensis,  primus  ante  omnes, 
i  in  Ecclesia  occidentali,  qoemadmodum  satis  constat, 
«  Alexnndrum  pro  catholico  ct  vero  pontifice  babendum, 
«  eique  praestandam  obcdientiam,  conflrmavit.  Ecquis  lu- 
a  tem  ejus  rei  auctor  Tuit  ?  nimirum  Anthelmus,  et  cum  eo 
«  Gaufredus,  sapicns  et  egregia  facundia  vir,  alque  in  di- 
«  vinis  Scripturiis  eruditissisirous.  »  Ejus  quoque  mcntio 
in  Indice  pastoium  liujus  grc(!is  evulgato  a  Joanne  Chenu, 
Claudio  Roberlo,  et  Scaevola  ac  Ludovico  Sammartanis.  i 
Hsc  Morotius  in  Theatro  ord.  Cart.,  parte  tertia,  snno 
1681,  cdito  Taurini.  In  adnotatis  ad  Vitam  S.  Anthelmi, 
pag.  354,  scribit  Henschenius  : «  Gaufredi  bujus  alibi  mira- 
mur  nuUam  rcpcriri  mentionem. »  Occasionc  hujus prseter 
elogium  albatis  Morotii,  addo  testimonium  ex  ross.  sa^c. 
xiu,  statutis  erutum,si<;habens  :  •  Ub  tenorem  et  confir- 
mationem  totius  propositi  nostri ,  ego  Basilius  Cartbusis 
prior  dictus,  et  caeteri  fratres  nostri,  uno  animo  et  vm 


949 


VITA.  —  LIB.  I. 


950 


et  iavitus  ascendit  leviticum.  Coepit  etiam  mox  san-  A 
cts  praedicationis  studio  plebem  informare,  et  ad 
amorem  coelestis  patriae  torpentium  corda  instan- 
tius  excitare.  Peccantes  publice  coram  omnibus 
arguebat.  Gaudebant  si  quidem  universi  in  verbis 
gratiae,  quae  procedebant  de  oreejus ;  sed  prascaete- 
ris  prior  suus,  vir  religiosus  et  pius,  qui  eum  cdu- 
caverat  et  qui  ut  animam  suam  eum  diligebat. 
Hic  corde  lactissimo  suum  alumnum  cum  subllmitate 
vitx  subiimari  cemens  verbo  gloriaD,  contendit  etiam 
ipse  eum  ad  altiora  attoUere. 

Yicinam  igitur  cellulam,  quam  vocant  Sanctum 
Maximuro,  eo  quod  loci  ejus  basilica  sancto  est  Ma- 
ximo,  regentium  nobili  patrono,  consecrata,  eicom- 
mitlit  regendam.  Quam  ille  rebus  quidem  necessa- 
riis  pene  vacuam  (quia  recusare  obedieatiam  obe-  3 
dientiic  addictum  legibus  fas  non  erat)  suscepit, 
bonisqae  in  brevi  ubertim  implevit.  Loci  sane  ipsiua 
possessiuncuiae  vix  unico  ad  honestam  videbantur 
habitatori  sustentationem  cum  familia  parva  suffi- 
cere.  Yerum  Hugo,  seiens  mclius  duos  simui  esse 
quam  unum,  noluit  esse  solus,  ne  sibi  quandoque 
dici  potuisset  :  <  Vae  soli,  quia  si  ceciderit  non  habet 
sublevantem  se  (Eccle,  iv,  6).  » Sciens  quoque  juxta 
viri  doctissiffii  sententiam  :  «  Sicut  junioris  jucun- 
diorem,  ita  cohabitationem  senioris  esse  tutiorem, » 
presbyterum  concanonicum  annis  et  moribus  gra- 
vcm  accepit  in  socium.  Ageli  curam  et  vinearum 
rusticis  timoratis  commendans,  ipse  et  lectioni  et 
orationi  vacabat.  Factumque  est  ut  in  brevi,  locus 
rerum  et  incolae  morum  stipendiis  ditati,  celebrem 
opinionis  bonae  circumquaque  famam  obtinerent. 
Ipse  quippe  et  sui,  qui  cum  ipso  erant,  in  sua  abun- 
dantia  sobrie,  et  pie,  et  juste  viventes,  egenis  sub- 
ministrabant  alimoniam,  divitibus  honorificentiam 
exhibentes.  Sacrae  vero  exhortationis  studio,  non 
solum  ecclesiolae  suae  parochianos,  verum  eliam 
confluentes  undique  turbas  ad  audiendum  verbum 
Dei,  instantius  edocebat,  monens  unumquemquc 
pro  status  sui  conditione  irreprehensibilem  sc  ca- 
tholicae  traditionis  et  piae  per  omnia  conversationis 
sectatorem  exhibere. 

CAPUT  V. 


Qualiter illud  evangelicum : « Sipeccaveril  iu  te  fra- 
•  ter  tuut  i  circa  quemdam  dicta^  cellulce  parocnia' 

voce  domum  nostram  communi  capitulo  corrigendam  tra- 
dimus,  scrvatis  institutls  quse  in  prsesentiurum  scripto 
•  vel  consuctudine  religiose  servanms.  Oh  eumdem  quo<iue 
proposlti  tenorem.  b.  Portarum  prior  commuui  capitulo 
pro  se  et  pro  domo  sua  obcdicntiam  promii-it.  Quud  et 
cxteri  pfiores  singuli  ordinc  suo  subscqucntcr  fcocrunt. 
Itcm  ad  confirmationem  pra^dicti  capituli  domus  Carthu- 
siaeadomino  Gotfredo  Gratianopolitano  episcopo  litteras 
accepit  bunc  modum  contincntcs  :  •  Ego  C.  Dfi  gr:itia 
«  Cratianopolitunus  cpiscopus  lo^atuB.  Curthusia;  prioris 
<  et  co^tcrorum  fratrum  ibidem  Deo  famulantium  prxfa- 
a  tain  domum  communi  capitulo,  sicut  generaVi  consilio 
c  totius  ordinis  decretum  est  episcopali  auctoritate  corii- 


num  exsecutus  est  de  peccato  adulterii  diffama- 
tum  (13). 

Erat  autem  inter  creditas  curae  suae  oviculas  ovis 
quacdam  morbida,  erratica,  lupinis  ultro  se  morsi- 
bus  ingerens.  Grimine  si  quidem  adulterii  quidamex 
parochialibus  suis  pertinacius  laborabat.  Verum 
quid  cune,  quid  sollicitudinis,  quid  instantiae  huic 
impenderil  pastoris  boni  sequipeda  bonus,  ejusdem 
potius  vcrbis  absolvere  dignum  duximus.  Nam  vice 
quadam  plurimis  consedentibus  viris  litteratis,  con- 
tigit  ipso  prKsente,  et  cum  eisdem  familiariter  plu- 
ra  confen^nte,  a  quibusdam  canonici  nec  non  et  ci- 
vilis  juris  peritis  quaetionem  illam  de  Evangelio 
proponi,  qua  Dominus  Petro  dicit :  Si  peccaverit 
in  te  frater  tuus,  corripe  illum  inter  te  et  ipsum  so- 
lum  (Matth.  xviii,  15).  »De  his  vero  quaesequuptur, 
scilicet  de  adhibendis  secum  duobus  vel  tribus  testi- 
bus,  seu  de  forma  dicendi  Ecclesiae  peccatum  fra- 
tris,  aliis  sic,  aliis  vero  sic  difQnientibus,  sed  in 
eamdem  assertionem  minime  accedentibus  cpisco- 
pus  deinde  quid  sibi  videbatur  protulit,  suamque 
sententiam  exempli  hujus  prosecutione  astruxit. 

«  Dum,  inquit,  adolescentulus  quondam  mihi  tra- 
ditae  parochiae  regimen  ipse  quidem  diaconus  admi- 
nistrarem,  simplici  quodam  sacerdote,  quod  suierat 
ofGcii,  in  sacramentorum  sive  ofQcionim  ecclesia- 
sticorum  celebrationibus  vel  collationibus  exse- 
quente,  notam ,  imo,  quod  deterius  est,  noxam 
adulterii  quemdam  ex  parochianis  meis  contigit  io- 
currisse.  Compertam  ego  mali  famam  aegre  satia 
tuli,  rem  diligentissime  inquisivi,  inventam  et  agni* 
tam,  cooperante  Domini  nostri  gratia,  hoc  pro- 
gressu  emendavi.  Gonveni  virum  inter  me  et  ipsum 
solum,  dixique  pro  negotio  etloco,  quae  dicendapa- 
tavi.  llle  econtra  reatum  suum  pertinaciter  inficiari, 
irasci  ct,  quatenus  ausum  mentis  suggerebat  caeca 
obduratio,  comminari  etiam  mihi  cocpit  et  con- 
vitiari.  Abscedens  domum,  tam  tristem  me  reliquit, 
quam  se  incorrigibilem  ad  tempus  ostendit.  Prae- 
cepti  vero  hujus  evangelici  memor,  duobus  primum, 
ac  postea  tribus  tesiibus,  qui  rem  aeque  noverant, 
mecum  adhibitis,  hominem  corripui,  correctionem 
ei  suasi,  et  veniam  correcto  mediante  satisfactione 
rcpromisi.  Distulit  ille  correctionem  polliceri,  cri- 
minis  vero  nec  suspicionis  materiam  sustinuit  abo- 
leri.  Tandem  ejus  reatum  jam  omnibus  manifestum 
(media  in  ecclesia  quadam  die  solemni  palam  coar- 

f  gendam,  ct  in  proposito  Carthusiensi  perpetuum  conser- 
«  vandam  concedo.  Decernimus  etiam ,  quod  si  prsedicta 
«  domus  a  suo  proposito  ad  aliud  propositum,  quod  Deus 
t  avertat,  aliquando  se  transferre  tentaverit,  vel  prior, 
«  vel  persona  quxlibet  ipsius  domus,  vcl  ctiam  tota  domos 
«  oLcdirc  pra^dicto  capitiilo  nolucrit,  scntentiae  excom- 
«  municationis  tam  nostnt;  quam  totius  capituH  subjaceat.  > 

(13)  De  narratis  in  hoc  capite  nibil  rcperitur  apud  Su- 
riuin,  prxter  ha*c  pauca  :  «  Injungitur  ci  cujusdam  paro- 
chia^  administratio,  qua  adeo  pcrfcctc  functus  est,  ut  si- 
mul  (iinncs  diccrcnt  magnae  cum  prudentiae  et  sanctitatis 
virum  fore. » 


951 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


952 


gui,  immanitatem)  flagitii  cunctis  audientibus  deno-A  summanebatunusquisque,ne  experireturimpedimen- 


tavi,  et  tradendum  eum  Satanae  interitum  camis, 
si  non  citius  resipiscat;  terribilitcr  denuntiavi.  His 
ille  et  territus  vehementer,  et  confusus  in  medium 
prosilivit,  et  peccato  suo  non  sine  gemitu  et  imbre 
lacrymarum  renuntians  poenitentiam  egit,  atque 
correctus  et  reconciliatus  veniam  accepit.» 

Hacc  vir  sanctus  de  his.  Qua;  prsesenti  historise 
idcirco  inserenda  putavimus,  quatenus  ex  his  mani- 
festius  pateat  lectori,  quid  sollicitudinis  et  zeli, 
quid  discretionis  et  studii  circa  salutem  animarum 
vir  Deo  plenus  ab  ineunte  a^tate  habuerit,  ut  non 
hnmerito  super  multa  sui  Domini  bona  in  modico 
repertus  fidelissimus,  tempore  demum  opportuno 
videatur  constitutus. 

CAPUT  VI. 

Qualiiercumprioresuo  Carthusiaminvisit,  etvisam 

dilexit. 

Yerum,  ut  dicit  Scriptura  sancta :  «  Cum  consnm- 
maverit  homo,  tunc  incipiet  {Eccli,  xviii,  6).  >  Jam 
Hugonem  pro  modo  suse  professionis,  ac  supramodum 
suae  setatis,  perfecte  consummatum  in  virtutum  apice 
omnibus  conclamantibus,  ipse  nec  initium  quidem  per- 
fectionis  vel  dignae  conversationis  se  attigisse  puta- 
bat.  Comperta  vero  sancta  et  sublimi  opinione  Car- 
thusicnsium  monachorum,  inexplebili  cordis  deside- 
rio  eonun  anhelabat  informari  exemplo.  Ac  primo 
quidem  dissimulata  hujus  desiderii  vehementia  obti- 


tum  ab  alio ;  communiter  degebat,  ne  fratemo  pri- 
varetur  solatio.  Ha^c  et  his  similia  notata  ibidem,  ae 
etiam  obedientisB  secura  munitio  (quae  multos  ssepe 
solitarios  destituit  ac  extremae  pemiciei  exposuit) 
Hugoni  placebant;  Hugonem  rapiebant,  ipsumque 
tanquam  extra  se  effectum  sibi  funditus  vendica- 
bant. 

Erat  in  illo  coetu  sanctorum  senior  (15)  quidam, 
magni  quondam  in  saeculo  nominis,  tunc  quoque  in 
sancto  proposito  celeberrimse  opinionis.  Huic  Hugo 
secretius  pectoris  sui  aestus  aperiens,  nec  tam  con- 
silium,  an  faceret  quantum  quonam  pacto  quam  ci- 
tius,  quod  optabat,  perficeret,  cum  gemitu  et  fletu 
ab  ipso  inquirenSy  longe  aliud  quam  sperabat  re- 
Q  sponsum  accepit.  Intuens  namque  vir  pmdens  ado- 
lescentem,  ut  aspectus  renuntiabat,  qualitate  delica- 
tum  et  setate  (16)  tenellum  :  sciens  etiam  ipsum 
natalibus  clamm,  nec  moribus  ejus  credebat,  posse 
rigorem  illius  ordinis  congruere,  nec  viribus  couve- 
nirc.  Hunc  ergo  sic  terrifica  responsione,  quasia 
tali  praesumptione  compescens,  aut  potius  constan- 
tiam  animi  ejus  explorare  nitens,  inquit  :  «  Istud,  o 
filiole,  quomodo  vel  cogitare  praesumis  ?  Homines, 
quos  rapes  incolere  prflescntes  cernis,  saxis  omnibus 
duriores  sunt,  nec  sui  sciunt,  nec  aliorum  secum 
habitantium  misereri.  Locus  iste  horridus  ipso  visu 
est,  ordo  usu  gravissimus ;  ipsius  ciiicii  asperior 
amictus  cutem  et  carnes  desuper  ossibus  vivo  tibi 
abraderet  ;  disciplinae  rigor  teneritudinem  istara, 
quam  in  te  intueor,  penitus  exossaret.  » 


nere  studuit,  ut  simul  cum  priore  suo  (14),  j«m  su-  C     ^^  ^^^  chrisU  tiro.  et  Martioi  beatissimi  fami- 


perius  memorato,  illorum  mereretur  aspectu  et 
affectu  potiri.  Quo  factOi  lantus  mox  in  ejus  pectore 
spiritalis  illius  conversationis  amor  succensus  est, 
ut  nuUatenus  incendii  ejus  flammam  intra  se  pos- 
set  cohibere.  Experiebatur  enim  jam  feliciter  ardens 
infeliciter  ardentis  verum  eloquium  dicentis  : 

Ubi  magis  tegitur,  tecius  magis  msiuai  ignis, 

Intuebatur  verO;  et  intuendo  mirabatur  locum,  ip- 
80  quoque  situ  nubes  pene  supergressum,  coelisque 
contiguum,  ac  ab  omni  penitus  tcrrenorum  inquie- 
tudine  semotum.  Considerabat  tantum  ibi  opportu- 
nitatem  vacandi  soli  Deo  :  cui  negotio  hoc  praecipue 
videbatur  adminiculari,  praedives  scilicet  librorum 
abundantia,  legendi  facuUas  copiosa,  orandi  quies  D 
inconcussa.  Et  quidem  quoad  loci  dispositionem  haec 
ita  se  habere  dignoscuntur.  At  in  loci  habitatori- 
bus  attendebat  carnis  mortificationem;  mentis  sere- 
nitatem,  spiritus  libertatem,  hilaritatem  frontis  et 
puritatem  sermonis.  Instituta  eorum  solitudinem, 
non  singularitatcm  commendabant ;  segregabant 
mansiones,  sed  mentes  sociabant.  Unusquisque  ha- 
bitabat  secum;  nec  agebat,  aut  habcbat  aliquid  suum. 
Omnesscorsum,  etcommunilcr  quisqucdegebat.  Seor- 

(14)  Id  est,  snpcriore  vill»  benedictae,  qui  titulo  prioris 
supra,  cap.  3  et  4,  honoratur. 

(15)  Verosimiliter  ipse  Basilius  tunc  prior  Cartbusiae, 
cuij^rse  ca^.teris  incumbebat  novitios,  probare,  et  recipere. 


liaris  cultor  et  devotus  imitator,  illato  terrore  con- 
stantior,  Laurentii  secum  invictissimi  eloquium  ta- 
cito  versabat  inpectore,  qui  prolato  ante  se  omni 
tormentomm  geflere  terrere  eum  cupientibus  ait : 
c  Has  ego  epulas  semper  optavi.  »  Utenim  caminus 
injectis  exsilit  aquis,  et  flammarum  in  sublime  co- 
mas  extollit  sic  sanctorum  ignescens  desiderium, 
cum  obviant  adversa,  fortius  convalescit. 

CAPUT  VH. 

Qualiter  adpriorissui  insiantiam  fide  interposita 
juravitt  quod  ipso  supersiiie  ad  ordinem  Carthu- 
siensium  nullatenus  transvolaret ;  et  fidem  non 
servavitt  nec  tamen  de  fidei  iransgressione  scnt- 
pulum  habuit,  unde profectum  tantumcepit, 

Senem  itaque  memoratum,  tanquam  votis  suis 
crudelius  adversantem,  declinans,  aliis  quibusdam 
e  fratribus  hos  cordis  sui  aestus  confestim  pandit. 
Ncc  morantur  illi  cum  ingenti  favore  et  instanti 
exhortatione  persistendi  in  salubri  proposito,  suum, 
etassensum  impertiri  ei,  et  auxilium  poUiceri.  Tunc 
HugO;  gaudio  gestiens  infmito,  haec  priori  suo  (1*7) 
celanda  summopere  deprecatur.  Evangelicae  nimi- 
rum  institutionis  sedulus  aemulator  inventum  memi- 

(16)  Annorum  videlicet  circiter  viginti  trium ,  com 
nonduin  uti  inrra  ex  cap  9,  constat,  esset  sacerdotio  ini- 
tiatus. 

(17)  Prsesidenti  in  villa  Benedicta. 


953 


VITA.  —  UB.  I. 


m 


nit  thesaanim  abscondi  oportere,  donec  tam  omissis 
omnibus  quae  habuisset ,  potius  quam  venditis, 
emere  illum  mereretur  et  securius  possidere. 

Verumtamen,  licet  dissimulatione  multa,  quod 
moliebatur,  tegere  niterelur,  efifugere  tamen  suspi- 
cionem  solertis  nequivit  pastoris,  nimio  eum  amore 
celantis.  Unde  ad  propria  eis  sub  feslinatione  re- 
gressis,  sic  lacrymis  ora  sufTusus  senior  illum  affa- 
tur  :  «  0,  inquit,  fili  charissime,  scio,  utique  scio, 
quia  in  grande  malum  meum,  et  in  irreparabile 
Ecclesiae  mes  damnum,  te  ad  Carthusiam  duxi.  Te 
sibi  Garthusia  totum  rapuit,  totum  te  possidet.  Nos 
interim  te  corpore  tenus  vix  tenemus,  sed  anima 
tua  nobiscum  non  est.  Sed  nec  istud,  vereor,  diu 
erit  :  nam  spiritum  ab  ineunte  secutus  aetate,  car- 
nem  vilius  ducens,  illius  procul  dubio  impetu,  non 
istius  duclus,  nobis  in  brevi  es  abducendus.  Proh 
dolor  1  lumen  oculorum  meorum  sic  subito  exstin- 
guitur,  et  baculus  meae  senectulis,  cum  eo  jam  solito 
plus  indigeam,  nutabundo  praeripitur.  Sed  nunquid 
dulcedo  mellis  mei  sic  derepente  vertctur  in  absin- 
thium,  et  gloria  mea,  qua  de  filio  sapiente  tantum 
gloriabaturpater,  ita  redigetur  in  nihilum  ?  Miserere, 
fili;  miserere  potius  patris  tui,  nec  tantae  strenuita- 
tis  tuae  solatiis  canos  meos,  jam  busto  proximos, 
destituendo ,  innatae  tibi  pietatis  et  compassionis 
cancellos  transcendas.  Quod  si  materna  viscera  £c- 
clesiae,  quae  te  Deo  genuit,  si  paterna  piorum  dul- 
cedo,  quse  te  suaviter  fovit,  non  funditus  revocavit 
animum  ad  perfectiora  aestuantis,  saltem  in  hoc  pa- 
ternae  condescendas  senectuti,  ne  adhuc  spirantem 
deseras,  quia  modo  in  te  solo  debuit  respirare.  » 

Inter  haec  et  hujusmodi,  jam  utriusque  spiritum 
luctus  absorbuit,  cum  resumpto  vix  flatu  senex 
etiam  haec  est  loculus  :  «  Spero ,  inquit,  spero  de 
ingenita  tibi  bonitate  confisus,  dilectissime  fili,  quia 
exaudisti  me.  Juret  ergo  mihi  in  nomine  Domini 
Dei  sui  filius  meus;  quod  patre  dereIicto(18)  Carthu- 
siae  usibus,  dum  advivam',  minime  sociabitur.  Alio- 
quin  suspicionis  telum,  quo  viscera  spiritus  mei 
atrociter  transfixit  timor,  nullatenus  avelletur. » Deus 
bone  1  Quid  inter  haec  mentis,  quid  animi  servo  tuo 
fuit  (quantus  in  corde  ejus  geminae  diiectionis  con- 
flictus  saeviebat  ?)  0  mira  res  1  o  et  perplexitas  mira  1 
Utrobique  tompestas,  et  utrinque  sercnitas,  hinc  inde 
ct  ad  naufragium  et  ad  portum  impcllunt  fluctuan- 
tem.  Si  vocanti  ad  perfectiora  non  obediat  Deo,  de- 
seritur  una  charitas :  si  potestali  contradicat  ordi- 
natae  a  Deo,  gcmina  laeditur  charitas.  Una  deseritur, 
quse  Dei  est :  gemina  non  impletur ,  quae  Dei  et 
proximi  est.  0  angustiae  undique,  sed  prae  nimia^ 
quod  dictu  mirum  cst,  latitudine  ?  Quid  tamen  faciet, 
sic  dilatatus  et  sic  angustatus  ?  Diccre  inter  hcec  po- 
tcrat  :  0  anima  dilatata,  o  et  aaima  angustata,  quid 

(18)  Spirituali,  non  carnali. 

(19)  Anno,  uti  colligi  datur  cx  cap.  12.  1163,  factos 
post  bina  circiter  lustra  ab  ingressu  in  ordinem  anno  1173 
procurator. 

(20)  Id  est,  auctore  Vit^.  Hlnc  et  sequitur :  •  Miht 
semper.  > 


A  eligam,  ignoro.  Yenimtamen  dico  ego  quod  horom 
eleg^eris,  sive  praestiteris^  sive  renueris  praestare, 
quod  posceris,  vita,  non  mors^  tibi  est.  Yerum  quid 
egeris,  quem  exitum  inveneris,  et  qualiter  efifugeris 
manus  importunas  jam  videamus.  » 

c  Solitus  utique  et  assuetus  obedire  praepositis  et 
subjacere  eis,  nescius  contradicere,  ignorans  nolle 
acquiescere,  das  manum  exigenti,  et  praecipienti  fide 
corporaliter  praestila  satisfacis,  atque  exitum  de  cse- 
tero  tui  negotii  divino  prorsus  arbitrio  committis. 
Sed  paulo  posi,  cum  haesitares  aliquandiu,  ct  quid 
ageres  ignorares,  et  cum  dispendia  vitae  spiritualis 
quotidie  sustineres,  et  contra  fidem  datam  venire 
potius  abhorreres,  infudit  subito  cordi  tuo  superna 
clementia  verissimae  et  lucidissimae  radium  discre- 

Q  tionis,  inspirans  tibi  et  certificans  te  plenissime  sa- 
cramentum  non  esse  observandum,  inconsideratius 
extortum  contra  utilitatem  animae  aut  in  detrimen- 
tum  verae  salutis.  Sciens  igitur  et  exsultans,  quia 
revera  ista  in  te  loqueretur  Dominus  Deus  tuus,  au- 
diens  eum  et  exaudiens,  deposita  domo  tibi  credita, 
nuUo  sciente  quia  nullo  insidiante,  nec  tale  aliquid 
suspicante,  clam  discessisti ,  et  Carthusiam  (19) 
adiisti,  et  cum  gaudio  cxceptus  in  multa  ibidem 
gratia  perstitisti.  Inquisitus  sane  multoties  a  puero 
tuo  (20)  utrum  nullum  aliquando,  ut  assolet,  scru- 
pulum  haec  fidei  transgressio  tibi  peperisset,  mihi 
semper  istud  inde  respondebas : « Nunquam  certe  in- 
de  scrupulum,  $ed  potius  mentis  jubilum  sensi,  cum 
factum  memini,  unde  profectum  tantum  ccepi.  • 

^  CAPUT  VIII. 

De  tentatione  gramsima,  qua:  post  ordihis  CarthU' 
siensis  in^ressum  ipsum  arnpuit,  nec  tamen  dC'' 
fuit  ei  tuttio  salutaris, 

Ipso  vero  ad  ordinem  Carthusiensem  translato, 
arripuit  eum  gravissima  tentatio,  de  qua  ipsemet  ita 
referre  solebat  :  «  Mox,  inquit,  ut  infra  cellae  (21) 
limenpedem  misi,  exsurgentem  tentationis  novae 
motum  in  corde  meo  sensi.  Nec  uniformis  tentatio 
illa  fuit;  imo  ingresso  novam  militiam  omnia  tenta- 
tor  innovavit  antiqua  suae  malitiae  instnimenta, 
pnecipue,  quasi  balistam  robustissimam,  et  eo,  ut 
sperabat,  mihi  insuperabilem  tetendit,  imo  accendit 
contra  me  stimulum  carnis  meae.  Die  ac  nocte  non 
D  discedebat  a  me  (imminens  mihi,  et  perurgens  me 
angclus  Satanae,  et  colaphizans  me).  Quid  ad  haec 
ego,  Jesu  bone,  imo  quid  bonitas  tua  ad  haec,  faciens 
bonitatem  cum  servo  tuo  ?  Ego  quidem  genibus  ter- 
ram,  gemitibus  coelum,  pectus  pugnis,  genas  lacry- 
mis  rigavi,  tutudi,  pulsavi,  cecidi.  Sed  haec  omnia 
et  alia  innumera  quasi  aerem  verberans  feci,  quo- 
usquc  et  tu,  qui  non  dormis,  nec   dormitas,   et  qui 

(21)  Tentatio  bic  relata,  alia  est  ab  illa,  quse  infra  cap. 
13,  refertur.  Haec  enim  mox  ab  ingressu  in  ordinem, 
vivente  adhuc  Basilio,  altera  post  obitum  Basilii,  et  circa 
initium  suscepti  prioratos  Hugonem  nostnim  afllixit. 


955 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


956 


custodis  Israel,  o  Samaritane  benedicte,  manum  A 
apposuisli.  Tu  cusios  te  nocte,  ut  manum  ap- 
ponebas  simivivo ,  vix ,  ul  putabam ,  relin- 
quendo  a  latronibus,  hinc  inde  repente  irrepcnli- 
bus  et  dure  irrumpcntibus,  omne  malum  subito 
dissipabas.  Tunc  videns  cordis  aream  arefactam  car- 
nisque  fornaccm  fatiscentem,  cedenlibus  inde  lluxis 
cogitationibus,  Linc  ignitis  motibus,  mirabar  quis 
fuerim,  et  quis  subilo  effectus  essem.  Talibus  crga 
me,  imo  intra  me,  alternantibus  vices,  obliviscebar 
persajpe  mei,  memor  tui  de  terra  Jordanis.  Inde 
quasi  de  duobus,  inde  nomen  ct  originem  is  fluvius 
ducit,  duplicabam  confessionem  humiliaiionis  meae 
et  glorificationis  lua»,  misericordias  tuas  tibi  can- 
tans,  et  injustitias  meas  adversum  me  pronuntians, 


jus  obsequium  fuerat  deputatu^,  ipsum  de  susei- 
piendo  ordine  sacerdotali  tentavit,  etipsum  futu- 
rum  episcopum  priBnuntiavit,  Et  sub  hoc  capitulo 
comprehenduntur  10  e^  11  capilula  magnas 
Vitce, 

Erant  (22)  quidem,  ut  semper,  in  domo  Carthu- 
siae  tunc  tcmporis  quam  maxime  viri,  tam  clerici 
quam  Inici,  mirae  sanctitatis  et  gravitatis,  ipsisque 
summis  principibus  et  Ecclesiarum  praelatis  admo- 
dum  reverendi.  Nec  eratfacile  quis  ferventior  el  quis 
perfcctior  inter  illos  censeri  potuisset  dignoscere. 
Tantus  ibi  in  domandis  corporibus  rigor,  tanta  in 
rigore  scrvabatur  discretio,  ut  medium  cum  binis 
tenendo  nihil  infra  vircs  quis  aggredi  contentus  es- 
set,  nihilque,  quod  virium  metas  excederet,  exer- 


sentiebam,  quia  tu   remitlebas  impietatem  peccati  j^  cere  vellet,  sinerelur.   De  ordine  si  quidem  islo  in 


mei.  Manente  enim  in  Hermon  et  monte  modico, 
dum  dctestarer  et  anathematizarem  omnc  lubricum 
turpitudinis  obscenae,  humilians  me,  post  ferale  in- 
cendium  pulverem  me  et  cinerem  sentiens  esse,  mox 
benefaciebas  cum  servo  tuo,  revelans  oculos  meos, 
ut  considerarem  mirabilia  de  lege  tua.  Dabas  quo- 
quo  fatigato  et  defecto  vel  modicc  interdum  praeli- 
bare  manna  illud  absconditum.  Istud  vero  tantillum, 
quod  hinc  merui  praegustare,  tale  erat  et  lam  im- 
mensum,  ut  facile  contemnerem  projjter  ipsum  obti- 
nendum  plenius  et  diutius,  quidquid  mundus  novit 
dulce  vcl  amarum,  lene  vel  asperum.  Verum  in  his 
rara  mihi  hora,  et  parva  raora.  Rursum  ad  certamina, 
rursus  ad  bclla  rapiebar.  Nusquam  vero,  scd  nec 
unquam  dcfuit,  licet  indigno  mihi,  piissimi  Redcm- 
ptoris  miscratio  :  sempcr  in  aure  cordis  mei  erat  ^ 
vox  ejus  erudiens  et  consolans  me  ;  semper  manus 
ejus  mecum  eripiens  et  corroborans  me. 

Et  hxc  quidem  ac  plurima  in  hunc  modum  mcnte 
contrita,  non  modo  pro  consolatione  nostra,  sed  et 
pro  devotione  et  humiliatione  sua  secretius  agens  de 
statu  suo  (quem  in  episcopatu  deflebat  immuta- 
tum)  de  his,  quae  in  vila  priore  humanitus  vel  per- 
tulerat  aut  divinitus  perceperat,  memorare  solebat. 
Inferebat  autem  haec  in  sui  ipsius  vcheraentem  su- 
gillationem,  quasi  Deo  pro  beneficiis  sui  congrue 
non  responderet,  aut  se  post  largiora  Domiui  sui 
dona,  jam  in  aetatc  robusta  innrmiohbus  annis  vi- 
ribus  animi  imparem  exhiberet. 


registro  (23)  papae,  cujus  tempore  DOster  Hugo  ca- 
nouizatus  cst,  ita  legitur  :  «  Ordo  Carthusiensis  in 
eo  ahos  ordines  antecedit,  quod  cupiditati  roodum 
posuit.  » 

Quid  vero  hic  egisse,  quantumque  profecisse  Hu- 
gonem  putamus,  ubi  inolitus  ei  a  priroaevis,  ut  ita 
dicatur,  raensibus,  discendi  amor  cum  libris,  cum 
magistris,  cum  ingcnio  praeclarissiroo,  cum  otio 
quain  opportuno,  tam  fraterne  et  ferme  eontinuo  ju- 
vari  et  promoveri  potuit  ?  In  his  dies,  in  his  studiis 
continuabat  ct  noctes ;  nec  aliud  causabatur  pro- 
fectibus  suis  novercari  et  gaudiis,  nisi  temporis  bre- 
vitatem,  cui  mirum  in  modum  legenti  semper  aut 
meditanti  vel  oranti  omnis  dierum  noctiumque  pro- 
lixitas  minori,   quam   optasset,    spatio  tendebalur. 

Injungitur  autem  sibi  aliquando  cura  et  obsequela 
cujusdam  monachi  senis,  magnaniro  virtuturo  viri. 
Hunc  tam  valetudinarium,  et  prse  aetate  ac  debilitate 
suprema  cellulae  suae  parietes  nusquaro  cxcedentem, 
Hugo  in  horis  regularibus  decantandis,  vel  quibus- 
cunque  necessariis  suppeditandis,  scnitor  dcvotus 
et  indefessus,  tanquam  nutrix  alumnum  aut  mater 
filium  juvabat  et  mulcebat,  nec  aliter  quam  ipsi  Do- 
mino  Jesu  Christo  in  omnibus  ei  ministrabat.  Con- 
tigit  aliquando  tempus  sacrorum  ordinum  ab  cpi- 
scopo  loci  istius  celebrandorum  instarc  annis  ali- 
quantis  jaro  in  conversatione  tali  ejus  transactis. 
Hoc  sciens  (24)  vir  Dei,  Hugonis  paritcr  et  insti- 
tutor  (25)     ct   aluronus,    coepit   dicere  illi,    quasi 


CAPUT  IX. 


tentans   illuro  :   <  Ecce,    ait,   iiii,  jaro   in  te  est, 
an  velis  sacerdos  fieri  :  si   acquieveris,   ad  hune 

DecommendationeordinisCarthusiensis^etprofectu     gradum  modo   promoveberis.  .  Ad   haec   ille.   cui 
inecicmnostriHugonis,  ctqualiter  senioradcu'     jam  olim  nil  dulcius,    nil  »que  dulce   erat,   quam 


l^t)  Vera  hxc  esse  probant  archlcpiscopatus  et  epis- 
copatus  60  siTculo  collati  Carthusiunis  Qualcs  sunt,  Are- 
latensis,  Lugihmensis,  Vicnnensis,  Tarent:isiensis,  Gratia- 
nopolitanus.  BeUiccnsis,  Dicnsis,  Maurianicnsis,  Sistari* 
censis,  ctplurcsalii. 

(23)  llonorius  papa  IH,  anno  1:319.  Stephano  Cantua- 
ricnsis  exan)on  de  Vita  S.  Hugonis  comroisit :  et  eumdem 
anno  sequeriti  juxta  Raynaldum  :id  dictos  annos,  in  sanc- 
torum  nunienim,  ri>tulit.  Vivcbat  igitur  his  annis  adhuc 
auctor  Vitae,  dum  ista  scnpsit,  aut  antea  scriptis  in:%eruit 

(21)  Nomcn  hujus  viri  Dei  nec  cxprimit  Siirius,  nec 
Dorlandus.  At  Bzovius  ad  aoDum  1200.  Ex  Dorlando  ita 


scribit : «  Hxc  dum  ageret  temporc  iUo  contiiiit,  quo  sacri 
ordines  confcrri  solent,  ut  sanctus  Paler  Basilius  prior, 
quasi  Hu^'oncm  tontans,  iUi  diceret :  Ecce,  fiU,  jam  inle- 
rcst,  tn  velis  saccrdos-  ficri.  »  Vcrba  quidem  sunt  Dor- 
lando,  exccptis  illis,  «  sanctus  Pater  Basilius  prior,  i  qoo- 
rum  loco  liat>i't  Dorlandus,  •  sanctus  ille  sinior,  *  subintel- 
lige,  ut  Doriundus  pnrmisit,  cujus  volente  priore,  id  est  Ba- 
silio,  curam  susccpcrat  Hiigo.  Distinguendus  ii^itur  senior 
•illc  aBasilio  priore,  licct  ejus  nomen  ignorclur. 

(i5)  Institutor,  uti  nrbitror,  in  spiritualibus,  alumuus» 
dum  Hugo  iilum,  ut  prxmittitur,  tanquam  nutrix  alumnam, 
aut  mater  (Uium  in  infirmitate  juvit  et  fovit. 


957 


VITA.  —  LIB.  I. 


958 


sacris  deservire  ministeriis,  quam  diYinis  sacra- 
mentis  saginari,  Jcsumque  suum,  quia  sibi  dulcissi- 
mum,  ut  inferius  plcnius  decebUur,  cordis  faucibus 
et  corporis  in  hostia  liberius  conlingere  salutari, 
aestuanti  ad  audita  desiderio,  mox  suppliciter  ct 
pure,  quod  optavit ,  aperuit.  Ait  ergo  :  «  Quan- 
tum  in  me  est,  Pater,  nihil  sane  magis  appeto  in 
vita  ista.  »  Tunc  vero  senex  ad  eum  :  «  0  quid 
dixisti?  0,  inquam,  quid  dixisti  ?  o  miraculum  !  o 
totics  legisti,  ad  sacerdotium  qui  non  accedit  invi- 
tus,  accedit  indignus,  et  tu  modo  non  invitus,  imo 
et  avidus,  ut  ipse  fateris,  accedere  non  metuis?  » 
Ad  hanc  vocem  territus  ct  quasi  fulmine  taclus  tota 
corporis  strage  ad  pedes  objurgantis  proslernitur, 
flens  ubertim,  et  veniam  praesumptionis  tantaj  ge- 
mebundis  vocibus  petens.  Qui  ad  modicum  vclut 
dissimulans  anxiantem,  cum  ad  tantam  illius  de- 
votionem  et  humilitatem  totiset  ipse  visceribuscon- 
cuteretur,  tandem  ita  leniter  et  flcbiliter  alloquitur : 
«  Surge,  inquit,  surge.  »  Quo  etiam  ad  jussum 
ejus  sedente,  haec  spiritu  prophelico  vir  Dei  lo- 
cutus  est :  «  Ne  turberis,  inquit,  non  jam  fili,  sed 
domine  mi,  ne,  inquam,  turberis.  Scio,  et  vere  scio 
quo  spiritu  et  quo  affectu  locutus  sis  verba  ha»c. 
Tibi  igitur  dico,  mox  quidem  sacerdos,  ac  post, 
cum  tempus  a  Deo  praescitum  advenerit  eliam 
episcopus  eris  (26).  » 

CAPUT  X. 

De  ipsius  in  devoiione  profectu,  postquam  cst  sa- 
cerdos  effectus^  et  corporalis  asperitatis  ac  ab- 
stinenticB  rigore. 

Promotus  itaque  juxta  verbum  viri  Dei  ad  gra- 
dura  sacerdotii,  quantum  crevit  ordine,  tantum 
profecit  in  sacra  dcvotione.  In  altaris  officio  ita 
({uidem  versabatur,  ac  si  visibilem  manibus  con- 
Irectaret  Dominum  Salvalorem.  Videbatur  astanti- 
bus,  divina  celebrans,  opere  et  veritate  ipsum  cum 
sponsa  iilud  epithalamicum  decantare  :  «  Dilectus 
roeus  mihi,  etego  illi  {Cant,  ii,  16).  >  Domabat 
corporis  membra  vigiliis,  jejuniis,  flagellis,  et  juxta 
morem  ordinis  usu  cilicii  et  potu  aquae  cum  arido 
pane  ;  nihil  omittebat  de  austeritate  ulla,  quam 
communis  regula  velmajorum  admiltebantexempla. 

Peculiaria  etiam  quam  plura  supererogare  non 
desistens,  genua  flectebat  crebrius,  corpus  totum 
sternebat  in  terram,  jacensque  pronus  cum  Moyse 
et  Aaron,  cum  Josuc  et  Daniele,  divinam  cxorabat 

(!36)  Lincoiniensis  videlicet  factus  an.  1185  aut  se- 
quenti. 

(27)  Igitur  jani  Ilugonis  aetutc  moderatus  erut  rigor 
primorum  Patnim,  qui  singulis  totius  anni  heldoniadis  ita 
jcjunare  consucverant,  non  ex  pra;cepto,  scd  pro  arbitrio. 
Unde  i^m^Q  quintus  Carthusise  prior  in  consuetudinibus  a 
se  editis  bsec  habet :  a  Sccunda,  quiuta,  sextaqne  feria, 
panc  ct  atqua  el  sale,  si  cui  placct,  contenti  sumus.  » 

(S8)  De  insertis  huic  cap.ti  nulla  Gt  mentio  apud  Surium 
in  Vita  S  Hugonis,  sed  ncquc  in  Vita  S.  Petri  apud  Dul- 
landi  socios. 

(^)  Archiepiscopatui  pra;fuit  Petnis  annis  triginta  tri- 


A  clementiam  quatenus  a  populo  suo  furorem  suum 
nverteret,  et  propitiationem  acceleraret.  In  omni 
Quadragesimae  (27)  scptimana  tres  ferias  in  aqua  et 
solius  panis  cdulio,  nullo  penitus  condimento 
adhibito,  nisi  forte  salis  adhiberctur  praDlibalio, 
transigere  consucvit ;  in  ultima  vero  hcbdomada 
Sabbati  adjiciebatur  observantia  in  simili  diaeta. 
Nunquam  intirmitaSy  aut  debilitas  scu  casus  alius, 
antc  sumptum  cpiscopatum ,  alio  cibo  vel  potu  istud 
quatriduum  compulit  eum  aliquatenus  rclevare. 

Abstinentia)  vero  huic  ascribebant  medici  in 
actatc  progessibili  stomachi  illius  nimiam  infrigida- 
tionera  ;  unde  plures  inlerdura  perferebat  doloreset 
juges  pcne  molestias.  Hauc  quoque  designabant 
causani;  qua   virtus  in   eo  appetitiva,  virlute   di- 

-n  gcstiva  potentior,  corpulentiorem  eum  jam  quin- 
quagenarium  faciebat,  quam  fuerat  pridem  ado- 
lescens. 

CAPUT  XI. 

Qualiter  Petri  archiepiscopi  Tarentasiensis  ohsequio 
deputatus,  tam  in  Scripturarum  perscrutatione, 
quam  in  omnibus^  quas  poterant  reverentiascon' 
grua^  aut  animo  graia  esse^  devoiissime  minis- 
trabaty  ab  ipso  quotidie  recipiens  benedictionem, 
absolutionem  ct  instructionem  salubrem. 

Per  (28)  idem  tempus  vir  sanctissimus,  Tarenta- 
siensis  (29)  archipra^sul  Petrus,  Cisterciensis  mona- 
chus,  Carthusiam  saepius  adirc  (30)  solebat,  ibique  ; 
in  cclla  solitaria  infra  sanctorum  illorum  habitacula 
Q  commanebat.  Hujusitidem  Hugo  mancipatur  obse- 
quio,  servitio  delegatur.  Si  lectio  rccitari,  si  quaelibet 
sententia  intanto  librorum  pelago  inquiri  pctebatur 
elinveniri,  adhaic  Hugo  promptus  erat  :  admanum 
ci  omnis  quae  posceretur  scriptura  fuit.  Si  de  Ve- 
teris,  et  si  dc  Novi  Instrumenti  pagmis,  scrmoerat, 
si  gesta  sanctorum,  si  tractatus  doctorum  inquisitio- 
nemmovcbant,  Hugonis  solerliam  nihil  latebat.  Cura 
sanctus  ille  loqucrctur,  hic  auditor  erat  mansuetus 
ct  docilis  ;  cum  loqui  juberetur,  pronuntiator  acu- 
tus,  et  mirum  in  raodura  cloquio  eflicax  crat  et  sua- 
vis.  Obsequebatur  quidem  in  cunctis  gratiose,  quae 
sancti  poterant  aut  reverentiae  congrua,  aut  animo 
grata  esse.  Alluebat  frequenter  pedes  ejus,  et  oscu- 
labatur  osculo  cordis  sui  eos ,  qui  osculo  oris  sui 
non  sinebantur. 

Haic  autem  et  alia  Hugo  jam  episcopus  referre 
auditus  cst  de  suo  quondam  archiepiscopo,  jam  re- 
gnante  (31)  in  ccelo.  De  quoetiamhaec  memorabat, 

bus,  anno  1141  factus  nrchiepiscopus,  ct  anno  1174,  die 
14  Septembris,  mortuus,  uti  refert  Pa^^ius  tomo  IV  ia 
erit.  ad  Baronium,  p.  6i4  contra  Hcnschenium,  qui  con- 
tendit  illum  obiisse  anno  1 175,  die  8  Maii,  in  ejus  Vita. 

(30)  Non  dubium,  quin  hausto  erga  Carthusianos  a  suis 
parentibussin^iihri  affectu.  De  his  etenim  in  Vita  illius 
haec  habentur  :  «  Religiosos  non  modo  suscipere,  sed  ex- 
petere  satagcbant,  maximc  vero  Carthusiensibus  ct  Bo- 
na^vallensibus,  in  quibus  maxime  complacebant ,  congrua 
ferrc  cibaria  ct  salutis  consilia  ab  eisdem,  non  modo  sibi 
scctanda,  sed  pluribus  communicanda  refcrre,  •  etc. 

(31)  Ulo  videlicet  tempore ,  quo  auctor  ista  scribehat 


959 


S.  HUGONIS  EPIST.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


960 


quod  post  strati  sui  ingressum,  ut  fatigata  diumo  A 
labore  quietc  noctuma  membra  relevaret,  dumhunc 
Hugo  in  lecto  componeretet  vestibus  operiret,  quo- 
tidie  hanc  orationem  eum  proferre  audiebat : «  Prae- 
sta,  qusesumus,  Domine,  ut  de  perceptis  muncribus 
gratias  exhibentes ,  beneficia  potiora  sumamus.  *> 
Quotidic  vero  et  benedictione  potenti  ministrum 
8uum  Hugonem  muniehat,  et  auctoritate  pontificali 
a  peccatis  omnibus  absolvebat,  ac  monitis  spiritua- 
libus  instruebat.  Nihil  denique  utilium  subtrahebat, 
sed  omne  consilium  Dei,  quod  sciret  ei  profuturum, 
et  pluribus  per  eum,  illi  soUicite  manifestabat. 

CAPUT  xn. 


CAPDT  XIII. 


Deientationeilliuialia  abillade  qmiupra, cmpitulo 
octavo,  et  qualiter  ab  ipsa  per  illum  sanctum 
quondam  priorem  Carthu^  Basilium^  quem 
suum  nutritorem  vocavit,  exstitit  Uberatus,  Et 
inseritur  hoec  tentatio  in  magna  Vita  libro  se- 
cundo, 

Tanta  vero  ei  carais  tentatio  subito  exorta  est, 
tamque  continue,  tamque  importune  in  eum  debac> 
chata  est,  utmalletgehennaHbusinlerimtradi  poenis, 
quam  tantis  urgeri  flammis.  Tam  ingens  pugna,  tam 
forte  certamen  fuit,  ut  solius  divinse  non  dubitelur 
virtutis  fuisse,  quod  humanitus  non  cessisset ;  scd 
viriliter  resistendo  triumphum  reportavit .  Ad  plenum 
autem  hujus  modum  congressus  nemoreferrc  posset, 


quibus  lacrymis,  quantis  gemitibus,   quam    crebra 
Qualiter domusC arthusio! procurator  effectiiSf  ipsam -Q  Qoj^fQssione,  qussn  aspera  flagellatione,  vel  divinum 
tam  spiritualiter  quam  temporaliter  strenuegu-     expetierit  ac(jutorium,  vel  cor  contriverit,  velcorpus 


bemabat,  omnibus  se  reddens  merito  commenda- 
tum, 

Post  hsec,  cum  jam  Hugo  in  quietis  suae  nidulo 
per  bina  (32)  circiter  lustra  moratus,  etmundoplene 
mortuus,  plumis  undique  et  pennis  fultus  solidissi- 
mis,  ad  volatum  esset  aptissimus,  procurationem  to- 
tius  domus  ei,  quantum  licuit,  renitenti,  prior  suus 
delegavit.  Regebat  (33)  ergo  industrie  commissam 
sibi  familiam,  fratres  sollicite  instruebat,  et  juxta 
illud  de  sancto  Honorato  Arelatense  dictum,  quod 
frequenter  in  ore  habebat,  muliumque  laudabat  : 
c  Torpentes  semper  excutiens  a  desidia,  ferventes 
spiritu  cogebat  ad  requiem.  » 


proprium  cruciaverit.  Diei  vero  cujusdam  diluculo 
visitavit  eum  hoc  ordine  oriens  ex  alto  Sol  justiti», 
mittens  angelum  suum,  et  eripiens  eum  de  potestate 
tenebrarum  harum. 

Egerat  noctem  illam  in  tenebris,  sic  ipse  insomnis 
pene  totam.  Demum  quidem  athletae  fortissimo,  pro 
strato  nec  superato,  non  victo  sed  fatigato,  tenuis 
obrepsit  sopor.  Continuo  velut  in  excessu  positus 
vidil  virum  (34)  Dei,  qui  eum  susceperat  ad  ordinem, 
illum  sanctum  quondam  priorem  Carthusiae  Basilium, 
vullu  et  amictu  angelico  radiantem  astitisse  sibi,  se- 
que  sic  voce  blanda  compellantem  :  «  Quid,  inquit, 
tibi  est,  flli  charissime?Surge,  etvelle  tuum  fiducia- 
p  liter  enarra. »  Ille  vero  ad  eum  ait :  c  0  pater  bone, 
Dominus  autem  benedixit  domui,  valde  exuberare  ^  et  nutritor  meus  piissime,    affligit  me  usque   ad 

eam  faciens  in  omnibus  bonis.  Quis  srb  Hugone  con- 

silio  etiam  in  temparalibus  destitutus,  non  consilium 

retulit  necessitatibus  suis  profuturum,   sapientibus 

quoque  hujus  saeculi  admirandum  ?  Quem  vero  in 


temporalibus  erudivit,  quem  mox  ad  perpetua  non 
incendit?  In  capitulo  monachis  inaudita,  fratribus 
et  ssecularibus,  qui  forte  advenissent,  loquebatur 
verbum  Dei  *,  pauperes  recreabat,  ut  licebat  prae  ri- 
gore  ordinis,  diurnis  etiam  subsidiis.  Istos  vero,  cum 
rebus  nequivit,  consolabatur  sermonibus,  adimplens 
illud  viri  sapientis  :  »  Ecce,  inquit,  verbum  bonum 
super  datum  optimum  {Eccli,  xviii,  17). » Omnes  in- 
terea  Hogonem  loquebantur,  sive  prior,  sive  mona- 
chus,  sive  conversus,  gratiam  attollebant  coUatam 


mortem  lex  pcccati  et  mortis,  quae  est  in  membris 
meis ;  et  nisi  more  solito  auxilierls  mihi,  en  morie- 
tur  pu«r  tuus.  >  Vix  dictum  compleverat,  et  sanctus 
sic  paucis  :  «  Bene,  inquit,  auxiliabor  tibi.  >  Moxque 
patefactii  novacula,  quam  manu  videbatur  tenere, 
visceribus  ejus  quasi  strumam  igneam  inde  visus  est 
exsecuisse,  et  longius  exlra  cellam  projecisse,  data- 
que  benedictione  medicus  recessit.  iEger  sanatus  et 
sibi  redditus  somno  fugiente  resedit ;  laetusque  supra 
modum  de  ostensa  sibi  claritate  nutritii  sui,  quiante 
aliquot  (35)  annos  migraverat  ad  Dominum,  omni- 
modo  in  corde  et  in  came  se  reperit  immutatum. 

Homm  summam  cum  ab  ipsius  ore  Hugonis,  se- 
cretius  mecum  loquentis,  pluries  acceperim,    in  ex- 


Hugoni.  Dives  Hugonem  laudibus  efferebat  ;  ege-D  trema  demum  aegritudine  planius  et  diligenlius  totius 
nus  Domino  precibus  Hugonem  commendabat,  et  eventus  ordincm,  sicut  eum  modo  digessi,  mibi 
coegenis  commendandum  supplicabat.  Istud  vero  ille  enarravit.  Quaerentivero  utrum  aliquem  posteah^jus 
votivum  dicebat,  tanquamet  frivolum  contemnebat.      senserit  in  carne  sua  motum  : «  Revera,  inquit,  quod 

aliquem  senserim,  non  nego,   sed  simplicissimum, 


(32)  Ex  boc  loco  patet,  Hugonero  an.  i  16^  aut  circiter 
ad  Carthusiam  venisse.  Bina  eteniro  lustra  circiter  in  cella 
implevit,  an  1175  quo  BasiTius  obiit  Carthusix  prior,  et 
Hugo  a  Guigone  novo  priore  in  procuratorem  assumitur. 
Vide  tamen,  quse  de  lustris  infra  ad  lib.  v,  c.  20,  not. 
306,  obsenravi. 

(55)  Annis  saltem  quatuor,  antequam  mitteretur  in 
Angliam. 

(34)  Insigne  de  B.  BasUio  ex  relatione  S.  Hugonis  ab 
aactore  nostrod^promptum  tesUmonium  cui  consonat  quo<l 
ab  auctore  Vitae  S.  Anthelmi  Basilius  dicatur  «  mirs 
sanctltaUs  et  devoUone  vir.  >  De  quo  proinde  Sausseius  in 


Martyrologii  GaUicani  suppleroento,  p.  1125,  ita  scrUiit : 
(  Pridie  Nonas  Junii  in  Garthusia  majori  deposiUo  sancU 
BasUii  conf.  ejusdem  ordinis  generalis :  cujus  sacris  insti- 
tutionibus  et  exemplis  idem  ordomirifice  floruit.  »  Et  idem 
iterum  ibidem,  fol.  115i.  «  Apud  Gratianopolis  mpmoria 
beati  BasiUi,  octavi  generalis  C^rthusise,  ibidem  defuncU 
pridie  Nonas  Junii.  •  Meminerunt  ejusdem  inter  praeter- 
missos  ad  diem  4  ct  14  mensis  Junii  clar.  BoUandlani. 

(55)  Non  antc  paucos  dies,  uU  Surius  habet.  A  morte 
enim  BasiUi  ad  hanc  usque  tentationem,  disUnctam  ab 
Ula,  cujusGtcap.  8,  mentio,  quatnor  saltem  efflaiennt 
anni. 


961 


VITA.  —  LIB.  n. 


962 


et  quem  non  minus  contemnere  quam  comprimere  A  Yerum  quae  ab  ore  ilHus  de  curatione  ejus  audiyi,  • 
esset  facillimum.  Haec  idcirco  dixerim,quiaaliterde     verissime  expressi.  > 


his  alium  quemdam  (36;  scripsisse  accepi,  asseren- 
tem  videlicet,  quod  per  beatam  virginem,  Domi- 
nam  nostram,  Dei  Genitricem  sibi  apparentem  vi~ 
sitatus,  eunuchizatns  et  ira  curatus  fuerit,  quod  nul- 
lam  deinceps  carnis  titillationem  sit  omninoexpertus. 


Jam  vero  de  Hugonis  nostri  de  Burgimdia  (37)  in 
Angliam  translatione  et  gestis  ejusdem  sequentibus 
tractaturi,  finem  *imponentes  praecedenti  libello, 
alium  advertamus. 


Explicit  liber  primus. 


PROLOGUS  LIBRI  SEGUNDI. 


Gum  Lincolniensis  Ecclesiae  praesulatum  annis 
jam  Hugo  (38)  bis  senis,  et  diebus  quinquaginta 
tribus  religiosissime  administrasset,  placuit  sancti- 
tati  suae  parvitatem  meam  de  vitae  (39)  claustralis 
dulcedine  in  soUicitudinem  suarum  qualecunque 
solatium  assumere,  suoque  inseparabiliter  lateri 
sociare.  A  quo  tempore  annos  tres  et  dies  quinque, 
quam  diu  scilicet  in  corpore  postea  vixit ,  ab  ejus 
nunquam,  nisi  per  unam  solam  noctem,  abfui 
comitatu,  die  semper  ac  nocte  adhaerens  ei  et 
ministrans  sibi  ipsi.  Hujus  igitur  spatio  temporis 
omnia  fere,  quae  de  eo  libellus  praesens  continebit, 
aut  propriis  vidi  oculis,  a  sanctis  ipsius  labiis  au- 
divi. 

Causam,  qua  in  nostrum  (40)  venit  orbem,  tum 
ab  eo,  tum  et  ab  aliis,  qui  higus  adventus  sui  pro- 


B 


curatores  exstiierunt,  accepi :  similiter  et  modum 
quo  dilecta  sua  Garthusia  discessit,  quo  domum 
Withamiensem  a  fundamentis  construendam  dispo- 
suit,  instituit,  et  viris  optimis  adimplevit,  ac  post 
haec  ad  episcopatum  accessit.  De  his,  quae  in  epi- 
scopatu  gessit,  antequam  ei  adhaerere  ocepissem,  de 
industria  praetereo  innumera,  certissune  comperta, 
notitia  cunctorum  dignissima.  Quia  enim  plurima 
ex  his  quosdam  me  longe  (41)  doctiores  litteris 
mandasse  accepi^  superfluum  imo  et  praesumptuo- 
sum  esse  judicavi,  ab  aliis  congruentius  exposita, 
insipidiori  eloquio  replicare.  Ad  ea  vero  seria- 
tim  referenda,  quonim  istos  notitiam  minus  ad 
liquidum  credunus  assecutos,  calamum  pariter 
intendentes  et  animum;  tale  invocato  Spiritus  san- 
cti  adjutorio  sumamus  exordium. 


Explicit  Prologus, 


LIBER  SECUNDUS. 


GAPITULUM  PRIMUM.  G  secundi  notitiam  virtutum  nostri  Hugonis  famam  tali 

Qualiter  pro  domo  Carthusiensi*  ordinis,  in  An-      occasione  pervenisse.  Quadam  de  rege  (42)  in  tran- 

glia  apud  Withamiam  construenda,  mittitur  ad      smarinis  agente,  venit  ad  eum  vir   quidam  nobilis 

quasrendum  Hugonem.  de  partibus  (43)  Northmanniae.  Rex  vero  de  ordinc 

Contigit  eo  tempore  ad  reges  Angelorum  Henrici     Garthusiensium  inter  alia  mutuae  sermocinationia 


(56)  Quis  ita  scripserit,  adhuc  latet.  Giraldus  Gambren- 
sis  apud  Warthonum  part.  ii,  pag.  432  :  «  Viri  quidem 
Angelici,  >  at  sine  nomine,  meminit,  sed  nibil  de  Dei 
Genitrice  habet.  Qui  si  aliqualiter  cum  hic  dictis  discordat, 
major  adhibenda  fides  est  auctori,  qui  relataa  S.  Hugone  in 
extremis  hausit. 

(37)  Subaudi  :  de  Burgundia  late  sumpta,  et  prout 
Delphinatus  sub  ea  comprehenditur. 

(38)  Inito  calculo  annorum  et  dierum,  qui  in  prologo 
indicantur,  recte  Surius  in  Vita  scribit :  «  Tenuit  cathe-  D 
dram  episcopalcm  annis  quindecim  et  quinquaginta  octo 
diebtts.  •  Quod  si  ita  Hugo  consecrari  debuit  in  episcopum 

in  festo  S.  Matthaei  apostoli  anno  1185  non  sequenti,  in 
quem  passim  omnes,  Rogerium  secnti,  consecrationem 
lejiciunt.  Seddehoc  in  dissertatione  operi  huic  praemissa 
plenius  agitur. 

(39)  Satis  innuit  his  verbis  auctor  se  monachum  fUisse , 
et  idem  confirmat  aliis  in  locis,  (^raesertim  lib.  v,  c.  23, 
ubi  post  illa  :  c  Hsec  ipsi,  qui  scripsit  ista,  locutus  est,  i 
addit  post  pauca  :  «  Sub  testimonio  prius  ejusdem,  cum 
quo  loquebatur  monachi  et  presbyteri  sui.  » 


(40)  Ex  Garthusia  majori  in  Angliam,  quam  dum  nos- 
trum  vocat  orbem,  indicat  se  Anglum  flusse  natione.  Mo- 
nachum  vero  fuisse  Gantuariensem  colligi  videtur  ex  lib. 
v,c.  22. 

(41)  Scripsissede  S.  Hugone  Giraldum  Gambrensem, 
Rogerium  et  Parisium  lego.  Horum  primus  evulgatus  est 
a  Warthono  in  Anglia  sacra,  sed  non  adeo  multa  refert  de 
sancto.  Alter  allegatur  a  variis  et  de  sancto  videtur  scrip- 
sisse  incidenter.  Tertius  plura  mutuavit  ex  Rogerio,  et 
nostro  auctore  est  junior.  An  alii  vero  eo  sevo  de  Hugone 
scripserint,  Ignoro.  Vide,  qus  observata  sunt  ab  alio  ad 
lib.  lu,  cap.  6,  nota  96. 

(42)  «  Mense  Augusto  (inquit  Trivettus  ad  annum  1177 
in  Ghronico  a  Luca,  Acherio,  tom.  HI,  Spicil.  edito)  Henri- 
cus  Anglorum  rex  senior  cum  Galftrido  filio  duce  Britanno- 
rum  in  Nortbmanniam  transfretavit.  i  Baronius  ad  hune 
annum  aJdit  adhuc  fuisse  ibidem  regem  xi  Kal.  Octobr. 

(43)  Anno  igitnr  1177  creditur  vir  ille  nobilis  coram 
rege  in  laudem  Hugonis  excurrissijD,  et  circa  flnem  bujus 
ant  initium  sequentis  Hugo  per  legatos  petitus  in  priorem. 


963 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


964 


verba  pleraque  ab  eodem  inquirere  coepit.  Nam  (44)  A 
dudum  sanctse  illius  conversalionis  fama  praventus, 
asciverat  de  domo  praefata  quosdam  fratres,  quibus 
et  ex  locis,  quam  ipsi  elegerant,  in  Anglia  contule- 
rat  villam,  scilicet  Witiiamiam  (45)  appellatam,  in 
Bathoniensi  territorio  sitam ,  cum  terris  silvis, 
cum  pascuis  et  vinariis  ,  nec  non  ct  aliis 
fundandse  illius  ordinis  domui  necessariis.  Qui 
vero  pra^dictis  fratribus  prior  fuerat  designatus 
(46),  ad  breve  vix  tempus  in  Anglia  degere  acquic- 
vit.  Vacationi  naraqueet  quieli  solitudinis  assuefa- 
ctus,  negotium  sollicitudinis  tanta)  constructioni  de- 
bitum  mente  dclicata  non  fercbat.  Taedebat  eum, 
imo  ct  socios  ejus  pene  cunctos,  ritus  gcntis  alie- 
nigcnae,  diaets  insolits,  et  caeterorum  qua;  moribus 
advenarum  et  votis  in  solo  peregrino  de  facili  partu-  g 
riunt  ofTensionem.  Nam  et  provincialium  nonnullis 
formidolosus  eorum  vidcbatur  esse  in  suos  fines  ac- 
cessus,  frustra  scilicct  illis  mctuentibus  sibi,  ne  illi 
propriis  minus  contenti  limitibus,  eorum  occupan- 
dis  jugeribus  inbiarent.  Quem  indigenarum  adver- 
sumseviri  innocentes  motumpullulare  sentientes, 
priorem  suum  ad  domum  redire  permiserunt,  qua- 
tenus  communicato  cum  viris  sanctis  consilio,  vel 
animxquior  ipse  rediret,  vel  alium  loco  suo  ad  hoc 
magis  sufficientem  destinari  obtineret.  Rcdiit  ergo, 
et  loco  ejus  alius  mittitur,  qui  tsedio  simili  affectus, 
morte  beata  fincm  laborum  et  vits  initium  citius 
accepit.  Reliqui  inter  ista  fratres  variis  pcrturbatio- 
num  procellis  unanimiter  iluctuabant.  Rex  ipse  ange- 
batur  mcdullitus  ad  ha;c.  Ccepit  namque  imaginari 
jam  et  pertimere  futuri  notam  ruboris,  qua  inurendum  ^ 
se  noverat  apud  magnates  multarum  in  circuitu  na- 
tionum,  si  cccpta  adeo  salubria,  adeo  cunctis  exte- 
ris  gentibus  favorabilia,  nequivisset  consummare. 

A  viro  igitur  mcmorato  super  his  tale  recepit  con- 
silium  :  ab  his,  inquit,  domine  mi  rex,  fluctibus 
unico  vos  et  efficacissimo  liberare  potestis  consilio. 
Est  in  domo  Carthusiae  quidam  monachus,  natalibus 
quidem  clarus,  sed  morum  strenuitate  longe  praecla- 
rior,  nomine  Hugo  de  Avalim.  Ilic  omui  virtutum 
gratia  decoratus,  ita  est  omnibus  qui  eum  noverunt 
acceptus  et  gratiosus,  ut  aspectu  solo  omnium  in  se 
rapial  afTectus.  Qui  vero  etiam  ab  ore  ejus  verbura 
audire  merentur,  tanquam  divinum  se  vel  angelicum 
gaudent  oraculum  percepisse.  Hunc  si   novella  in  D 

(44)Anoo,  ut  videtur,  4175  rex  enim  Henricus  juxta 
Pagium  in  criticis  ad  initium  mensis  Julil  anno  117i  visi- 
tavit  tumbaoi  divi  Thom»  :  et  illa  visitata,  juxta  Trivet- 
tum  io  Chronico,  rediit  in  Northmanniam,  Post  Pascha 
vcro  annui  1175  :  Bex  senior  (verba  suot  Trivetti)  et  fiUus 
ejus  rex  jiinior,  in  Angliam  traosfretavit.  > 

(45)  Vcl,  ut  in  Monastico  Anglicano  legitur,  io  agro 
Somci^setensi. 

(46)  Dum  prior  primis  in  Witbam  cx  Anglia  rediit  in 
Carthusiam,  et  alter  inde  iiluc  missus  citius  obiit,  facile 
triennium  abiit,  aotcquam  Hugo  Withamiam  mittcretur 
prior  tertius. 

(47)  Daronio  teste,  Rcginaldus  aono  1175  dcsignatus 
episcopus,  consecratur  anno  sequenti  a  S.  Pctro  Tarenta- 
siensi,  ut  refert  Henschenius  in  pr»eliin.  ad  ejus  Vitam. 


partibus  adhuc  nostris  sanctissimi  ordinis  hujus 
plantatio  cultorem  haberc  meruerit  atque  rectorem, 
videbitis  eam  laetissime  ad  omnem  subito  gratiam 
fructificando  proficere.  Tota  insuper  Ecclesia,-  ut 
certus  sum,  Anglicana  illius  purissimae  reiigionis  et 
religiosissimae  puritatis  nitore  venustius  decorabitur. 
Caeterum  hunc  sui  de  facili  non  cmittent  de  domo 
sua.  Ipse  quoque  nonnisi  coactus  et  invitus,  alte- 
rius  habitationis  adibit  sedcm.  Favorabiii  proinde 
ac  strenua  opus  est  legatione  :  operosa  etiam  pre- 
cum  ambitione  nitendum,  quatenus,  hoc  solo  quan- 
tocius  impelrato,  et  vester  de  caetero  animus  a  sol- 
licitudinis  hujus  molestiis  relevetur,  et  haec  sublimis 
religio  ad  gloriam  excellentiae  vestrae  insignius  pro- 
pagetur.  Invenietis  cnim  in  uno  isto  homine  cum 
cacterarum  virtutum  curaulo,  quidquid  longanimitatis 
et  dulccdinis,  quidquid  magnanimitatis  et  mansue- 
tudinis  in  aliquo  mortalium  poterit  reperin.  NuUi 
hujus  esse  ingrata  vicinitas  aut  'cohabitatio  valet ; 
nuUus  hunc  vitabit,  ut  alienigenam ;  nullus  non  ut 
civem,  nullus  non  ut  domesticum,  ut  fratrem,  ut 
amicum  intimum,  illum  respiciet.  Namet  ipse  onme 
humanum  genus  nou  aliter  quam  propria  atten- 
dit  visccra,  universos  homines  amplectitur  et  fovet 
ulnis  et  gremio  unicae  charitatis. 

Haic  et  in  hunc  modum  plurima  ipse  dixerat.  Di- 
centi  quoque  rex  raultum  applaudens  ct  gratias 
agens,  dirigit  quam  celerrime  cum  litteris  regiis 
ad  domum  sanctam  Carthusiae  venerabilcs  legatos, 
dorainum  videlicet  Reginaldum  (47)  Bathoniensem 
cpiscopum,  cognominatum  Lumbracb,  et  cum  eo 
viros  quosdam  slrenuos  et  industrios. 

CAPUT    II. 

Qualiternuntiiad Carthtisiam  venientes  superpe- 
titione  suu  invenerunt  fratres  dissentientes^  et 
qualis  erat  sententia  ipsiu^  de  ipsa  exaudienda^ 
et  Itoc  est  Cap,  3,  in  serie  magna:  Yita:, 

Venientes  autem  regis  legati  ad  Carthusiam,  as- 
sumpto  secura  vcnerabili  (48)  Gratianopolitano  epi- 
scopo,  ipsius  loci  dioecesano,  litteras  Domini  sui 
priori  et  fratribus  praesentatas  persuasoriis  verbis 
suppliciter  ct  strenue  prosequuntur.  Omnibus  vero 
ad  priraura  contristatis  auditura,  prior  quam  maxime 
conturbatur,  procrastinatur  eorum  responsio,  con- 
scientiae  et  vota  super  negotio  tali  discutiuntur  inte- 

Qui  curo  anno  1178  missus  fuerit  legatus  adversus  bspreti- 
cos  Tolosanos,  et  anno  scqueoti  ioterfuerit  coocilio  Latera- 
nensi,  non  obscure  colligilur,  illum  circa  fioem  an.  1177 
missum  fuisse  ad  Carthusiam  pro  postalando  in  priorem 
Hugooe. 

(48)  Prxerat  eo  tempore  episcopatui  Joannes  ex  domi- 
norum  de  Sasseoage  propagioe  ortus ,  ex  Carthusiano  epis- 
copus.  De  quo  io  serie  episcoporum  ex  ordine  assampto- 
rum  ita  scribitur  :  «  D.  Joanoes  ex  Cartbosiano  cpiscopus 
Gratianopolitaous,  optimis  moribus  domi  forisque  speeta- 
tus,  abaoooll65usque  ad  Kaleod.  Juoii,  qua  die  ctBlos 
anno  119iaddit.  •  Abbas  Morotius  de  illios  obito,  quen 
ad  annos  plures  differt,  haec  scribit :  -  Subinde  statibos 
suis  expletis,  placidissima  vitse  clausula,  ses«  ad  etemi- 
tatem  composuit.  » 


965 


VITA.  —  LIB.  II. 


666 


rim  singulorum.  Prior  primus  pclitioni  penitus  con-  A  denique  in  suapetitione  exaudiantur,  ut  gaudeant  se 


tradicit,  et  fratrum  in  diversa  variatur  sententia.  Hi 
talem  virum,  et  universitati  ordinis  (49)  adeo  pro- 
fulurum,  in  tam  remota  loca  dirigi  nuUatenus  opor- 
tere  dicebant.  Alii,  quorum  unus  dominus  (50)  Bovo 
fuit  (quem  postea  priorem  Withamiae  haec  saepius 
referentem  audivimus)  a  Deo  exiisse  verbum  regis 
asserebant,  nec  tutum  contradicere  esse  plurimis 
rationibus  edocebant.  t  Vos,  inquit  Bovo,  ncscitis 
quidquam,  nec  cogitatis,  quia  superna  dispositio 
facit  ha3C  omnia  ut  ordinis  hujus  sanctitas  per  virum 
sanclum  usquc  in  supremos  mundi  limitcs  splendi- 
dius  elucescat.  Scd  ncquc  putctis  illum  diu  sub  mo- 
dio  latcbrarum  nostrarum  posse  cohibcri.  Crcdite 
mex  parvitali,  inler  praecipua  Ecclcsiae  sanctae  lu- 


utilius,  quam  petierunt,  exauditos.  » 

CAPUT  m. 

Qualiler  demum  obtentum  est,  ut  adiret  Angliam 
Hugo  ad  regem  vetiienM,  et  qualiter  Withamiam 
cum  honore  deductus  siU  j^ 

Licet  autem  haec  quse^prsmi&sa  sunt,  seu  et  aUa 
pro  sui  excusatione  instantius  Hugo  prosequeretur, 
interna  tamen  dispositionc  cuncta  suaviter  moderan- 
tis  sapicnlitT  Dci,  nullatcnus  potuit  nutus  sui  elfectu 
privari.  Sed  nec  prioris  quidem  patrocinium,  Hugo- 
nem  retinere  cupientis,  ei  conlra  disposilarum  a  Deo 
rcrum  ordinem  poterat  sufiragari.  Utriusque  vero 
contradiclio,  ct  prioris  vidclicet  et  Hugonis,  dum 


minaria  ipsum  in  brevi  audiclis  super  candelabrum  g  nescientcr  nititur  refragari,  compellilur  necessario 

famulari  opcranli  invisibilitcr  majestali.  Nam,  quo 
pcrtinacius  prior  rcsistebat,  et  quo  instantius  Hugo 
se  ad  hoc  insufficicntem  asserebat,  eo  vehementius 
cpiscopi  prsesentes  cum  suis  consiliatoribus,  junctis 
tandcm  sibi  quibusdam  fralrum  de  conventu  natu 
majoribus,  ut  ficret,  quod  rex  tantus  pctierat,  per- 
urgebant.  Quid  plura  ?  Fratrum  tandem  universitas 
cum  prccibus,  tum  et  rationibus  eorum  qui  advene- 
rant  victa  petentibus  cedit. 

Ilugo  vero  assenlire  flagitatus  a  cunctis,  in  priorem 
cum  aliud  non  posset,  transfundii  sententiam.  Scie- 
bat  enim  id  sibi  ab  illo  qui  eum  ut  animam  suam 
diligeret,  etasc  nullatenus  elongari  optaret,  vix  aut 
nunquam  injungi  posse.  Quem  monitis  episcopi  sui, 
cunctorum  ctiam  gemebundis  precibus,  qui  aderant, 
interpellatum  sic  dicunt  eis  qui  intererant  respon- 
dissc  :  «  Vivit  Dominus  1  nunquam  iste  serm5  egre- 
dictur  ex  ore  meo,  quo  jubeam  Hugonem  meam  se- 
nectutem  (32)  descrere  suaque  dulcissima  et  per- 
nccessaria  pra^sentia  Carthusiam  viduare.  >  Qui  ni- 
mia  importunitate  universorum  tandem  obrutus,  et 
quid  faceret  prorsus  non  invenicns,  convcrsus  ad 
Dominum  Gratianopolitanum  ait  :  «  Jam  quidem 
ratum  est  quod  de  me  dixi :  Hugonem  a  me  vox  mea 
aut  mens  mea  nunquam  rcmovebit.  Tu  jam  vidcris, 
tu  episcopus  noster  es,  tu  pater  (53)  el  frater  noster  : 
si  ci  hoc  injungas,  si  praecipias,  ego  non  contradico, 
non  resisto.  »  Nec  plura  locutus  jam  vocem  fletu  in- 
terrumpente,  lacrymis  indulgebat,  quibus  mentis  an- 
xiae  leniret  dolorem. 


ecclesiastici  regiminis  sublimari.  Dudum  enim  mihi 
virtutibus  Hugo  episcopus  (51)  potius  visus  est,  quam 
monachus  exstitisse.  » 

Postulalus  demum  Hugo  super  haic  suam  pro- 
ferre  sententiam,  et  suam  aperire  voluntatem,  ita 
citius  ait  :  «  Voluntati  mese  super  statu  mco  nihil 
penitus  rcservare  jam  pridem  edoctus  fui.  Quid  au- 
tem  de  his  vere  sentiam,  libere  exponam.  In  medio 
vestrse  sanctitatis  tandiu  conversatus,  monitis  et 
exemplis  vestris  in  tantum  adjutus,  nuuquam  vel  per 
unum  diem  animam  meam  custodire  scivi.  Unde 
miror,  quomodo  in  sapienlis  alicujus  animum  asccn- 
deret,  quod  ad  aliorum  regendas  animas  per  me 
ipsum  mittilongiusdebuissem.  Qualiter  vero  novam 
domuin  instituere  suflicerem,  qui  antiquorum  insti- 
tuta  servare  nequivi  ?  Puerilia  sunt  ista  quae  audio, 
nec  deliberationis  tantce  spatio,  salvo  reverentiae 
vestrae  beneplacito.  aliquatenus  digna.  Omissis  igitur 
de  caetero  talibus  cura  et  negolium  arduum  sit,  nec 
patiens  dilationis,  vestraque  intersit  solerter  provi- 
derc,  ne  regis  illius  coepta  ad  periculum  animarum 
ac  ordinis  sancti  dedecus  protelentur  diutius  imper- 
fecta.  E  vobis,  aut  ex  caeteris  domibus  vestris,  vi- 
rum  qaempiam  ad  hoc  opus  idoneum  eligite,  et  cum 
istis  mittite.  Viris  autem  istis^  tanquam  sapientibus, 
et  vos  sapienter  respondete,  velle  vos  eorum  votum 
melius,  quam  ipsi  postulant,  adimplere,  assignantes 
eis,  non  quem,  utpote  decepti,  sed  qualem,  ut  re- 
ligiosi  et  discreti,  quaerunt.  Non  expedit  enim  de- 
ceptos  in  persona  postulati  inconsultius   exaudiri, 


quia  decipi  in  qualitate  personae  nec  ipsi  volunt.  Sic  D     Videres  jam  pcr  ora  cunctorum  rivos  fluere  lacry- 


(49)  Ex  his  colligitur,  quod  Guigo,  tunc  prior  Carthusiae, 
qui  mcditabatur,  uti  et  paiilo  post  fecit,  resignare  pnora- 
tui,  voluerit  illum  una  cum  generalatu  in  nostrum  Hugo- 
nem  transfcrre.  Undc  nec  miram,  si  legatorum  petitioni, 
quantum  poluit,  restiterit,  nec,  nisi  coactus,  eum  a  se  di- 
miscrit. 

(50)  Hic  est  ille  Bovo,  qui  Hugoni  in  prioratu  Witha- 
mensis  Carthusiae  successit  :  et  cui  Guigo  exprior  Cartbu- 
siae  «  Ti  actatum  de  quadripartito  cellx  excrcitio,  •  a  Chif- 
flectio  S.  J.  editum,  inscripsissc  creditur. 

(51)  Esse  iterata  de  futuro  Hugonis  episcopatu  pra^ic- 
tio.  Prima  lib.  i,  c.  9,  facta  a  scne,  prse  aetate  parietes 
cellsB  swe  nusquam  deserente ;  altera  a  Bovone,  qui  ali- 
quot  post  annos  e  cella  in  Angliam  transiit,  ibidemque 


Hugoni  in  prioratu  successit,  ct  ad  annum  usque   1200 
eidem  praefuit. 

(52)  Scnio  igitur  gravabatur,  qui  tunc  prior  crat  Car- 
thusiae,  non  Rasilius,  ut  refert  Dorlandus,  utpotc  quatuor 
aut  quinquc  ab  hinc  annis  mortuus,  ncc  Jancelinus,  hoc 
tempore  adhuc  vcgetus,  qui  triginta  tribus  annis  post  Hu- 
gonem  obiit.  Sed  Guigo  prior  medius  inter  istum  et  bunc, 
homo  omnino  senex,  et  bis,  ut  videtur,  prior  Carthusiae, 
nec  distinguendus  ab  Hugone  ,  qui  regimine  S.  Anthelmum 
praecessit . 

(53)  Pater,  qua  episcopus  dioecesanus,  frater,  qua  com- 
profcssus,  tunc  factus  (inquit  Morotius)  «  quando  praefec- 
tura  monasterii  S.  Roberti  abiens,  secretiores  latebras 
inter  Garthusienses  couquisivit.  • 


967 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


968 


marum.  Episcopus  et  ipse,  ut  erat  piissimus,  mona- 
chus  valde  honestus  et  mansuetus,  compellentibus 
omnibus,  ut  promissa  sibi  a  priore  in  Hugonem  utc- 
retur  potestate,  ita  primum  universos  alloquitur  : 
«  Quia  vobis,  fratres  charissimi,  quos  non  minus 
conversatione  quam  professione  Christianse  perfe- 
ctionis  apicem  consMidiBse  manifestum  est,  nos 
desides  et  a  culmine  vestr^  sanctitatis  longc  infe- 
riores,  non  necesse  est  ostendere  qiiid  in  his,  qus 
Dei  sunt,  agere  debeatis,  aut  etiam  monere  quate- 
nus  vobis  melius  cognita,  strenue  compleatis,  qui  in 
omni  vita  vestra  non  quae  vestra  sunt,  sed  quaB  Jesu 
Christi,  vos  quaerere  comprobatis.  Hoc  unum  ad 
memoriam  vobis,  Domine  prior,  sed  et  vestrae,  fra- 
tres,  universitati  revocandum  putavi,  quod  vobis 
ante  oculos  ponatur,  qualiter  in  casu  simillimo  se 
habuerunt  praedecessores  veslri.  »  Cum  enim  ad  in- 
stantiam  sancti  Cenomanensis  tunc  cpiscopi  Bertir- 
ramini  (54)  in  occiduas  Galliarum  partes  sanctissi- 
mus  Benedictus  dilectum  et  sanctum  discipulum 
suum  Maurum  fundandae  gratia  religionis  monasticae 
destinaret,  similem  ibi  luctum  et  luctus  causam  non 
dissimilem,  legitis  exortum.  Quem  suum  pariter  et 
fratrum  dolorem  ea  sanctus  Dei  ratione  compescuit, 
ut  ostenderet  servos  Dei  nullatenus  contristari  super 
his,  quae  velle  noverinl  Dominum  suum.  Ubi  et  ver- 
bum  intulit  memoria  dignissimum  :  «  Ne  fortc,  ait, 
hac  ipsa  nostra  tristitia  Deo,  quod  absit  I  invenia- 
mur  contraire.  Sed  te,  et  Hugo,  frater  charissime, 
in  hoc  quoque  imitari  eum  convenit,  quem  sequi 
semper  dulce  habuisti,  unigenitum  Filium  summi 
Patris,  qui  de  altissimo  suae  divinitatis  pro  multoinim 
salute  ad  publicum  dignatus  est  exire  humanae  con- 
versationis.  £t  tu  igitur  peregrinari  ad  modicum  a 
tuis  charissimis,  postposito  interim  quietis  adeo  di- 
lectae  silentio,  pro  eo  ne  cunctcris,  in  praesentis  vitae 
exsilio,  ut  ei  perenniter  postmodum  socieris  in  beati- 
tudinis  suae  regno.  Hoc  ego,  licet  indignus,  vice 
ipsius  in  remissionem  peccatorum  tuorum,  ob  com- 
pensationem  etiam  aeternorum  praemiorum,  tibi  in- 
jungo,  et  in  vi  obedientiae  firmiter  praecipio.  Perge 
itaque  sospes  et  felix  cum  venerabilibus  viris  istis, 
qui  te  vocare  venerunt;  curamque  suscipe  domus 
Withamiae  in  Anglia,  faventc  Domino,  construendae ; 
praesis  quoque  constanter,  et  prosis  instanter  loco 
et  fratribus  ibi  congregatis,  in  nomine  Domini,  ct 
congregandis. » 

Hanc  Hugo  diffinitionem  aliquandiu  pedibus  se 
pontiiicis  advolvendo  irritare  nitens,  nec  quidquam 
proficiens ,  ccssit  postremo ;  seseque  orationibu? 
omnium  praesentium  commendans,  fratribus  in  oscu- 

(54)  Alias  Bertichramum,  Bertramnum,  etc,  de  quo,  et 
facto  hic  narrato  vide  Mabillonium,  tomo  I  Annalium  Bc- 
ned.,  p.  107,  et  Bollandum  in  Vita  S.  Hauri  abbatis. 

(55)  Quorom  unus  et  praecipuus  Reginaldus  Bathonien- 
sis,  qui  cum  anno  117.S  contra  Tolosanos  egerit,  et  anno 
seqnenti  concilio  Lateranensi  interfuerit,  uti  jam  ante 
monui,  vix  dubium,  quin  circa  finem  an.  1177  una  cum 
Hugone  ad  regem  venerit. 

(56)  Ham^  scilicet  Anglosaionibos  idem  est,  quod  Ge^ 


A  lo  pacis  valefaciens,  cum  illis  legatis  (55)  profectas 
est,  ad  regem  venit,  tandemque  cum  favore  roaximo 
ab  ipso  dimissus,  et  Withamiam  cum  honore  de- 
ductus,  tanquam  angelus  Domini  a  paucis  fratribus, 
qui  tunc  ibi  erant,  in  priorem  suscipitur  cum  gaudio 
incffabili. 

CAPUT  IV. 

Qualiter  statu,  quem  invenit  apud  Withamiam^ 
viHtatOy  ad  regem  reversuSf  fecerit  villas  de 
Witham  haHtatorUms,  inde  discessuris^  largissi' 
me  prouideri, 

Invcnit  autem  fratres,  velut  alter  Joseph  in  Do- 
thaim,  quod  interpretatur  defectus,  Consistebant 
equidem  in  silva  haud  procul  a  regia  tunc  viUa  voca- 

n  bulo  Witham,  quae  futurorum  quodam  praesagio  tale 
nomen  creditur  sortita.  Dicitur  namque  Latine  man" 
siOj  sive  habitatio  (56)  sensus,  quod  excellenter  per 
adventum  viri  hujus,  Christiani  philosophi,  locus 
iste  effici  meruit  in  re,  attractis  undique  ad  odorem 
notitiae  suae  viris  sensatis,  in  omni  verbo  et  in  omni 
sensu  praestantissimis.  Qui  manentes  ibidem  et  ha- 
bitantcs  corpore,  ad  illam  aetemam  patriam,  cujus 
perfectis  jam  sensibus  gaudia  praegustant,  cogita- 
tione  et  aviditate  inhiare  non  cessant. 

Quos  autem  invenit  fralres,  habebant  hi  (57)  cd- 
lulas  ex  asseribus  contextas,  vallo  percxiguo  et  palis 
circumseptas.  In  his  utcunque  usque  ad  tempus  cor- 
rectionis  se  recipientcs,  omnibus,  ut  breviter  dica- 
tur,  aut  pene  omnibus  necessariis  ac  debitis  ordini 
suo  adminiculis  erant  carentes.  Neque  etiam  diffini- 

^  tum  erat  usqueadhuc,ubi  major,  ubi  minor  ecclesia, 
monachorum  cellae,  et  claustrum  cum  fratrum  do- 
munculis  et  hospitum  diversoriis  aptius  constmi 
debuissent.  Yillam  supradictam,  eorum  jam  ditioni 
cessuram,  habitatores  pristini  adhuc  incolebant,  et 
necdum  provisum  eis  fuerat,  ut  sedes  suas  sine  mur- 
murc,  sine  sui  laesione,  novis  vellent  aut  possent 
succcssoribus  cedere. 

His  et  aliis  de  situ,  de  qualitate  loci,  nec  non  el 
de  caeteris,  quae  necessitas  ordinis  flagitabat  loco 
convenire,  vel  utilitati  ibidem  convcrsantium  inser- 
vire,  diligenti  solertia  perspectis  ac  sigillatim  prae- 
notatis,  Hugo  noster  (intcr  eos  ita  condictum  fuerat) 
ad  regem  citius  repedavit.  Cumque  de  singulis  quod 
sibi  videbatur  exposuisset,  rex  in  omnibus  pruden- 

D  tiam  illius  et  modestiam  admiratus,  quaecunque  ille 
disposuit,  et  ille  approbavit,  et  quae  postulavit  liben- 
ter  indulsit.  Ac  primo  quidem  universos  convocari 
fecit  praediorum  vel  rerum  quarumlibet  possessores, 
quos  loco  cedere  oportebat,  ne  quolibel  strepitu  aut 

manis  Haimy  Haimat  id  est,  mansio  patria,  Wit,  idem 
quod  WitZj  sensus. 

(57)  Cellulae  ex  asseribus,  ecclesia  nondum  designata, 
claustnim  nec  inchoatum,  plures  ad  regem  accessus,  et 
alia,  quae  hoc  et  sequenti  capite  referuntur,  et  tandem 
compleLa  sub  Hugonc  sdificia,  septem  aut  octo  faciie  an- 
nos  requirebant,  ut  perficerentur.  Quod  ideo  dictum  volo, 
ne  Hugonemserius  anno  1178  m  Angliam  venisse  quis 
existimet. 


969 


VITA.  —  LIB.  II. 


970 


frequentlae  cujuscunque  accessu,  solitudinis  suas  alta  A 
silentia  interrumpi,  aut  saltem  interpellari,  vel  in- 
terpolari  vel  modice  potuissent.  Quibus  ex  parte 
regis  optio  data  est  in  communi,  ut  e  duobus  quod 
unusquisque  maluisset  eligeret.  Agros  scilicet  et  ha- 
bitandi  loca  conditione  pari,  ut  apud  Wilhamiam 
fuerant  sortiti,  aut  in  regiis,  ubi  elegissent,  maneriis 
reciperent;  aut  pristinae  servitutis  jugo  absoluti, 
quas  vellent,  regiones  libere  ad  incolendas  adirent. 

Tunc  aliis  terras,  aliis  petentibus  libertatem,  Hugo 
juris  benigni  semulator  tenacissimus  regi  ait  :  «  Jam, 
domine,  hoc  etiam  provideri  necesse  est ,  ut  pro 
domibus  vel  quibuscunque  in  cuUuras  et  varias  stru- 
cturas  sumptibus  aut  sudoribus  istorum  compensatio 
pecuniarum  tribuatur,  quatenus  in  nullo  detrimen- 
tum  per  nos  sustinentibus,  Isstis  laeti ,  et  benevolis  p 
succedamus  grati.  »  Ad  hoc  in  primis,  cum  velut 
difiicilem  si  exhiberet  rex,  illein  bonitate  praecipuus 
et  in  interventu  strenuus  adjecit;  dicens  :  «  Revera, 
inquit,  domine  mi,  nisi  usque  ad  obolum  novissi- 
mum  super  omnibus  satisfactum  fuerit  prius  homini- 
bus  istis,  locus  idem  non  poterit  conferri  nobis.  » 
Ita  vero  mercem  sibi,  ut  putabat,  in  nullo  profutu- 
ram  emere  rex  compulsus,  in  tuguria  videlicet 
vetustissima,  tigna  cariosa,  ac  parietina  semiruta 
multum  effudit  aes  probrevi  commodo. 

Verum  negotiator  iste  bonus,  tantillo  non  conten- 
tus  lucro,  nisi  justitiam  servasse  potius,  quam  fecisse 
misericordiam  sibi  videretur,  ita  regi  ore  faceto 
nirsus  infit  :  c  £ia,  domine  mi  rex,  ecce  in  terra  tua 
propria  divitem  te  domibus  numerosis  advena  ipse 
et  egenus  feci.  >  Ad  hsec  subridens  rex  :  c  Sic^  in-  G 
quit,  ditescere^  ego  non  cupiebam  :  divitiae  istae  jam 
pene  egenum  me  fecerunt.  Sed  nec  scio  cui  sint 
usui  opes  istae  ?  >  Tunc  Hugo  hoc  modo  elicita  per 
ejus  responsum  occasione  proferendi  quod  intende- 
bat  :  c  En  bene,  inquit,  ut  video,  parvipenditis  com- 
mercium  istud.  Fiat  igitur  quod  vestram  dcceat 
magnitudinem,  et  mihi  non  habenti  ubi  caput  recli- 
nem  dentur  istae  aedes.  »  Stupens  ad  hanc  postula- 
tioncm  rex,  et  postulantem  cum  admiratione  intuitus : 
<  0  te,  inquit,  dominum  mirabilem !  Num  putas, 
quod  novas  domus  vobis  nequeamus  construere? 
Dicito  tamen  quid  tu  inde  faceres  ?  n  Et  ille  :  «  Non 
decet,  inquit,  rcgalcm  amplitudinem  de  quibusque 
minimis  interrogare.  Haec  prima  est  petitio  mea  ad 
te^  et,  cum  sit  modica,  cur  moram  patior  in  exau-j) 
diendo  ?  >  Tunc  rex  alludens  (libenter  enim  ingenium 
viri ,  ut  erat  prudentissimus ,  longa  concertatione 
verborum  cxplorabat)  :  <>  0,  inquit,  hominem  in  solo 
peregrino  pene  jam  violentum  1  iste,  si  viribus  nite- 
retur,  quid  ageret,  qui  verbis  ita  extorquet?  ne 
vero  nobis  duriora  inferantur  ab  eo ,  fiat  quod 
cxigit.  >  Tunc  ille  concessas  sibi  aedes  omnium  dedit 


possessoribus  pristinis,  quarum  illi  jam  pretium  pos- 
sidentes,  iterato  ipsas  aut  pretio  distrahunt ,  aut 
ad  alias  transfcrunt  itenim  inhabitandas.  Ipse  vero 
Hugo  locum,  ut  modo  cernitur,  exstruere  festinabat. 

CAPUT  V. 

Qualiter  loci  construclione  pro  iumptuum  defectu 
nullatenus  procedentey  fratreCirardo  regem  ad' 
eunte  cum  noitroHugone,  etregi  verba  aspenima 
proferente,  Uugonis  exstitit  patientia  approbataf 
cujus  ex  tunc  ad  regem  familiaHtas  est  vehemen- 
tius  confirmata, 

Accidit  interea,  majoris  constructionis  jam  parte 
convenienter  explicita,  regem  variis  regni  curis  de- 
tentum  minus  intendere  quibusdam  fabricis  perfi- 
ciendis,  quarum  usus  videretur  pemecessarius.  Inde 
sumptibus  in  stipendia  deficientibus  artifices  queruli 
priorem  et  fratres  importunis  crebro  verbis  laces- 
sebant.  Hinc  quosdam  e  fratribus  ad  curiam  prior 
deslinavit,  qui  regi  super  hujusmodi  defectu  oppor- 
tune  suggererent,  huncque  suppleri  obtinerent.  Ille 
provisurum  negotio  se,  et  necessaria  citius  pollice- 
tur  missurum.  Redeunt,  qui  missi  fuerant,  nihil  pra»- 
ter  verba  reportantes. 

Dissimulante  interim  principe  quod  promiserat 
adimplere,  cessatum  est  funditus  ab  opere.  Prior 
sub  silentio  sustinendum  credidit,  ut  rex  mota 
proprio  quod  expedire  noverat  exsequi  studuisset. 
Verum,  ipso  diutius  negligente,  iterata  interpel- 
latur  legatione,  iterumque,  sicut  prius,  verbum, 
non  datum,  reportatur.  Inter  haec  multa  dilatione 
protracta  taedium  subrepsit  fratribus.  Quidam  ex 
his,  etiam  bile  commoti,  verbis  in  priorem  asperio- 
ribus  invehuntur.  Desidiae  enim  simul  et  negligen- 
tia;  incusant,  quod  per  seipsum  regem,  licet  in  re- 
motis  agentem ,  pro  tanto  negotio  jam  olim  non 
adiisset.  Frater  autem  quidam,  Girardus  (58)  no- 
mine,  vir  austeri  quidem  ingenii,  sed  bene  religio- 
sus,  et  sermone  inter  magnates  et  principes  efiiea- 
cissimus,  talibus  priorem  affatur  verbis  :  c  Quous- 
que,  inquit,  domine  prior,  palpandum  judicatis 
hominem  durissimum,  nec  potius  palam  ei  denun- 
tiatis  ut  consummet  citius  aedificia,  quibus  carere 
non  debet  forma  ordinis  nostri?  aut,  si  ulterius  dif- 
ferre  maluerit,  valefacientes  ei  ad  patriam  et  ad 
domum  propriam  redire  una  cum  nobis  onmibus 
maturius  festinetis.  An  minus  animadvertitis,  quia  in 
ordinis  nostri  redundatinjuriam  tanta  circa  nos  illius 
incuria,  et  nos  ipsi  pateamus  cunctorum  in  circui- 
tu  derisioni,  qui  tot  jam  temporibus  hic  commanen- 
tes,  exiguis  nequivimus  mansiunculis  istis  culmen 
imponere?  Quod  si  verecundia  innata  vos  cohibet, 
ne  homini  huic,  quse  decet,  proferatis,  ipsum  adea- 
mus  pariter,  et,  quae  ei  dicturus  sum  ego,  audietis,  » 


(tSS)  Idem  cum  illo,  de  quo  in  Vita  S.  Antbelmi  ita 
scribitur :  c  Aderant  autem  ex  Carthaslae  fratribus  duo 
gencre  nobiles,  sed  humilitate  ac  fidei  firmitatc  nobiliores, 
Aymo  videlicct,  vir  quondam  in  saeculo  magnificus  ac  po- 
tens,  et  Girardus  ei  virtute  non  impar,  •  etc.  Hic  igitur, 

Patrol.  CLIH. 


sicut  S.  Anthelmo  ad  mortem  usque,  ita  post  illius  obitum 
Hugoni  astitit  in  Anglia  :  ia  qua  notus  Petro  Cellensi  ab  eo 
in  comment.  in  lib.  Job,  c.  u,  ita  laudatur  :  «  Nudius  ter- 
tius  vidi  quemdam  Gerardum  nomine,  Cartbusiensis  ordi- 
nis  fratrcm.  Qui  super  omnia,  i  ctc. 

31 


971 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


972 


Gonvocatis  autem  cunctis  fratribus,  et  na(]:otio  in  A  temporis  ipse  reminiscens  totus  inhorresceret.  Tunc 


commune  prolato ,  placuit  omnibus  Girardum  cum 
priore  proficisci  ad  regem.  Et  prior  :  «  Consilium, 
inquit,  vestrum  et  ego  gratanter  accepto.  Verumla- 
nien  vobis ,  fraler  Girarde,  providendum  erit  ut, 
quemadmodum  libere,  ita  et  modeste  vos  habeatis  in 
scrmone  vestro.  Cum  enim  sit,  ut  vere  comperi, 
princeps  iste  sagacis  admodum  ingenii  et  inscruta- 
bilis  fere  animi,  forsan,  ut  tentet  nos  dissimulat 
exaudire  nos.  Scit  procul  dubio  perfectionis,  quam 
professi  sumus,  quam  maxime  interesse,  illud  divi- 
num  implere  documentum,  quo  dicitur  nobis  :  c  In 
c  patientia  vestra  possidebitis  animas  vestras  {Luc, 
cxxi,  49);  >  nec  non  et  illud  beatissimi  Pauli :  c  In 
c  omnibus  exhibeamus  nos,  sicut  Dei  ministros,  in 


vero,  cum  ista  proferebat  heros  ille,  cui  ex  Spirita 
Dci  libertas  tanta  fuit,  Hugo  tanto  vice  regis  suffun- 
debatur  rubore,  ut  vix  confusionem  cordis  sui  ipse 
toleraret.  Monebat  fratrem  talibus  effatis  parcerey  aut 
penitus  silere.  Verum  is ,  ut  erat  conscientis  purio- 
ris  et  reverendse  canitiei,  sanguinis  etiam  (60)  gene- 
rosiy  nihil  ducebat,  quscunque  dixisset,  quin  dice- 
ret  alia  atque  alia,  quibus  principem  corrigeret  aut 
erudiret,  et  alia  adhuc  dicendo  subnecteret.  Interea 
vero  rex,  nec  vidtus  immutavit,  nec  verbum  edidit, 
imo  tacitus  et  tranquillus  dicentem  sustinuit,  quous- 
que  universa,  quae  mente  concepisset  frater,  ore 
parturiret.  Tandem  ille  satiatus  praecordialique  par- 
turitione  exoneratus  finem  fecit  ob]urgationibus,  et 


multapatientia(//Cor.vi,  4).  »Multaveropatientia  gsilcntio  labia  flagellantia  concedens,  spiritum  conti- 
in  eo  comprobatur,  si  multa  contraria  sive  adversa     Quit,  et  vocem  repressit. 


in  mulla  lenilate  supportet  longanimitas  multa: 
patientia  enim  sine  longanimitate  non  mulla,  sed 
curta  erit,  absque  lenitate  vero  prorsus  nulla  erit.  • 
Assumptis  igitur  prior  secum,  praedicto  Girardo 
et  alio  fratre,  nomine  Cynardo  (59),  grandsevo  et 
probatissimae  in  sancta  religione  virtutis,  ad  regem 
profectus  est.  Quos  ille  omnes,  ac  si  coelesles  an- 
gelos,  venerabiliter  excipiens,  ad  insinuationem 
instantis  negotii  blanda  locutus,  bona  poUicilus,  di- 
lationis  excusans  causam^celeriusomnia  perficienda 
promittens,  sumptus  tamen  inprsesentiarum  non 
contulit,  nec  quando  esset  collaturus  certius  inti- 
mavit.  Tum  vero  infrendens  frater  Girardus,  sua- 
que  potius  deliberationis  pristinae,  quam  admoni- 


Habito  post  haec  ab  universis  aliquandiu  alto  si- 
lentio,  priore  vultum  pra3  confusione  deprimente,  re- 
gem  autem  aspiciente,  aestusque  mentis  illius  ex  ge- 
stibus  ipsius  perpendente,  sic  tandem  ipse  rex  orsus 
est  loqui:  c  Quidnam  tu,  inquitad  Hugonem,  medita- 
bundus  tecum  deUberas  ,  vir  bone  ?  Num  etiam  ta 
abire  disponis,  et  cedere  nobisregnum  nostnmi?  »  Ad 
quem  iUe  submisse  et  leniter  :  «  Non  adeo  de  vobis, 
inquit,  Domine  despero  ;  potius  compatior  impedi- 
mentis  vestris  et  occupationibus,  quibus  praepediun- 
tur  salutaria  animae  vestrae  studia.  Occupati  enim 
eslis,  et,  cum  Dominus  adyuverit,  bene  proseque- 
mini  coepta  salubria.  >  Tunc  rex  complexus  eum, 
ita  cum  juramento  ait :  «  Per  salutem  animse  meas, 


«|U\«     I^MUi»      M«MV«^iai>AV/U19      pitOUUO;,    l|UaUl      aUUlUUl—    ^    **^    WUI»   JUt»lUVUiV    m*    m     ^     M.  %n       ocuu»«ui    auuJUfic    UiVaSf 

tionis  sibi  factae  memor,  regem  aggreditur  durius     dum  vitales  spirabo  auras,  tu  a  meo  regno  non  dis- 


cedes ;  tecum  partiar  enim  consiUa  salutaria,  tecam 
et  studia  animae  meae  necessaria.  <  Misit  extemplo  et 
sumptus,  opusque  summa  com  instantia  jussit  com- 
pleri.  > 

CAPDT  VI. 

Quod  rex  Eugoni  crediditprceciBteris  omnilnu  in  his 
quce  suce  salutem  anim(B  contingebant,  et  quod  a 
multis  regis  filius  putabatur;  et  quod  ipsum  super 
variis  excessibus  arguendo,  non  cessabat  sacris  in' 
formare  exhortationibus,  quia  ejus  varia  conso- 
latione  letnus  ferebat  adversa,  et  fretus  ejus  ora- 
tionibus  superabat  facilius,  et  consiliis  instructus 
circumspectius  declinabat. 

Post  haec  princeps  ille  magnus  viri  Dei  crebrios 

.      .  ..         .  fruebatur  colloquio,  et  consUio  ampUus  delectaba- 

tta,  imo  et  his  simUia  satis  duriora,  Girardi  blandi-  D  tur.  Nec  erant  muUi ;  sed  et,  ut  a  multis  credebalur, 
menta  ad  tantum  dominalorem  referuntur  fuisse.  vel  unus  sub  omni  ejus  potestate ,  in  quo  magis  re- 
Quid  vero  pio  inter  ista  et  modestopriori  suoanimi  quiesceret  spiritus  ejus,  quam  in  priore  Withami«. 
fuerit,  referebat  ipse  saepius  jam  episcopus  talia  Erat  autem  potestas  ejus  multa,  cui  lota  cum  parte 
eum  et  tanta  prosecutum,  et  horum  post  tantum      (61)  maximaHiberniaeseniebat  Anglia,  cui  Neustria 


arguere.  Demum  :  «  Quidquid,  aU,  de  caetero  vi- 
sum  vobis  fuerit,  domine  rex,  aut  faciendo  vel 
omittendo  opere  inchoato,  mea  ulterius  non  inter- 
erit.  Totum  vobis  regnum  vestrum  quietum  cedo,  et 
ad  nostram  Carthusiensem  eremum  vobis  valefa- 
ciens  mox  redibo.  Putatisne  vos  nobis  graUam  ex- 
hibere,  si  vestro  nos  vel  pane  substentetis,  cum  eo 
penitus  non  egemus  ?  Yerum  saUus  est  nobis  ad 
saxa  nostrarum  confugere  Alpium,  quam  ad  talcm 
bominem  habere  conflictum,  qui  totum,  quod  pro 
sua  salute  geritur,  tanquam  perdUum  arbitralur. 
Habeat  sibi  citius  amissurus,  et,  cui  nescit,  relictu- 
rus  opes;  quas  tantum  amat ;  nec  Christus  his  dig- 
natur,  nec  quisquam  Chrislianus,  participari.  »  Haec 


(59)  De  quo  vide  plura  infra  Ub.  iv,  c.  12. 

(60)  Ex  familia,  ut  videtnr.  comilura  Nivemensium. 
Coraes  namquc  Nivcrnensis  dicitur  a  Dorlando,  et  a  Mo- 
rotio  :  qui  tamen  eum  confundunt  cura  Guillelmo,  etiam 
ex  comite  Nivernensi,  Carlhusiano,  Acta  utriusque  com* 
miscendo.  Quos  distinguendos  constat,  tum  ex  Vita  S.  An- 
thelmi,  in  qua  utriusque  fit  mentio,  tum  quia  ex  epist. 
EugenU  paps  III  et  ex  altcra  S.  Bcmardi  ad  Idam  comitis- 
sam  apud  Acberium  tom.  II.  SplcH.p.  513,  nov.  edit., 
constat  GuiUelmum  ante  annum  1155  mortuum  ;  Gerar- 


dum  vero  adhuc  vixisse  sub  Hugone  certam  est.  De  Goil- 
lcrmoadan.  1138  ita  scribU  GuUIelmus  de  Nangis  apud 
Acherium  SpicU.  tom.  III,  pag.  3.  •  Florebat  etiam  Guil- 
leraius  Niveraensis  coraes  insignis ;  cujus  devotio  mira 
enituit,  dum  de  potenti  pnncipe  ssecuU  ftctus  est  in  Car- 
thusia  humilis  pauper  ChrisU.  > 

(61)  A  pdtre  Henricus  Andegavensem  ducatum,  Angliam 
cum  Neustriajure  materno  obUnuit,  HU>emiam  aotemsibi 
armi;s  subjecit. 


973 


VITA.  —  LIB.  U. 


974 


cum  Andegavia,  Aqultania  quoque  cum  Gasconia, 
nec  non  et  finitimarum  regionum  tractus  roulti  et 
magni  subjacebant.  In  omnibus  vero  terris  bis  nulla 
inveniebatur  persona  cujuscunque  gradus  aut  ordi- 
nis,  cui  libentius  auscuUaret,  et  cui  promptius  ob- 
temperarct,  quam  bomini  huic,  in  omnibus,  quae  ra- 
tio  salutis  animse  suae  ab  eo  inquiri  seu  exaudiri 
exigebat.  Tanta  denique  familiaritate  illi  seipsum 
committebat,  tam  singulari  amoris  privilegio  cunctis 
fere  omnibus  praeferebat  illum,  ut  crederent  et  as- 
sererent  pertinaciter  nonnulii,  hunc  illius  filium  esse 
naturalem,  et  hujus  illum  genitorem  fuisse  cama- 
lero. 

Yidimus  post  mortem  regis  Richardi  (62),  hujus, 
de  quo  loquimur,  filii  regis  et  successoris,  cum  es- 
set  Hugo  in  flnibus  Aquitaniae,  innumeras  undique 
diversae  conditionis  et  dignitatis  turmas  ad  ipsum 
concurrere,  nec  aliter  quam  a  regis  defuncti  ger- 
mano,  super  statu  suo  ipsum  consulerc.  Gontende- 
bant  nobiscuro  plures,  illum  fratrem  regis  nuncu- 
pantes ;  nec  credebant  nobis  de  illius  cognatione 
aut  progenie,  quod  verum  noveramus,  asserentibus. 
c  Nos,  inquiunt,  quid  verum  habeatur,  de  his  me- 
lius  scimus,  et  agnovimus  evidentius.  Dominus  quon- 
daro  rex  noster  Henricus  nunquaro  externum  homi- 
nem^  ut  isturo  amabat,  ut  istum  honorabat,  de  nullo, 
ut  de  isto,  con&debat  neroini,  ut  isti,  seipsum 
credebat.  Nisi  iste  esset  filius  ejus  (quod  etiam  cor- 
poris  forma  consimilis  fateri  probatur)  nunquaro  se 
et  sua  tam  specialiter  illi  exponeret ,  nec  in  tantum 
honoris  cultum  hominem  alienigenam  tanta  cum 
instantia  promoveret.  >  Et  haec  quidem  illi  : 

«  Verum  nos  quod  verissime  scimus  firmissiroe 
asserimus,  quia  non  istam  ei  penes  regem  gratiam 
conciliaverat  caro  et  sanguis,  sed  revelatio  Patris  qui 
est  in  coelis.  Nam  conscius  ipsius  qui  in  cxcelsis 
erat,  manifeste  noverat  quaro  sincero,  quam  per- 
fecto  afifectu  cordis,  ipsum  relictis  omnibus  ille 
sequeretur,  qui,  nisi  propter  ipsuro,  nihil  aroare 
sciebat.  >  Rex  quoque  acute  id  ipsum  pervidens  et 
perpendens,  sicut  hanc  a  Deo  gratiam  noscitur  per- 
cepisse,  ut  viros  bonae  conversationis  testimonio 
probatos  arctius  diligeret,  tanto  eum  prae  caeteris  co- 
luit  eminentius,  quanto  senserat  illum  divini  amoris 
facibus  flagrare  exceilentius.  Nec  enim  in  sermone 
assentationis,  nedum  adulationis,  fuit  aliquando 
apud  eum.  Enimvero,  qualem  noverat  expedire, 
sibi  primo,  deinde  suis ,  postremo  universis,  illuro 
cupiens  exhiberi,  inslabat  opportune  imporlune  pro 
causa  et  negotio,  pro  tempore  et  loco,  arguens,  ob- 
sccrans  et  increpans  eum  in  omni  patientia  ct  suavi 
doctrina  miscem,  juxta  S.  Benedicti  egregiaro  sen- 
tentiara,  temporibus  temporay  terroribus  blandi- 
menta. 

De  illius  itaque  rebus  duntaxat  seu  negotiis  con- 
siliabatur  iste  cum  illo,  quae  Chrislum,  quae  Eccle- 
siam,  qux  regni  tranquillitatem,  quse  populi  pacero. 


A  quae  denique  suam  ipsius  contingcbaut  salutem.  Cu- 
ras  tamen  terrenorum  in  nullo  cum  illo  tractabat, 
quia  sola  ipse  coclestia  curabat,  sola,  quibuscunque 
posset  modis,  amanda,  quaerenda  et  obtinenda  in- 
culcabat.  Quaro  multis  tamen  bona  quoque  ter- 
rena  Hugonis  hortatu  ille  contulerit,  quoties  iras  in 
clementiam  per  Hugonem  mutaverit ;  et  his  a  quibus 
offensus  esset,  veniam  concesserit ;  quot  ecclesias  et 
loca  religiosa  Hugonis  obtentu  protexerit,  rebusque 
necessariis  ampliaverit,  perlongum  esset  sigillatim 
recensere.  Monebat  hunc  Hugo  assidue,  non  in  vana 
ventoque  fugaciori  roundi  prosperitate  atque  poten- 
tia  confidere,  non  in  incerto  divitiarum  sperare,  sed 
in  Deo  vivo,  qui  vera  est  fortitudo,  et  qui  certa  et 
aeterna  est  beatitudo  sperantibus  et  confitentibus  in 

2  sc.  Suadebat  ei  facile  tribuere,  perituris  perroansura 
comparare,  indigentibus^  coromnnicare  bona  roomen- 
tanea,  cum  quibus   sortiretur  actema. 

Super  variis  excessibus  saepius  arguebat  euro,  et 
ad  correctionem  sedulo  invitabat.  Corripiebat  eum 
vehementissiroe  pro  ecclesiis  cathedralibus  et  coeno- 
biis  vacantibus,  quae  in  roanu  sua  illicite  saepius  ac 
diu  detinebat,  et  per  roanus  suomro  pessime  tracta- 
bat ;  in  praeficiendis  tandem  episcopis  et  abbatibus 
eum  abuti  usurpata  a  praedecessoribus  suis  pote- 
state  convincebat.  Insinuabat  omnium  pene  malo- 
rum  causam  et  materiam  in  populo  Dei  per  indig- 
Dos  pullulare  praelatos,  per  eos  foveri,  per  ipsos 
augeri,  per  eos  et  vigere.  Pro  his  omnibus  vero  ia 
illos  praecipue  poenas  divino  asserebat  judicio  retor- 
quendas;  qui  talibus  in  eomro  prorootione  auctores 

^  se  aut  fautores  non  timuissent  exhibere  :  «  et  quid 
necesse  est,  aiebat,  o  princeps  sapientissiroe,  ut  pro 
vano  cujuscunque  favore  personae  tot  aniroabus 
mortem  inferas  perniciosaro  ?  tot  de  perditione  roul- 
torum,  Christi  morte  redemptomm,  dispendia  Deo 
irroges,  tibique  proinde  tot  suppliciorum  cumulos 
in  futurum  repouas  ?  quanto  satius  liberas  quibusque 
electiones  juxta  canonum  scita  relinquens,  teipsum 
tot  malorum  labyrintho  explicares  ,  et  tuas  ad  hoc 
tantum  partes  interponcres  ut,  qui  Deo  accepturo; 
et  in  his  quae  Dei  sunl,  populo  tibi  credito  et  subdito 
profuturum  eligcrent,  praevalerent,  et  in  contrarium 
nitentes  in  suis  molitionibus  elisi  deficerent  ?  »  Hac 
enim  ratione,  provida  sanctomm  Patrum  dispensa- 
tio  in  praeficiendis  ecclcsiarum  rectoribus,  Christia» 

D  nissimis  olim  principibus  locum  noscitur  accommo- 
dasse  non  extremum,  quo  per  eomm  sincerissimam 
diligentiam  ambitiosorum,  si  qua;  emersisset,  teme- 
ritas  facilius  premcretur,  religiosomm  vero  unani- 
mitas  in  studiis  suis  robur,  et  in  votis  cfifectum  ex- 
peditius  consequcretur. 

Talibus  Hugo  insistebat  eloquiis,  et  hujusceroodi 
erga  principem  vacabat  monitis ,  quoties  occasione 
qualicunque  ejus  utebatur  familiari  accessu,  aut  quo- 
ties  secretiori  illius  potiebatur  affatu.  £t  quidem 
ratione  muItipUci  ipsum  adibat  frequentius,  nunc 


(C2)  Obiit  anno  1199,  die  GAprilis,  Richardus  rex ,  cujus  exequiis  S.  Hugo,  uti  refertur,  libv,  c.  15,  interAiit. 


m 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CART. 


976 


aceersitus  ab  ipso,  nunc  pro  variis  domus,  quam  A 
fundabat  et  regebat,  necessitatibus  ultro  ad  eum 
pcrgens.  Emergebant  vero  creberrime  tunc  tempo- 
ris  regi  hinc  inde  adversa  plurima,  quaejugiter  viri 
spiritualis  consolatione  varia  ferebat  levius,  nonnun- 
quam  vero  superabat,  fretus  ejus  orationibus,  faci- 
lius,  plerumque  autem  ejus  instructus  consiliis  cir- 
cumspectius  aut  prudentius  declinabat. 

CAPUT  VII. 

Qualiter  rex  in  periculo  rnaris  Britannici  conttitur 
tus,  liberationem  suam  Hugoni  ascripsit :  et 
vovere  dicebatur  quod  ad  ponti/icalem  gradum 
niteretur  eum  quantocius  promovere,  si  ad  por- 
tum  incolumis  erveniret. 

Contigit  autem  vice  quadam   regem   cum   classe 


CAPUT  VIII. 


Qualiter  devotioni  totaliter  Hugo  intendehat,  itM 
quod  in  somnis  hanc  dictionem,  Amen,  de  con- 
suetudine  proferebat;  et  qualiter  etiam  se  gere- 
bat  in  mensa ;  et  quod^  quamcunque  habebat  in 
manibus  occupationemt  se  totum  ei  dabat. 

Ipse  jam  completa  (63)  aedificatione  utriusque 
mansionis,  fratrum  scilicet  et  monachonimy  solitis 
sancts  conversationis  exercitiis,  quo  liberius,  eo  et 
impcnsius  vacabat.  Tempus  omne  quod  somni  sola 
necessitas  sibi  minime  vindicasset;  orationi,  aut 
lectioni,  aut  meditationi,  vel  spirituali  indalgebat 
collationi  sive  exhortationi.  Quanquam  donnienti 
corpori,  mentis  nunquam  dormituritionem  subripere 
credidisseS;  si  ei  familiarius  adhsereres,  si  donnien- 
tem  sollicitius  observares,  si  referentem,  qus  corde 


non  modica  medium  pelagus ,  inter  Neustriam  Bri-  B  vigili  inter  soporis  nexus  spiritu  liber  percepisset. 


tanniamque  limitatum ,  sulcantem  nimia  repente 
suborta  tempestate  pene  naufragari.  A  prima  denique 
vigilia  noctis  mare  inlumescens  furentibus  ventis, 
nimiis  motibus  aut  obsistere,  aut  allidere  visum, 
naves  medias  nunc  astris  inserere,  nunc  mergere 
abysso  laborabat.  Hoc  elementorum  ludo,  nescio, 
an  aliquid  in  hoc  humana  pertulit  conditio  luctuo- 
sius.  Sub  hac  morte  ipsa  amariore  mortis  imagine, 
non  modicum  temporis  expensum  docebat  singulos 
navigantium,  omne  vitae  mortalis  spatium  vix  exi- 
guum  reputari  momentum  si  sagax  inspector  rerum 
illius  contempletur  occasum.  Nil  rex,  nil  consul,  nil 
potens,  nil  fortis  aut  dives,  nil  quilibet  senior  aut 
juvenis,  totum  illud  caus^atur,  quod  eatenus  vixis- 


studiosius  attendisses  :  audires  hunc  centies  cum 
vehementi  spiritus  impulsione,  cum  forti  labiorum 
impressione,  sive  in  die  sive  in  nocte  quiescentem, 
mysticum  illud  ore  toties  Dominico  iteratum, 
«•  Amen,  »  quasi  conclusionem  praemissse  orationis 
proferre  ;  nihil  vero  aliud  ab  ore  dormientis,  sicut 
plerisque  moris  est,  aut  voces  aut  verba  somniando 
emittere,  aliquando  procedebat,  sed  leniter  et  quie- 
tissime  pausando,  nunc  per  intervalla  rarius,  nune 
vero  frequentius,  protracta  aliquantulum  prima  syl- 
laba,  et  ultima  in  acutum  velut  jaculando  emissa, 
innumeris  vicibus  repetebat.  Nec  vero  mirum,  si 
dormienti  non  deerant  intema  serenitas,  intima 
claritas  et  mera  suavitas,  quem  vigilantem  extema 


set,  et  quod  serenum  aliquando  vidisset  et  tran-  q  vanitas,  caeca  curiositas,  et  impura  voluptas  suis 


quillum.  Jam  sub  oculis  praesens  mortis  imago  co- 
gebat  nonnuUos  habere  in  votis  ipsius  pridem  acu- 
leum  pertulisse.  Quibus  mens  sanior  erst,  confes- 
sioni  peccatorum  insistebant,  ex  desperatione  vitae 
praesentis  sollicitudinem  futune  capientes.  Precibus 
plerique  gemebundis,  votisque  ad  Dominum,  ad 
sanctos  et  ad  sanctas  succlamitabant.  Rex  tandem 
et  ipse  in  haec  verba  prorupit :  «  0,  inquit,  si  vi- 
gilaret  nunc  Carthusiensis  Hugo  meus  1  si  secretis 
intenderet  modo  precibus  1  si  vel  solemnibus  cum 
suis  fratribus  interesset  modo  divinorum  officioruro 
excubiis,  non  ita  in  longum  mei  oblivisceretur 
Deus  1  »  Tunc  orans  et  altius  ingemiscens  :  «  Deus, 
inquit,  cui  servit  prior   Withamiae  in  verilate,  illius 


irretire  illecebris  nullatenus  praevalebant. 

Cum  vero  corporea  sumebat  alimenta,  cum  fau- 
cibus  tereret  cibum  nutrimenti  terreni,  tunc  potis- 
simum  aures  cjus  esuriebant,  et  hauriebant  verbum 
Dei.  Si  cum  fratribus  pro  more  juxta  consuetudinem 
diei  festi  refectorium  ingressus  una  cum  illis  pran* 
deret,  prout  cseteros  ipse  monebat  et  docebat,  ocu- 
los  in  mensa,  manus  in  scutella,  et  aures  ad  li- 
brum,  cor  autem  ad  Deum  habebat.  Si  solusedebat 
in  cellula  (64),  partiebantur  sibi  liber  et  mensnla 
oculorum  officia.  Tunc  enimlumina  ejus  se  distra- 
hebant  vicissim,  hinc  liber  apertus,  hinc  panis  erat 
appositus.  Nam  pulmenta  rarius  adjiciebantur,  aqua 
sola  ssepius  poculum  simul  et  juscellum  fuit.   Con- 


interventu   et  meritis,  nobis  in  tanta  pro  peccalis     dimentum  his  epulis  pretiosissimum  nunquam  dcfuit 
nostris  anguslia  jusle  deprehensis  clementer  mise-      sermo  Dei. 
rere.  »  Ferunt  quidam  etiam  vovisse  eum  quod  ad 


pontiticalem  niteretur  gradum  quantocius  ilium  pro- 
movere,  si  meruisset  incolumis  ad  portum  pervenire. 
Nec  mora,  pelagi  fragor,  ventorum  turbo  subsedit 
et  evanuil  ;  cadunt  fluclus,  redit  aura  lenior,  et 
frelum  funditus  complanatur,  naves  universae  optalo 
potiuntur  littore,  referuntur  gratiarum  acliones  ab 
universis  divinae  clementiaj,  et  rex  de  caetero  vene- 
rationi  viri  Dei  se  tolum  devovit. 

(63)  Quae,  ut  alibi  praeDiisi,  sentem  aut  octo  annos,  ut 
compleretur,  requircbat. 

(64)  Diebus  nempe  ferialibus  intra  hebdomadam,  juxta 


In  omni  namquc  tcmpore  et  in  omni  loco,  quod 
loci,  quod  temporis  flagitaret  ratio,  hoc  et  ipse  fa- 
cicbat,  hoc  ct  aliis  agendum  monebat.  Adeo  velut  in 
habitum  sibi  verterat  ordinatissimam  et  saluberri- 
mam  institutionem,  ut  semper  totus  et  integer 
videretur  in  eo,  ad  quod  eum  intendere  praescribebat 
loci  praesentis  aut  horae  dispositio,  et  ut  hoc  ipsum 
etiam  tempore  quiescendiobservaretinlectulo.Nun- 
quam  eum  lectulus,  dummodo  esset  incolumis,  vel 


Carlhusiensium  consuetudinem,  dicbus  tautum  Dominicis 
ct  fcstivis  simul  in  refectorio  comedenthim. 


9T7 


VITA.  —  LIB.  II. 


978 


ad  momentum  lenuit  vigilantem.  Mox,  ul  ejus  mem-  A 
bra  slratum  excepisset,  etiam  ipsa  soporem  pariter 
excipiebant.Siquandointempestive  in  quolibet  casu 
excitaretur  a  somno ,  confestim  vel  ad  orationem 
surgebat,  vel  sub  momento  solvebalur  rursus  in 
soporem. 

CAPUT  IX. 

Qualiler  ad  ipsum  apud  WiiMmiam  confluebatur 
pro  solatio  capienao ;  et  quod  multi  cum  eo  reli- 
gionis  suas  vitam  ducere  cupiebant ,  ipse  tamen 
nec  cito,  nec  facile  pulsantes  recipiehflt, 

Ilis  et  hujusmodi  spiritualis  disciplinae  studiis  flo- 
renlc  apud  Wilhamiam  Hugone,  et  cum  suis  con- 
discipuhs  salubriter  philosophante,  confluebant  ad 
eum  plurimi  diversa}  conditionis  seu  professionis 
viri  religiosi  (65),  aspectu  illius  el  affatu  aedificari 
instrui  et  muncre  optatse  consolalionis  refoveri  cer-  B 
tius  praesumentes.  Nec  vero  sua  quempiam  spes  fal- 
lebat,  nullus  in  parte  pio  fraudabatur  cordis  deside- 
rio.  Gunctis  apud  Withamiam  exempladabantur  per- 
fecta)  religionisy  omnes  inde  reportabant  documenta 
sanaB  instructionis,  et  quisque  affectu  replebatur  piae 
devotionis.  Uinc  subito  per  omnes  Britanniae  fmes, 
sanctae  hujus  opinionis  fragrantia  suaviter  diffusa, 
multonim  praecordia  tantae  dulcedinis  afliciebat  gra- 
tia,  ut  viri  litteratissimi;  variisque  ditati  redditibus, 
relictis  hujus  mondi  pompis,  sanctae  et  sincerac  illius 
conversationis  humilitatem  tota  devolione  expele- 
rent,  totaque  alacritate  subirent. 

Gaudebant  illustrissimi  disciplinarum  scholarium 
magistri  sub  tanti  magisterio  docloris  illud  implere 
apostohcum :  c  Si  quis  videtur  inter  vos  sapicns  esse,  q 
stultus  efliciatur,  ut  sit  sapiens  (I  Cor,  iii,  10).  >  Ab- 
dicata  itaque  vana  mundi  sapientia  sub  disciplina 
praeceptoris  adeo  docti  efflciuntur  et  ipsi  docibiles 
Dei,  tramitem  Ghristianae  philosophiae  indeclinabili 
vitae  carpentes  rectitudine.  NonnuIIi  quoque  et  mo- 
nachorum,  nec  et  ex  clericorum  ordinibus  regu- 
larium  sub  virgam  se  solertis  transferrc  cupiebant 
pastoris,  sagaci  nimirum  animo  perpendentes,  cor- 
poreae  quidem  pascuae  ariditatem,  quae  penes  eum 
reperiebatur,  pinguedine  spiritualis  alimoniae  ube- 
rius  compensari.  Ipse  vero  praepositus,  ut  erat  pru- 
dens  per  omnia  et  circumspectus,  nec  cito  nec  facile 
aperiebat  pulsantibus.  Probabat  namque  spiritus ,  ut 
monet  Apostolus,  si  ex  Deo  essent,  et  quidem  non 
sine  dulcedine  et  leni  quadam  asperitate.  Aperuit  -^ 
autem  quibusdam  post  largiora  probamenta  perse- 
verantibus  in  pulsando. 

CAPUT  X. 

De  apostatatione  frairum  Andrcce  et  Alexandri,  ei 
de  conviciis  ac  blasphemiis  eommdem  in  Hugo^ 
nem  et  ordinem  Carthusiensem  illalis, 

Ut  autem  ex  flne  patuit ,  non  in  omnibus,  quibus 

(65)  Inter  hos  Andrcas  et  Alexander,  de  quibus  cap.  se- 
quenti  Robertus  prior,  et  Radulpbus  sacrista,  cap.  12,  et 
Walterus  (apud  Whartonum  in  Anglia  sacra, part.  i,  p.  386) 
ex  priore  Barthoniensi  Carthusianus  factus,  qui  tamen  ad 
prioratum  rediit. 

(66)  Tn  Monastico  AngUcano,  t.  1,  p.  194  et  197,  appel- 
latur  Bllcbehiiense  et  Micehiense  in  agro  Dorsetensi. 


aperuerat  Hugo  noster  perseverantibus  in  pulsando, 
bcneplacitum  fuit  Doraino.  Abierunt  enim  quidam 
retrorsum,  quorum  duo  erant  Andreas  et  Alexander. 
Andreas  monachus  habebatur  et  sacrista  monasterii, 
quod  Mulchelneiae  (66)  nuncupatur ;  Alexander  (67) 
saecularis,  ut  vulgus  loquitur,  exstiterat   canonicus. 

Yersi  namque  in  seditionem,  Hugonem  durius  exa- 
cerbabant.  Andreas  utcunque  furebat  modestius, 
Alexander  vero  sine  moderaminis  aspectu  multa  suo 
Paulo  (68)  malaostendebat.  «  Seduxisti  nos,  inquil, 
pessime,  et  induxisli  in  locum  horrorils  et  vastae  soli- 
tudinis,  privatos  ct  cxutos  habitationibus  amoeniSy 
rebusque  opimis  :  et  quasi  non  essent  religiosae  quie- 
tis  habitacula  in  saeculo,  ita  intcr  frutices  nobis  fe- 
rino  roodo  et  more  delitescendum  praescribis.  Abun- 
dat  omnis  terra  religiosorum  virorum  ceetibus,  ubi 
et  cohabitantium  multitudo  ad  solatium,  et 
perfectio  satis  nobis  sufficeret  ad  exemplum  : 
et  eccc  soli,  sine  solatio,  prae  accidia  languidi 
et  torpentes,  neminem  totis  diebus  videmus,  quem 
imitemur,  sed  parietes  solos,  quibus  includimur,  in- 
tuemur.  Sed  ncc  cedent  nobis  nimium  licet  argutao 
rationes  tuae.  Manifestis  enim  et  rectissimis  sententiis 
nostris  semper  adversatur  sermo  tuus.  Ita  verora- 
rissimae  adhuc  interris  et  novellae  hujus  legisjugum 
nobis  portandum  ingeritur,  ac  si  perierit  ubique, 
praeterquam  apud  Carthusienses,  Ghristianitas  tota, 
et  vix  paucissimis  homunculis  via  sit  comperta  sa- 
lutis.  Verum,  quos  potiora  non  latent,  hac  inutilia 
et  vana  diutius  tenere  nec  debent,  nec  valent.  t  His 
ergo  et  taUbus  sacrum  illum  ordinem  arguebat  bla- 
sphemus,  et  talibus  virum  Dei  afficiebat  conviciis 
hominis  pervicacia  vesani. 

Dolebat  interea  Hugo  periculis  eorum,  qui  jam 
firmaverant  sibi  sermonem  nequam  apostasise.  Time- 
bat  quoque  scandalum  infirmorum  ac  recenter  con- 
versorum,  quos  praeter  inevitabiles  undecunque 
prodeuntes  tentationum  aestus  vchementius  h^jusmo- 
di  exagitabant  tempestuosae  procellae.  Erat  enun 
spiritus  eorum,  male  scilicet  robustomm,  veluttarbo 
impeUens  parietem  sanctae  illius  societatis,  et  discin- 
dens  pro  viribus  compagem.  Quantum  denique  moe- 
stitudinis ,  quantumque  taedii  sacrum  illud  pectus, 
in  fratema  compassione  et  vera  pietate  tenerrimom, 
occupaverit  pro  amara  illomm  obslinatione,  necipse, 
qui  hoc  pertulit  uUis  potuit,  ut  saepius  fatebatur, 
vcrbis  declarare. 

Yidimus  autem  postea  hunc  ipsom  Alexandram 
(69),  Gluniacensem  monachum ,  rebus  sibi  aUquan- 
tulum  cedentibus  contra  votum,  permutationis  suas 
poenitudine  ductum,  Ilugonis  tunc  episcopi  ambitio- 
sius  gratiam  implorare,  nobis  etiam  multiplices  in- 
geminare  preces,  quo,  interventu  nostro,   reditum 

(67)  Ad  quem  exstat  epistola  Petri  Blesensis,  sub  numer. 
86,  qua  eum  ad  constantiam  animat. 

(68)  AUusio  ad  iUud  Timoth.  cap.  iv.  c  Alexander  aera- 
rius  multa  milii  mala  ostendit.  • 

(69)  Sub  tribus  ultimis  vitae  S.  Hugonia  annis,  quibiu 
auctor  vitae  Hugoni  adbaesit. 


979 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARH. 


980 


mererelur  ad  veri,  ut  asserebat,  paradisi  incaute  A 
perditam  mansionem.  Verum,  sicut  per  Aposlolum 
diclum  estde  Esau  : «« Non  invcnitpoenitenlisc  locum, 
quanquam  cum  lacrymis  inquisierit  eam  (f/^6r.  xii, 
17).  »  Rediit  aulem  el  memoratus  Andreas,  nominis 
sui  honore  mutilatus,  ad  nota  (70)  infantiae  suae 
cunabula. 

CAPUT  XI. 

Qualiterdifficilem  se  habuerit  noster  Hugo  ad  eorum 
recepiionemy  qui  semel  apostatassent ;  et  (juam 
tenere  persisteuiium  in  siia  religione  qutetem 
dilexerit , 

Semper  Hugo  difficillimus  inveniebatur  ad  rcci- 
piendos  semel  egrcssosab  ordine,  scu  monachos,  seu 
conversos,  asscrens  quam  maxime  huic  religioni  ca-  -n 
vendam  sedulo  instabilium  levitatcm  palearum.  Uoc 
siquidem  nomine  illos  cxprimcbat,  qui  ad  facilem 
tentationis  motum  separantur  a  collegio  bonorum, 
excussi  ab  area  initae  professionis.  Hujusmodi  ho- 
miaes  in  aliis  commodius  habitare  posse  locis  reli- 
giosis  dicebat,  in  quibus  vitae  activas  disciplina  etiam 
istos  quandoque  promovet  ad  salutem.  Eo  autem 
ipso,  quod  talium  experta  et  probata  societas  repu- 
dietur  ab  ordine  Garthusiensi;  tam  illis  consuli 
aiebat,  qui,  ne  ingrediantur,  repelluntur,  quam  et 
illis,  qui  intus  admissi,  quieti  interius  morantur ;  et, 
cum  istis  id  ad  quod  minus  idonei  sunt  non  confer- 
tur,  aliis  eorum  accessu  impedimentum  non  irroga- 
tur.  NuIIius  vero,  quamlibet  dilecti,  quamlibet  prae- 
eminentis  viri,  nullatenus  admittebat  in  hoc  casu 
preces,  omnibus  in  communi  auditum  claudens  red-  ^ 
eundi,  qui  sponte  deseruissent,  in  quibus  se  prius 
intractabiles  exhibuissent,  septa  ovilis  sui. 

Zelabat  per  omnia  suorum  quielem,  tanquam  sui 
ipsius  salutem.  Videbatur  autem  ei,  non  solum  ipsos 
quietem  hanc  perturbare,  qui  aliqua  improbitate 
Sabbatum  illorum  sanctum  et  delicatum  pnesume- 
rent  infestare ;  imo  et  illos  qui  infestos  dissimula- 
rent  vel  inclusos  reprimere,  vel  infestaturos  et  ex- 
cluso,  ne  ingrederentur,  negligenter  arcere. 

CAPUT  XII. 

Qualitei\  licct  esset  de  libris  congregationis  suce 
necessariis  perquirendis  sollicitu^,  bibliothecam 
(17)  iamen  per  regem  sibi  a  monachis  yVitho- 
niensibus  acquisitam  ex  inaudito  charitatis  j\ 
affectu  ultro  reddi  fecit.  Unde  convaluit  ex  illo 
proesertim  tempore  inter  monachos  Wintonienses 
et  Withamenses  eremitas  dilectio  specialis ,  per 
quam  llobertus  prior  cathedratis  ecclesicdy  et 
Radulfus  sacristay  Withamienses  effecti  soliinrii 
sunt ;  ad  quorum  instantiam  inscripsisse  se 
asserit  Vitam  nostri  Hugonis  ejusdem  dictator. 

Libet  succincle  qusedam  ex  gestis  viri,  pleni  gomi- 
nae  dilectionis,  Dei  videlicet  ct  proximi,  referre, 
quod  ejusdem,  quae  in  illo  vehementer  emicuit,  sin- 

(70)  Id  est,  Mulchclneiam,  uti  interpretor. 

(71)  Id  est,  sacra  Biblia,  quse  veteres  passim  bibliothe- 
cam  vocabant. 

(72)  Alias  in  Hartyrologio  Romano  ad  diem  2  mensis 


cerissimae  charitatis  insigne  documentum  fuit.  Igitur 
pene  jam  pro  consuetudine  illius  ordinis  integro 
fralrum  numero,  aedificiis  quoque  regularibus  de- 
cenler  consummatis,  aedificandis  indesinenter  in 
sancto  proposito  sibi  commissarum  ovium  animabQs 
boni  hujus  pastoris  invigilabat  solertia.  In  cujus  nc- 
gotii  non  mediocre  adjutorium,  sacris  codicibas 
conficiendis,  comparandis  et,  quibus  posset  modis, 
acquirendis  haud  segnem  operam  impendebat.  His 
enim  et  prodeliciis  etprodivitiistempore  tranquillo, 
his  bcUico  sub  procinctu  pro  telis  vel  armis,  his  in 
fame  pro  alimonia,  et  in  languore  pro  medela,  reli- 
giosis  quibuscunque,  maxime  vitam  gerentibos  so- 
litariam,  utendum  esse  memorabat. 

Hinc  coniigil  ut  cum  rege  familiarius  quodam 
tempore  agens  de  penuria  librorum  inlersererct 
mentionem  :  a  quo  admonitus,  ut  conscribendis 
pcr  conductitios  scriptores  libris  insisteret,  mem- 
branas  sibi  deesse  respondit.  Tum  ille  :  «  Et  quan- 
tum,  ait,  pecuniae  tibi  vis  conferri  ad  supplendum 
hunc  defectum  ?  —  Una,  inquit,  marca  argenti  dia 
sufficiet.  n  Rex  ad  haec  subridens  :  «  O,  ait,  quam 
immoderate  gravas  hos  ?  »  Jussitque  in  continenti 
decem  marcas  fralri,  qui  cum  eo  erat,  numerari. 
Promisit  etiam  unam  bibliothecam,  utriusque  Testa- 
menti  corpus  integre  continentem,  se  transmissurum 
ei.  Rediit  prior  domum.  Et  rex  promissi  sui  non 
immemor,  inquirit  sollicite  bibiiothecam  optime 
confectam,  quam  ei  conferre  potuisset.  Suggeritur 
demum  curiosius  quaerenti,  monachos  Sancti 
Withonii  (72)  egregiam  reeenti  etdecentioperecon- 
fecisse  bibliothecam,  in  qua  ad  mensam  edentium 
fratrum  legi  debuisset.  Quo  ille  comperto,  oppido 
gavisus  est,  accessitque  quantocius  ad  pHorem  illius 
Ecclesiae,  et  sub  multae  recompensationis  pollieita- 
tione  donari  sibi  munus  optatum  petiit,  atque  citios 
impetravit.  Itaque  prior  Wilhamiae  cum  fratribus 
suis,  bibliotheca  regio  munere  suscepta  et  inspecta, 
non  mediocriter  et  ipsi  laetati  sunt,  et  in  eo  potissi- 
mum  gavisi  quod  styli  elegantiam  totiusque  operis 
venustatem  operosior  emendatio  sublimius  com- 
mendaret. 

Contigit  post  hoc  quemdam  ex  monachis  Ecdesic 
Withoniensis  (73),  aedificationis  gratia,  venisse 
Withamiam  :  Quem  prior  more  suo  sunama  eum 
affabilitate  optato  reficiens  sanctae  discretionis  soae 
colloquio,  didicit  repente  ab  eo,  cum  quanta  suppli- 
cationc  Dominus  rex  bibliothecam  ipsam  dignatos 
fucrit  a  priorc  suo  postulare.  «  Et  nos  quidem  in  eo, 
ait,  eliam  gratulamur  impensius,  quod  vestrse  iliam 
contulerit  sanctitati.  Quae  si  vobis  per  omnia  placet, 
bene  res  processit.  Sin  alias,  et  si  a  vestra  consuetu- 
dine  dissidet  aliqua  sui  parte,  nos  ista  pro  libitu  ve- 
stro  longe  meliorem  citius  conficiemus  pro  vestra  in 
omnibus  dispositione  ordinandam .  Hanc  enim  nostro 
usui  nostraeque  consuetudini,  nec  sine  magni  sudo- 

Julii  sancti  Swithuni.  De  quo  BoUandiani  ad  dictam  diem, 
et  MabiUonius,  tom  III  Annal.,  p.  98. 

(75)  Sive  Wintoniensis,  de  qua  vide  Monast.  Angttca- 
Dum  1. 1,  p.  31  et  in  addendis,  fol.  979. 


981  VITA.  —  UB.  UI.  —  PROLOG.  m 

ris  impensa  fccimus  consonare.  »  Ad   haec  prior  A  restitutio  pretiosi  revera  laboris  vestri.  Si  vero  bi- 

admirans  (nesciebat  enim  prius  quonam  ordine  rex  bliothecam  hanc  recipere  clanculo  minime  acqoie- 

obtinuisset  illam)  fratrem  continuo  ita  affatus  est  :  scitis,  ego  illam  ei  restituo,  qui  huc  ipsum  destina- 

c  Itanc  dominus  rex  ecclesiam  nostram  fundavit  adeo  vit.  Si  vero  cam  reportaveritis,  hoc  illi  per  nos  nul- 

necessario  labore  vestro  ?  Crede  mihi,  amantissime,  Jatenus  innotescet.  >»  Quid  multa  ?  Recipiunt  mona- 

restituetur   vobis  in  continenti  bibliotheca  vestra.  chi  codicem  suum,  quasi  recenti  dono  acquisitum, 

Sed  et  fratrum  vestrorum  per  vos  devote  supplica-  multum  de  codice,  sed  multo  plus  de  transmittentis 

mus  universitati,  quatenus  nostne  dignentur  humi-  ac  restituentis  dulcedine;  et  de   charitatis  ipsius 

litati  indulgerc;  quod  occasione  nostri,  nobis  tamen  plenitudine  exhilarati. 

id  ignorantibus^  defectum  sustinuerunt  sui  codicis.  t  Gonvaluit  siquidem  ex  illo  prsesertim    tempore 

His  monachus  auditis  vehementer  expavit,  gemebun-  inter  utriusque  loci  accolas,  Withonienses  videlicet 

dis  orans  vocibuS;  ne  talia  cogitaret  vel  loqueretur,  coenobitas  ct  Withamienses  eremitas,  eximiae ,  di- 

nullatenus  expedire  affirmans  ecclesiae  suae,  ut  sibi  lectionis  praerogativa,  prffistante  Dei  gratia,  in  aevum 

utiliter  conciliata  tali  ex  xenio  regis  gratia  quavis  duratura.  Visi  sunt  autem  postea  viri  onmi   laude 

occasione  descivisset,  «  Estne,  inquit,  hoc  verum,  attollendi  Robertus  (74)  prior  cathedralis  ecclesiae 

quod  de  ejus  favore  plus  solito  praesumitis,  nec  vobis  -n  Withoniensis,  et  Radulphus  (75)  sacrista   ejusdem 

triste  est  tali  hunc  munere  negotiis  vestris  propi-  ecclesiae,  Wilhamienses  effecti  solitarii,  in  sua  soli- 

tium  esse  effectum  ?  >  Cum  ille  fratribus  suis  omni-  tudine  optime  profecisse.  «  Ad  quorum  instantiam 

bus  ex  hoc  gaudium  provenisse  assereret,   Ilugo  dicit  se  compositor  magnae   Vitae  noatri    Hugonis 

subjunxit  :  «  Ut  hoc,  inquit;  gaudium  perpetuetur  illa^  quae  de  co  scripsit,  scribendo  posterorum  noti- 

in  tongum,  cunctos  necesse  est  ut  lateat  facta  vobis  tiae  commendasse.  » 

Explicit  liber  secundus. 


PROLOGUS  UBRI  TERTU. 

Quia,  praestante  Domino,  beati  viri  gesta,  quibus  ct  sublimius  veneraretur.  Referebat,  inquam,   bssc 

ab  ipso  pueritis  suae  tempore  omnipotenti  Deo  me-  ad  commendationem  exhibentium  et  ad  cxcitationem 

ruit  placere,  usque  ad  episcopationen:  sui  qualicun-  talia  admirantium,  cum  ipsi  sola  esset  sanctomm 

que  stylo  summatim  exaravimus  :  nunc,  qualiter  ad  sanctitas  pro  miraculo^   et  sola  sufficeret  ei  pro 

episcopatum,  coelesti  prosequente  gratia  conscende-  exemplo. 

rit,  et  qualiter  in  eo  vixerit  et  docuerit,   succinctos  G     Unico  autem  et  universali  erat  ei  miraculo  Condi* 

aermo  percurrat.  Nec  enim  singula  sed  neque  prae-  toris  sui,  quae  nunquam  ei  deerat,  praecordialis  re- 

clpua  gestorum  ejus  atque  verborum  a  nobis  modo  cordatio,  et  magnalium  quoque  illius  atupenda  et 

recensenda  promittimus ;  sed  ea  sola,  nec  tamen  ea  inexpUcabilis  multitudo.  Plurima  vero  ad  suam  ip- 

omnia,  quae  nobis  sunt  ex  ejusdem  actibus  et  me-  sius  quandoque  relevationem,  nec  non  et  aliorum 

moralibus  dictis  certius  comperta  et  memoriter  re-  saepius  opitulationem  per  eum,  dum  adviveret,  seu 

tenta.  In  quibus  non  admirationem  superfluam  le-  scientem  seu  nescientem,  Dominum  exhibuisse  mi- 

gentium  sive  audientium  captamus,  sed  potius  ea,  racula,  nemini^  qui  familiarius  iili  adhaesit,  incertum 

quae  sancta  et  salubria  sunt,  nosse  et  imitari  cu-  fuit.  Sed  nec  ista,  quae  utcunque  iidelibua  commu- 

pientium  aedificationem.  Nam  et  in  hoc  etiam  tradi-  nicando  scribemus^  rei  hujus  certitudo^   supema 

tam  a  sanctis  (76)  ordinis  Carthusiensis  auctoribus  opitulante  gratia,  denegabitur.  Haec  vero  de  proae- 

gravitatem  pariter  ethumilitatem  altius  et  perfectius  naio  hujus  libelli  tertii  in  Vitam  beati  viri  praslibasse 

imbiberat,  ut  nihil  minus  quam  miraculomm  prodi-  sufficiat ;  et  jam  historiae  seriem;  incultus  licet  sty- 

gia  mirari  aut  aemulari  videretur,  cum  haec  tamen  bus,  evolvat. 
de  viris  sanctis  lecta  aut  cognita  suaviter  referret,  D 

(74)  Wiotoniensis,  et  postea  prior  Withamiensis,  nisi  tur  ex  primo  auctoris  prologo,  qui  deest  in  mss. 

sit  alios  ab  eo  ciyas  fit  mcntio  lib.  v,  c.  24.  (7^)  Kon  Um  miracula  in  oeulis  hominum ,  quam  vitam 

(75)  Ad  hujus  et  dicti  Roberti  preces  scriptam  esse  vi-  saactam  in  conspectu  Dei ,  semper  expetiTisse  Carthusia- 
tam  S.  Hugonis  asserit  abbreviator,  qui  id  accepisse  vide-  nos  ex  hoc  loco  patet. 

Explicit  prologus. 


983 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH 


984 


LIBER  TERTIUS. 


CAPUT  PRIMUM.  A 

Qualiter  Hugo  in  episcopum  est  electus, 

Promolc  (77)  in  archiepiscopalem  Rolhomagensis 
EcclesiaD  sedem  viro  venerabili  Walthero,  Lincol- 
niensi  episcopo,  rex  Anglorum  Hcnricus  sccundus 
apud  Eyneshaim  octo  ferme  continuatis  dicbus  (78) 
tractatum  habuit  super  variis  regni  negotiis  cum 
episcopis  ct  magnatibus  terra).  In  eodem  siquidem 
monasterio,  tempore  illo,  pijB  memoriae  Waldevinus 

(79)  Cantuariensis  archiepiscopus,  et  suffraganco- 
rum  ejus  quidam  hospiti  gratia  scse  conlulerant. 
Rex  etiam  singulis  diebus  illuc  mane  adventabat, 
indeque  ad  palatium  suum,  quod  apud  Woldcstoch 

(80)  habetur,  post  actitatum  cum  praedictis  collo-  ^ 
quium  denuo  redibat.  Celebratae  sunt  ibidem  (81) 
tunc  (emporis  episcoporum  et  abbatum  quorumdam 
electiones.  Huc  et  Lincoluienses  canonici  advcne- 
rant  electuri,  seu  potius  suscepturi  episcopum  coe- 
litus  electum. 

Faerunt  eo  tempore  prseeminentiores  ipsius  Ec- 
desi8&  personse  non  paucse,  consiliis  aut  obsequiis; 
etiam  palatinis,  astrictse  vel  addictae.  Erant  in  sae- 
cularibos  famosi,  lilterarum  scilicet  et  divitiarum 
mundanarum  copia  praspollentes.  Plerique  ex  his 
nullum,  quemlihet  amplum,  episcopatum  magnitu- 
dine  sua  reputabant  majorem :  nimirum  cum  ipsi 
amplioribus  eumularentur  redditibus,  quam  ingens 
quilibet  episcopatus.  Eorum  tamen  aliqui,  sive  ad 
bonum  juxta  Apostolum  opus,  sive  juxta  saecularem  C 


ambitum  ob  honoris  et  potestatis  decus  minime 
renuissent  episcopari,  si  adfuisset  qui  eos  coegis- 
set.  Yerum  Domino  cor  regis  in  manu  habente,  et 
quo  vellet  iliud  inclinante^  annuentibus  sibi  metro- 
politano  aliisque  nonnullis  personis  religiosis,  ma- 
xime  vero,  de  quo  superius  mentio  habita  est,  Ba- 
honiensi  episcopo  Reginaldo  instante ,  ad  tot  Domi- 
nicarum  oviuro  custodiam  rex  ipse  utiliorem  provi- 
deri  satagebat  pastorem.  Illa  namque  dioecesis,  bis 
(82)  quaternos  continens  archidiaconatus,  per  no- 
vcm  et  eo  amplius  distenditur  comitatus.  Urbes  prae- 
grandes,  plebes  vero  innumeras  complectitur  ;  nec 
facile  invenitur  alter  ab  eo  vastior  aut  populosior 
episcopatus.  Yacaverat  vero  paulo  ante  sedes  tam 
egregia  annis  circiter  decem  (83)  et  octo»  daohos 
(84)  videlicet  et  semi  post  translationem  prsefati 
episcopi,  quindecim  (85)  vero  ante  illius  oonsecra- 
tionem.  Tot  annorum  curriculis  ager  Ule  dominicus 
industria  destitutus,  haud  minim  si  vitiorum  senti- 
bus  multisque  abusionnm  germinibussqualebat  oper- 
tus.  Discrimen  tanti  mali  sibi  rex  sentiens  imputari 
(quem  videlicet  vocationis  tam  inconsoltae  auctorem 
exstitisse  patebat)  omnimodis  nititar  per  cultoris 
electissimi  strenuitatem  omissae  diutius  culturae  dis* 
pendia  compensare. 

Clericis  itaque  illis  in  disparia  vota  frustra  sta- 
dentibus,  nuUius  vero^  nisi  propriam  quisque  suam 
ipsius  promotionem  ex  animo,  ut  dicebatur.  expe- 
tentibus;  insistunt  plurimi^  consulentes  eis  obnixios, 
ut  virum  incomparandae  bonitatiS|  videlicet  priorem 
Wilhamise,  studeant  in  pastorem  obtinere.   Com- 


(77)  Anno  i  183,  obiit  Rotrodos  archiepiscopus  (Rotho- 
magensis)  cui  successit  Walterus  de  Constantiis.  Lincol- 
niensis  episcopns.  Ita  Ghronicon  Rothomagense  a  Labbco 
tom.  1  Ribl.  novae,  p.  569  editum.  Idem  confirmat  Cbro- 
nicon  coenobii  Mortui  maris  p.  1440,  apud  Martene  t.  IIT 
Anecdot.  Additur  in  Chronico  Rothomagensi :  «  Hoc  anno 
1185  receptus  Walterus  de  Constantiis,  in  archiepisc. 
Rothomagensem  in  festo  R.  Mattblse.  »  Et  huic  consentit 
Trivettus  in  Chronlco  quoad  annum,  omissa  die. 

(78)  Duo  ejusdem  fere  nominls  monasteria  referuntur 
in  monastico  Anglicano  t.  I ;  Eveshamense  in  ag^o  Wigor- 
niensi  pag.  144:  Eyneshamense  in  agro  Oxoniensi  pag. 
^.  In  horum  nltimo  vldetur  coactus  fulsse  iste  con  • 
ventus. 

(70)  Ralduinus  archiepiscopus  fult  ab  anno  11 8  i  usqtie 
ad  annum  1 191  quo  obiit  in  Palsestina,  teste  Pagio  in  crit. 
ad  Baronium,  p.  701    Obiisse  tamen  anuo  1190  vult  D 
Warthonus  in  Anglia  sacra.  part.  i,  pag.  115. 

(80)  Forte  idem  cum  Wodestkam,  de  quo  infra  c.  8  : 
uno  et  cum  Widestoc,  uhi  teste  Henrico  Huntindonensi 
apud  Achcrium  tom.  UI  Spicil  ,  p.  503,  Robertns  ep. 
Lincoln.  cum  rege  loquens  apoplexia  tactus  legitur. 

(81)  Anno  1185convo€atus  fuissc  per  regem  praelatos 
etproceres  refert  Trivettus  in  Chronico  scd  locum  ad 
quem  vocati,  non  notat.  Laudinum  vocatos  ex  Rogerio  ait 


Baronius,  et  causam.  propter  quam  vocati,  una  cum  Tri- 
vetto  assignat  subsldium  terrae  sanctae.  Utnim  hoc  aut  se- 
quenti  anno  etiam  congregatl  fuerint  in  Eyneshaim  semo 
asserit  nec  negat. 

(83)  Hos  enumerat  cum  archidiaconis  apud  Acheriam 
dicto  toroo  p.  504  Henr.  Huntiadonensis,  unus  ex  ipsis. 

(85)  Computandis  ab  anno  i  167  quo,  Teste  Trivetto, 
Robertus  Lincoln.  episcopus  oblit,  mense  et  die  non  addi- 
tis,  nec  hucusque  inventis.  Si  ita ,  non  cirdter  decem  et 
octo  anni,  sed  deccm  et  novem  efDuxissent,  si  Hugo  anno 
1186,  die  S.  Matth.  in  cpiscopum  consecratus  fuisset. 

(81]  Unde  hic  semltertius  annus  post  translationem  in- 
choandus  sit,  indiget  examine,  maxime  dum  non  diu  Wal- 
tenis  Lincolnlensl  Ecclesiae  praefuit,  annus  tantum  (oti  ait 
Cambrensis  apud  Warthonum  p.  ii  Angliae  sacrae ,  pag. 
418)  existens. 

(85)  Ab  obitu  Robertl,  qul,  ut  pra?roisi,  oblit  anno  1167 
aut  1 166  roense  incerto  ,  abierunt  anni  quindecim  anoo 
1182.  Verum  an  boc  anno  slt  In  Lincolnlensem  consecra- 
tus  Waltenis,  nullibi  reperi.  Probabile  Id  tamen  videtor 
ex  co,  quid  apud  Baronium  ex  Rogerio  Galfridus  anno 
1181  mandatum  a  papa  acceperit ,  aut  sacros  ordines 
suscipendi,  aut  resignandl  episcopatum :  ex  qulbus  ultimum 
fecit  anno  1182  in  Epipbania  Domini  :  cui  snccessit 
Walterus,  anni  unius  cpiscopus  in  hac  Ecclesia. 


985 


VITA.  —  LIB.  III. 


986 


mendatur  a  multis  ejus    sanctitas  ,  ejus  discretio,  A  nesciat  esse  votivum  ut  ia  suscepto  curae  pastoralis 


affabilitas  ejus,  ejus  et  rcligio  in  immensum  atlolli- 
tur.  Omnis  denique  morum  elegantia,  omnis  virtu- 
tum  quadratura  in  solo  homine  isto  convenisse 
praedicatur.  Nullus  eo,  summo  dignior  sacerdotio, 
consona  moltorum  voce  acclamatur.  Ad  haec  primo 
velut  horrore  quodam  perfundi  cemeres  homines 
praefatos,  homines  nimirum,  quae  carnis  sunt,  sen- 
tientes,  homines,  inquam,  etiam  in  causa  Dei,  quae 
hominum  potius  quam  quae  Dei  sunt  quaerentes. 
Denique  cultum  regionis  illius,  ritus  et  loquelam 
ipsius,  sibi  prorsus  aut  conlraria  aut  ignota  praeferre 
non  sine  derisionis  cachinno  proferebant.  Yerum 
haec  illorum  derisio  a  sanum  sapientibus,  magno 
eorum  commodo,  salubriter  derisa  est.  Ipsi  quoque 


ofiicio  coadjutores  accipiat,  et  comministros  regula- 
ris  disciplinae  experientia  instructos?  Yerum  haec 
istorum  vota  vel  studia  vobis  praejudicare  non  va- 
lent.  Vestnim  est  rectorem  libere  eligere,  cujus  dc 
caelero  moderamina  oporteat  necessario  moresque 
tolcrare.  Denique  non  in  regali  palatio,  sed  neque 
in  pontificali  consilio,  dummodo  schismatis  vel  al- 
terius  non  interveniat  noxa  criminis,  qoin  potius 
in  suo  cujuscunque  ecclesiae  capitulo  rectoris  eccle* 
siastici  est  celebranda  electio.  Itaque,  ut  meae  vobis 
parvitatis  sententise  intimetur,  noverilis  me  quid- 
quid  de  electione  actum  est,  irritum  habere  et  pror- 
sus  inana.  Vos  quoque  pro  infecto  habentes  quod- 
cunque  super  hoc  pars  quaedam  coetus  vertri  noscitur 


ad  immensum,  non  modo  suae,  imo  et  totius  Eccle-  g  attentasse,  ad  propriam  cum  Dei  benedictione  eo- 

'"  '  clesiam  rcmeate.  Ibi  Spiritu  sancti  consilio  pariter 

et  adjutorio  freti,  canonicam  pasloris  vestri  electio- 
nem  solemniter  celebrate.  Quod  ut  digne  efficiatis, 
non  regis,  non  prscsulis,  non  denique  cujuscunque 
hominis,  ^ed  solius  Dei  omnipotentis  voluntatem, 
gratiam  et  favorem  prae  oculis  habeatis.  Aliud  a 
mea  parvitata  minime  reprobabitis.  Abite  igitur,  et 
angelus  Domini  bonus  comitctur  vobiscum.  » 

Eo  itaqae  in  sententia  persistente,  com  nulla  pos- 
set  ratione  induci  ut  regi  seu  archipraesuli  suam  pro 
tali  negotio  praesentiam  exhiberet,  illi  ad  eos,  qui  se 
miserant,  quantocius  redierunt,  miro  modo  in  onmi- 
bus,  quae  ab  eo  auiierant^  et  quae  circa  eum  vide- 
rantraedificati.  Nec  solum  ipsi,  sed  et  omnes  qui 
audierunt  mirati  sunt  et  vehementer  jucundati,  col- 


siae  sanctae  decus ,  quem  pueriliter  despexerant, 
mutato  repente  consilio,  unanimiler  demum  elege- 
runt.  Ita,  quem  ab  aetemo  in  hoc  ipsum  elegerat 
Dominus,  tempore  divinitus  praeiinito  eligitur  ab 
hominibus.  Gratulantur  quinoverant  eum,  et  qui  noti- 
tiae  ejus  expertes  erant,  mirantur  ;  in  commune  vero 
ab  omnibus  Dominus  Deus  voce  altissima  collau- 
datur. 

CAPUT  II. 

Qualiter  Hugo  electionem  primo  de  se  factam  repu- 
tans  irritam  et  inanem,  ad  se  venientibus  persua- 
sit  utf  ad  cathedralem  ecclesiam  remeantes,  ele» 
ctionem  ibidem  canonicam  celebrarent, 

Clero  igitur  petente,  rege  approbante,  proceribus 


cum  epi?copis  acclamanlibus,  a  metropolitano  ejus fj  ,     ,     .,      .  -c      .v       *• 

.««^  orAM:/o,.«fi.r««H,^  ;r.ar! \r.*^^^  L  e,,^  «•^L^     laudautibus  iik  co  cuuctis  ac  magmficantibus  smce- 
mox  el6ctio  coniirmatur,  ipso  mtcnm  m  suo  cremo 


latente,  et  quid  de  se  ab  illis  (86)  longe  a  se  positis 
ageretur  prorsus  nesciente.  A  loco  autem  ipso,  ubi 
celebrata  est  electio  ipsa,  directi  sunt  ad  eum  qui- 
dam  cx  primis  electoribus,  illis  jam  in  spe  clericis 
et  filiis  suis.  Qui  domini  archiepiscopi  mandatum, 
cum  litteris  regiis  quoque  deferentes,  ut  ad  eum 
perveniimt,  ei  vocationis  siue  ordinem  ad  gradum 
superiorem  exponunt.  Quo  ille  audito,  litteris  etiam 
quas  attulerant  inspectis  (quibus  post  alia  denun- 
tiabatur  ei,  quatenus  sub  celeritate  rcgi  et  archi- 
episcopo  sese  praesentaret,  de  consecrationis  suae 
negotio  tractaturus)  tale  in  continenti  ad  audita  et 
inspecta  dedit  responsum. 

«  Non,  inquit,  videtur  mirandum,  si  dominus  ar- 
chiepiscopuS)  aut  etiam  dominus  rex ,  personam 
meam,  quamvis  tali  honore  indignam,  licet  tanto 
oneri  longe  imparem,  ad  gradum  libenter  videant 
provehi  altiorem.  Nam  et  domino  regi  quis  ambigat 
placitunim,  si  viros  a  se  religionis  obtentu  dc  par- 
tibus  ascitos  remotis,  prosperis  in  regno  suo  videat 
florerc  successibus  ?  nihilominus  et  domino  Cantua- 
riensi,  qui  religionis  habitum  jam  pcne  solus  (87) 
intcr  episcopos  teiTae  hujus  prapferre  videtur,  quis 


D 


ritatem  animi,  virtutem  eximiae  discretionis,  vivaci- 
tatem  consilii  et  zelum  ecclesiasticae  Ubertatis. 

CAPUT  IIL 

Qualiterpro  electione  secunda  apud  Lincolniam  CC' 
lebrata,  ad  se  missis  responderit,  se  sine  prioris 
Carthusias  obedientia  epucopale  onus  nonsubitU" 
rum, 

Talibus  igitur  ad  notitiam  Lincolniensis  eapitali 
perlatis,  universitas  illius  coUegii  jam  quasi  arrham 
futurae  strenuitatis  et  quasdam  virtutum  primitias  de 
suo  electo  se  pcrcepisse  impensius  gratulatur.  Quique 
prius  sc  male  inductos  ac  circumventos  querebanturi 
ut  homincm  natura  barbamm,  moribus,  ut  formi- 
dabant,  agrestem  et  aspemfu,  sibi  in  rectorem  et 
dominum  elegissent,  nunc  vice  versa  bonitatis  et 
sapientiae  ilUus  virtute  comperta,  accelerant  denuo 
dc  novo  eligere  iUum,  et^  ut  supersepastoraUs  curae 
ministerium  dignetur  suscipere,  devotissime  sup- 
pUcant. 

Mittuntur  itemm  cum  Utteris  capituU,  regis  quoque 
et  archicpiscopi  nuntu  plures  prioribus.  Omnibus 
itaque  existimantibus  consummatum  jam  esse  nego- 
tium  nec  uUum  ei  de  caetero  supercsse  procrasti- 


(8G)  Erant  illl  in  coeiiobio  Eyneshaim  sub  Lincolnlensi 
dioecesi,  Hugo  autcm  in  C»rthusia  Withamiensi  dioeccsis 
Bartboniensis. 

(87)  Balduiuus  erat  ex  ordine  Cisterciensi,  ct  prapter 


hunc  adhuc  vivcbant  Gilbertus  ex  abbate  Gloncestriae 
episcopus  primum  Herefordensis,  et  ultimo  Londinensis, 
et  Jeannes  ex  Cisterciensi  episcopus  Norwicensis,  forte  et 
quidam  aUi. 


987 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


988 


nandi  suffragium,  legati  jam  plene  instructi,  hilares  A 
et  lacti  superveniunt  ad  eum.  Pracsciverat  quidam  ab 
olim  vir  beatus  ad  pontificatus  officium  se  (88)  quan- 
doque  divinitus  perducendum  ;  unde  quod  vitari  non 
posse  dolebat,  ne  demum  fieret,  quanlum  in  se  fuit, 
ne  citius  fieret,  differri  cupiebat. 

Auditis  ergo  post  inspectas  lilteras  prxfatas  nun- 
tiorum  verbis,  sic  eos  aUoquitur  :  «  Mirum  est,  in- 
quit,  quod  viri  sapientes  adeoque  civiles  me  homi- 
nem  incultum  et  idiotam  tantopere  solhcitatis  ut 
familiarem  et  mihi  ab  adolescenlia  mea  amicam 
quietcm  soliludinis  auferre  curetis,  publicisque  con- 
ventibus  et  negotiorum  implicamcntis,  mihi  prorsus 
insuetis  et  inexpertis,  ingerere  laborctis.  Verum 
quia,  ut  video,  id  vobis  dissuaderi  prolatis  a  me  ra- 
tionibus  non  potest,  hoc  scialis  indubitanter,  quia  -o 
vestri  laboris  meta  in  meo  arbitrio  non  est  consti- 
tuta.  Latere  enim  vos  non  potest  .quia  homo  sum 
sub  aliena  potestate  constitutus.  Monachum  me  no- 
vistis  prioris  (89)  mei  nulibus  subjeclum,  servandae 
tisque  ad  mortem  obedientiae  additum,  et  praecepto 
illius,  qui  in  has  terras  misit  me,  usqucquaque  sub- 
stratum.  A  meo  mihi  praeposito  domus  hujus  custo- 
dia  credita  est,  nec  admittit  ratio  ut,  ea  neglecta, 
alterius  cujuscunque  domus  vel  ecclesiae  suscipiam 
gubernacula.  Dominus  quidem  Cantuariensis,  primas 
et  princeps  Ecclesiae  Anglicanae,  sub  pontifice  summo 
est ;  attamen  in  hujusmodi  est  alius  inter  nos  me- 
dius.  Aut  igilur  petitionis  hujuscemodi  intentionc 
discedendum  est,  aut  itineris  onerosi  usque  ad  Car- 
thusiam  fatigatio  subeunda.  Nam  citra  prioris  nostri 
jussionem,  oneris  vestri  sarcinam  humeris  mcis  nul-  ^ 
lus  imponet.  • 

CAPUT  IV. 

Qualiter  mUsi  priorem  Carthusias  requirebant ;  et 
Hugo  ipse  devotioni  fortius  insistens  se  contra 
jugum  episcopale  sibi  imminens  pra^parabat. 

Hoc  illius  accepto  responso,  cum  verbum  ejus  cer- 
nerent  penitus  non  posse  mutari,  redeunt  iUi  tam 
de  infecto,  pro  quo  venerant,  negotio  moesti,  quam 
de  futuri  pastoris  sui  virtutibus  insignique  constan- 
tia  unde  non  exigua  ceperant  documenta,  hilares 
effecti.  Verum,  ne  multis  immoremur;  honorabiles 
sub  festinatione  diriguntur  ad  Carlhusiam  lcgati. 
Quo  pervenientes  petitionem  Lincohiiensis  Ecclesiae,  ^ 
regias  quoque  preces  et  monitionem  archipraesulis 
scriptis  verbisque  aUegant.  Qui  etiam,  ut  dignum 
fuit,  honorifice  suscepti,  gratifice  exauditi,  rcditum 
accelerant,  mandatum  (90)  prioris  ct  fratrum  ad 
Hugonem  reportantes,  quatenus  canonicam  dc^cae- 

(88)  Ex  praedictionc  illlus  senis,  cijgus  fit  mentio  lib.  i, 
c.  9  et  alterius  Bovonis  lib.  ii,  c.  2 ,  et  forsitan  ex  alia 
revelatione  sibi  nota,  nobis  incognita. 

(89)  Prioris  scilicet  majoris  Cartbusiae,  utpole  gcnerahs 
totius  ordinis. 

(90)  Carthusi»  videlicet  majoris,  cui  tunc  ab  a.  1178 
praeerat  Jancellnus.  De  quo  apud  Saussaium  in  llartyr. 
Gallic.  supplem.  p.  1093  :  <  In  majori  Cartbusia  Gratia- 


tero  domino  Cantuariensi  exhibiturus  (91)  obedien- 
tiam,  in  eo  ad  praesens  simpliciter  ei  obediat ,  et 
haesitalione  omni  postposita  suscipiat  humiliter  id 
quod  ei  diWnilus  constabat  imponi  jugum  Domini. 

Dum  vero  haec  agerentur  ab  illis.  Hugo  minime 
indulgebat  otiis.  Omni  namque  instantia,  die  noctu- 
que  cumpunctioni  cordis  ac  puritatis  incumbens,  as- 
siduaeque  orationi  praeparabat,  non  cultum  pretio- 
sarum  vestium,  seu  vasorum  splendorem  ad  inanem 
gloriam,  sed  animam  suam  ad  tentationem.  Immi- 
nentem  enim  non  aliter  exspectabat  status  sui  mu- 
tationem,  quam  nubibus  conglobatis  suspectam  nauta 
tempestatem ;  aut  in  longum  servatus  miles  olim 
formidatam  agminum  hostium  congressionem.  Cum 
famiiiari  vero  provisore  et  nutritore  suo  Deo  de  sum- 
ptibus,  soUicite  tractabat  necessariis  ad  diem  festum, 
quo  erat  ungcndus  oleo  laetitiae.  De  sumplibus,  in- 
quam,  non  quibus  ventres  reficeret  destruendos, 
escis  aeque  destruendis,  sed  quibus  ingenlem  seo- 
suum  intemorum  et  affectionum  multitudinem  vir- 
tutibus  roboraret  non  defecturis.  Nihil  sane  ducebat 
miserabUius,  quam  in  die  tantae  solemnitalis  exterios 
quidem  madescere  sacramentalis  olei  pingaedine, 
interius  vero  tabcscere  squalore  ardentis  conscien- 
tiae.  Quam  Ule  miseriae  immanitatem  praecavere  sat- 
agens,  ita  se  agebat  in  comparandis  praeparandisque 
copiis  in  hoc  ipsum  necessariis,  ac  si  nihU  esset, 
quidquid  ab  ineunte  aetate  studii  et  laboris  circa  id 
negotu  expedisset. 

Versabantur  praeterea  indesinenter  ei  ante  men- 
tis  oculos,  non  imminentia  deliciarum  aut  divitiarum 
plerisque  optata  lenocinia,  non  dignitas  aut  pote- 
slatis  excellentia,  non  demum  obsequiorum  sedulitas 
officiosa,  sed  amara  vitae  contemplativae  dispendia, 
quielae  et  serenae  medilationis  orationisque  detri- 
menta.  Nemo,  ut  plerumque  ipse  nobis  secretius  non 
sine  gemitu  falebatur,  quotidianam  cordis  ejus  ex- 
ponere  sufficeret  agoniam  qua  medullitus  angebatur, 
cum  perdenda  mox  imaginabatur  fructuosa  ceUulae 
suae  otia,  pro  quibus  succederent,  dispendiosa  pala- 
tiorum  negotia.  Metuebat  quoque,  ne  inter  baec  ce* 
dente  psalmodia  UtibuS;  cessante  leclione  sacra  su- 
perfluis  rumoribus,  cederet  pariter  vel  inlima  con- 
templatio  caeteris  phantasmatibus,  vel  interna  puritas 
extcrnis  vanitatibus. 

Denique,  cum  redussc  nuntios  accepisset,  quos 
certe  maluisset,  tunc  primum  iter  Ulud  arripere, 
non  cessabat  fratres  in  sacro  proposito  patemis  ex- 
hortationibus  corroborare,  suumque  timorem  eorum 
suffragiis  attentius  commendare.  Viderint  jam,  qui 
episcopatum  tantopere  desiderant,  et  qui  ad  prae- 
lationum    culmina    tot   diviis   callium  anfractibus 

nopolitans  dioecesis  pium  efflavit  spiritum  beat«  memori» 
Jancelinus  prior  generalis  decimus  ordinis  Cartbusiani : 
cui  annis  fere  sexaginta ,  non  sine  insigni  laude  ac  vitc 
sanctimonia,  ut  babet  ejus  Mnemosynon  in  nomenclatora 
Patrum  ipsius  ordinis  prsfuit.  »  Ita  M,  Obiit  autemdicta 
die  unno  1234. 

(91)  Qualem  debet  episcopus  arcbiepiscopo ,  Lincolnien* 
sis  Cantuariensi. 


989 


VITA.  -.  UB.  in. 


990 


aspirant,  quonam  virtutum  genere ,  quibus  morum  A 
divitiis,  et  quibus  meritorum  stipendiis  virum  istum 
antecedant.  Iste  et  seipsum  a  vulneribus  indemnem 
servare,  et  aliena  vulnera  curare,  tam  perfecte 
edoctus^  pabulo  quoque  doctrinae  salutaris  adeo 
copiosus,  inlimo  cordis  affectu  evideutis^iroo  ctiam 
operis  afifectu  loquebatur  :  »  Non  sum  medicus,  et 
in  domo  mea  non  est  panis,  nolite  me  constituere 
principem  populi  {Isa.  m,  7). »  Verum,  quo  altius 
proprium  in  omnibus  attendebat  vir  beatus  defectum, 
eo  cumulatius  divinae  plcnitudinis  percipere  meniit 
supplementum,  illud  Doctoris  gentium  decantans  : 
<  Non,  quod  sufficientes  simus  cogitare  aliquid  a 
nobis,  quasi  ex  nobis ;  sed  sufficienlia  nostra  ex 
Deo  cst  (//.  Cor»  ui,  5).  >  Quia  vero  non  a  se,  sed 
a  Deo  sibi  hanc  sufficientiam  esse  sciebat,  noluit  de  n 
alieno  commodato  aut  etiam  dato  insolescere,  ne- 
que  in  magnis  ambulare,  sed  sese  attendens  in  se, 
dona  vero  Dei,  quse  percipiebat,  supra  se,  ullimum 
tota  mentis  affectione  in  ecclesiasticis  nuptiis  tenere 
studebat  locum.  Is  autem,  qui  eum  segregavit  ex 
utero  matris  suae ,  et  vocavit  per  gratiam  suam,  ut 
per  eum  glorificaret  nomen  suum  in  multis  gcnti- 
bus,  invitatione  amicabili  cum  cogebat  superius 
ascendere,  quo  de  sufficientia  coelitus  sibi  coUata 
conservis  si^is,  daret  cibum  in  tempore. 

CAPUT.  V. 

Qualiter  nuntiis  a  Carthusia  regressis,  vocatione 
jam  tertia  de  domo  sua  exire  compulsus,  versus 
Londinum  pro  consecratione  recipienda  se  tran- 
sferens,  illam  nondum  sui  ordinis  humilitatem  G 
aeseruit :  quin  potius  post  sellam  equitando  sar- 
cinulam  deferret,  in  sua  consecratione  a  regia 
munificentta  largissime  honoratus. 

Trium  itaque  mensium  (92)  elapso  tempore  a  die 
electionis  suae  primae,  legatis  saepe  dictis  regressis 
a  Gartbusia,  vocatione  jam  tertia  compellitur  exire 
de  domo  sua,  qui  dudum  egressus  fuerat  de  terra  et 
de  cognatione  sua.  Egreditur  ergo  ad  pontiiicialis 
percipiendam  consecrationis  benedictioncm.  Pergens 
vero  ad  suscipiendum  tantorum  successuum  culmina, 
humilitatis  ima  minime  desorebat.  Complens  enim 
opere  quod  semper  volvebat  in  corde,  viri  sapientis 


consilium,  quanto  major  erat,  et  quanto  ad  majora 
conscendebat,  tanto  se  in  omnibus  humiliabat.  So- 
litam  animi  gravitatem  cum  exterioris  cultus  abje- 
ctione  retentans,  sedebat  equum  non  phaleris  ador- 
natum,  sed  post  sellam  oneratum,  quibus  diumo 
uteretur  tempore  et  nocturno,  pellium  et  sagorum 
involucro.  [Cod,,  sagorum  involutus]^  Ita  cum  suis 
clericis  equos  sedentibus,  aureis  decoratos  sagma- 
tibus,  electus  Dominus  equitabat ;  illis  varia  scru- 
tantibus  arte,  suam  ei  sarcinulam  aulerre,  et  feren- 
dam  suis  sa{,mariis  imponere.  Verum,  cum  ab  eo 
neque  seriis,  ut  hoc  permitteret^  neque  joco  extor- 
queri  potuisset  (cavebat  namque  ante  gradus  su- 
blimioris  conscensum ,  observationis  pristins  usum 
obmittere  vel  mutare  quantulumcunque),  illi  animo 
saeculari  confundebantur  rubore  vehementi  in  hu- 
militate  spiritualis  viri. 

Cum  vero  Winthoniensium  (93)  appropinquaret 
civitati,  ubi  et  regia  illi  familia  et  civium  occursura 
erat  frequentia;  quidam  ex  ipsis  clericis  verecun- 
diam  non  ferens  cordis  sui  vani,  amputatis  clam 
loris  quibus  pelle  astringebatur  sarcinula  roemorata, 
praedo  efficitur  improvisus,  spolians  nescientem 
onere,  quod  ferebat.  Perveniens  tandem  Londoniis, 
in  die  festo  (94)  beati  Matthsei  evangelistse,  bene- 
dictione  consecratus  pontificali,  ordini  apostolico 
ad  evangelizandum  pauperibus  dignissime  sociatur. 
Rex  (95)  autem  congratulans  voti  sui  circa  illius 
promotionem  se  compotem  efifectum  gaudio  gestie- 
bat  infinito.  Contulit  quoque  ei  liberalitate  munifi- 
centissima  vasa  quaedam  aurea,  multa  quoque  ar- 
gentea,  et  varia  etiam  in  usus  quosque  necessarios 
utensilia,  adjiciens  in  sumptus  celebrandae  solem- 
nitatis  universa  copiose  impendia. 

CAPUT.  VI. 

Qualiter  incathedratus  apud  Lincolniam  archidia- 
cono  Cantuariensi  responderit^  quantum  pro  mir 
tra  dederat,  tantum  eipro  cathedra  se  daturum. 
Qualiter  etiam  responderit  procuratori  domut 
suas  de  capiendarum  numero  damarum  :  et  de 
avis  avud  Stowam  mirabilitate ,  quam  retuHt 
archiaiaconus  Menevensis  (96). 

Incathedratus  autem  in  ecclesia  sua,  Gantuariensi 


^92)  Facta  prima  in  Eyneshaim  electione  itur  in  Wi- 
tham  pro  consensu,  ex  \Vitbam  pro  altera  electione  Lin- 
colniapi,  inde  rursus  in  Witbam^  ex  Witham  ad  Carthu- 
siam  majorem,  et  inde  reditur  pro  vocatione  Jam  tertia  in 
Witham.  et  ex  Witbam  Londinum  pro  consecratione.  An 
haec  intra  trium  roensium  angustias  potuerint  perfici,  an- 
ceps  hsereo. 

(93)  Ubi  cathedralis  ecclesia.  De  qua  plura  in  Monastico 
Anglicano,  1. 1  p.  31,  et  Mabillonius  tom.  III  Annal., 
p.  567. 

(94)  De  die  conveniunt  omnes,  non  item  de  anno. 

(93)  Aut  igitur  rex  adfuit  consecrationi,  aut  non  procul 
ab  illa  abfuit. 

(96)  Archidiaconus  Menevensis,  Giraldus  Gambrensis, 
S.  Hugoni  coaetaneus,  quem  Henricus  Wbartonus  in  prae- 
fatione  ad  pait.  n  Anglise  sacrae,  p.  20,  non  inutiliter  mo- 
net  fuisse  arcbidiaconum  Brechiniensem  in  Ecclesia 
Menevensi,  non  Brechiniae  acMeneviae,  quod  Baleushabet. 
nec  primo  Brecnoccensem^  postea  Menevensem,  quod 


vuU  Pitseus.  Unicum  enim  Brecbiniae  archidiaconatum  Gi- 
vv  raldum  obtinuisse,  quamvis  ab  ecclesia  cathedrali  Mene- 
^  vensis  archidiaconus  in  pontificum,  regum  ac  sui  ipsius 
litteris  saepius  appellatus  sit.  Porro  in  citata  Angliae  sa- 
crae  parte  a  pag.  410  exstat  Giraldi  liber  De  viUs  qnsah 
parum  Lincolniensium,  et  a  pag.  420,  ejusdem  copula  ter 
gemina,  seu  liber  De  Vitis  sex  episcoporum  cocetane&rum. 
Utrobique  magnis  laudibus  Hugonem  nostram  Giraldus 
colebrat,  sed  bistoriam  Oloris  tantom  iu  posteriori  opere 
p.  431  et  seq.  totidem  fere  verbis  quot  auctor  Vit»  des- 
cribit.  Idem  Giraldus  in  catalogo  tam  (Usiori,  quam  bre- 
viori  librorum  suorum,  p.  442  et  445  testatur  se  etiam 
*  scripsisse  «  Vitam  S.  Hugonis,  qulnti  post  Remigium,  loci 
ejusdem, »  scilicet  Lincolniensis  «  antistitis.  >  Scd  haec  in 
Anglia  sacra  nusquam  comparet,  uec  ubi  hodieque  exstet, 
in  praefatione  generali  observat  Whartonus.  Forte  haec 
Hugonis  Vita  ab  elogiis,  eidem  a  Giraldo  in  praefatis  duo- 
bus  opusculis  sat  large  tributis,  diversa  non  est,  quidquid 
aliud  innuere  verba  Giraldi  videantur. 


991 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


992 


9 

archidiacone  solemnc  ex  more   donarium  postulanli  A  pascebatur,   caput  cum   colli   longitudine    tota  in 


ita  respondisse  fertur  et  dignoscilur  :  «  Quanlum, 
inquit,  pro  mitra  dedi,  tanlum  nec  amplius  pro  ca- 
thedra  dabo.  »  Suggerente  vero  procuratorc  domus 
suae,  quera  sibi  providerat  rex,  oportere  eum  ex 
damulis  suis,  in  sahu  suo  inclusis,  aliquantas  capi 
ad  solemne  convivium  instaurandum  ;  nec  fas  esse 
plures  quam  jussisset  ipse  comprehendi  :  «  Treccn- 
lae,  inquit,  capiantur,  nec,  si  vidcbitis  expcdire, 
numero  huic  adjicere  dubitetis.  »  Quod  ab  eo  juxta 
cordis  sui  magniflcentiam  simphciterprolatum,  rcgi 
et  curialibus,  quibus  sermo  innotuit,  in  jacundum 
versum  est  provcrbium. 

Celebrantibus  igitur  cunctis  apud   Lincolniam  in 
summa  cordis  laetilia  dicm  feslum  pro  adventu  coe- 


manicam  ipsius  largam  et  peramplam,  inque  sinua 
intcriorem  avis  extendere,  ibique  aliquandiu  cum 
soUiciludine  quodammodo  dommo  suo  congratulans 
alque  praeludens,  aliquid  quaeritando  massitare. 
Itcm,  sicut  asserebant  ministri  et  custodes  manerii, 
conlra  praesulis  adventum  ad  locum  illum,  cum  de 
more  aliquandiu  abfuissct,  tribus  diebus  vel  qaa- 
tuor  solcbat  se  solito  alacrius  avis  agitare,  volitaodo 
videlicet  in  amnis  superficie,  et  aquas  alis  verbe- 
rando,  ahaque  voce  clamando.  Interdum  etiam  a 
stagno  cxeundo,  nunc  ad  aulam,  nunc  ad  portara 
ultcriorem,  tanquam  venienti  domino  obviam  per- 
gens,  magnis  passibus  ambulabat.  Mirum  hoc  etiam, 
quod  nemini  praeterquam  soli  episcopo,  se  famiha- 


litus  sibi   destinati  rectoris,  Christi  benignitas  non  n  rem  vel  ex  toto   tractabile  exhibebat,    quin  potius 


longe  a  civitate  ipsa  signo  evidenti  valdequc  rae- 
morabili  visa  est  primitus  allusisse.  Eo  namque  die, 
vel  circiter  ipsum  proximo,  quo  apud  Lincolniam 
primo  susccptus  fuit  Hugo  episcopus  et  incathe- 
dratus,  apud  Manerium  (97)  ipsius  quasi  per 
octo  milliaria  ob  urbe  Lincolnicnsi  distans,  juxla 
Stowara  (98),  siivis  et  stagnis  delectabiliter  obsitum, 
olor  novus  et  nunquam  ibi  ante  visus  advolavit, 
qui  infra  paucos  dies,  cycnos,  quos  ibidcm  reperit 
plureS;  mole  suse  magnitudinis  omnes  oppressit, 
uno  tantum  feminei  sexus  ad  societatis  solatium, 
non  ad  fecunditatis  augraentura  rcservato.  Erat 
enim  tanto  fere  cycno  robustior,  quanto  cycnus  cst 
ansere  major ;  cycno  lamen  in  omnibus  cl  prsecipue 
in  colore  et  candore  sublimior  :  praeter  quanlitatcm 


aslans  domino,  ab  aliorum  accessu  eumdem,  sicot 
ahquotics  cum  admiratione  conspexi,  clamando,  alis 
et  rostro  minando,  voceque  altisona  juxta  natura 
suae  modulos  crocitando,  defendere  solebat,  tanqnam 
se  propriam  ejus  esse  deraonstrans,  eique  soli  in 
signura  fuisse  transmissam ,  manifeste  decla- 
rans  (99). 

Cum  vero  ad  locura  ipsum  circa  Pascha  proximam 
(100)  ante  suum  ez  hac  luce  transitum,  adventa 
scilicct  postremo,*  episcopus  accessisset,  non  solum 
ei  solitum  non  exhibuit  occursum,  sed  neque  ad 
illum  minari  aut  e  vivario,  cui  innatabat,  edud 
acquievit.  In  ip^is  autem  aquis  vultum  moBstum  ge- 
rens  aut  morbidura  aspectum,  nihil  quolibet  gesto 
alacrilatis  praeferebat.  Mirantibus  ad  hoc  omoibos 


etiam   in  hoc  distabat,  quod   turaorera  in   rostro  ^  qui  aderant,  tandera  praecipiente   episcopo,  ut  in- 


atque  nigredinera  more  cycnorum  non  praefere- 
bat;  quin  imo  locum  eumdera  rostri  planum,  cro- 
ceoque  decenter  colore  una  cum  capite  et  colli 
parte  superiore  distinctura  habebat.  Avis  aulcra  haec 
regia,  et  tam  qualitate  quara  quantitale  perspicua, 
in  primo  ad  locum  illum  praesulis  adventu,  quasi 
sponte  et  absque  difficultate,  doraeslica  facta,  ad 
ipsum  in  camera  sua  propter  admirationem  est  ad- 
ducta.  Quae  statim  a  raanu  ejus  panem  sumens  et 
comedens,  eique  familiariter  adhaerens  omnem,  ut 
videbatur,  silvestrera  iuterim  cxuta  naturam,  nec 
ejus  attactus,  nec  astantium  undique  turbarum  ct 
intuentium   accessus    sive     turaultus     abhorrcbat. 


D 


troduccretur  vel  invita,  triduo  a  plurimis  fnistra 
insudatur.  Capitur  vero  ad  postremum  in  careclo 
remotiori,  ubi  fugiens  insequentes  latitabat.  Pro- 
ducta  veroadepiscopum,  capite  pendulo  ac  yulta 
aegro,  aegrisque  per  omnia  gestibus,  moestam  pna- 
tendebat  imaginem.  Cujus  rei  novitas  tunc  quidem 
stupori  fuit  intuentibus.  Yerum  a  loco  ipso  celerios 
absccdente  episcopo,  et  post  sexti  mensis  (101)  a 
tempore  illa  excursnra  viam  universae  carnis  in- 
grcsso,  nec  ab  amica  sibi  volucre  ulterius  viso, 
satis  rei  eventum  consideranlibus  patuit  quid  ge- 
stus  hic  lugubris  protenderit,  quo  adeo  moesta  iUod 
vale  ultimura  doraino  suo  fccit.  Permansit  autem 


Consueverat  etiam    interdum  ,  cum     ab   episcopo     ibidcm  postea  multis  teroporibus. 


(97)  Apud  Manerium  suum,  id  est  villam  suam.  Orderi- 
cus  Vitahs  lib.  iv  apnd  Cangium  in  Glossar.  med.  et  infimae 
Latinitat.  :  i  Ducentas  et  octoginta  villas  (quas  a  manendo 
manerios  vulgo  vocamiis)  obtinuit.  > 

(98)  Juxta  Stowam,  olim  ccpnobium,  a  Remigio  instau- 
ratum,  et  a  Roberto  ejus  successore  in  Eyueshairo  tran- 
slatum.  Unde  legitur  in  monasiico  Anglic.  t.  I,pag.  262: 
f  Stow  in  agro  Lincolniensi  cella  de  Eyneshaim.  >  Et  ite- 
rum  :  c  Coenobium  monachorum  apud  S.  Mariam  de  Stow. 
Remigius  Lincolnicnsis  episcopus  dc  novo  fecit.  »  Et  apud 
Giraldum  Cambrenscm  Anglise  S.  part.  ii,p.  il7.  «  Mo- 
nachos  quoque  de  Stowa  usqiie  ad  Eyncshaim  laudabili 
commutatione,  ct  Ecclesiae  Lincolniensi  tam  proptcr  ma- 


nerii  propinquitatem  et  amoenitatem,  quam  et  praebenda- 
rum  vicinitatem  valde  aceommoda,  provide  transposait.  • 

(99)  Qu.ne  hucusque  de  Oiore  dicta  sunt »  etiam  legantar 
apud  Giraldum  Cambrensem  loco  citato.  Incertum,  quis  tb 
allcro  acccperit,  dum  uterque  sub  Hugone  Lincobiic 
vixerit,  et  narrata  conspicerc  potuerit.  Sequentia  iddit 
auctor  Vilae. 

(100)  Anni  1200  quoPascha  incidit  in  Nonam  Aprilis, 
et  Hugo  obiit  in  Novcmbri. 

(101)  Subintelligendi  hic  veniunt  menses  integri,  inter- 
medii  intcr  Aprilem  ct  Nuvembrem. 


993 


VITA.  —  LIB.  III. 


994 


CAPUT  VII. 


Quam  sollicitus  erat  Hugo  noster  de  personis  ido- 
neis  in  Lincolniensi  Ecclesia  collocandiSf  et  pro 
incumbentis  sibi  oneris  supportatione  suo  lateri 
adjungendis,  Et  est  hoc  capitulum  in  serie  ma- 
gnas  Yitce  octavum, 

His  in  hunc  modum  prselibatiS;  de  signo,  quod 
universi  mirantur,  viro  Domini  exhibito  per  avem 
famosissimam,  ad  alia  quoque  meritorum  insignia 
fidelibus  vel  ex  parte,  prout  possumus,  intimanda, 
opitulante  gratia  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  acceda- 
mus.  Ac  in  pnmis,  quantum  studii,  quantumque  im- 
penderit  sollicitudinis,  ut  Ecclesiam  sibi  commissam 
viris  adornaret  iUustribus,  videtur  commemoratione 


A  longo  tempore  prselati,  eos,  ut  vulgo  dicitur,  intus 
et  in  cute  novistis.  Non  igitur  meo  tantum,  quin 
vestro  potius  discrimini»  prospicientes,  qui  tam 
inscium  promovcre  non  timuistis  ad  opus  hoc  ar- 
duum,  tales  mihi  ex  his,  qui  vestro  diutius  lateri 
adhaerendo  probabiles  se  in  omnibus,  vestro  apprime 
informati  exemplo,  demonstrarunt,  committite  adju- 
tores,  quos  in  partem  sollicitudinis  injuncts  mihi 
securus  valeam  admittere,  qui  mecum  onus  pastora- 
lis  curae  laudabiliter  valeant  supportare.  » 

Ilis  archiepiscopus  audilis  non  modice  gratulatur. 
Ex  uua  quippe  sancti  viri  petitione,  multa  in  eo 
bona  animi  evidentius  prospiciebat.  Videbat  primo 
quantse  istud  humiiitatis  esset,  ut  vir  tantus  tam  de 
se  infima  sentiret,  nt  solus  ipse  eo  honore  se  cen- 


dignissimmn.  Perpendens  quippe  alliusque  consi-     ^^^^^  indignum,  quo  divino  simul  et  humano  pro- 
derans,  quia  absque  virorum  proborum  adjutono,  B  ^^^^^^^  .^^.^j^  ^^^^  dignissimus.  Mirabalur  contra 


nec  populo,  nec  clero,  quem  regebat,  posset  pro- 
desse,  nec  quibusque  justitiam  ecclesiasticae  juris- 
dictionis  expetentibus  suffiperet  competenter  adesse. 
Yiros  sapientia  praeditos  et  scientia,  quodque  plu- 
ris  est,  in  timore  Domini  probatissimos,  suo  in- 
stantius  satagebat  lateri  sociare.  Horum  siquidem 
et  consiliis  fretus,  et  auxiliis  comitalus,  munus 
suscepti  regiminis  strenuissime  adimplebat.  His  de- 
nique  Lincolniensem  Ecclesiam  cunctis  per  orbem 
universum  Ecclesiis  gloriosius  copiosiusque  illustra- 
bat.  His  etiam,  cum  vacare  coepissent,  praibendas  sen 
alia  beneficia  conferebat.  Hos  variis  dignitatibus,sin- 
gulis  quoque  ecclesiasticis  functionibus  praeficiebat. 
Hujusmodi  homines,  non  solum  in  toto  orbe  An- 

glicano,  imo  el  in  nationibus    exteris  scholisque  q  rogatWis  vrsVs^esrenitui^^^^^^^ 
transmarinis,  omni  studio  investigatos  suae  Eccle- 
siae  gremio  inserebat. 

Ad  venerabilem  quoque  metropolitanum  suum 
[Balduinum],  fratrem  superius  nominatum,  accedens 
his  enm  alloqnitur  :  «  Novit,  inquiens,  Pater  reve- 
rende,  discretio  vestra  quantum  expediat,  non  so- 
lum  animae  meae,  non  solum  commissae  mihi  indigno 
Ecclesiae,  quin  potius  prsecipue  nobis,  deinde  uni- 
versae  pariter  religioni  sanctae,  quatenus  in  officio 
mihi  credito  non  prorsus  me  inutilem  studeam  ex- 
hibere.  Gratias  ago  bonorum  oranium  auctori  Deo, 
quia  hoc  ipsum  ex  munere  suo  velle  quidem  adjacet 
mihi  caeterum  implere,  quod  velle  merui,  cum  non 
sciam,  et  quod  non   sufficiam  per  me  ipsum,    ipsi 


usiun  humanse  felicitatis  hominem  ex  humili  ad 
summa  provectum  plus  humilitate  quam  dignitate» 
plus  mansuetudine  quam  dominatione  crevisse.  Vir 
debat  quantum  zelaret  subditorum  salutem,  ad  cu- 
jus  procurationem  tantopere  expetebat  bonorum  opi- 
tulationem.  Intuebatur  quanta,  sibi  puritatis  conscius, 
benevolentia  in  snum  primatem  plenus,  quantt  etiam 
prudentia  per  cuncta  esset  praeditus^  qui  eos  sibi 
domesticos  coilaterales,  primosque  fieri  optasset 
consiliarios,  quos  idem  locis  suis  habuisset  metro- 
politanus.  Duos  igitur  ex  his,  qui  sibi  adhseserant,  ei 
delegavit  magistros,  Robertum  (102)  Bedefordensem 
et  Rogerum  (103)  Roystonensem ;  quorum  uterque 
in  toto  totius  Angliae  clero  distinctis  gratiarum  prae- 


CAPUT  vm. 

Qualiter  Hugo  noster  summum  regis  forestarium 
excommunicandOf  et  se  a  cotiferenda  prasbenda 
ab  ejusdem  instantia  excusando,  ipsius  regis  in- 
currit  offensam. 

Ilis  aliisque  viris  eximiis,  lateri  suo  sollicite 
adhaerentibus,  Spiritum  Dei  habens  (de  quo  scriptum 
cst  :  «  Ubi  Spiritus  Dei ,  ibi  libertas  (//  Cor,  iii,  19),  s 
peccantes  libere  increpabat,  et  nullis  contra  justi- 
tiam  potentatibus  deferebat.  Unde  contigit  ut  in  ip- 
sius  promotionis  (104)  suae  auspiciis,  dum  in  subli- 
mes  quasdam  regni  potestates  ecclesiasticam  distri- 
ctius  exsequitur  coercitionem,   ipsum   quoque   non 


prius  et  melius  nostis.  Nec  solum   quidem  ad  hoc     mediocriler  visus  sit  offendisse  regem.  Est  enim  inter 
mihi  et  scire  et  posse  minus  suppelit,  verum  etiam  ^  alias  abusionum  pesles  prima  in  regno  Anglorum 


a  quibus  suppleri  congruenlius  possit  meus  in  hac 
parte  defectus,  non  satis  agnovi.  Advenaquippe  homo 
sum,  et  indigenas  terrae  quo  minus  novi,  eo  imper- 
fectius,  quibus  meritorum  suffragiis  et  quibus  stu- 
diorum  praepolleant  experimentis,  compertum  habeo. 
Vobis  ulteriorem  islius  rei  notitiam  multiplex  compa- 
ravit  experientia.  Vos  enim  inler  eos  nutrili,  vos  eis 

(i02)  A  pago,  ut  videtur,  Bedefortensi,  aut  a  coenobio 
S.  Albani,  quod  in  agro  Bedefortensi  situm  cst ,  ita  co- 
gnominatar  Robertus. 

(103)  Idem  cum  eo,  de  quo  apud  Bzovium  in  annal.  ad 
annum  1200,  p.  86  legitur :  « Infra  quindecim  dies  post 
obitum  magistro  Rogero  de  Roleston,  decano  Lincolniensis 


tyrannidis  forestariorum  pestis  provenciales  depo- 
pulans.  Huic  violentia  pro  lege  est,  rapina  in  laude, 
aequitas  exsecrabilis,  innocentia  est  reatus.  Hujus  im- 
manitatem  mali  nulla  conditio ,  gradus  nullus,  nec 
quisquam,  ut  breviter  totum  exprimamus,  rege  infe- 
rior,  mansit  et  evasit  indemnis,  quem  iUius  injuriosa 
jurisdictio  non  saepe  tentasset  elidere.  Hac  cum  pemi- 

Ecclesise  (Hugo)  apparuit  dicens  :  Concessit  mihi  Domi- 
nus,  p  ctc. 

(104)  Hoc  et  sequenti  capite  relata  succinctios  ex  Surio 
refert  Baronius,  et  ex  Petro  Blesensi  explicat,  quinam  sint 
et  dieantur  forestarii. 


995 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


996 


cie  primus  Hugoni  congressus  fuit,  haec  illi  prima  et  A  jam  cernimus  post  tot,  adhucque  recentia  beneficia, 


praelii  causa,  et  materia  triumphi.  Hsec  eum  ancipi- 
tem  gladium  spiritus  exerere  primitus  coegit. 

Gum  enim  more  solito,  ut  in  cseteros,  ita  et  in 
suos  homines  contra  Ecclesiae  suae  liberlatem  fo- 
restarii  debacchari  coepissent^  eo  usque  res  tandem 
processit^  ut  summum  regis  forestarium,  nomine 
Galfridum  (105)  excommunicationis  vinculo  inoda- 
ret.  Quo  rex  comperto  vehementem  exarsit  in  iram. 
Contigit  interea  unam  ex  prsebendis  Ecclesiae  Lin- 
colniensis  discessu  canonici,  qui  eam  possedcrat, 
vacantem,  novum  exspectare  dispensatorem.  Hoc 
tfUlici  audito  regem  concito  exorant»  quatenus  uni 
eorum  ipsam  conferri  ab  eo  litteratorie  deprecetur. 
Arbitrabantur  se  obsequium  etiam  in  hoc  prsstare 


in  tantilla  re  vcstram  excellentiam  adeo  irreveren- 
tcr  contempsisse  ?  quem  et  preces  intimosque  beUi- 
vos  (109)  vestros  tam  proterva  dolemus  sententia 
confudisse?  • 

Ad  haec  princeps  ille,  quamvis  plurimum  tarba- 
retur,  modestiae  tamen  cancellos  non  excedens,  mi- 
sit  protinus,  et  episcopum  ad  se  accersivit.  Qucm 
foribus  jam  imminere  praenoscens,  cum  universa 
nobilium,  qui  tunc  aderant,  frequentia,  in  saltum  con- 
tiguum  ascensis  equis  secedit.  Ubi  in  loco  residens 
amoeno,  consulibus  caeterisque  magnatibus  in  mo- 
dum  coronx  consedentibus  praecepit  ut  nullos  acce- 
denti  episcopo  assurgeret,  nullus  advenientem  salu- 
taret.  Nec  mora,  adest  ille,  assistit,  salutat  regem  et 


viro^  cui  dedissent  occasionem,  motam  advcrsus  se  -n  consedentcs,  sed  eum  nuUus  re.salutat.  Quos,  ut  vi- 

*_1*  a*  *  A  *«*  1*  ^T  ^^^        1**  *  *  *■  1  J  *  A  * 


indignationem  regiam  utcunque  mitigandi.  Nec 
cunctatur  rex  petitioni  eorum  favere ;  quippe  et  in 
hac  parte  pontificis  animum  libenter  cupiebat  pro- 
positumque  cxplorare.  Consistebat  eo  tempore  ex 
quidem  apud  Wodestkam,  episcopus  vero  apud 
Dorkecestram  (106)  quae  ab  invicem  mansiones 
tredecim  (107)  creduntur  roillibus  distare.  Lec- 
tis  vero  episcopus  petitoriis  sibi  destinatis  :  ■  Non, 
inquit,  aulicis,  sed  potius  ecclesiasticis  ecclesiastica 
oportet  beneficia  conferri  personis,  quorum  posses- 
sores,  non  palatio,  aut  fisco,  sivc  staceario  (108),  sed, 
ut  docet  Scriptura,  altari  debent  descrvire.  Habet 
dominus  rex  unde  exhilaret  obscqucntes  negotiis 
suis,  habet  unde  compenset  in  temporalibus  militan- 
tium  sibi  pro  temporalibus  laborem.  Bonum  est  ei, 


dit,  incurios  sui  tacitosque  sedere,  accedit  propius; 
manuque  leniter  imposita  scapulis  magni  ejusdam 
consulis,  qui  proximus  assederat  lateri  regio,  locam 
sibi  juxta  regcm  ipse  fecit.  Obstinato  quoque  si- 
lentio,  cunctis  diutius  insistentibus ,  rex  tandem 
vultum  erigens  demissum,  a  quodam  insistentiom 
dari  sibi  acum  praecepit  cum  filo.  Quo  facto,  suere 
coepit  manu  propria  laesum  panniculoque  involutum 
laevae  suae  digitum.  Agebat  hoc,  ne  nil  ageretor 
aliquandiu,  nihil  interim  loquens.  Ita  vero  segere- 
bat,  ut  solent  nimium  irali,  cum  in  eis  animi  rancor 
vocis  absorbet  officium,  meatu  spiritum  interduso. 
Hoc  episcopus  intuens,  ac  sui  causa  omnem  hu- 
jus  simulatis  pompam  exhiberi  cognoscens,  apud  se, 
velut  a  sublimiori  quadam  intimae  rationis  specola, 


ut  summo  reg^i  militaturos,  deputatis  eorum  neccs-  0  cogitationum  carnalium  molimina  longe    despexit ; 


sitalibus,  permittat  gaudere  proventibus,  nec  de- 
bitis  eos  privarc  stipcndiis  acquiescat.  •  Haec  di- 
cens  regios  a  se  nuntios,  inanes  et  vacuos,  redire 
non  expavit. 

CAPUT  IX. 

Qualiter  prcedictis  offensis  a  rege  vocatus  ita  se 
habuit  respondendo,  quod  cum  ejus  benevolentia 
liber  abscessit. 

Talibus  vero  in  curia  declaratis  de  Lincolniensi 
adhuc  novo  ac  quasi  recenti  episcopo,  non  defue- 
runt  qui  regem,  ut  videbatur,  jam  satis  commotura 
adversus  eum,  in  vehementiorem  niterentur  furo- 
rem  sermonibus  incitare  venenatis.  «  Jam,  inquiunt, 
domine,  in  manifesto  est,  quam  ingratus  sit  tantis 


ao  demum  conversus  ad  Regem  his  verbis  pancis- 
simis  totam  cordis  ejus  erectionem  tumidam  elisit, 
ipsumque  vim  verborum  non  ferentem  corpore  etiam 
resupino  solotenus  rejecit.  Yerba  ipsa  exprimemus, 
nii  eis  demendo  vel  adyiciendo.  Ait  ergo  :  c  Quam 
similis  es  modo  cognatis  tuis  de  Falesia  1  Hoc  quasi 
telo,  blando  quidem  et  levi,  sed  mirum  in  modum 
pcnctrabili  ct  pneacuto  rex  praecordialiter  trajectus 
conserit  digitos,  solvitur  in  cachinnum,  ore  supino  in 
terram  deponens  cer/icem^  et  sub  tali  diuUus  sche- 
mate  risibus  frena  laxabat.  »  Ex  consedentibns, 
qui  verbum  intellexerant,  miro  teneba^tur  stupore. 
Mirabantur  enim  supra  modum  sub  tali  articulo  tale 
improperium  principi  tanto  ab  homine  tali  fuisse 
homo  iste  beneficiis  vestris  :  jam  patet  quo   loci  J)  intortum.  Subriderc  tamen  et  ipsi  sc  cohibere  non 


operam  locaveritis  et  impensam,  dum  ejus  tantopere 
promotioni  invigilastis.  Et  utinam  tantummodo  gra- 
tiam  non  referre  contentus  sit  homo  animi  inhu- 
mani,  non  autem  et  injuriam  rependere  insistat  pro 
tanto  honore  l  caeterum  quid  pro  vobis  eum  spere- 
mus  subsequenti  tempore  esse  faclurum,  aut  vcstris 
(jussis)   inquantum   delaturum  confidimus,   quem 

(105)  Qui,  ut  cap.  proximo  dicitur,  se  virgis  subjecit, 
et  Hugoni  in  expediendis  negotiis  dehiceps  favit. 

(106)  Ubi  ohm  sedes  episcopalis,  translata  subRemigio 
episcopo  Lincolniam. 

(107)  Ex  distantia  utriusque  loci  ab  invicem  coUigi  pos- 


valentes,  coeperunt  animis  exspectantes  [/.,  exspec- 
tare]  attonitis,  quidnam  ad  audita  rex  tandem  esset 
responsurus.  Plures  sensum  nescientes  prolati  ser- 
monis  amplius  stupebant  ob  repentinam  gestus  regii 
percunctationcm.  Quorum  demum  ignorantiam  rex 
ipse  intelligens,  propriae  ut  eos  instruat,  efficitur 
interpres  injurise.   Praeventus  enim    tam   urbanx 

set,  Wodestkam  an  idemsit  cum  Woldestok  aut  Wdestocb, 
de  quo  lib.  ui,c.  1. 

(108)  F.  Scocario,  de  qua  voce  videt  noi.  ead.  lib.  v, 
c.  13. 

(100)  AUas  dlcti  BaUivi,  Germanis  Lanwogt  UmUnaim. 


997 


VITA.  —  LIB.  III. 


998 


invectionis  novitate  medullitus  commovebatur,  ho-  A 
minisque  confidenliam  et  ipse  admirans,  sic  orsus 
est  loqui.  «  Num^  inquit,  inlelligitis  cujusmodi 
nobis  contumeliam  barbarus  iste  intulit  ?  Ego  vobis 
dictum  ipsius  explanaba  Constat  genitricem  (110) 
proavi  nostri  Wilhelmi,  triumphatoris  hujus  lerrae, 
de  stirpe  mediocri  traxisse  originem,  ac  de  oppido 
famoso  Northmannorum;  quod  Falesia  (111)  nuncu- 
patur,  fuisse  oriundam.  Municipium  hoc  arte  pel- 
liparia  cclebrius  extoUitur.  Quia  vero  me  suere 
digitum  meum  derisor  iste  conspexit,  idcirco  simi- 
lcm  Falisiensibus  et  eorum  cognatum  me  esse  dixit 
et  improperavit.  » 

«  Attamenage,  inquit  ad  episcopum,  vir  bone, 
quidnam  tibi  visum  fuit,  ut  nobis  inconsultis  prin- 
cipalem  forestarium(112)  nostrum  anathemati  sub-g 
jiceres?  nostram  insuper  petitiunculam  (113)  ita 
floccipenderes,  ut  neque  per  teipsum  ad  nos  veni- 
res  hujus  repulsae  expositurus  rationem,  neque 
verbum  per  nostros  nuntios  nobis  placabile  re- 
mandares  ?  »  Talia  expostulanti  mox  ita  rcspondct 
cpiscopus  :  «  Novi,  inquit^  vos,  ut  episcopus  effice- 
rer,  studiosius  desudasse.  Ut  igitur  vestram  a 
discrimine  animam  expedirem,  quo  illam  periclitari 
contigeret;  si,  quod  mei  noscitar  esse  officii,  circa 
Ecclesise  mibi  commissae  utilitatem  exsequi  non 
curarem,  necesse  fuit  ut  oppressorem  ipsius  Ecclesise 
per  censuram  ecclesiasticam  coercerem,  et  indebite 
prsbendam  sibi  in  eadem  Ecclesia  cupientem  ex- 
torquere  nullatenus  exaudirem.  Excellentise  autem 
vestrse  praesentiam  pro  utrolibet  adire  negotio,  non 
modo  superfluum  esse,  imo  et  ineptum  sentiebam,  ^ 
cum  vestrae  discretioni  pronum  sit  id,  quod  rite 
geritur,  prudenter  advertere,  et  voluntati  nihilomi- 
nus  vestrse  sedeat,  quod  rectum  esse  cognoscitis, 
favorabiliter  approbare.  » 

Hi^jusmodi  rationibus  rex,  quod  contradici  posset, 
non  inveniens,  postposito  temere  concepto  simultalis 
nubilo,  amplectitur  jam  ore  sereno  pontiflcem, 
ejusque  orationibus  se  commcndans  obnixius,  ilUus 
per  omnia  reliquit  dispensationi^  qualiler  hominem 
sententiae  innodatum,  absolutionis  beneficio  redo- 
naret.  Quem  etiam  valde  contritum  animo  et  humi- 
liatum,  prsestito  juxta  formam  Ecclesiae  sacramento 
publico,  cum  suis  complicibus  virgis  caesum  absol- 
vit,  daiaque  benedictione,  per  omne  reliquum  vitse 
suse  tempus  speciali  quadam  benevolentia  familia-  D 
rius  eum  sibi  devotum  sensit  et  suis  negotiis  pro- 
visorem. 

A  praebcndarum  quoque  violentis  postulationibus, 
qulbus  velut  importunis  milvorum  unguibus  uni- 
versas  passim  infestabant  ecclesias,  et  diripiebant 
eas;  hac  una  interim  repulsa  curiales   vehementer 

{{\0^  Erat  illa  Hervela  aut  Harlotta,  Pelliparii  fiiia,  ez 
qua  Kobertus  dux  Northmanniae  genuit  Wilhelmum  Gon- 
questorem,  Henrici  II  regis  proavum. 

(111)  Oppidum  famosom  Northmannorum  una  cum  arce 
alias  FalaUe  dictum  :  De  quo  quidam :  «  Falaise  cum  arce, 
patria  Guillelmi  Gonquestoris,  ambitur  fossis  profuodissi- 
mis,  duobusque  cingitur  stagois. » 


repressit,   et  eorum  a  se  importunitatem  procul 
averlit. 

Ejus  tamen  venerationi  et  ipsi  certatim  inser- 
viebant,  adeo  ut  devotionis  eorum  et  industriae 
experientiam  plurimum  ipse  saepius  commendaret, 
familiaribus  asscrens  suis,  quibusdam  eorum  se 
libcntius  beneficia  largitunim  ampliora  ,  si  non 
curia»  tenerentur  nexibus  irretiti. 

CAPUT  X. 

Quod  in  ecclesiis  prcehendatos  teneri  ad  residen^ 
tiam  reputabat ;  et  secundum  hoc  magistro 
Parisiensi  respondit,  qui  prasbendari  in  Ecclesla 
Lincolniensi  affeciavit;  et  quod  inter  fratret 
seu  homines  quosque  dilexit  proecipue  unitatem. 

Ilic  tamen  curiales,  imo  quarumlibet  ecclesiarum 
cathedralium  clericos,  sufe  ecclesiae  canonicos  rarius 
efficiebat :  residentiam  prsecipue  in  EccIesiaLincoI- 
niensi  ab  illis  expetens,  quibus  illius  Ecclesiae  cano- 
nica  stipendia  conferebat.  Nimirum,  sicut  quialta- 
rio  deserviunt,  altario  jure  participant;  ita  minime 
deservientibus  altaris  commoda  dicebat  incongrua 
ratione  provenire  :  etcum  ecclesias  debitis  [cod.,  et 
ecclesias  cum  debitis]  servientiom  excubiis  ex  eo 
frandrari  contingeret,  speciem  {cod.,  contingeret  et 
specicm]  videretur  habcre  rapinae,  cum  militaturis 
deputata  militiae  spiritualis  stipeodia  non  militaturi 
praesumerent  occupare.  Nam  ct  illam  Apostoli  quo- 
que  senlentiam  in  hac  potissimum  causa  intelligi  et 
teneri  debere  sanciebat,  ut,  qui  in  sanctuario  ne- 
quaquam  laborant,  in  eo  etiam  non  manducent,  quae 
sanctuario  consecrantur.  Si  enim  gloriatur  Doctor 
gentium  quod  sine  sumptu  posuit  Evangelium^  quam 
ignominiosi,  aiebat,  reputandi  sunt,  qui  sine  evan- 
gelizandi  studio,  sine  ministrandi  obsequio,  sumptus 
evangelizanlibus  aut  ministrantibus  assignatos  usur- 
parc  praesumunt  1  Meminimus  (114  )autem  quemdam 
eo  tempore  summi  fere  inter  theologos  canonicosque 
Parisienses  nominis  dixisse  quadam  vice  Hugoni : 
«  Gloriosam,  dominc  episcope,  prae  cnnctis  totius 
orbis  Ecclesiis  vestram  exhibuistis  Ecclesiam,  in- 
signem  multitudine  clericorum :  essetque  mihi  (nec 
enim  id  celandum  vobis  duxi)  satis  optabile  eorum 
numero  quolibet  vel  perexili  titulo  sociari.  »  Cui 
statim  episcopus  :  <  Et  nos,  ait,  eorum  vos  numero 
libenti  animo  jungeremus,  si  etiam  inter  eos  resi- 
dere  velitis,  et  si  quoque  ad  scientiam  mores  vobis 
passibus  aequis  responderent.  »  Praecerat  enim  scho- 
lis  Parisiensibus  regens  et  ipse  scholas  (115);  cele- 
brior  tamen  eo  tempore  scientia  quam  disciplina. 
Qui  responso  tali  accepto  erubuit,  se  nimis  libere 
protuhsse,  quod  minus  sincere  involvebat  in  pectore, 
expertus  in  se  verissimum  esse,  quod  de  sinceris- 

(112)  Galfridum  videlicet  de  quo  actum  praecedenti  ca- 
pite. 

(113)  De  praebenda  alicui  in  Lincolniensi  Ecclesia  con- 
cedenda;  et  ab  Hugone  eidem  cap.  praecedente  denegata. 

(114)  Anno  1200  quo  Hugo  una  cum  auctore  Vitte  Pa- 
risiis  fhit,  ati  constat  ex  iib.  v,  c.  19. 

(115)  Quis  eo  anno  prsefuerit  scholis  Parisieosibus 
noverint  Parisienses. 


999 


S.  HDGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


iOOO 


sima  libertate  hujus  viri  non  semel  in  patria  sua  se  A 
meminit  audivisse.  Recedens  autem  ab  eo,  casti- 
gatioribus  de  csetero  moribus  institisse  fertur. 

Homines  vero  quieti  spiritus  ct  pudici  arctius 
diligebat  Hugo  :  nec  alios  suo  de  cerla  conscientia 
gregi  aliquatenus  sociabat,  quantalibet  industria  aut 
cijjuscunque  litteraturae  praerogativa  eminerent.  Ni- 
hil  autem  pacis  bono  in  hac  vita  dicebat  praeferen- 
dum,  et  nihil  seditionis  et  turbationis  peste  amplius 
fugiendum  ;  ideoque  vitandam  omnimodis  societatem 
alio  spiritu  ad  schismata  anhelantium,  et  discordias 
inter  fratres  seminantium,  admonebat.  Monebatqui- 
dem  indififerenter  quoslibet,  etindesinenterpraelatos 
unitatis  et  concordise  vinculum  cum  suis  subjectis 
inviolabiliter  retinere,  suimet  illis  exemplum  propo- 


^uam  ejus  successori^  capellarum  conttructumi 
insistere  dissuaseritt  ex  qua  inier  ipsos  ei  suos 
monachos  Cantuarienses  gravissima  discordM 
exorta  fuit,  inter  quos  pacem  reformavit. 

Piae  vero  recordationis  Baldewino,  Cantuariorum 
archiepiscopo,  quorumdam  instinctu  ecclesiam  (116) 
seu  capellam  in  honorem  pretiosi  protomartyris 
Stephani,  et  inclyti  neomartyris  Anglorom  Thomae, 
in  territorio  civitatis  suae  conslruere  festinanti,  cum 
monachi  cathedralis  ecclesiae  vehementius  obsiste- 
rent,  opus  illud  in  suum  asserentes  praejudicium 
altentari,  Lincolniensis  Hugo,  quod  rei  probavit 
eventus,  super  eodem  ab  illo  consultus  negotio, 
certissimo  praedixit  oraculo  :  c  Si  inter  vos,  inquit; 
domine  archiepiscope,  etcapitulum  vestrum,   hujus 


nens.  Aiebat  namque  :  «  Quia  novi,   me  cum  filiis  ^  operis  causa  schisma,  quod  non  expedit,  contingat 


nostris  bonum  pacis  et  unitatis  tenacius  observare  ; 
non  regem,  non  quemlibet  timendum  mihi  aeslimo 
mortalem.  Sed  neque  internam  perdo  securitatem 
quae  sempitemse  imitatrix  et  praeparatrix  existit  tran- 
quillitatis.  Nec  vero,  inquit,  idcirco  mihi  a  dominis 
nostris  (sic  enim  suos  canonicos  nuncupabat)  quies 
haec  defertur  totius  ignara  dissidii,  quia  lenem  me 
sentiunt  et  mansuetum.  Sum  enim  revera  pipere 
asperior  atque  mordacior  :  qui  et  eorum  praesidens 
capitulo  ex  re  frequenter  levissima  nimis  inflammor 
ad  iram.  Illi  vero  scientes  quiaoporteat  eos,  qualem 
susceperunt  talem  et  me  sustinerC;  faciunt  de  ne- 
cessitate  virtutem,  deferentes  mihi.  Gratias  illis  ha- 
beocopiosas.  Nunquid  enim  vel  sermone  in  uno 
quidem  restiterunt  mihi,  ex  quo  primum  inter  eos 


suboriri,  et  disciplinae  vigor  in  conventu  vestro 
emarcesset,  et  ordinis  censura  imminuetur.  Hioe 
quanta  successura  sint  pericula  animarum,  nullius 
aestimatio  sufficiet  pracmetiri.  Vos  praeterea  regiae 
vestram  oportebit  auctoritatem  substernere  servi- 
tuti.  Curiae  insuper  Romanae^  nec  non  et  plurimorum 
et  sublimitale  consistentium  variamque  habentium 
potestatem  subjacebitis  fastui  ac  timori,  ipsius  quo- 
que  summi  pontificis,  hora  omni  et  tempore  omni, 
motus  necesse  erit  animosque  vereri.  Ipse  tam  con- 
summato  quam  opere  isto  inchoato  demoliri  praeci- 
piet,  quidquid  demum  cognoverit  praejudicialiter 
aclitatum.  » 

Cumque  diceret  archiepiscopus  sanctum  Thomam 
hujus  fabricae  in  honore  sancti  levitae  Stephani  insti- 


residere  coepi  ?  Egredientibus  autem  universis  fmito  ^  tuendae  gessisse  propositum,  satis  ad  hoc  eleganter 


capitulo  nuUus,  ut  arbitror,  de  nostra  sibi  aestimat 
dilectione  diffidendum,  nec  ipse  me  existimo  a  quo- 
vis  eorum  non  amari.  » 

Talis  vero  ac  tantus  ei  dilectionis  affectus  ad  sin- 
gulos  nimirum  suae  Ecclesiae  filios  ab  cxordio  pro- 
motionis  suae  usque  ad  extremum  vilae  ipsius  perse- 
veravit  diem,  ut  illius  evidenter  se  probaret  imitato- 
rem  esse,  de  quo  evangelista  Joannes  venerabili 
profiletur  assertione : «  Cum  dilexissetsuos  quierant 
in  mundo,  in  finem  dilexiteos  (/oan  xiii,  1).  »  Quo- 
rum  etiam  in  tuitionem  se  objiciens,  si  quando  ex 
eis  quempiam  gravandum  quocunque  incursu  agno- 
visset,  non  modo  facto,  imo  et  sermone,  dicere  con- 
sueverat  :  c  Qui  tangit  vos ,  tangil  pupilli^  oculi 
mei  {Zach.  n,  8).  » 

CAPUT  XI. 


respondit  episcopus  :  u  sufBciat,  inquiens,  vos  simili 
jam  proposito  mart^Ti  adaequatum.  Si  meam  vullis 
audire  imperitiam,  ulterius  eo  minime  procedetis.  s 
Yerum  illo  aliorum  potius  consiiiis  innitente  men- 
tisque  propositum  in  operis  cffectum  perurgente, 
tandem  expertus  didicit,  quam  verum  sit,  quod 
Scriptura  dicit  :  »  Anima  viri  sancti  magis  enuntiat 
aliquando  vera,  quam  septem  circumspectores  seden- 
tes  in  excelso  ad  speculandum  (E(;c/i.  xxxvii,  18).  > 
Nam  malorum,  quae  justus  praedixerat,  ne  unum 
quidem  praeteriit  inexpletum.  Structura  vero  illa 
jussu  Domini  papae  funditus  eliminata  est  et  demolita, 
auctore  cum  ruboris  et  pectoris  multiplici  questu 
operam  perdente  opcrisque  impensam. 
D  Idem  quoque  ejusdem  successori  (117)  in  opus 
simile  gestienti  et  vir  fidelis  prsedixit,  et  verum  finis 


induxit.  Nam  et  ipsehaud  procul  a  Londoniis  capel- 
Qualiter  tam  Baldewino  Cantuarensi  archiepicopOf     lam  contentiosam,  instar  prioris   (118),  quae  secus 


(1 16)  De  hac  Baronius  ad  annum  1186  :  c  Praesentium 
tibiauctoritatei  (verba  sunt  Urbani  papa;  III)  c  manda- 
musutliceattibi  ecclcsiaminhonorembeatorum  martyrum 
Stephani  et  Tbomae  construere,  etc.  •  Verum,  ut  habet 
Trivettus  ad  annum  1187,  •  Baldewinus  Cantuariensis  per 
lilteras  apostulicas  prohibitus  est  ab  exsecutione  ecclesiae 
novae,  quam  inchoaverat,  »  etc. 

(117)  Huberto.  Raynaldus  ad  annum  1108,  exParisio 
baec  refert : « Innocentius  papa  III  roonachos  Cantuarienses 
contra  Huberti  archiepiscopi  Cantuar.  et  ADglorum  reges 


gratiam  protexit,  atquc  ecclesiam  Lamelich,  dissensionis 
fontem  everti  imperavit. »  De  qua  etiam  Trivettos  ad  an- 
num  1199 :  c  Humbertus  archiepiscopus  ecclesiam,  in 
beati  Thomae  honore  fundalam  apud  Lambete,  quam  prae- 
decessor  cjus  Baldewinus  inchoaverat,  de  mandato  doniini 
papse  Innocentii  tertii  demolitus  est. » 

(118)  Aliam,  ut  videtur,  non  eamdem,  Balduinus  ete- 
nim  secusCantuanam,sivc,  ut  praemittitur,  in  territorioci- 
vitatis  suie,  Hubertus  autem  non  procul  Londouiis  capel- 
lam  sivc  ccclcsiam  voluisse  constrnere  hic  mcmorantur. 


1001 


VITA.  —  LIB.  III. 


1002 


Cantuariam    fuit ,  dii-ula ,   fretus  regia     poleslate  A  memoravimus,  hoc  uniformi  jugiter  institulione  el 


erexit  :  clericos  in  ea  praebendarios,  ssecularium 
more  canonicorum,  aut  per  se  ipsos  aut  per  inlerpo- 
sitas  pcrsonas  ministraturos  instituit,  a  quibus  jam 
circa  locum  pluribus  contruclis  sedificiis,  pertracta 
in  longum  inter  Patrem  et  filios,  archipraesulem  et 
monachos,  lite  amara,  multis  quoque  personis  elec- 
tissimis,  tam  e  monachis  quam  e  clericis,  Romanis 
febribus  in  urbe  sub  tunc  intestino  bello,  exstinctis, 
vivi  tandem  magnanimi  inconsuUa  molitio,  eodem 
^pso  demoliente,  in  pulverem  redacta  esl.  Fecit  hoc, 
quam  invitus  tam  el  confusus ,  aposlolica  nimirum 
severitate  compulsus. 

Ad   postremum  vero,  jam   viro   Dei  Hugone  per 
ultimam   vitae  mortalis   aegritudinem   ad   aeternam 


ipse  scrvabat,  etquibusque  rationabile  Deo  cupien- 
tibus  obsequium  praestare,  observandum  inculcabat, 
ut  omni  scilicet  tempore  et  loco,  quod  rerum  exige- 
ret  praesentium  instantia,  convenienter  adimplerent. 
Ad  quod  etiam  dignius  exsequendum,  seipsum  ha- 
bilem,  et,  quantum  potuit,  idoneum  studuit  exhibere. 

Senticns  autem  magni  esse  laboris  opus  episco- 
palis  officii,  nec  sine  viribus  etiam  corporis  id  posse 
decenter  impleri,  ita  jumento  corporis  alimenta 
praebebat  ut  necessariis  usibus  congrue  subserviret. 
Quod  eo  securius  eoque  sufficientius  faciebat,  quo 
minus,  ne  contra  suum  recalcitraretsessorem,  casti- 
gatione  diutissima  jam  satis  edomitum,  metuendum 
erat.  Nam  et  per  continuum  frigidioris  diaetae  usum 


properante  felicioris  vitae  incolumitatem,  ipso  simul  g  eo  usque  internas  jam  corporis  vires  attriverat,  ul 


arbitro  et  conjudicibus  suis  a  summo  delegalis  pon- 
tifice,  pax  inter  praedictos  reformata  est  (119),  mi- 
rum  in  modum  exsultante  et  in  hoc  divinae  clemen- 
liae  gratias  referente  eodem  veracissimo  filio  pacis. 
Gratulabatur  namque  impensius,  quia  instar  beatis- 
simi  Martini  (cujus  semper  et  amator  devotus  et 
strenuus  imitator  esse  meruerat )  hanc  virtutum 
suarum  bonam  fecisset  consummationem,  qua  paccra 
Ecclesiae  Dei  redditam  reliquisset. 

CAPUT  XII. 

Quomodo  in  mensa  et  in  victualiinu  se  Hugo  habebat ; 
et  quam  potenter  in  exsecutione  eorum^  quoe  sui  erant 
officiiy  se  gerebat;  et  quam  humiliter  ac  devote  drca 
pueros  confirmandos  et  alios  infirmitate  detentos 
astabat. 

Erat 
non  sine 

dens,  et  quandoque  hortantibus  se  ad  laetandum  ore 
eliam  proferens  quod  in  libro  Esther  [Judith]  legi- 
tur  :  LcBt:  simus  secundum  faciem  sanctorum  Ju- 
dith.  XVI).  Si  quando  histnones  aut  musici  suis  in- 
tercssent  occasione  quadam  solemnibus  conviviis, 
ubi  ipse,  sive  ad  propriam,  sive  ad  alienara  mensam 
resideret,  tunc  quam  maxime  gravitati  studebat,  vix 
unquara  oculos  a  mensa  erigens ,  et  ita  se  in  omni 
gestu  et  sermone  exhibens,  ut  manifestum  esset  in- 
tuentibus  quia  tunc  se  ad  interiora  arctius  constrina 
geret,  cum  scnsus  exteriores  hujusmodi  lenocinia 
blandius  mulcerent. 

Sacras  inter  vescendum  lectiones  tanta  audiebat 
diligentia,  ut  praeler  nonnullorum  passiones  marty- 


fatiscente  naturali  calore,  crebras  infrigidati  stoma- 
chi  perferret  molestias,  iliacis  insuper  passionibus 
saepius  amarissime  torqueretur.  Nihilominus  tamen 
inter  haec  adfuit  ei,  et  affluxit  singularis  gratia, 
robur  illi  accumulans,  fortissimis  quibusque  admi- 
randum.  Videre  quasi  miraculum  erat  quemadmo- 
dum  in  ecclesiarum  dedicationibus,  in  celebrationibus 
ordinum,  caeterorumque  ecclesiasticorum  officiorum 
seu  quibuslibet  pontificalis  ministerii  exercitiis  (in 
quibus  plurimum  videtur  esse  laboris)  omnium  sibi 
adhaerentium  vires  solus  ipse  excederet,  quemadmo- 
dum  non  solum  fessis,  sed  pene  deficientibus  cun- 
ctis,  aliis  ad  resumendas  vires  paululum  secedentibus, 
aliis  ad  obsequendum  ei  succedentibus,  ipse  inde- 


quoque  in  mensa  hilaris  et  jucundus,  sed  p  fessus  ek  alacer  de  opere  ad  opus,  de  labore  per- 
3  gravitate  et  modestia,  illud  semper  atten-     curreret  ad  laborem. 


Ad  ista,  nonnunquam  surgebat  ante  lucem,  et 
usque  ad  profundas  sequentis  noctis  tenebras  jeju- 
nans,  nec  a  labore  cessans,  diem  medium  transige- 
bat.  Plerumque,  dum  immodicus  aestatis  fervor  im- 
mineret,  quosdam  altaris  ministrorum  cogebat  panis 
et  vini  modicum  praplibare  (122),  ne  praegravati 
aestu  ,  jejunio  et  labore  ,  citra  periculum  post 
toties  repetitos  circuitus  ,  in  ecclesiarum  dedi- 
cationibus  astare,  demum  et  ministrare  missarum 
solemnia  celebranti  nequivissent.  Cum  praegustatis 
jussu  suo  panibus,  horrori  quibusdam  et  formidini 
esse  sensisset,  sacrum  inter  agenda  vel  calicem  vel 
Dominicam  contingere  sindonem,  arguebat  eos  quasi 
pusillae  fidei  et  discretionis  infirmae,  qui  nec  obedire 


rum,  pra^tcr  gesta  quorumdam  sanctorum,  et  cele-  ^  vellent  jubenti  sine  haesitatione  circumspectae  jus- 
briores  de  praecipius  solemnitatibus   doctorum  ser-      sionis. 


mones,  totum  fere  vel  ex  integro  Vetus  Novumque 
Testamentum(120),  exceptis  quatuor  evangelistarum 
libris  (121)  (quosaliis,  sicut  infra  dicetur,  tempori- 
bus  legi  instituit),  cum  ad  nocturnum  officium  coram 
sc,  tum  ad  prandium  faceret  recitari.  Ul  autem  supra 

(110)  De  hac  pace,  plenius  altero  ab  Hugonis  obitu 
anno  confirmata,  vide  Annalcs  Eccl.  Wintoniens,  apud 
Warthonum ,  pag.  305. 

(120)  Ex  consuetudine  ordinis  Carthusiensis ,  in  quo 
eadem  annis  singulis,  aut  in  ecclesia  ,  aut  in  refectorio, 
leguntor  hodiedum,  et  Icgi  statuta  volunt. 

Patrol.  CLIU. 


Quotiescunque  iter  agenti  occurrissent,  utassolet, 
qui  per  manus  suae  impositionem  confirmari  expe- 
terent,  aut  qui  parvulos  ei  ad  illud  percipiendum 
sacramentum  ofiferrent,  moxopportunolocoin  pedes 
ab  equo  descendens,  quod  illius  erat  officii,  sollicita 

(121)  Haec  annue  in  capitulo  post  nonam  canonicam  a 
Paschale  usque  ad  festum  Omnium  Sanctorum  apud 
Carthusianos  leguntur. 

(122)  Contrarium  innuit  Surius  his  verbis  :  «  Neminem 
suiebat  ad  sacra  offlcia  ministrare,  qui  Jejunium  quacunque 
occasione  fregisset.  • 


i003                                    S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH.  1004 

devotione   adimplebat^  in  quacunque    dioecesi  hoc  A  exigui  labella,  ut  putaretur  incredibile  sic  posse  in 

accidisset.  Nuila  unquam  fatigatione  aut  infirmitate,  tali  aetatula  solis  adhuc  vagiUbus  assuetum  ridere. 

Dulla  viae  asperitate  aut  aeris  intemperie,  ut  equum  Deinde  brachiolis  quasi  adsubvolandum,  nunc  dis- 

sedens   tantum  exhiberet  sacramentum,   potuit  in-  tortis,  nunc  disjectis ,    cervicem  huc   illucque  ja- 

duci.  Data  quidem  benedictione  optata   circumstan-  ctando,    quasi   importabilem   sibi   esse  monstrabat 

tibus,  inBrmis  quoque,  qui  adfuissent,  oratione  ad  Isetitise^qua  afficiebatur,  magnitudinem.  Tuncmanum 

Deum  pro  eis  fusa,  in  spem   adipiscendae  sospitatis  ejus  utrisque  attractans  palmulis,  et  distringens  pro 

cum    exsultalione    respirantibus,   repletus  et    ipse  modulo  suo  ori  applicat,  applicitam  vero  allambere 

benedictionibus  cunctorum,  cceptam  repetebat  viam.  potius  quam  osculari  iestinabat.  Faciente  haec  pon- 

Quamplurimos  autem  per  hujusmodi  ipsius  orationem  tifice  diutissime  infanli,  et  infante   pontifici,  inaudi- 

seu  benedictionem  speratam  consecutos  fuisse  inco-  tum  invicem  de  se  spectaculum  delectabiliter  exhi- 

lumilatem  indubitanter  saepe  agnovimus.  bebant.  Oblata  sunt  quidem  puero  ab  ipso  episcop- 

CAPUT  XIII  poma,  vel  quae  taiibus  solenl  esse  grata  pueris,  ple- 

Qualiter  ex  dulcednie  affectionis  infaniulis  adjacabatur,  ^^^1"«»  «1»^^"«  si°&"^8'  «^  ^i  taedio  sibi  forent,  repel- 

qui  vice  versa  eidem  mirabiliUr  applaudebant.  lebat.  Quae  repellendo  tunc,  quasi    vicisset,  lotus  in 

Ex  multa  quidem   parvitatis   et  innocentiae  abun- B  ^P^^^^P""^  ^°*^**^*''  ^P^^"^  quoque  nutricis,  qujeeum 

dantia,  ut  crat  simpHcitatis  et    munditi»  praecipuus  geslabat,  cum  quodam  fastidio  manus  sibi   admotas 

amalor  et  custos,  iufantulos  vir  sanctus   miro  exco-  rcspiciens,  oculis  in  episcopum  intendebat,  et  mani- 

lebat  aflfectu,  non  modo  sinceritatem,  sed  etiam  aela-  ^"s  illi  applaudebat,  ac  ore  indesinenler  arridebal. 

!em  respiciens.   Parvulis  enim,   ubi  eos  reperisset,  Asportato  demum   eo,  cum  mirarentur  praesentes 

spirituali  quadam   suavilate  dulcius   adjocabatur,  et  super  tali  prodigio,  asserentes  nunquam  visura  faisse 

a  talibus   vix  adhuc   balbutientibus  miri   cujusdam  tripudium  tam    immensum  in  lam    augusto  corpa- 

leporis    semiverbia  eliciebat.    Impri.-nebat  subinde  sculo,  episcopus  semel  alias  tale  quid  se  vidissenar- 

frontibus  vel   quibusque  sensibus  eorum  vivificum  ravit,  «  Nam  dudum,  inquit,  cum  prioralum  gere- 

sanctae  crucis  signum,  fausta  eis  imprecans,  eosque  rem  Withamiae  (124),  contigit  me  tempore  generalis 

ilerata  saepius  benedictione  communiens.  Illi  quoque  capituli  adire  Carthusiam.  Occasione  autem  itineris 

mira  ei  vicissim  celerilate  familiariler  alludere  gau-  prajteriens  castrum  de  Avalim,  cujus  frater  noster 

debant,  quique  omnium  pene  vironim  aspectus  vereri  Willelmus  arcem  noscitur  obtinere,  Jeclinavi  in  do- 

solebant,  ei  potius   quam  suo  parenti   desideranter  mum  ejus.  Ibi  nobis  praesentabatur  puenilus,  necdum 

adhaerebant.  fandi  peritus,  filius   videlicet  ejusdem  fratris  nostri 

Vidimus  parvulum  quemdam  (123)  menses  sex  ab  ^  (*51^)'  Hic  similibus  per  omnia  nobis  applaudebat 

ortu  habentem,   cum   ei  frontem  chrismate  sacro  motibus,  ita  ut  dimissus  a  nutrice,  et  super  lectnm 

consignaret   episcopus,   tantis  illi   omnium  artuum  nostrum    expositus,    inter   gaudia,   quae    ducebit, 

motibus  applausisse,  ut  singulare  illud  Praecursoris  etiam   cachinnari  quodammodo  supra  vires  nators 

Domini,  in  utero  exsullanlis,  gaudium  aemulari  cre-  cerneretur. 
deretur.  Laxabat  vero  ita  risibus  inexplebilibus   oris 

Explicit  liber  iertius. 

PROLOGUS  LIBRI  QUARTI. 

Ut  autem  temporis  serie  paululum  intermissa  pro  in  quolibet  aetalis  gradu  existentibus  etiam  ipse  pro- 

aetatum  ordihe  adhuc  sicut  coepimus,  pauca  refcra-  desse  valuisset.  Factus   vero  jam  aetatis  integrae  et 

mus,  post  exaclam   infantilis,  nec  non  aevi  puerilis  pontiBcali  officio  insignitus,  sepeliendis  mortuis  tan- 

historiam,  adolescentium  est  intentio  breviter  sub-  tam  visus  est  sollicitudinem  impendisse,  ut  miseri- 

nectenda,  sicque  per  succedentium   gradus  aetatum  j.  cordia'  hujus  praemio  in  futurum  reposito,  sub  prs- 

usque  ad  mortuorum  exsequias  narratio  extendenda,  senti  quoque   tempore   singulari  donaretur   honore 

in  quorum  diligentissima  exsecutione,  post  Tobiam  sepulturae.  (126).  Quod  tunc  plenius  Domino  favente 

nemo  reperitur  adaequasse  Hugonem,  qui,  ut  supc-  exponetur,  cum  quarto  huic  atque  penultimo  gesto- 

rius  innotuit ,  singula  vitae  suae  roomenta    divinis  rum  illius  libro  imponetur  meta,  cujus  exordio  ista 

mancipando  praeceptis  id  jure  promeruit,  ut  pluribus  duximus  praelibanda. 

Explicit  prologus, 

(123)  Circa  parvulum  hic  narrata  cvenisse  postremis  quem  (uti  lib.  v,  c.  20,  legitur)  S.  Hugo  anno  1330 
vitae  S.  Hugonis  annis  insinuat  auctor,  dum  se  ea  vidisse  baptizavit  puenim  septennem ,  dum  ille ,  de  qao  aodo 
astruit.  agitur,  ad  minos  sexdecim  annonim  fuerit  anno  1900. 

(124)  Verosimiliter  uno  ex  annis  bissextiiibus  1180,  (126)  De  sepuUura  saocto  exhibita  prolixe  agitur  infirt 
aut  1184,  quopriores  Angli  ad  generale  capitulum  venire  lib.  v,  c.  27  et  28,  per  totnm.  De  etdem  Radalplios 
obligabantur.  Ck>ggeshale  in  chronico  anglicano  a  MarteDe  et  DartDdo 

(125)  Distinguendus  ab  altero  ejusdem  fratris  soi  flllo,  evnlgato  t.  V,  novse  collect,  columih  866. 


1005 


VTTA.  —  LIB.  IV. 


1006 


LIBER  QUARTUS 


CAPUT  PRIMUM. 

De  Martini  twstri  Hugonis  scriniarii  Umsione,  ad  religiO' 
ntm  conversione,  et  profectione  in  eadem. 

Deputaverat  custodiae  pontiticalium  scriaiorum 
reverendus  antisles  Hugo  juvenera  quemdam,  mo- 
dcstum  quidem  moribus  et  pudicum,  sed  vanitatis 
mundanae  non  plene  vacuum,  Martinum  nomine.  In 
scriniis  autem  vasa  et  vestimenta,  aliaque  hujus- 
modi  sacra,  quorum  in  altaris  ministerio  usus  erat, 
continebantur.  Moris  autem  erat  horum  custodem  et 
bajulum,  quamvis  laicum^  tamen  quia  inter  eccle- 
siastica  versabatur  cum  clericis  ministeria,  tonderi 
ut  clericum,  et  tunicam  propriis  vestibus  superindu- 
tum  lineam  creditis  sibi  dcservire  obsequiis.  Marti- 
nus  huic  de  recenti  subrogatus  officio  lonsionem  sus- 


A.  jam  comesturus  ad  triclinium.  At  caeteris  vescenti- 
bus  edax  desiderii  flamma  depascebat  Martini  prse- 
cordia,  adeo  ut  vix  contingere  sineretur  corporea 
alimenta;  prae  intemi  ardoris  quo  meduUitus  aestua- 
bat  vehementia.  Finlto  igitur  convivio  accedit  scor- 
sum  ad  cunctos  singillatim,  quos  in  tali  censebat  ne- 
gotio  magis  exaudibiles  fore  episcopo.  Quorum  pe- 
dibus  advolutus,  aures,  animos  afifectusque  eorum 
singullibus  pulsat,  movet  precibus,  et  fletibus  pietate 
plenis  inclinat^  ut  aestuanti  penes  episcopum  .suflra- 
gia  conferant,  quo  per  eum  salutaris  desiderii  conse- 
quatur  effectum. 

In  tahbus  vero  diebus  persistens  indefessus  et  noc- 
tibus,  tandem  post  triduum  obtinuit  quod  perseve- 
ranter  postulavit.  Expiata   siquidem  triduana  ejus 


cipcre  jubetur  ab  cpiscopo.  Quam  ille  triduo  jussio-  g  inobedientia  ex  dilatae,  non  minori  tempore,  exau- 


nem,  pudore  obsistente  non  bono,  distuHt  adimplere, 
variis  per  dics  singulos  excusationibus  velare  nitens^ 
cum  argueretur,  omissi  praecepti  volunlariam  ob  in- 
obedientiam.  Hoc  episcopus  advertens  reportantem 
ab  ecclesia  quadam  die  post  missas  scrinia  observat, 
eumque  in  ulteriorem  secutus  exedram,  cincinnio 
[a/.  cicinno]  capitis  illius  digitos  innectens :  «  Ecce, 
ait,  quia  tonsorem  non  reperisti,  qui  ordinatam  tibi 
faciat  tonsuram,  ego  ipse  tondebo  te.  •  Haec  dicens, 
suraptis  forcipibus  caesariem  illius  in  rotundum  cir- 
cumcidit.  Quo  facto,  mox  juvenculus  in  lacrymas 
resolutus  genibus  sancti  provoivitur,  constringensque 
manibus  forliter  pedes  ejus.  «  Domine,  inquit,  per 


ditionis  mora,  scicns  vir  clementissimus  tempera- 
mentum  misericordiae  suae,  fecit  ad  se  accersiri  ve- 
nerabilem  virum,  priorem  Sancti  Neothi  (127) ;  ut- 
que  absolyamus  compendio  quod  gestum  est,  sancto 
coetui  ejusdem  cellae  suum  Martmum  favorabiii- 
ter  sociari  petiit  et  impetravit.  Compertam  nam- 
que  a  praecedentibus  annis  Beccensium  habuerat 
idem  juvenis  laudabilem  prorsus  institutionem , 
nec  non  et  ordinatam  familiae  sancti  Neothi  conver- 
sationem.  Unde  professione  illius  astnngi,  isti  vero 
habitationi  praeelegerat  conjungi.  Gui  provisor  pius 
et  vestitum  contulit  regularem,  et  diem  susceptionis 
illius  ad  habitum  sacrum  solenmi  refectione  univer- 
sis  fratribus  exsullabilem  fecit. 


misericordiam  Dei  adjuro  vos,  ut  audiatis  parumper 

me.  Quia  enim  dextera  vestrse  sanclitatis  capiti  meo  p     Martinus  vero,  quae  Dei  sunt  non  minus  facere 

signum  abstulit  mundanae  vanitatis,  oro,  quatenus  a     quam  scire  infatigabiliter  studens,  prosequente  pia 


mundi  hujus  laqueis  penitus  me  absolvere  velitis. 
Nam  revcra  amputata  per  manus  vestras  coma  sae- 
cularis  meas  ulterius  cervices  minime  praegravabit. 
Ut  quoque  propositum  mentis  per  manus  vestrae  ob- 
sequium  coeiitus  mihi  inspiratum  manifestius  pan- 
dam,  viluit  mihi  prorsus  hoc  nequam  saeculum,  et 
appeto  monachatura  :  Deo  in  posterum  me  totum  de- 
voveo,  et  sacculi  ex  toto  pompis  renuntio.  Prosequa- 
lur,  obsecro,  gratia  vestra,  quaper  vosmeruipraeve- 
niri  gratia  Dei,  ut  ct  ipsa  prosequatur  me  quae  jam 
praevenit  omnibus  diebus  vitae  meae.  Per  vos  religio- 
nis  merear  suscipere  vestem,  per  quem  modo  suscepi 
charactcrem.  »  Quid  multa?  Gum  episcopus  haec 
quasi  dicta  puerilia  duceret  ac  negligenter  acciperet, 


ejus  vota  gratia  Christi,  in  bonitate  et  disciplina,  in 
scientia  adeo  in  brevi  profecit  ut  omnibus  ejus  pro- 
fectus  etiam  imitandus  esse  censeretur.  Quem  postea 
ad  subdiBConatus  gradum  nutritius  suus  cum  gaudio 
ingenti  promovit.  Erat  quidem  in  eo  cunctis  mira- 
bile,  quod  in  semetipso  unicuique  videbatur  impos- 
sibile,  ut  in  aetale  scilicet  jam  provectiore  tanto  cito 
]itteras  scivit  quas  in  tenerioribus  annis  minime  di- 
dicissct.  At  Martinus  admirantium  laudibus,  non 
dico,  non  extollebatur,  imo  nec  quidem  leviter  mo- 
vebatur,  quin  potius  coaevos  et  consodales  quondam 
8U0S  firmissimis  rationibus  arguebat  vanitatis,  ad 
studium  eos  invitans  vitae  correctioris.  Rogavit  eliam 
pontiflcem,   quatanus  a  Domino  abbate  Beccensi 


dissimulabat  quidpiam  referre  aiiditis ,  processitque  ^  suis  dignaretur  precibus  obtinere,  ut  ad  domum  ma- 


(127)  S.  Neoti  prioratus  (scribitur  in  Monast.  AngU- 
cano  1. 1,  p.  368)  in  comitatu  Huntingdoniae ,  primo  cella 
abbatiae  de  Becco  in  Northmannia,  deinde  vero  factus 


indigena.  Actnri  sunt  de  S.  Neotho  Bollandiani,  aat  jam 
egerunt,  ad  diem  31  Julii.  Videndos  quoque  MabiUonint 
Annal.  tom.  ni,  p.  Ui  et  t.  V,  p.  327  et  520. 


4007 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


4008 


tricem  (12S)  dc  Bocco  veniendi  et  in  ea  diutius  per-  A. 
sistendi  copia  daretur  sibi,  quo  sacri  ordinis  perfe- 
ctius  informaretur  Cflcremoniis,  et  probalissimorum, 
quos  ibi  esse  noverat,  plenius  inslrueretur  mona- 
chorum  exemplis.  Consecutus  est  autem  post  modi- 
cum  tempus  interventu  praesulis  piae  hujus  petilionis 
eflfectum.  De  cujus  (129)  nuper  conversalione  et  in- 
dustria,  tam  ab  ipsius  abbate  quam  ab  alils,  pleraque 
didicimus  satis  commendabilia. 

CAPUT  II. 

De  oscttlo  leprosorum  (130)  et  muWplici  consolatione, 
verbis  nostri  Hugonis  ,  de  dulcedine  Salvatoris ,  et 
eleemosyncB  largissima  distributiune .  —  Et  hoc  est 
capitulum  in  serie  magna  Vita  libro  quarto. 

Inter  alia  vero  pietatis  insignia  quantam  aegrotan- 
tibus  curam,  quantam  eiiam  leprse  tabe  laborantibus  -d 
benignitalem  impenderit,  quis  digne  commemoraret  ? 
His  nimirum  pedes  propriis  saepe  manibus  diluens, 
el  extergens  osculisque  demulcens,  nummos  insuper 
refectis  cibo  et  potu  largiri  consueverat,  faciebalque 
iilud  secretius  coram  paucis  arbitris  in  camera  sua 
tredecim  saepius  personis,  cum  tot  inveniri  potuis- 
sent  in  locis  quibus  ipse  interfuisset. 

Erant  praeterea  in  quibusdam  fundis  episcopii  ma- 
triculae,  in  quibus  non  pauci  hujus  morbi  incommo- 
do  delenti,  tam  viri  quam  feminae,  sustentabantur. 
His,  praeter  assignatos  a  praedecessoribus  suis  red- 
dilus,  varia  in  multis  rebus  subsidia  cum  omni  dili- 
gentia  conferebal,  frequenter  ad  eos  in  propria  quo- 
que  accedens  persona,  ac  cum  paucissimis  ex  sibi 
adhaerentibus,  viris  timoratis  et  devotis,  medius  inter 
illos  in  cella  residens  secretiori,  verbis  optimis  rele-  ^ 
vabat  animos  eorum,  dolentibus  materna  quodam- 
modo  lenitate  blandiens  et  ad  spem  retributionis 
aftternae  desolatos  temporaliterafflictosque  sustollens. 
Morum  quoque  bonorum  documenta  suavitate  mira 
interserens  verbis  consolatoriis,  ita,  si  quid  repre- 
hensibile  de  eis  percepisset,  ne  iterum  admilterelur, 
suadebat  uteoset  admissivehementius  pffiniteret,  et 
ulterius  admittendi  audentia  seu  voluntas  nulla  eis 
remaneret . 

Ante  exhortationis  vero  alloquia,  semotis  interim 
jussu  ejus  feminis,  roares  singillalim  circuiens  ex- 
osculabatur,  singulis  se  inclinans,  et  quos  cerneret 
atrocius  jam  tabe  confectos  diutius  ac-  suavius  com- 
plexans.  Tales  praedicabat  esse  felices,  tales  esse 
paradisi  flores  et  praeclaras  coronae  Regis  aeterni  di-  D 
cebat  esse  margarilas.  Hos  fiducialiter  et  secure 
exspectareSalvatoremmemorabat  Dominum  nostrum 
Jesum  Christum,  qui  reformet   corpus   humilitatis 

(128)  De  hujus  coenobii  origine  agit  Mabillonius  Annal. 
tom.  IV,  p.  438. 

(129)  An  quid  noverint  Beccenses  de  hocMartino,  me 
lateat. 

(130)  Dictum  memorabile,  quod  Sirins  refert  de  diffe- 
rentia  osculopura  leprosis  a  S.  Martino  et  S.  Hugone 
exhibitorum  dum  abbreviator  tacet ,  utcunque  insinuat 
Surium  prai  manibus  babuisse  Vitam  prolixiorem  S. 
Hugonis,  uti  et  ex  variis  locis  colligi  datur ;  et  Petreius 
indicat ,  suo  tempore  illam  in  Coloniensi  Gartbusia 
exstitlsse. 


corum,  configuratum  corpori  claritatis  suae  {Pkil. 
III,  21),  cum  ex  adverso  formidolosi  exspecteot 
sublimem  adfuturum  Judicem,  qui  modo  de  corpons 
specie  gloriantcs,  illius  per  mentis  elationem  refo- 
giunt  humililatis  et  munditiae  conformitatem. 

Agcns  vero  seorsum  cum  familiaribus  suis  de  tanla 
Salvatoris  nostri  clementia,  qui  miserrioios  quosqae 
in  vita  praescnti  toties  ore  divino  beatificat  in  Evaa- 
gelio  suo,  nunc  Lazarum  inducendo  ulcerosum  in 
sinum  Abrahae  ab  angelis  perductum,  nuuc  seipsum 
in  infirmis  asserendo  esse  infirmum,  mira  cum  dol- 
cedine  omnium  Auctorem  dulcedinum  attollebat. « 0, 
inquit;  quam  felices  erant,  qui  Medico  adeo  dilecto 
familiarius  adhaerebant  !  Quam  mihi  dulce  fore 
quaecunque  his  seu  pedibus  calcasset,  seu  qualibet 
corporis  sui  parte  contigissent,  velmanibus  attrectas- 
set  osculis  lamhcre,  oculis  opponere,  intirois  etiam, 
si  fieri  posset,  visceribus  inserere  I  Quam  vero  mi- 
scri  sunt  qui  aliud  quidquam  timent  quam  adeo 
dulcem  oifendere  !  quam  gemendi  sunt,  qui  aliad 
quidpiam  dulce  reputant  aliudque  expetunt  quam  sic 
dulci  dulciter  adhasrere  et  dulciter  parere  I  Nescio 
quid  jam  possit  amarum  sentire  qui  dulcis  hujas 
dulcedinem  jugi  didicit  meditatione  in  interoo  cordis 
sui  palalo  dulciter  ruminare.  » 

Haec  vir  sanctus  de  coelesti  vulnerum  nostroram 
Medico  sentiens,  haec  dicens,  haec  etiam  quae  prs- 
misimus,  de  membris  illius  infirmantibus  proferens, 
haec  illis  impendens  evidenter  satis  exprimebat, 
quanto  interius  ferveret  igne  divinae  pariter  et  fra- 
ternae  dilectionis.  Qui  etiam  in  commune  quibusque 
indigentibus  tantas  largiebatureleemosynas  ut  praeter 
illa  quse  multis  saepe  specialibus  ex  causis  nunc  in- 
terpellatus,  nunc  ipse  voces  praeveniens  necessita- 
tem  patientium,  secretius  erogabat,  annuas  omniom 
rerum  suarum  obventiones  usque  ad  tertiae  partis 
aestimationem  sub  certa  constitutione  in  opera  ei- 
pendisse  non  dubitetur  misericordiae. 

CAPUT  m. 

Quam  constanter  rebellibus  se  opposuU,  ei  in  Deum 
contumaciter  delinquentes  ecclesiastica  censura  pu- 
nivit. 

Post  praemissa  recensendum  videtur  quam  egerit 
forliter  in  superborum  praesumptionibus  coercendis, 
quam  incunctanter  armatorum  saepe  ipse  se  inermem 
ingesserit  turmis,  quam  steterit  inter  micantes  gla- 
dios  et  exertas  dexteras,  in  Lincolniensi  primum 
Ecclesia,  deinde  in  Hollandia  (131)  ac  demum  in 
Norhantona  (132),  nudo  capite  constans  et  intrepi- 

(151)  Lege  « in  Hoylandia ,  >  parte  Anglise  ,  dioecesis 
Lincolniensis ,  in  qua  coenobium ,  de  quo  in  Mooast 
Anglic.  1. 1,  p.  773  :  Swineshevedensis  kbbatia  in  agro 
Lincolniensi  fundata  anno  113i.  >  Et  Visehius  in  Cbroflo- 
logia  ad  dictum  annum  :  «  Coenobium  Swinshed,  id  est, 
Hoylandia  in  Anglia.  > 

(13^2)  Alias  Nortbamptona ,  comitatns  ad  dicecesio 
Lincolniensem  pertinens.  Adest  charta  in  Monast.  Anglic. 
t.  I,  pag.  681,  in  qua  Hugo  noster  monacbis  S.  Andres 
in  Northamptona  confirmat  diversa  illis  olim  coneessa. 


1009 


VITA.  —  LIB.  IV. 


1010 


dus.  Minus  vcro  dixi,  sleterit,  cum  huc  et  iUuc  dis-  A 
currcndo  gladium  spiritus  tota  cum  libertate  in  fu- 
rentcs .  et  frementes  conspiratores  seu  intrusores 
vibraverit,  tradens  contumaces  Satanse  in  interitum 
camis,  ut  spiritus  salvus  fieret  in  die  Domini  (/  Cor. 
V,  5).  Cujus  eo  constantia  sublimius  emicuit  quo 
ibidem  virorum  fortium  robur  formidini  evidenlius 
cessit,  eoque  illius  confidentia  illuslrius  claruil  quo 
suorum  diffidentia  comitum  et  officialium  in  tanto  se 
discrimine  apertius  probavit.  His  namque  non  modo 
ad  aras  confugere  parum  fuit,  imo  etsub  ipsis  men- 
sis  Dominicis  se  abscondere  videbatur  minus  lutum. 
Quibus  ita  confugientibus  et  latebras  foveutibus  Hugo 
persistebat  solus,  ca^dcbatque  labiis  intentantes  cer- 
vicibus  suis  gladios.  Cujus  magnanimiaudentia,  nec 
non  et  protegentium  se  angelorum  custodia  ipsius-  n 
quc  divinae  virtutis  armatura  fracli  et  confusi,  apud 
Liucolniam  tam  clerici  quam  laici,  apud  Hollandiam 
milites  et  armigeri,  apud  Northantonam  quoque 
burgenses  [i,  e,  cives],  infensi  cesserunt  plures 
uni,  saevientes  mili;  et  tranquillo  turbati. 

Apud  Hollandiam  tamen,  quod  prsetercundum  non 
est,  Wiihelmus  de  Avalim,  consobrinus  episcopi, 
miies  acemmuS;  generosi  sanguinis  vena  incale- 
scens ,  cum  stricto  mucrone  quidam  armatorum 
pontificem  funesta  pararet  ferire  audacia,  jam  per- 
cussuro  se  fortiter  objecit.  Cui  ctiam  vi  magna  ex- 
torquens  gladium,  nisi  prohiberetur  a  prxsule  di- 
striclius,  eum  absque  vulnere  abire  non  sivisset. 

Ita  vero  paratus  erat  Hugo  juxta  formam  apostoli- 

cam,  omnem  in  gladio  spiritus  ulcisci  inobedientiam 

(//  Cor,  X,  6),  ita  quoque  ejus  ultioni  animadversio  ^ 

celerem  subinferebat  vindictam,  ut  in  Deum  contu- 

maciter  delinquentibus,  sicut  ipse  nuUatenus  parce- 

ret,  sic  quemcunque  zelo  justitis,  spirituali  mucrone 

ipse  percellcret,  nisi   citius  resipisceret,   corporali 

pariler  exitio  interiret.   Hinc   rebelles  quosquc  et 

ecclesiastici  juris  violatores^  de  sua  quandoque  po- 

tentia  insolenter  praesumentes  ac  prae  tumore  men- 

tis  ad  minas  interdum   procaciter  erumpentes,  sic 

voce  terrifica  objurgabat  : «  Quid  de  /estris,  alt,  viri- 

bus  vel  armis  contra  manum  omnipotentem  praesu- 

mitis^  quando  nobis  eliam  indignis  et  infirmis  ha;c 

inanus  adeo  potentia  arma  contulit  ut  eis  humana 

nullatenus  coa^quetur    armatura?  Loricas    nostras 

jacula  vestra  non  penetrant,  et  galea^  nostrse  enses 

vcstros  non  formidant.  Nostris  vero  ensibus  nec  cas-  D 

sides  vestrae  nec  thoraces  resistunt.  Vos,  si  quando 

carnem  cseditis,   animam  prorsus   contingere   fion 

valetis.  Gladius  noster  et  corpus  perimit,  et  morti, 

non  transitorise,  sed  aetemse  eomm  quos  percellit, 

animas  addicit.  • 

CAPUT  IV. 

De  partus  ab  uxore  cujusdam  militis  supposiHone ,  et 
eorum  punitione  qui  tanto  facinori  consenserunt ,  de 
nomine  forestarii ,  et  de  crudeli  cujusdam  episcopi 
maledictionem  retinentis  interfectione. 

Jam  vcro  de  numero  illomm  quos  in  reprobam 


tradidit  mortem  solo  anathemate,  qui  fme  horribili 
de  hac  luce  migrarunt,  paucos  exempli  gratia  com- 
memorare  non  erit  inutile.  Erat  in  territorio  Lincol- 
niensi  miles  quidam  jam  provectioris  aetatis,  uxo- 
rem  habens  sterilem.  Habebat  quoque  fratrem  aeque 
miUtem  industrium  et  prudenlem,  quem  jure  haere- 
ditario,  si  absque  liberis  ille  decederet,  habiturus  vi- 
debatur  successorem.  Invidebat  autem  huic  uxor  sua, 
verens  ne  forte  viduata  marito  sub  illius  deveniret 
dominatum,  erga  quem  placitum  nunquam  gessisset 
affectum.  Nequiliae  igitur  vipereae  dolis  incitata,  ul 
ei  consequendae  haercditatis  praecluderet  aditum,  quia 
parlum  non  habebat  proprium,  supposuit  sibi  alie- 
num  (133).  Refertis  siquidem  ac  tumentibus  interaa 
fraude  visceribus  cervical  praecingit  exterius?  Si- 
mulat  quoque  uterum  intumescere  puerperio,  quae 
solummodo  scelere  fetabatur  infando.  Miles,  in  cu- 
jus  praejudicium  versutae  malignitatis  componitur 
stropha,  dolum  sibi  strui  deprehendens,  sed  artifi- 
cem  doli  non  convincere  nec  cohibere  sufficiens,  rem 
defert  ad  notitiam  amicorum.  Rimatur  solhcitius 
consilii  remedium,  sed  minime  reperit  opportunum. 
Interea  mulier  decumbit  lecto,  et  fictae  parturitionis 
indulget  suspiriis.  Quaesilam  vero  a  vico  proximo 
muUercuIae  cujusdam  recens  natam  prolem  femi- 
neam  in  publicum  edit,  ac  veluti  a  se  veraciter 
enixam  omni  cum  diligentia  studiosius  enutrit.  Cujus 
etiam  veriorem  ad  se  accersivit  genitricem,  eique 
nutriendi  pignoris  proprii  delegavit  soUicitudinem. 
Dum  talia  geruntur  non  procul  a  Lincolnia.  con- 
tigit  instare  jam  Resurrectionis  Dominicae  festa  pas- 
chalia.  Accedens  igitur  miles,  muliebri  circumventus 
astutia,  ad  ponliBcem,  astipulantibus  sibi  viris 
discretis,  quos  fama  certior  tanti  perflaverat  male- 
ficii,  omnem  rei  cunctis  audientibus  adeo  suspectae 
pandit  rationem.  Nec  vero,  cujusnam  esset  filia,  seu 
quemadmodum  a  falsa  genitrice  acquisita,  per 
quam  sibi  exhaeredilatio  parabatur,  adhuc  certius 
sibi  innotuerat.  Motus  autem  vehementer  vir  justus 
et  pius  ad  audita,  maUgnae  maritum  mulieris  ad  se 
jubet  quantocius  accersiri.  Quem  secreiius  advoca- 
tum  discutit  instanlius,  instruit  et  coarguit,  tantique 
reatus  confcssionem  ab  eo  eUcere  magnopere  insistit. 
Verum  iile,  conjugis  nimium  procacis  plus  jurgia 
quam  Dei  justitiam  pertimescens,  ejus  quoque  si- 
biUs  praeincantatus  vipereis,  se  primum  criminis 
hujus  inficiatur  habere  conscientiam.  Urgente  de- 
mum  episcopo  et  aestimationis  publicae  argumenta 
acriter  inferente,  quibus  patebat  verosimilUmum 
esse  nec  ei  sobolem  nasci  potuisse  jam  valetudinario 
et  seni,  nec  eum  videri  ignamm  uxorii  commenti, 
attractus  evidenti  ratione  hac,  tandem  seipsum  re- 
sponsione  deludit.  c  Quia  longo,  ait,  tempore,  corpo- 
ris  incommodo  me  premenle,  conjugis  meae  secreta 
minus  perfccte  novi,  ideo  volo,  si  placet,  arctius  de 
his  ab  illa  perdiscere  veritalem.  Quidquid  vero  inde 
milii  compertum  fuerit,  vobis  mane  nuntiabo,  vestro 


(153)  Anno,  uti  coUigitur,  1195.  Puella  etenim  vix  quatuor  annorum  desponsatur,  et  fraus  anno  1199,   in 
praesentia  auctoris  detegitur. 


1011 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


4012 


indubitanter  pariturus  consilio  super  omnibus,  quse 
fuerint  juxta  rei  inquisit»  seriem  utilius  exse- 
quenda.   • 

Tum  praesul  satis  admonitum,  in  his  verbis  eum 
abire  permittcns  :  «  Scias,  inquit,  die  crastina  ex- 
communicationis  sententia  omnes  illos  a  nobis  solem- 
nitcr  ac  terribiiiter  esse  feriendos  qui  hujus  mali  au- 
ctores  exstiterint  aut  fautores,  si  minus  forte,  quod 
poiliceris,  fuerisexsecutus.  »  Sic  ille  dimissus,  etad 
suos  reversus,  sterili  puerperae,  quae  audivit  a  ponti- 
lice,  vel  qaae  pontifici  retulit  ipse,  seriatim  exponil. 
Ad  hsec  illa,  infrendens  et  infelicem  illum  procaciter 
objurgans,  redire  eum  ad  fidelem  consiliarium  peni- 
tus  dissuasit.  Qui  male  acquiescens  domitrici  suae, 
cui  ordine  praepostero  diu  consueverat  ancillari,  re- 
sedit  domi,  crimen  adjiciens  mendacii  praecedenti 
errori. 

Facta  est  dies  crastina,  quse  fuit  sacrosanctae  Re- 
surrectionis  Dominicae  paschali  solemnitate  gioriosa, 
qua  episcopus,  habito  sacrae  exhortationis  verbo  ad 
populum,  cunctis  negotii  hujus  pandit  eventum, 
enormitatem  exaggerat  maleficii,  et  se  non  defutu- 
rum  asseverat,  quin  tanto  pro  viribus  occurrat  pia- 
culoex  censura  pastoralis  officii.  Cumque  plenius 
perdocuisset  quanti  sit  criminis,  non  tantummodo  in 
fratrem  proprium,  sed  vel  in  quemvis  proximum, 
quippiam  hujusmodi  attentasse ,  unde  necessario 
contingat  eum  cum  omni  posteritate  sua  irremedia- 
bili  dispendio  subjacere  (quod  etiam  peccati  genus 
sub  mole  suae  nequitiae  ad  mortem  sui  saepe  perpe- 
tratores  dicebat  irremissibiliter  astriagere),  omnes 
illos  vinculo  innodavit  anathematis  qui  de  partus 
praedicti  suppositione  exhaereditationem  militis  sa^- 
pius  memorati  minime  timuissent  procurare.  Nec 
vero  in  longum  distulit  in  traditos  sibi  ex  sententia 
viri  justi  Satanas  saevitiae  suae  tyrannidem  cxercere. 
Virum  namque  sequenti  nocte  invadens,  qni  perver- 
sitatem  conjugis  dissimulando  potius  fovit  quam 
correxit;  ejus  subito  animam  extorsit.  Repente  et- 
enim  in  leclulo  apparuit  mortuus,  in  quem  se  loca- 
verat  quiete,  ut  credidit,  pausaturus.  Hujus  autem 
mulieris  ita  furor  pertinax  et  ira  adeo  dura  fuit  ut 
proprium  tam  exitialiter  virum  perdidisse  non  ei 
sufficeret,  nisi  inceptam  contra  ejus  germanum  ne- 
quitiam  hostiliter  adimpleret.  Perstitit  enim  confir- 
mare  sermonem  nequam,  debitam  sibi  retentans 
maledictionem  et  indebitam  alumnae  suae  vindicans 
haereditatem. 

Excluso  igitur  legitimo  haerede  a  fraterna  succes- 
sione,  datur  regio  munere  infantula  cum  ipsa  haere- 
ditate  cuidam  juveni,  qui  frater  erat  Hugonis  de 
nova  villa,  summi  jscilicet  in  regno  forestarii  (134). 
Quam  aetatis  vix  quartum  implentem  annum  dispo- 


A  nebat  idem  more  nuptiali  solemniter  sibi  despon- 
sare,  praecavens  nimirum  ne  forte  qualibet  occasiooe 
privaretur  talis  patrimonii  acquisitione .  Quod  ubi 
innotuit  episcopo  (qui  generali  saepius  conslituto  in- 
hibuerat  aetatis  indiscretae  copulam  nuptialem)  mox 
etiam  speciali  prohibuit  interdicto  ne  quis  presbyte- 
rorum  seu  quilibet  fidelium  Christianorum  his  prae- 
sertim  nuptiis  praesumeret  interesse.  Prospiciebat  in 
hoc  perenni  simul  et  temporali  multorum  indemni- 
tati,  consulens  etiam  juri  communi,  videlicet  ne 
ante  plenius  cognitam  et  discussam  rei  hujuscemodi 
veritatem  in  alicujus  partis  praejudicium  tale  inire- 
tur  connubium. 

At  episcopo  citius  post  haec  ob  quaedam  negotia  ad 
regem  in  Neuslriam  profecto  [135),  convenenint  in 

■D  vico  quodam  remotiori  juvenis  praedicti  fautores  et 
consanguinei,  ibique  simplicitate  abutentes  seu  cu- 
piditate  sacerdotis  loci  illius,  solemni  more  conjun- 
gunt  in  facie  Ecclesiae  militi  infantulam,  illustri  m- 
sticanam,  ingenuo  ex  servili  conditione  procreatam. 
Tanta  fuit  aviditas  alieni  juris  occupandi  ut  nec  in- 
genuitatem  degenerata  conditio,  nec  salutis  mani- 
festa  perditio  infaustas  nuptias  pra&pediret.  Regresso 
interea  a  transmarinis  episcopo,  quae  gesta  sunt  ci- 
tius  innotescunt.  Hinc  presbyter,  tahum  minister 
nuptiarum,  suspensione  ab  eodem  pariter  beneficii 
mulctatur  et  officii.  In  reliquos  vero  vetiti  sui  trans- 
gressores,  cum  viri  coram  eo  parere  contumaciter 
detrectarent;  excommunicationis  sententia  promul- 
gatur. 
Interea  fictae  matris  cubicularia  (cujus  ministerio 

^  proles  alienae  genitricis  quaesita  est  et  inventa)  ter- 
rente  conscientia,  primum  ad  poenitentiarium  Eccle- 
siae  Lincolniensis,  sanctae  recordationis  magistmm 
Willelmum  de  Bredefeldo  subdecanum  (136),  et  ip- 
sius  demum  hortatu  ad  ipsum  accedens  episcopum, 
omnem  rei  ordinem  cum  magna  detegit  profusione 
lacrymamm.  Tunc  episcopus  de  his  omnibus  certior 
efifectus,  secretum  quidem  apud  se  interim  habuit, 
quod  secretius  audivit,  latam  vero  pridem  sententiam 
singulis  circumquaque  per  Ecclesias  diebus  Domi- 
nicis  renovari  publice  demandavit.  Quod  aliquandiu, 
ut  fuit  impletum,  machinatrix  el  materia  hujus  mali 
mulier  infelix,  reversa  domum  in  se  coepit  horrere 
opus  adeo  perniciosum  a  secommissum,  tandemque 
animata  consilio  prudcnti  accedit  pariter  secum  as- 

D  sumpta  delicti  sui  conscia  et  ministra,  cubicularia 
praenotata,  ad  episcopum,  atque  primum  illi  soli, 
deiilde  pluribus  viris  discretis  (inter  quos  et  ille,  qui 
haec  scripsit  (137),  praesens  fuit)  reatum  suum  flebi- 
liter  confitetur,  et  se  proprium  maritum  perdidisse, 
se  fratrem  ejus  circumvenisse,  illum  ad  mortem,  hunc 
ad   proscriptionem  et  exheredationem  voce  geme- 


(1 34)  Qui  in  hoc  munere  successerat  Galfrido,  de  quo 
dictum,  lib.  ii!,  c.  8. 

(135)  In  Neustriam  venit  Hugo  in  Septuagesima  anni 
1199,  infra  lib.  v,  c.  15,  iturus  ad  Richardum  regcm. 

(136)  Fortc  et  cancellarium,  qui  apud  Surium  tentavit 


Hugonem    de    differentia    osculorum   inter  sua    et  S. 
Martini. 

(137)  Ex  hoc  conjicio  poenitentiam  adultcrae  acci- 
disse  anno  1199,  postquam  Ilugo  rediit  ex  NVustria  in 
Angliam. 


1013 


VITA.  —  LEB.  IV. 


1014 


bunda  prolestatur.  Quae  universa  Canluariensi  me-  A 
Iropolitano  (138),  tunc  lemporis  totius  regni  justi- 
tiario,  soUicite  per  episcopum  insinuantur,  fratribus 
quoque  et  amicis  alieni  patrimonii,  ut  prsedictum 
esty  insidialorie  obtenti,  cunctis  etiam  primoribus 
fere  et  baronibus  curiae  Angelicanse. 

Nihilominus  vero  sponsus  puellse  insonter  noxiae 
cum  suis  consiliariis  incumbit  possessioni  nocenter 
adcpl£R.  Asserunt  enim  juxta  leges  Angliae  cujusque 
sobolem  decerni  legitimam,  quam  uxoris  maritus 
legitime,  quoad  viveret,  legitimam  habuisset.  Arce- 
tur  itaque  hujus  prsetextu  sententise  hseres  legitimus 
ab  ingressu  possessionis  haereditariae.  At  interim, 
ob  reverentiam  magis  episcopi  quam  propter  evi- 
denliam  universis  pene  notiticatse  rei,  non  sinebatur 
conlra  eum  judiciaria  diffinitio  sententialiter  pro--n 
ferri.  Ilerato  autem  constantissimo  juris  propugna- 
tore  in  Northmanniam  transfretante  (139),  inque 
discessu  suo  saepius  protestante  quia,  si  hanc  miles 
sibi,  ut  proponit,  in  conjugem  acceperit,  rusticam 
profecto  se  noverit  habere,  nec  de  illa  plurimum 
gaudebit.  Homines  rursus  facinorosi  conspiralione 
facta  diem  partibus  statuunt,  quo  diffinitum  litigii 
hujus  calculum  apud  Londonium  proferendum  pro- 
crastinatione  remota  edicunt.  Igitur  Adam  de  nova 
villa  (hoc  enim  nomen  erat  viro,  qui  puellam  duxe- 
ral)  stipatus  propinquorum  turmis  Londonias  festine 
petens,  nocte  diem  praecedente,  qua  judices  sibi 
tcrram  illam  promiserant  in  solidum  adjudicandam 
(cujus  solummodo  eatenus  obtinebat  custodiam)  non 
procul  ab  urbe  hospitio  suscipitur.  Cujus  dum  fau- 
torcs  et  consiliarii  de  forma  sententise  dandse  cum  ^ 
judicibus  in  civitate  sollicile  deliberant,  ille  in  di- 
versorio  laetus  et  temulentus  Iccto  excipitur,  sed 
sopori  mortem  socians  subito  exstinguitur  (140), 
solusque  ad  tribunal  justioris  judicis,  factorum  re- 
cepturus  vicem,  tam  imparatus  quam  nil  tale  arbi- 
tratus  extemplo  protrahitur.  Timendum  autcm  ne 
forte  cum  improperio  ibidem  audierit  ex  sententia 
dislricti  judicis  quod  sa^pius  in  ore  veridici  ipsius 
sui  praeconis  vcrtebatur.  Cum  enim  incognilum  sibi 
et  percgrinum  quondam  nomen  forestariorum  cre- 
brius  vir  sanctus  audiret,  qucrelis  etiam  oppresso- 
rum  ab  eis  hinc  inde  crebescentibus,  barbarae 
muncupationi  alludens  dicere  consuevit  :  «  Recteho- 
niines  isti  et  satis  proprie  nuncupantur  forestarii. 
Foris  namque  stabunt  a  regno  Dei.  »  D 

Alius  etiam  quidam  forestarius  episcopi  maledi- 
ctionc  retcnta  infra  paucos  dies,  ex  quo  tradi  mcruit 
Satanae  in  interitum  camis  (/  Cor,  v,  5),  crudelis 
interiit  sententia  mortis.  Nam  a  quibusdam,  quos 
in  forcsta  sua,  quam  scrvabat,  inventos  insolentius 

(158)  Huberto,  de  quo  iterom  cap.  sequenti  et  alibi. 

(139)  Anno  1200,  cum  Joanne  Regc  ex  causa,  lib.  v. 
19,  indicanda. 

( 1  iO)  Intra  illud  teropus,  quo  Hugo  in  Nortbmannia  et 
in  Gallia  morabatur. 

(1-41)  HubertU'^,  in  archiepiMropum  electus  anno  1105, 


more  suo  tractare  disposuit,  ita  perempt  us  est,  ut 
brachiis  amputatis  et  a  capite  avulsis  fustes  quidam 
satis  exigui  (pro  quibus  ab  eodem  satis  injuriati  fue- 
ranl,  qui  eum  peremerunt)  inter  cadaver  truncatura 
et  caput  exsectum,  nec  non  et  alia  membra  feraliter 
excisa,  et  hinc  inde  posita  per  loca  tria  relinqueren- 
tur,  in  signum  videlicet  et  testimonium  nequitiae, 
quia  in  fmitimos  quosque  tyranicam  rabiem  con- 
sueverat  exercere. 

CAPUT  V. 

De  quodam  diacano,  qui  miUtem  quemdam  super  crimeH 
regia:  proditioniiocriUr  impetebat.  —  Ethoc  eapitulum 
inseritur  magna  Vitce,  cap,  6,  tib.  iv. 

Diaconus  quidam,  nomine  Richardus  de  Wara, 
militem  quemdam  vocabulo  Reginaldum  de  Argen- 
temi  super  crimine  impetebat  regiae  proditionis. 
Erat  uterque  de  cpiscopatu  Lincolniensi.  Erat  vero 
plurimis  non  incertum  falso  impeti  mililem  a  cle- 
rico.  His  episcopus  cognitis,  diaconum  per  censuram 
ecclesiasticam  nititur  a  temeritate  sua  cohiberc. 
Inhibet  proinde  sub  interminatione  anathematis, 
ne  in  foro  ssculari,  pra*serlim  ad  judicium  sangui- 
nis,  audeat  eam  pertrahere  diaconus.  At  ille,  de 
regio  qui  eum  tuebatur  elatus  favore,  monita  pari- 
ter  et  minas  pontificis  contemnebat.  Nam  et  Can- 
tuariensis  archicpiscopus  (141)  (qui  et  tuncpublicus 
regni  justitiarius  habebatur,  cujus  protectioni  eum 
rex  Richardus  impensius  commendaverat)  episcopo 
injunxisse  dicitur,  ne  contra  bonorem  regium  com- 
peileret  clericum  a  prosecutione  initae  accusationis 
desistere.  Verum  Pctri  imitator  versus  in  hoc,  si- 
cut  in  similibus  saepe  mandatis  illius,  sui  potius  of- 
ficiijura  quam  hominis  attendebat  verba.  Nam,  quia 
roagnus  ille  vir,  ut  ipse  veraciter  perhibere  solebat, 
utrumque  sibi  gladium  commissum  habebat  (erat 
namque.  sicut  potestate  ordinaria  metropolitanus, 
ct  auctoritate  apostolica  totius  Anglise  legatus  (142)  : 
ita  vice  quoque  regia  super  forenses  judices  arbiter 
summus)  episcopus,  quid,  a  quo  idem  loqueretur 
gladio,  prudcnter  et  caute  discernere  studcbat.  Unde, 
quotiescunque  aliquid  monebat  aut  jubebat  quod 
materiali  polius  quam  gladio  congrueret  spirituali, 
non  verebatur  vir  Dci  dicere  ei  quod  apostolorum 
summus  pontificibus  legitur  dixisse  :  Oportet  ohe- 
dire  Deo  tnagis  guam  hominibus  (Act.  y,  29). 

Quamobrem  clcricum  rebellem  et  disciplinae  con- 
tumaciter  resistentcm  ecclesiasticae,  pontificali  non 
distulit  rigore  percellere.  Suspendit  itaque  ab  ofli- 
cio  et  benefif  io  nolentem  jugo  subdi  canonico.  Qui, 
ad  legatum  perveniens,  per  eum  de  facto  a  suspen- 

obiitanno  1205.  Ita  Whart.,  p.  i,  pag.  114.  Angl.  Sac. 
(142)  Iste  Hubertus  (inquit  Radulphus  de  Diceto  apud 
Wharl,  p.  2,  Angl.  Sacr.  p.  695),  •  anno  Domini  1195, 
plenitudinem  potestatis  in  officio  legationis  favore  omnium 
cardinalium  assecutus  est  ab  codem  Coelestino,  tam  in  ar- 
chiepiscopatu  Eboracensi  quam  proprio.  > 


1015 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


10i6 


sione  oblinuil  relaxari.  Hinc  lumore  plenus,  ad  epi-  A 
scopum  accedens,  sub  prffisentia  multorum  optima- 
tum  regni,tam  proccrum  videlicet  quam  episcoporum, 
minari  cocpit  grandia.  Jactabat  vero  se  a  jurisdictione 
Lincolniensis  episcopi  talitcr  jam  auctorilate  legali 
exemptum,  quod  de  caetero  nuUatenus  omitteret 
propter  illum,  quin  et  domino  regi  omnem  fidelita- 
tem  exhiberet,  eique  justitiam  de  suis  oblinere  pro- 
diloribus  decertaret.  Insultans  quoque  episcopo, 
asserebat  se  relaxatum  a  suspensione  qua  ipsum, 
ut  dicebat,  minus  licite  decrevisset  punire. 

Ad  haec  ille  non  enervis  naviculae  Pctri  guberna- 
tor  suo  more,  ut  semper,  illato  terrore»constantior, 
ut  de  quodam  sancto  legitur  qui  in  diebus  suis  non 
extimuit  principem,  ita  cunctis  audientibus  infit  : 
c  Incassum  sane,  inquit,  super  hujusmodi  relaxatione  n 
tibi  blandiris.  Nam  excommunicandum  te  in  conti- 
nenti  noveris,  si  juri  parere  super  excessibus  tuis 
ulterius  detrectaveris.  »  Quid  multa  ?  IIIo  contuma- 
citer  obstrepente  et  tanquam  ore  regio  minas  furio- 
sas  intonante,  episcopus  eum  innodare  ncc  timuit 
ncc  distulit  solemni  anathemate.  Qui  legatum  adiens 
queritur  de  episcopo  quod  in  ejus  prajudicium  re- 
gisque  dispendium  adeo,  ut  allegabat,  proterve  eum 
excommunicasset.  A  quo  tandem  litleras  impetra- 
vit  ad  episcopum,  quatenus  pro  absoluto  haberet 
eum,  utpote  a  se  absolutum.  Cui  episcopus,  tali 
perlecto  mandato,  ita  dixit  :  «  Sicentieste  Dominus 
arehiepiscopus  absolvendum  duxerit,  cenlies  aut 
etiam  saepius  te  scias  a  nobis  excommunicandum, 
quandiu  te  videbimus  in  prsesumptionis  tuae  amen- 
tia  irrevocabiliter  induratum.  Tu  videris  quanti  ^ 
habeas  sentcntiam  nostram  ;  nos  cnim  hanc  omni- 
modis  ratam  habemus  et  firmam.  »  Sic  illc  absce- 
dcns,  jamquc  metu  tantse  illius  constantiae  aliquan- 
tulum  corde  fractior,  pollicetur  dehberaturum  se 
utnim,  juxta  quod  exigebalur  supcr  parcndo  juri, 
coram  episcopo  vellet  cavere.  Qui  cito  post  haec  a 
quodam  suo  puero  lethaliter  securi  percussus  in  ca- 
pite,  proh  dolor !  prius  exhalavit  animam  quam  cr- 
roris  sui  insinuavit  poenilentiam.  Uno  cnim  ictu 
excerebralus  et  rcpente  exstinclus  est. 

CAPUT  VI. 

De  adolescerUula  Oxonicp^  qu(z^  priore  sponso  contempto^  de 
facto  alteri  conjugata  et  super  hoc  convicta^  parere  con- 
tempsit  beato  Hugoni.  —  Et  est  hoc  similiter  capitutum  jv 
t»  magna  Vita  sub  capitulo  sexto,  ^ 

Adolescentula  qusedam  Oxoniensis,  cujusdam  bur- 
gensis  filia,  convicaneo  cuidam  juveni  Icgilime  nupta, 
alterius  juvenis  amorc  amplius  succensa,  priore  con- 
tempto  sponso,  illi  de  facto  est  conjugata.  Qua^  super 
impetila  a  priore  atque  convicta  monebatur  diligen- 
tissime  ab  episcopo,  quatenus  primo  se  redderet  ma- 
rito.  Ipsa  vero  dissuasa  a  matrc,  quae  in  consilio 
nequam  alteram  se  filiae  suae  exhibebat  Herodiadem, 
ante  se  morituram  quam  ci  nupluram  procaciler 
clamitabat.  Tunc  vir  Domini,  apprehensa  ojusdem 
sponsi  illius  dextera;  miscens  terroribus  quoque 
blandimenta  :  c  Filia,  inquit,  mea  si  vis  esse,  obaudi 


jussioni  meae,  et  suscipe  in  pacis  osculo  cum  Dei 
bcnedictione  maritum  tuum.  Alioquin  revera  de 
caetero  non  parcam  libi,  nec  perniciosis  consiliariis 
tuis.  »  Jussitquc  virum  ejus  in  osculo  sancto  susci- 
pere  cam.  Quod  dum  ille  implere  vellet,  infelix  illa 
impudentissime  exspuit  in  faciem  ejus,  cum  prope 
esset  altare,  praesensque  cum  pluribus  viris  reve- 
rentissimis  adesset  tantus  sacerdos,  et  turba  fide- 
lium  multa,  in  ipsa  ecclesia  pariter  constituta.  Tuoc 
universis  ob  tantam  contumeliam  viro  illatam  vehe- 
menter  erubescentibus,  episcopus  voce  terribili 
ait  :  c  Quia  noluisti,  inquit,  benedictionem,  sed 
maledictionem  dilexisti,  ecce  apprehendel  lc  male- 
diclio.  Moxque  excommunicavit  eam.  Quae  in  pro- 
pria  contumacitcr  abscedens,  post  dies  paucos  sibi 
ad  inducias  utilius  secum  deliberandi  coelesti  pie- 
tate  conce&sos,  cum  magis  induraretur  cor  ejus  ct 
nuUalcnusresipisceret,  prxfocata  ab  hoste  maligno, 
dclicias  repente  illicitas  et  caducas  tam  perpetois 
quam  justis  commutavit  suppliciis.  > 

CAPUT  vn. 

De  clerico  Eboracensis  dictcesis ,  qui  super  ecelesia  dimit- 
tenda^  de  qua  contra  eum  a  beato  Hugone  aucioritate 
delegata  ferebatur  sententia,  parere  noluit  judicatis.  — 
Etest  adhuc  capitulum  hoc  sub  eodem  capitulo  sexto  m 
magna  Vita. 

Itidem  clerico  cuidam  Eboracensis  dioecesis,  no- 
mine  Willelmo,  suam,  qua  injuste  eum  spoliaverat 
quorumdam  violentia,  reslituendam  ecclesiam  ^u- 
ctoritate  Hugo  decreverat  apostolica.  Quem  pars 
adversa  diutius  ab  ingressu  possessionis  sibi  adjudi- 
catae  manu  repcllcbat  armala.  Miles  namque,  illius 
villse  dominus,  in  qua  sita  erat  ecclesia  litigiosa, 
fratrem  suum  in  eamdem  ingressum  per  intrusio- 
nem  carnis  tuebatur,  viribus  nitens  illicite  occupa- 
tam  vindicare  illi  possessionem.  Fovcbant  quoque 
partem  intrusoris  tam  ecclesiaslici  quani  et  mun- 
dani  judices  et  optimates  ilhus  regionis.  Tandem 
Wiilelraus  nimiis  jam  laboribus  confectus,  sumpti- 
bus  quoque  curiae  Romana3  suffragium  in  propria 
implorat  pcrsona,  plurimorum  etiam  hinc  inde  auxi- 
lia  pervigili,  sed  parum  ulili,  requirit  instanlia.  Pe- 
nilus  exhaustus  tolus  converlitur  ad  unicum  oppres- 
sorum  refugium,  et  ad  invictum  juris  patronum, 
ejus  quoque  flebilibus  vocibus  interpellat  subsidiera. 
Indignatus  quoque  bonus  Eliae  alque  Elisaci  in  zelo 
aemulalor,  auctoritate  fultus  apostolica,  inlrusorem 
praenominatum  et  ipsius  complices  durae  malediclio- 
nis  ferit  sententia. 

Nec  paulo  tardius  in  sacrilegos  desaevirc  cccpil 
ultio  divina.  Nam,  ut  viris  plerisque  religiosis  refe- 
rentibus  nobis  innoluit,  alii  exhis  in  amentiam  versi 
sunt,  alii  repenlina  morte  miserabiliter  pra*vcnti  in- 
terierunl,  aliis  ex  cavis  orbibus  oculi  cum  immensis 
cruciatibus  exciderunt.  Sic  itaque  virlus  abscnlis 
prae&entem  ad  nocendum  innoxio  perdomuil  super- 
borum  audaciam,  sic  legilimo  possessori  reslilula 
cst  defcnsa  bonorum  posscssio,  sic  deniv[uc  athleta 
forlis  nostrisque  temporibus  ambidexter  probatissi- 
mus,  utraque  manu  pugnare  et  utraque  pro  dextera 


1047 


VITA.  —  UB.  IV. 


1018 


uti   doctus,  hos  percutiebat  ct  interficiebat,   iUos  A  siam  (cujus  ille  et  onera  subiisset,  et  emolumenta 


feriebat  et  vivere  faciebat ,  cadebantque  ab  eo  a 
dextris  et  a  sinistris.  Citius  enim  quisque  in  mor- 
tem  cecidit  qui  dexterae  ipsius  ictum  excepit.  Aut 
enim  corrigebatur,  et  Deo  victurus  peccato  morie- 
batur,  aut  corde  induratus  et  incorrectus  exitio  tra- 
debatur. 

CAPUT  VIII. 

Qualiier  a  rege  Richardo  redmit  pallii  servitutem^  e^ 
quam  liberaliter  contribuit  clerus  diacesis  suce  ad 
illam  redemptionem,  et  quod  etiam  pcenem  pecuniariam 
recipi  prohibuit  pro  delictis,  —  Et  hoc  est  capitulum  in 
magna  Vita  sub  cop.  7. 

Senliens  vcro  cruentus  generis  humani  inimicus 


perciperet)  pro  tempore  Waltheri  (145)  sui  deces- 
soris  (qui  nec  ipse  pallium  regi  debitum  aliquando 
dedisset)  et  detentionis  ream,  et  redditionis  debitri- 
cem  esse  perhibebant.  Conventus  super  talibus  ab 
ipso  tunc  rege  Richardo  episcopus,  vix  tandem,  ini- 
mico  (146)  adversante  sibi,  ut  ferebatur,  maxime 
archiepiscopo  ssepius  memorato,  pro  tribus  millibus 
marcarum  tam  a  repetitione  subtracti  muneris 
quam  et  ab  ejusdem  in  posterum  coUatione,  et  se  et 
suos  eripuit  successores,  suamque  perpetuis  tem- 
poribus  a  prsesentationis  illius  onere  absolvit  Eccle- 
siam.  Nihil  enim  indignius,  niliil  sibi  intolerabilius 
fore  aestimabat  quam  Regis  aeterni  sponsam,  aut  se- 
ipsum,  illius  pro  tempore  custodem,  mortali  homini 

in  sui  grave  dispendium  viri  ubique  victoriosissimi  t»  ccnsualem  constituere,  et  quodammodo  vestigalem 

vires  praevalere,  a  castris  corum  quos  ejus  tueba-      exhibere(447). 


tur  prapsentia,  eum  arte  callida  uititur  amovere, 
quatenus  saltem ,  clongato  a  certaminis  loco  in- 
superabili  totius  aciei  protectore,  in  reliquo  licen- 
tius  grassaretur  agmine.  Sciens  namquc  serpens 
virulentus  virum  Dei  libertatem  Ecclesise  impen- 
sius  zelare(qui  nec  subjcclis  sibiEccIesiis  pecuniarias 
ullatenus  exactioncs  imponeret,  nec  quibusque  po- 
testalibus  tale  quid  a  sua  exigentibus  Ecclesia  ulla 
ratione  acquiesceret)  in  talem  cum  perplexitatem 
conatur  inducere,  ex  qua  praeter  aliquid  saltem  in- 
conveniens  haud  facile  ipse  quivisset  erumpere. 

Armatus  igitur  astu  inveteratae  malitise  perversas 
quorumdam  familiariter  subditorum  sibi  instigat 
mentes ,  per  quos  regis  animos  contra  episcopum 


Sed  unde  viro  liberalissimo  haec  tanta  proveniret 
pecunia,  qui  omnes  semper  annuos  redditus,  vel 
quoscunque  proventus  ad  impendia  misericordis, 
et  in  sumptus  justae  necessitatis  effundere  solitus 
erat,  cui  nunquam  ultra  prsesentis  anni  spatium 
quidquam  pecunia;  erat  residuum ,  quippe  cum  et 
mutuum  aes  frequenter  sumeret  alienum  ?  ubi  inve- 
niret  qui  regi  persolveret  tot  millia  talentorum? 
Erat  quidem  paratum  ad  manus  consilium,  si,  quod 
propriis  decrat  crumenis,  a  subjectorum  vellet  ex- 
torquere  locellis.  Sed,  qui  non  modo  pecuniam,  imo 
ct  propriam  pro  sibi  commissorum  indemnitate  in 
votis  sempcr  habuit  animam  ponere ,  qualiter  eis 
suam  exforqueret    substantiam  ?  vel ,  qui  suam  a 


ad  novas  et  inopinatas  querelas  excitaret.  Suggeri- ^  prsebitione  ignobili  eximere  satagebat  Ecclesiam, 

tur  per  eos  regi  ingentis  cujusdam  debiti,  quod  ei 

annualim  solvere  tenebatur,  Lincolnicnsem  episco- 

pum  esse  detentorum,  unde  et  reusinejus,  ut  vulgo 

dicitur,  misericordiam    incidisset,    et  ad  summam 

seris  plurimi  fisco  ex  diutina  retentione  refunden- 

dam  addici  potuisset.  Nam  Lincolniensis  quidam  olim 

antistcs,  dictus  Alcxandcr,  qui  tertuis  (143)  Ilugo- 

nem   praicesserat,  pallium  centum  argenti  marcis 

appretiatum  regi,  suo  tempore  imperanti,  aliquot  in 

pra^tcrmissis  annis  dedisse  ferebatur.  Cujus  succes- 

sor,  vocabulo  Robertus  (144),  idem  aliquoties  cgisse 

dicebatur.   Hinc  calumnia  in    Hugonem  devoluta. 

Non   enim  solum  hoc ,  quod  eum  pontificatus  sui 

tempore  quotannis  debuisse  praetare   memorabant, 


quomodo  Ecclesias  oneraret  aliorum,  ut  seipsum 
relevaret,  et  pro  sua  libertate  jugum  aliis  imponeret 
servitutis  ? 

Jam  itaque  viro  Dei  videbatur  unicum  superesse 
remedium,  quod  et  sibi  satis  erat  volivum,  ut  ipse 
scilicet  ad  suam  interim  secedensWithamiam(148), 
ibique  solitaric  degens,  proventus  universos  totius 
episcopatus  ad  summam  hujus  debiti  persolvendam 
converti  ordinaret.  Gaudebat  toto  anima  et  exsulta- 
bat  quia,  non  modo  justam  et  honestam,  imo  et 
necessariam,  putabat  se  invenisse  occasionem,  ut 
a  mundanis  tumultibus  aliquandiu  secederet,  ac 
secrestis  coelestibus  eo  suavius  quo  liberius  inhaere- 
ret  Venim;  ut  hoc  suum  propositum   notitiae    suo- 


anxie  ab  eodera  repetunt,  sed  eliam  pro  injuriosa  D  ^um  intimavit  clericorum,  obniti  vehementius  uni- 
regii  muneris  subtractione  ipsum  ad  regis  nutum  versi  coeperunt,  intolerabilem  sibi  prorsus  illius  re- 
satisfactioni  essc  obnoxium  satis  invidiose  decer-  molionem  tantam  protestantes,  sed  et  religioss 
nunt.  Nec  tantum  personam  episcopi,  imo  et  Eccle-     personae   innumerae  ne  id  fieret  quod  disponebat 


(145)  Non  numeratur  Galfridus  aut  Gaufridus,  qui  sine 
consecratione  et  sine  pallio  aliquot  annis  episcopatum  te- 
nuity  et  tandem  rcsignavit. 

(144)  Hujus  nominis  11.  qui  primns  Alexandro  succcssit. 

(145)  Qui  secundus  Alcxandri  fuit  successor,  et  cui 
tertius  noster  successit  Hugo. 

(140)  Id  est,  Huberts.  Ui)i  nota,  Baronium,  ad  aunum 
1189,  quxdam  rclulisse  ex  Surio,  velut  sub  primordiis 
rcgni  Richardi  regis  facta,  quie  primum  anno  1197  conti- 


gisse,  ex  bujus  Vitae  lib.  v,  c.  7,  constat.  Unde  et  Baro- 
nius  in  indice  lit.  B.  erronee  de  Balduino  scribit :  «  Ac- 
cusat  S.  Hugonem  Lincol.  episcopum  apud  Kichardam 
novum  regem  Anglia^.  i 

(147)  Dc  pallio  pju.sque  redemptione  legatur  Giraldus 
Gambrensis  apud  Whart.,  part.  ii,  Angl.  Sacr.,  pag.  419. 

(U8)  Semel  aut  bis  annuc  Withamiam  secessisse  Hu« 
gonem,  infra  c.  10,  asseritur.  Nunc,  ut  onus  pallii  redi- 
meret  sine  aliorum  sumptibus,  illuc  secedere  cogitabat. 


1019 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1020 


magnopere  dissuadebant.  Denique  universis  dioecesis  A     Econtrario  illis  frequenter  asserentibus  plus  ter- 


rere  improbos  pecuniae  damnum  quam  excommuni- 
cationis  probrum,  aut  corporalium  poenarum  affli- 
ctionem  illis  indicendanim,  ille  e  diverso  asserebat 
id  suae  negligentise  ascribendum  ,  qui  remissius  se 
haberent  in  corripiendis  illis  qui  p cccassent,  et  di- 
striclius  coerccndis,  nec  eos  tam  studiose  observare, 
ut  illi  injunctam  explerent  satisfactionem,  quam  ob- 
servarent  ut  sibi  pollicitam  enumerent  pecuniae 
taxationem.  Illis  interdum  pro  se  allegare  studenti- 
bus  ac  dicentibus  beatissimum  archiepiscopum  et 
martyrem  Thomam  hujusmodi  a  delinquentibus 
sumpsisse  mulctas,  ille  confestin  respondebat  :  c  Cre- 
dite  mihi,  non  idcirco  sanctus  fuit.  Alia  enim  vir- 
tutum    merita  sanctum  exhibuerunt,   et  alio  titulo 


suae  et    ecclesiasticis  personis  in  communi  placuit 

ad  exemptionem  matricis  suae  Ecclesiae  pecuniam  de 

suis  copiis  conferre  animo  libenti.  Unanimiter  quo- 

que,  ut  patrem  et  defensorem  pium   atque  fortissi- 

mum,  obnixius  ipsum  efflagitabant  cpiscopum,  ne 

hujusmodi  rei  gratia  suam  ab  eis  aliquatenus  prae- 

sentiam  absentaret.  Ita  multum,  licet  invitus,  et  co- 

actus  filiorum  suorum  petitionibus  acquievit,  suse 

voluntatis   desiderio   prseponens  pium  generalitatis 

decretum.  Suis  vero  districtius  inhibuit  ofBcialibus, 

ne  a  quovis  hominum  quidquid  amplius  exigere  prae- 

sumerent,  quam  quod  voluntate  spontanea  quilibet 

obtulisset ;  de  proprio  autem  peculio,  quantum  fa- 

cultas  admitteret,  dari  praecepit.  Sicque  provincia- 

les  potuis  Ecclesias,  quam  earum  matrem  Ecclcsiam  n  meruit  palmam  reportare  martyrii 

Lincolniensem)  a  turpi  simul  et  gravi  diu  inolitae  ser- 

vitutisjugo  semel  eripiendo,  perpetuae  restituit  liber- 

tati.  Nam  citra  cujusque  gravamen  a  clericis  modo 

semel  percepit  eorum,  ut  sic  dicatur,  redemptor  el 

manumissor  hoc  quod,  imo  amplius,  non  sine  mul- 

torum  gravamine  extorquere   solitus  erat  uterque 

praememoratus  hujus  tributi  inventor  ac  redditor, 

palliata  scilicet,  sub  praetextu  regalis  pallii,  ambi- 

tione  pontificali.  Quod  tamen  ex  nobis  dicere  non 

audemus,  sed  hoc  dicimus  ex  sententiaplurimorum, 

qui  saepius  ex  tali  divitum  colludio  cgestati  suae  gc- 

mebant  illudi.  Nam  et  ipse  rex  edoctus,  ut  credeba- 

tur,  a  quibusdam   lac  suarum    ovium   usque    ad 

expressionem  butyri  libenter  ac  frequenter  emulgen- 

tibus,  hoc  episcopo  potius   quam  sibi  profulurum 


CAPUT  IX. 

QualUer  jm  advocatios  abbatios  de  Eyneshaim  contra  re- 
gem  Richardum  illud  siln  vindicantem^  per  inquisitiih 
nem  solemnem  evicerit.  —  Et  est  hoc  capitutum  in 
magna  Vita  cap,  8. 

Cum  autem,  ab  adventu  Northmannorum  in  An- 
gliam,  bellico  sibi  jure  subactam  per  annos  cen- 
tum  (149),  et  eo  amplius,  Ecclesia  Lincolniensis 
continue  et  inconcusse  usque  ad  id  temporis  patro- 
natum  gesserit  Eyneshamensis  coenobii  (150),  hanc 
ei  dignitatem  subripere  maligni  quidam  pertinaciter 
sunt  aggressi.  Beatus  sane  poniifex  Remigius  (151) 


dixerat,  si  more  praedecessorum  suorum  multa  su-  ^  (quem  ip  brevi  post  triumphatam  insulam  gloriosum 

habuit  cathedrahs  ecclesia  Lincolniensium  fundato- 
rem)  (152)  vastatam,  fugatis  hostili  metu  fralribus, 
abbatiam  reformavit  praenotatam.  Quam  sibi  aucto- 
ritate  regia  inclylus  triumphato,  Willelmus  ita  con- 
firmasse  dicebatur  in  propriam,  ut  praeter  ipsum 
cpiscopum  ejusque  successores  nulla  in  eam  vindi- 
care  sibi  prapsumeret  ecclesiastica  seu  laicalis  per- 
sona  quamcunque  dominationem. 

Accidit  autem  ut  anno  praesulatus  beati  Hugonis 
decimo  (153)  vcnerandus  caenobii  hujus  rector  ct 


meret  a  suis  clericis,  undc  vix  pauca  daret  pro  pallio, 
appendendo  suis  humeris. 

At  verus  et  bonus  pastor,  quantum  oves  sibi  cre- 
ditas  diligebat,  tantum  immunitatem  illarum  zela- 
bat.  Quantum  vero  ad  se  pertinebat,  sicut  omnem 
avaritiam  sedulo  fugiebat,  ita  et  occasionem  avari- 
tiae  summis,  ubi  posset,  nisibus  jugiter  evellcbat. 
Unde  multam  pecuniariam  a  quibuscunque  delin- 
quentibus  lam  archidiaconos  suos  quam  eorum 
officiales  ac  decanos  exigere  prohibebat,   nimirum 


verens  ne  pro  muneribus  aliquem  aut  opprimerent '  abbas    migraret  ad    Dominum,  nomine    Godefri- 

insontem,  aut  in  suis   excessibus  sontem  foverent,  dus  (154),  qui  a  diebus  Staphani(155)  regis  usquo 

juxta  illud   antiqui   legislatoris  :  «  Munera   excaj-  ad    tempora   regni   penuIUma   Richardi(156),    filii 

cant  oculos  sapientum,  et  subvertunt  verba  justo-  Henrici    regis,  annis  circiter   quadraginta  quatuor 

rum  (Exod,   xxiii ,  8).  »  Itemque  illud  Scripturae  D^^^o  eidemmosciturpraefuisse  (157).  Quo  episcopus 

alterius  crebro  suis   officialibus  ingerebat  :  « Ignis  audito,  misit  juxla  morem  antiquum  cx  suis  cleri- 

devorabit  tabernacula  eorum,   qui  munera  Hbenler  cum  unum,  qui  abbatiae  custodiam  in  manus  suas 

accipiunt  {Job  xv,  34).  »  reciperet,  ac   rerum  monasterii   una   cum  fratrum 


(149)  Ad  anno  1066,  quod  triomphator  Willelmus  (de 
quo  mox)  e  Northmannia  in  Angliam  transfretando,  in  die 
Natalis  Domini  Lundoniae  coronatur  in  r^gem  Angliae.  Ita 
Pagius  in  Crit. ,  p.  228. 

(150)  Giraldus  Cambrensis  part.  n,  Angliae  sarrse, 
page  417.  <  Monachos  quoque,  inquit,  Robertus  Bloeth 
de  Stowa  usque  ad  Egnesham,  etc,  providet  transposuit, 
baculique  pastoralis  donationem  sibi  et  succcssoribus  suis 
reservavit.  » 

(151)  Ab  anno  1067,  circa  initia  regni  praefati  Willelmi 
a  Lafranco  Gantuariensi  in  episcopum  consecratus,  obiit 
anno  1093,  in  die  Ascensionis  Domini. 


(152)  Ideo  sic  dictum,  quia  Dorkeceslra  sedem  trans- 
tulit  Lincolniam. 

(153)  Qui  erat  annus  Christi  1495,  aut  1196,  ob 
dubiuro,  quo  anno  Hugo  sit  factus  episcopus. 

(15i)  Nullus  in  serie  abbitum  Evesharaensium  sub  boc 
tempore  occurrit  Godofridus  ;  unde  liquot  hunc  Eynesba- 
mensem  fuisse  abhalem. 

(155)  Obiit  Stephanns  rex  Angliae  anno  1154 

(156)  Error  videtur  admissus,  aut  sensus  est  obscurior. 

(157)  Praeesse  igitur  coepit  ante  mortem  regis  Stephani 
uno  aut  altero  anno. 


102! 


VITA.  —  LIB.  IV. 


\m 


diligentia  sollicitudinem  gereret,  quousque  abbatis  A 
instituendi  canonica  electio  celebraii  potuisset.  Gse- 
tcrum  tam  vacantis  abbatiae  custodiam,  quam  sub- 
stituendi  abbatis  debitam  facultatem,  qui  regiis  in 
Anglia  praeerant  negotiis,  episcopo  nitebantur  au- 
fcrre  (158).  Nam  rex  ea  tempestate  in  transmarinis 
confligebat  cum  Francorum  rege  (459). 

Complures  itaque  viri  prudentes,  et  episcopum 
sincere  diligentes;  persuadere  ei  conati  sunt  ne,  ut 
dici  solet,  contra  ictum  fluminis  brachia,  ob  adver- 
santium  multitudinem  atque  potentiam  interim 
minus  valida;  inaniter  fatigando  exsereret.  Assere- 
bant  namque  regis  genitorem  Hcnricum  generali 
constitulionedecrevisse  utunivers(e',regni  suiabbatise 
in  sua  manerent  donatione.  Nec  fore  existimabant 
de  facili,  ut  contra  patris  decretum  filius,  eo,  ut^ 
videbatur;  in  multis  pertinacior,  gaudere  eum  sineret 
privilegio,  avilis  licet  temporibus  obtento.  Denique 
negotium  hoc  laboris  plcnum,  modice  fructuosum, 
multimodis  damnosum ,  nullatenus  monebant  atten- 
tandum.  Meticndum  cum  labore  etiam  laboris  fru- 
ctum  suggerebant,  necmaxima  aiebant  subeundare- 
rum  innumerabilium  dispendia,  quse  jam  citius 
praeviderent  ex  hac  controversia  sibi  suisque  emer- 
sura,  ubi,  quod  intcndebat,  assequendi  spes  esset 
fcre  nulla,  forte  etiam  assecuti  utililas  parva. 

Talia  suggerentibus  [vir  singularis  confldentise 
miraeque  discretionis  confestim  respondit  :  «  Absit, 
inquiens  ,  ut  mortalium  quispiam  tale  decretum 
statuere  prsesumat,  unde  Deo  nostro  et  beatissimae 
reginae  coeli  quod  suum  est  auferre  prsevaleat  !  Hu- 
jusmodi  legcs,  etsi  justae  essent,  futuris  duntaxat  ^ 
negotiis  formam  darent,  non  etiam  convellerent 
statuta  priorum.  Quis  vero  prsedecessorum  meorum 
tali  subscripsit  decreto,  quo  solo  posset  juri  non 
immerito  praescribi  eatenus  ab  eisdem  possessio  ? 
Absit  enim  ut  personse  cujuscunque  laicalis  sta- 
tutum  ecclesiasticae  libertatis  privilegium  infringat ! 
Mihi  vero  non  contingat  ut  qualiscunque  timore 
potcstalis,  seu  quantsecunque  formidine  diflicultatis, 
jus  Ecclesiae  meae,  quantum  in  me  est,  sinam  de- 
perire !  Cum  enim  sit  satis  pudendum  a  majoribus 
acquisitas  et  ab  antiquis  dcfensas  non  etiam  augere 
dignitates  sanctae  Ecclesiae  atque  libertates,  quam 
est  probrosum,  si  ex  inertia  ignavi  atque  inutilis 
recloris  a  suae  integrilatis  statu  decidant,  quae  per 
slrenuum  dispensatorem  augmentari  ac  melius  pro-  D 
vehi  debebant !  »> 

Talia  prosequens,  continuis  duobus  semi  annis 
^460)  nec  sumptibus  nec  proprio  sudori  parcens, 
tum  pro  expedienda  libertale  canonici  status  praefati 
monasterii,  tum  pro  tuenda  dignitate  sua,  invictis- 


sime  contra  ipsum  regem,  quam  et  contra  plerosque 
sub  dolos  clam  adversantes  sibi,  cis  citraque  mare 
decertanS;  tandem  favente  Domino  celebri  potitur 
triumpho.  Recognito  namque  per  sacramentum  vi- 
ginti  qualuor  fide  dignorum,  clericorum  pariter  el 
laicorum,  quid  juris  praedecessores  sui  in  illo  ha- 
buissent  coenobio,  testimonio,  adjudicatur  ei  ejusdem 
patronatus  in  regis  curia.  Hincrestituitur  eiabbatisB 
vacantis  custodia,  praeflciendique  abbatis  jurisdictio 
plena  et  absoluta  (161).  Post  quaead  eaminpropria 
accedens  persona  per  dies  octo  mansit  in  ea  cum 
fratribus  loci  tanquam  benignus  pater  cum  flliis  cha- 
rissimis,  ingrediens  et  egrediens,  cum  eis  in  com- 
muni  refectorio  pariter  convescens,  eosque  vino  ju- 
cunditatis  et  dapibus  suse  largitatis  copiose  reflciens. 
Tractabatur  interea  jussu  ejus  in  conventu  super 
electione  futuri  abbatis.  Expleta  vero  hebdomada 
una,  accitis  abbatibus  vicinis  aliisque  religiosis  viris, 
praesentatur  episcopo  monachorum  electio,  ac  so- 
lemniter  confirmatur  ab  eodem.  Quibus  rite  gestis, 
pastor  egregius  Lincolniam  proficiscitur,  ibique  in 
cathedrali  ecclesia  electus  Eynesheimensis  cum 
favore  atque  laetitia  cunctorum,  benedictione  ejus 
sacra  in  abbatem  honorifice  promovetur.  Instru- 
ctoque  solemni  convivio  tam  clericis  quam  abbati 
et  monachis  suis,  discumbebat  utriusque  cohortis  in- 
clytus  dux  in  medio  eorum,  mirum  in  modum  gau- 
dens  et  exsultans  in  Domino,  eo  quod  instar  pastoris 
summe  boni  alias  oves  adduxisset,  quae  essent  ex 
ovili  alio,  ut  eflicerentur  de  caetero  unus  grex,  istse 
et  illae  oves,  et  esset  utrisque  unus  paslor,  qui  sic 
mutuo  sibi  Ecclesiam  confcederasset  et  abbatiam, 
ut  foret  perpetim  utraque  unum.  Dedit  quoque 
abbati  novo  virgam  pastoralem  argento  et  ebofe 
pulchrc  vermiculatam  cum  scypho  ingenti  atque 
insigni.  Locum  etiam  ipsius  regimini  commissum 
pluribus  ampliavit  beneficiis,  et  donariis  decoravit, 
ac  patemo  semper  affectu  tam  ipsum  abbatem  quam 
gregem  ei  subditum  fovit  et  dilexit. 

CAPUT  X. 

Quod  antUs  singuUs  fere  Withamiam  declinaverit,  ubi 
comutam  faciem  gerere  videbatur.  Et  qualiter  sa- 
eularibus  ibidem  prctdicando  de  tribus  specialiter  eos 
instruere  nitebatur^  scilicet  de  cordis  chatitate^  veriUUe 
oris  et  corporis  castitate,  et  quam  stricte  servare  apud 
se  nitebatur  veritatem.  —  Et  hoc  capitulum  est  in 
magna  Vita  sub  capite  9. 

Ad  suam  vero  Withamiam  singulis  propemodum 
annis  semel  aut  bis  secedere  virsanctusconsueverat. 
Manebat  ibi  aliorum  more  in  cella  solitaria,  quse  ' 
semper  ei  absque  habitatore  vacua  seiTabatur,  in 
qua  meditabatur,   et  orabat,  reficiebatur  cibo,  et 


(158)  Jure  quo  baculi  pastoralis  doDationem  Robertos 
de  Bloeth  sibi  et  successoribus  suis  reservavit^  haud  dubie 
a  Remigio  olim  obtentam. 

(150)  Richardus  rex  annis  singulis  ab  anno  1195, 
usquc  ad  obitura  suum  cum  rege  Franconim  in  trans- 
marinis  conflixit,  pace,  nunc  facta,  nunc  rupta. 

(160)  Dilau  proinde  fuit  novi  abbatls  electio  ad  minus 
nltra  annum. 


(161)  Confirmat  relata  Giraldus  Gambrensis  in  Angli» 
suie  part.  ii,  pag.  419,  his  verbis  :  «  Item  monasterium 
de  Egnesham  olim  perditum  iri  regia  potestate  paratam 
viriliier  (Hugo)  retinuit,  baculique  pastoralis  donationem 
sumptuosis  Uboribus  sed  effic^cibas  et  fmctuosis  ad  Ec« 
clesiam  Lincoloiensem  revocavit.  » 


1023 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


1024 


CAPUT  XI. 


somnum  capicbat.  Inde  ad  publicum  quandoque,  ut  A 
salularet  adventanles,  sibique  loqui  cupientes,  pro- 
grcdiens,  ccelestibus  radiis  quodammodo  ex  con- 
sorlio  sermonis  Domini  cornutam  gerere  diligenter 
intuentibus  videbatur  faciem,  quam  viva  cujusdam 
Icporis  comitate  lotiusque  dulcedinis  suavitatc  pal- 
liabat,  ac  colloquentibus  sibi  frontem  contempera- 
bat. 

Laicis  quidem  atque  ssecularibus  angclicaB  illius 
vitse  statum  collaudantibus,  et  de  suse  mundanap 
vitae  impedimentis  conquerentibus  (quos  tamen  nec 
velle,  nec  posse  sciret  ad  perfectiora  instiluta  vi- 
vendi  transire)  hujusmodi  proferebat  instructionem  : 
«  An  solum,  inquit,  monachi,  sive  eremitae  tantum- 
modo  atque  solilarii  consequentur  regnum  Dei  ? 
Denique  cum  unumquemque  judicabit  Dominus,  nc-  -p  grediebatur  regionem,  nitor  quidam  insolilus,  colore 


Qualiter  Wilhamiam  vemens  mtorem  habuerit  iiuoUtum, 
colore  rubicundo  superftuum,  ad  primum  loci  cons- 
pectum  ineffabili  quadam  spirilualis  gaudii  jucunditaie 
sentiens  se  perfundi  :  et  qualis  erat  conversaUani^, 
dum  morabatur  ibidem,  —  Et  est  hoc  capiMum  in 
magna  Vita  caput  decimum. 

Ne  cui  vero  minus  credibile  videatur  hoc,  quod 
de  spirituali  quadam  vultus  ipsius  claritate  in  eo  re- 
lucente,  cum  egrederetur  a  cella  sua,  ut  supra  teli- 
gimus,  aliud  quoddam  satis  de  eo  suis  familiaribus 
notum,  et  a  multis  saepenumero  non  absque  stuporc 
et  admiratione  notatum  veracissime,  huic  narrationi 
duximus  breviter  inserendum.  Quoliescunque  enim 
a  longinquis  partibus  adillam  sibi  dilectam  tendebat 
solitudinem,  mox,  ut  a  remotis  fmitimam  ejus  in- 


quaquam  id  expostulabit  quod  eremita  quisque  non 
fuerit  aul  monachus,  sed  potius  reprobo  cuique  ex- 
probrabitur  quod  minime  exstiterit  veraciter  Chri- 
stianus.  Nam  tria  quacdam  a  quolibet  sunt  exigenda 
Christiano,  ex  quibus  si  vel  unum  illi,  cum  judica- 
bitur,  defuerit,  nomen  illi  Chrislianum  non  valebit 
prodesse.  Nocebit  nomen  potius  sine  re,  quia  dam- 
nabilior  est  falsitas  in  veritatis  professore.  Exigitur 
autem  ut  virtus  et  veritas  habeatur  honi  nominis 
hujus,  quatenus  indesinenler  teneatur  charitas  in 
corde,  veritas  in  ore,  castitas  quoquein  corporenon 
fallaciter  Christiani  (162).  »  Interplura,  qtue  de  his 
tribus  in  seriemagnce  vita;  prolixiusinsernntur^no- 
tabile  est  verbum,  quod  de  castitate  ei  Dei  dilectione 
mulieribus  prcedicando  dixisse   refertur,  ita  in- 


B 


decenter  rubicundo  superfusus,  genas  ei  cum  facie 
tota  simul  vestire  consuevit.  Ipse  quoque  intima  cor- 
dis  sui  ad  primum  illius  conspectum  et  ineffabili 
quadam  jucunditate  spirilualis  gaudii  sentiebat  per- 
fundi,  quod  suis  quoque  familiaribus  saepissime  fa- 
lebatur.  Quo  jam  consistenle  apud  Wilhamiam, 
tantam  in  co  omnium  sensuum  innovationem  supema 
efficicbat  gratia  ut  subito  intus  et  simul  extra  rcno- 
vari  videretur,  sicut  aquilaj  juventus  sua. 

Deposito  quidem  exlerius  pallio,  quo  utebatur  in 
publico  (quod  ex  integro  erat  vel  subrufo  panno, 
candidis  agnarum  pellibus  forrato  [/.  foderato] )  pel- 
les  induebat  arietinas,  nullo  panni  tegmine  cooper- 
tas.  Cilicio,  ut  supra  tegebatur,  ad  nudum  ;  huic 
tunicam  in  medio   supeiinducto    velabat  pelliceo. 


quiens: ««  Satisasexu  femineo  Dcus  omnipotens  diligi  ^  Leciistemia  ejus  haec  tantum  erant,  sagum,  cervical 


promemit,  quia  nasci  defcminanonrcfugit.  Magnifi- 
cum  quoquc  ac  vere  dignum  ex  hoc  omnibus  fe- 
minis  privilegium  contulit.  Nam  cum  viro  conces- 
sum  non  sit,  quod  sit,  vel  dicetur  Pater  Dei,  hoc 
tamen  prestitum  cst  mulieri,  ut  sit  Dei  parens.  » 

Jam  vero  tantam  in  ore  veritatem  habebat,  ut 
nullus  sermo  ab  ejus  cxirel  labiis  cui  sentirct  ali- 
quid  inesse  falsitatis.  Nam  et  cautela  vitandi  cujus- 
cunque  falsi,  cum  referebat  quidpiam,  scu  recense- 
bat,  quae  cgisset  vel  audiisset,  aliquo  temperamento 
semper  utebatur,  in  his  etiam  quae  indubitanter 
verissima  esse  noverat,  ut  diceret : «  Sic  [/*.  sicut]  no- 
bis  occurrit  modo,  «autaliquid  aliudinhuncmodum, 
quo  temcritatem  assertionisfalsae  funditus  declinarct. 


et  pelies.  Mane  cum  manus  de  more  ablueret,  ut 
ministro  nullo,  ita  nullo  utebatur  manutergio.  Mis- 
sam  devotissime  duobus  contentus  ministris,  sacri- 
sta  scilicet  loci,  et  capellano  suo,  quotidie  celebra- 
bat  (163).  Annulo  pontificali  excepto,  in  reliquis 
sacerdotalibus  indumentis  a  consuetudine  Carthu- 
sicnsium  in  nullo  pcnilus  differebat.  Utebatur  enim 
alba  et  amiclu,  stola,  favone  atque  planeta,  planis  et 
candidis,  nec  ornatis  serico,  seu  aurifrisio  seu  gem- 
mis.  Diebus  Dominicis  posl  ccenam  cum  caeteris 
monachis  ad  ostium  refectorii  cum  silentio  et  gra- 
vitate  procedebat,  ubi  panis  singulis  ad  totiushebdo- 
madae  victum  (164)  a  fratre  interius  consistente 
praebebalur.  Saepe  tamen  de  licentia  prioris  ex  co- 


Nec  minori  quoque  observantia  veritatis,  sigilli  sui  D  phino,    sivc    ex  arca,  qua   missoe    condebantur  a 


reverentiam  tuebatur,  nihil  unquam  non  vcrum  in 
litteris,  eo  signandis,  contineri  pennittcns.  Ubi 
adeo  scrupulosus  fuil,  quod  juxta  tritam  scribendi 
formulam,  cum  cilatorias  alicui  ederel,  in  eis  nul- 
latenus  poni  sineret,  «  Meminimits  nos  te  aliquando 
citasse  »  ne  forte,  quod  in  sua  non  erat  mcmoria, 
in  ea  esse  sua  menlirctur  chartula. 

(162)  Subducta  non  «uctorts,  sed  abbreviatoris  sunt 
verba,  quaedam  ob  prolixitatem  omitientis. 

(163)  Ergo  jam  quotidiana  celebrabatur  missa,  saltem 
conveutualis  et  publica,  qualem  et  olim  sub  Guigonis  V, 
tempore  celebratam  faisse  quolidie  constat ,  licet  privatae 
rarius  flerent. 


fratrum  cellis  seu  a  refectorio  collecta*,  crustulas 
duriores,  et  minulias  fragmentorum  pra»  ariditate 
jam  torridas  propriis  manibus  colligebat,  non,  quod 
ei  suus  panis  non  sufficeret,  sed  superabundaret,  sed 
hsc  dicebat  fragmenta  sibi  sapidiora  quam  solidum 
panem  videri.  Revera  quidcm  benedictionis  con- 
dila  justorum  gratius  sano  cjus   palato   sapiebant. 

(164)  In  banc  usquc  dicm  idem  actitatur  in  Carthusiano 
ordiue,  dum  panis  cuilibet  dislribuilur,  non  ad  hebdomadse 
integrae,  sed  ad  sequentis  diei  victum  sufficiens. 


4025 


VITA.  —  LIB.  IV. 


1026 


Scutellas,  non  modo,  quibus  pulmenta  ei  fuissent  A  ignoro,  quam  pio  duceris  desidcrio,  ut  supremae  jam 


ministrata,  sed  etiam,  quas  fortuitu  illotas  alicubi 
rcperisset,  delectabiliter  gaudebat  abluere,  tanta  eas 
diligentia  manibus  digitisque  nitidissimis  intus  exte- 
riusque  defricans  ac  pollinciens,  ac  si  caUcem  Do- 
minicum  se  contrectare  putaret. 

Et  ipse  quidem  omni  tempore  semel  in  bebdomada, 
id  est,  die  sabbati  purissimse  confessionis  lavacrum 
frequentabat.  Quod  de  traditione  inviolabili  ordinis 
sui  exscquens,  nullatenus  omiltebat,  quin  eliam 
crebrius  hoc  ageret,  mox  ut  aliquis  ex  quocunque 
facto,  dicto,  cogitatu  scrupulus  praeter  solitum  ejus 
animo  suborlus  fuissct.  Frequenter  quoque  ilerata 
innumeris  vicibus  confessione,  quidquid  ab  infantia 
se  mcminisse  delicti    commisissc  poterat,  domino 


vitae  tuae  reliquias  inter  sanctos  Burgundise  eremi- 
tas  expendere  vaieas.  Verum  me  potius  et  ratio  ur- 
gct  et  voiuntas,  ut  id  ipsum  agam.  » Extraclo  igitur 
annulo  pontificali  a  digilo,  et  accersitis  ad  se  cleri- 
cis  suisy  ait  eis  :  «  Ite  quantocius,  et  hunc  annulum 
vobiscum  deferentes,  ac  salutantes  dominos  nostros 
Lincolniae,  verbis  nostris  denuntiate  illis,  quatenus 
sibi  alium  provideant,  et  eligant  pontificem,  ut  nobis 
de  c»}tero  amicam  fovere  liceat  solitudinem.  Nimis 
diu  est,  ex  quo  inter  mundanos  versor  turbines, 
sanctae  convcrsationis  dulcedini,  in  qua  a  principio 
calui,  vanas  et  amaras  occupationes  h^jus  saeculi 
non  recte  anteponens.  » 
Talia  eo  prosequente,  timere  coepit  ac  Iremere  vir 


revelare,    cjusquc    vicarii,    cui    confitebatur,   ora-  -d  ille  desideriorum,  quem  ducebat  non  dulcedo  natalis 

^  soli,  sed  flagrans  amor  poli,  stetitque  stupefactus. 

Tunc  clericis  super  tali  infortunio  conquerentibus, 

quo  per  eum  suo  forent  pastore  destituendi,  et  exag- 

gerantibus  vehementer  incommodum    hiyus  mali, 

frater  ille  suffusus  laci^mis  et  ingemiscens  gr^vi- 

ler,  pedibus  advolvitur  sancti  praesulis.  Gumque  ore 

facundo  ac  doctissimo  laicus  iste  episcopo  niteretur 

tum  precibus,  tum  rationibus  persuadere,  quia  con 

ita  sibi  liceret  divinitus  commissas  relinquere  oveS| 

nec  illum  hoc  modo  flecti  conspiceret,  genua  ejus 

complectitur,  diccns  :  c  Vere,  ait,  quandiu  spiritus 

vitalis  aget  et  reget  hos  artus,  non  te  permiltam  gre- 

gem  luum  relinquere,  et  plurimorum  salute  conlera- 

pta,  tui  tantummodo  gerere  curam.  Mihi  melius  est 

n       ^  t  •      _  .      r   4      i?  enim  in  terra  peregrina  usque  ad  fmem  morari,  el 

Cum  autem  superius  memoratus  frater  Eynar- n        ,  n  ..  ^    .       ..  j. 

/jcKx  •        j      j  .    ir   »        .     *       tandem  morle  finiri,  quam  auctorem  fieri  tanti  di- 


tionc  veniam  obtinere  satagebat.  Quasi  vero  minus 
essel,  quidquid  totius  anni  tempore  alias  fecisset, 
tunc  in  auribus  discretissimis  venerabilium  servo- 
rum  Dei  cum  ingenti  cordis  contritione  id  agere  im- 
pensius  curabat,  indesincnter  conquercns  quod  bona 
sua,  si  quae  ex  dono  Dei  in  se  essent,  ex  suo  reatu 
fieret,  quod  pura  satis  non  prodirent ;  mala  vero  sua, 
non  aliud  quam  pura  mala  fuissent. 

CAPUT  XII. 

Qualiter  fratre  Eynardo  in  arreptione  itineris  comUtuto, 
ut  Withamiam  relinquens,  Carthusiam  remearet,  re- 
ductus  est  a  beato  Hugone ,  inito  inier  eos  vicissim 
foedere^  quod  nec  ille  Withamiam ,  nec  iste  Lincolniam 
desereret  in  futurum. 


dus  (165)  jam  admodum  senex  esset  effectus,  utpote 
qui  annis  pene  centum  in  diversas  mundi  partes  pro 
inslituendis  illius  ordinis  domibus  a  suis  Carthu- 
siensibus  longe  lateque  directus,  demumjam  decre- 
pitus  hujus  negotii  causa  pervenerat  Withamiam, 
ad  Carthusiam  redire  cupiebat.  Videbat  enim, 
opitulante  Dei  misericordia,  jam  locum  ipsum  tam 
interius  quam  exterius  ad  perfectionis  culmen  feli- 
citcr  eniluisse.  Disponebat  igilur  ad  suos  redire,  et 
cariosa  jam  membra  bustis  sanctorum,  qui  eum 
adolescentem  olim  educaverant,  sociare.  Verum, 
cum  cerneret  suam  de  die  in  diem  rationibus  variis 
eludi  intentionem,  nec  jam  ferret  quo  mens  sua 
aestuabat  desiderii  vehementiam,  valedicens  fratri- 
bus,  tremulos  baculo  suslenlans  artus,  abire  ccepit. 
At  Episcopus  solitis  tunc  in  cella  sua  vacabat 
excrcitiis  contemplationisque  dulcedini.  Caverat 
enim  senex  ille  devotus,  ne  quod  moliebatur  ei  citius 
innolesceret,  a  quo  se  maxime  praepediendum  mul- 
lis  jam  argumentis  certissime  prfenoscebat.  Sed  non 
in  lougum  res  latere  eum  poterat.  Mox  ergo  ila,  pe- 
dibus  usque  ad  interiora  vicini  nemoris  eum  inse- 
culus,  his  illum  affatur :  u  Parcat,  inquit,  tibi  omni- 
potens  Deus,  frater  Eynarde  1  Quid  enim  est  quod 
agpre  decrcvisti  ?  quid  absque  alumno  tuo  recedere, 
meque  solum,  et  dulci  nutritoris  solatio  destilutum, 
in  terra  aliena  relinquere  cogitasti  ?  Equidem  non 


scidii,  id  est  divisionis.  Redeamus  ergo  ad  solita,  ne, 
dum  quaerimus,  quae  sunt  nostra,  negligere  culpe- 
mur  quae  sunt  Jesu  Christi.  » lla,  quem  ab  intentione 
recedendi  a  loco  prius  flcctere  tempore  multo  nullus 
praevaluit,  prudentia  viri  sancti  in  momento  non 
modo  flectit,  sed  etiam,  ut  eo  minime  discedente  et 
ipse  quoque  non  discederet,  cum  vehementi  instan- 
tia  ipsum  exorare  coegit.  Inito  itaque  vicissim  foede- 
re,  quod  ille  Withamiam  non  desereret,  nec  iste  Lin- 
colniam,  redeunt  alacres  pariter,  gaudente  utroque 
se  de  alterutro  triumphasse. 

CAPUT  XIII. 

De  peracto  innoxie  coquina  incendio  in  nostri  Hugonii 
D  finali  de  Witluunia  recessu. 

Singulis  auiem  annis,  tempore  potissunum  autum- 
nali;  venire  Hugo  Withamiam  consuevit  :  quatenus 
dum  sui  ad  fruges  temporales  colligendas  studiosius 
vacarent,  ille  dimissa  suorum  frequentia  domesti- 
corum  in  propria.  eo  facilius,  quo  liberius,  carpendae 
el  in  intimis  animae  suae  apothecis  recondendae  invi- 
gilaret  annonae  spiritus.  Nunc  autem  quid  in  ultimo 
^166)  ejus  ab  inde  recessu  ibidem  acciderit  referemus. 

Nocte  igitur  quae  diem  illum  clausit  quo  ultimum 
fratribus  valefecit,  eos  ulterius  corporaliter  non  vi- 
surus,  id  accidit  quod  sequitur.  Cum  enim  jam  sin- 


(165)  De  qao  etiam  agitur  Hb.  ii,  e.  5. 


(166)  Qoi  eveDit  drca  finem  anni  1109. 


1027 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1028 


gulorum  orationibus  se,  praBmissa  confessione  vi- 
cissim  petita  et  percepta,  seorsum  prius  in  eorum 
cellis  commendasset,  ex  more  demum  in  commune 
licentia»  postulata  et  solemni  omnibus  data  benedi- 
ctione,  libato  etiam  pacis  osculo,  sub  his  verbis, 
quae  frequenti  usu ,  et  a  charis  suis  discessurus 
proferebat,  ab  eis  recessit  :  «  Nunc,  inquiens,  com- 
mendo  vos  Deo  et  verbo  gratia^  ejus.  »  Hinc  ad  di- 
versoria  fratrum  laicorum,  ubi  clerici  et  servientes 
sui  commanebant,  ibi  mane  craslinum  exspectaturus 
accessit.  Quo  post  quietem  ad  solvendas  nocturnas 
Deo  laudes  ecclesiam  ingresso,  per  vitreas  ab  occi- 
dua  oratorii  parte  fenestras  fulgor  subito  nimius 
illuxit,  ita  ut  solis  jubar  eadem  videretur  clarilas 
excessisse.  Uude  atloniti  quidam,  qui  valvis  ecclesise 
propius  astiterant,  festine  erumpunt,  cernuntque 
culinam,  id  est,  coquinam,  quse  proximis  undique 
domibus  pene  fuerat  contigua,  porrectis  longe  in 
aera  flammis  exuri.  Quod  episcopus  agnoscens  ve- 
hementer  expavit,  metuens  scilicet,  ne  in  proxima 
forte  aedificia  edax  incendium  desaeviret.  Nec  enim 
secus  futurum  situs  et  status  aedium  circumquaque 
imminentium  cuiquam  dictabat  praesumendum.  Ipsa 
vero  aedicula,  occasione  servientium  nec  non  et 
hospitum  episcopi,  ut  eorum  usibus  pulmenta  coque- 
rentur  in  ea,  fuerat  constructa,  eratque  ex  virgulis 
ac  virgultis  vicem  parictum  supplentibus  contexta, 
stipula  levi  culmen  ipsius  tegente.  Quae  ab  aula 
hospitali  sex  aut  septem  vix  pedum  spatio  disparata 


A  tecto  ipsius,  quod  ex  aridis  erat  scindulis  confectum 
ex  proximo  imminebat.  Cellulae  praeterea  ligneae, 
conversorum  usibus  deputatae,  haud  procul  in  ginim 
erant  dispositae.  Ipsi  nihilominus  ecclesise  vicinius 
astanti,  circumposilis  undique  officinis,  justissime 
timebatur. 

Cernens  itaque  vir  providus  his  omnibus  sui  causa 
inevitabile,  nisi  divina  virtute  arceatur,  imminere 
periculum,  animo  parumper  constemalus,  sed  plu- 
rimum  de  Salvatoris  bonitate  confisus,  sdlutiferae 
crucis  signum  contra  ignem  aliquoties  edidit.  Inter- 
mittens  vero  cursum  noctumalis  officii,  quod  ex 
parte  jam  inchoaverat,  ante  aram  Dominicam  sese 
protinus  in  orationem  dedit.  Nec  prius  destitit  a 
prece  quam  domunculam  funditus  absumptam  suc- 

-D  cubuisse  flammis,  et  incendia  tepuisse  nuntiatur,  et 
quidem  citra  cujuscunque  rei  detrimentum,  praeter- 
quam  illius  solummodo  aedificii  quod  etiam^  si  ste- 
tisset  illaesum ,  manibus  hominum  de  industria  fuis- 
set  diruendum.  Jam  enim  ssepius  jusserat  ad  usus 
necessarios  lapideum  ex  demolito  ibidem  construi 
domicilium,  hoc  scilicet  quod  modo  accidit,  veritus 
inde  provenire  periculum.  Cujus  mane  incendium 
cum  universi  mirarentur  adeo  exstitisse  innoxium, 
ille  in  Domino  exsultans  aiebat  :  c  Benedictus  Deus, 
qui  non  solum  praesentem  in  tali  casu  timorem  no- 
strum  consolari  voluit,  sed  et  futuri  metus  sollicitu- 
dinem  sub  mea  tandem  praesentia  funditus  ampu- 
tavit.  » 


Explicit  liber  qtiarius. 


PROLOGUS  LIBRI  QUINTI. 


Quatuor  jam  libellis  de  vita  sancti  Patris  nostri 
Uugonis  antistitis  juvante  Christi  gratia  utcunque 
explicitis^  de  ejusdem  opitulatione  confisi  quintum 
(quem  et  ultimum  hujus  opusciili  fore  disponimus) 
subncxo  inferius  ordine  tentabimus  adoriri.  In  cujus 
serie  nulla  penitus  retexere  decrevimus,  nisi  ca  so- 
lummodo,  quibus  prsesentialiter  interfuimus,  aut  ea 
quoque^  quse  mox  gesta  per  eum,  nobis  intimata 
fuisse  evidenter  recolimus  (467).  Hic  vero  narratio- 
nis  sumetur  initium  a  singulari  devbtione,  qua  prac- 
ditus  fuit  erga  studium  sepuUurse  mortuorum  :  cui 
'  demum  conclusionis  causa  succedet  postremum  de 
incomparabili  sepulturse  simul  et  exsequiarum  ho- 
nore  et  decore,  quibus  coelitus  donari  meruit,  per- 
acto  praesentis  vitse  agone.  Media  inter  haec  illa 
praesertim  continebunt,  quibus  docetur  pro  Angli- 

(i67)  In  boc  igitur  libro  v^  refert  auctor  quaedam ,  qui- 
bus  ipse  interfuit ,  et  alia  qu»  ab  aliis  audivit. 

(168)  Joannes  rex  Angliae  Londini  coronatur  anno  1199, 
in  die ,  aut  Dominica  infra  octavas  Ascensionis  Domini, 


G  canse  Ecclesiae  immumtatC;  tam  contra  regem  Ri- 
chardum,  quam  contra  ejus  justitiarium  proprium- 
que  suum  ipsius  metropolitanum,  viriliter  decer- 
tando  feliciterque  Deo  protegente  superando,  plu- 
rimum  desudasse,  atque  ad  postremum  ipsi  regi 
suoque  persecutori,  sepulturae  humanitatem  exhi- 
bendo  insigniter  triumphasse.  His  quoque  alia,  scitu 
digna  de  exordio  regni  Joannis  (168),  nunc  jam 
anno  ipsius  quarto  decimo  (169),  mense  tertio,  plu- 
rimum  fatiscentis,  sensimque,  ut  ille  praedixerat 
futurum,  deficientis  videutur  subjicienda.  Conse- 
quenter  vero,  uti  ipse  Carthusiam,  et  alia  loca  re- 
ligione  celeberrima  adierit,  reversus  quoque  in  An- 
gliam  apud  Londonias,  ad  gaudia  superaae  Jerusa- 
lem  felici  beatus  excessu  migrarit,  tentabimus  ex- 

D  plicare. 

apud  Westmonasterium. 

(169)  Anno  videlicet  Cbristi  1212,  darante  adhac  exilio 
Gantuariensium  et  aiiorom. 


Explicit  prologus. 


10^9 


VITA.  —  LIB.  V. 


1030 


LIBER    QUINTUS. 


CAPUT  PRIMUM.  A 

De  immefuitaU  divina  ad  hmines  dilectionis  ,  qua  in 
sepultura  humana  officio  notalnHter  demonstratur, 
et  de  nostri  Hugonis  drca  hujus  officium  affectione 
immensa. 

Memoriam   abuadantiae     suavitatis    divinaD  (erga 

genus  humanum  suaviter  eruclans,  intimis  a  secre- 

tis  Deique  amicus  Hugo,  baec  et  bis  similia,  quje  sub- 

inferimus,  suis  saepissime  in   odorem   suavitatis  in- 

gerebat  audiloribus.  Cum,  sicut   aiebat,   innumera 

quae  divinse  ad  hominem   dilectionis  declarant  im- 

mensitatem,  ea  quam  maxime  inter  caetera  praero- 

gativam  singularis   excellenliae  noscuntur  prseferre 

quae  vel  ante  hominis  ortum,  vel   post   ipsius  occa- 

sum  homini  non  desinit  conferre.  Ut  enim  de  homi- 

nibus,  qui  modo  oriuntur  et  occidunt  pauca  attinga- 

mus,  ante  cujusque  ortum ,  sua;  pro  eo  mortis   pre-  B 

tium  Deus  Dei  Filius  dedit,  Deus  Pater  eumdem  suum 

Filium  inmundum,  utpro  homine  moreretur,  misit, 

Deus  Spiritus  seipsum  etiam  in  pignus  effudit.  Tota 

etiam  simul  Trioitas,    unus  Deus,  sacramenta,  qui- 

bus  mox  natus  et  mundetur   et  muniatur  et  robore- 

tur,   instituit  :  ac  legis  suae  adminicula  ,  quibus  re- 

gatur  et  erudiatur,  concessit,  aliaque  satis  inexplica- 

bilia,  utilitati  ipsius  hominis  multipliciter  profutura, 

indulsit.  Quem  post  vitae  instabilis  cursum,  occasu 

prscventum  (cum  a  suis,  olim  charissimis^  non  sine 

taedio  quodam   recipitur  ,   dum  propriis   quondam 

aedibus  anxia  quadam  parentum  et  iiliorum  festina- 

tione   propellitur)    gratissima    Dei   sui   benignitas 

sola,  a  caeleris  despectum,  non  aspernatur.  Extem- 

plo  namque^  non  solum  spiritus  angelicos  in  praesi-  p 

dium  animae,  ad  suum  Factorem  remeantis  dirigit, 

verum  etiam  primos  ac  praecipuos^  quos  in  terris 

habet,  ministros,   sacerdotes  videlicet   et  alios,  in 

sacris  ordinibus  positos,  in  obsequium  funeris  mittit. 

Eis  etiam   quodammodo   dicit  :  «  Cernitis,  inquit, 

o  sacerdotes  mei,  et  meorum ,  quae  in  mundo  sunt, 

palatiorum  aeditui,    cernitis  facturam  meam,  quam 

semper  amavi,  pro  qua  Filio  meo  Unigenito  non  pe- 

perci,  sed  eam  immorlalitatis  ipsius  et  mortis  par- 

ticipem  feci?  cemitis,  inquam,    suis  hanc   amicis 

quoudam  et  necessariis  effectum  oneri,  hanc  quoque 

ab  eis  quasi  turbulentam  ejici  et  expelli  ?  Eia  festi- 

nanter  currite,  et  occurrite  ad  me  confugienti,  ima- 

ginem  fiiii  mei,  pro  ea  crucifixi,  cum  thymiamate- 

riis  et  cereis  assumite,  Ecclesiae  meae  signa  in  so- 

lemne  classicum  concutite,  vocibus  hymnidicis  cla-  ^ 

rius  concrepate,  basilicae  meae  fores  et  abdita  interiora 

pandite,  neclongius  ab  ara  Filii  meicorpus  continente, 

nec  longius   ab  ara  Filii  mei  corpus  continente, 

fratris  illius  aut  sororislipsanadeponite;  palliis  quo- 

que  denique  pretiosis  laetitiam  illius  nunc  demum 

triumphantis  redimite ,  stipate  lampadibus  atque  lu- 


cernis»  assistentibus  obsequentium  catervis,  quam- 
vis  jacenteni,  ambite.  Iterata  praeterea  Filii  mei 
votiva  immolatione  convivium  pinguissimum  instrui- 
te.  quo  et  spiritus  anhelus,  ac  de  concertatione  mor- 
talitatis  inolitae,  sed  jam  depositae,  adhuc  irrequietus 
et  fessus  in  robur  respiret ;  caro  quoque  habitatore 
prislino  interim  vacuata,  atque  matris  terrae  gremio 
subinde  confovenda,  sanctificatione  irrigetur  gratis- 
sima,  quatenus  sub  die  ultima,  contubernali,  olim 
prsecognito,  delectabiliter  socianda,  alacriter  reflo- 
reat,  viriditate  aeterna  feliciter  induenda.  » 

Hujusmodi  sentenliam  per  singula  plena  verba 
de  benigni  Conditoris  circa  defunctos  clementia  pro- 
ferens,  hic  ejus  dispensationis  in  multis  conscius  et 
fidelis  interpres,  evidenter  satis  prudentibus  innuebat 
quonam  afiTectu,  quove  respectu,  ut  tantam  sepelien- 
dis  curam  exhiberet,  duceretur.  Generali  siquidem 
inhibitione  statuerat  ne  in  villis,  ubi  ipse  praesens 
fuisset,  sacerdos  parochialis  quemlibet  defunctum, 
praesertim  aetatis  jam  adultae,  traderet  sepulturae, 
nisi  forte,  aliquo  obstante  incommodo,  illo  id  exse- 
qui  non  valente,  de  sua  hoc  ipsum  permissione  adim- 
pleret.  De  adultis  vero  praecipue  volebat  observari, 
quia  his,  si  laudabiliter  vixissent,  propensiorem 
sciebat  deberi  honorificentiam ;  sin  autem  vitam 
duxissent  culpabilem^  noverat  eos  uberiorem  desi- 
derare  interventionis  instantiam. 

Ibat  igitur  passim  ad  universos,  eisque,  ut  mos 
exigit  ecclesiasticus ,  cum  summa  alacritate  obse- 
quium  exhibens,  pauperibu^  luminaria  vel  caetera 
in  funeribus  desiderata  per  eleemosynarium  suum 
abundanter  subministrari  procurabat.  Si  quando, 
dum  iter  ageret,  et  funus  in  quodlibet  coemeterium, 
ut  humari  deberet,  perlatum  conspiceret ,  confestim 
equo  descendebat^  et  ad  feretrum  accedens,  ac  ali 
quantisper  orans,  si  librum  non  haberet  competen- 
tem,  in  quo  innoffense  legeret  (cum  jam  circa  die- 
rum  ejus  extrema  aliquid  soliti  acuminis  oculis  ipsius 
deperiisset)  junctis  presbytero  exsequiis  celebranti, 
psalmos  cum  eo  decantabat  et  coUectas  inchoanti 
vel  complenti,  amen  et  alia  respondendO;  vicem 
clerici ,  ne  dixerimus,  idiolae,  adimplebat.  Si  non 
defuisset  codex  idoneus,  ipse,  quod  sacerdotis  erat, 
prosequebatur,  orationes  pronuntians,  aquam  bene- 
dictam  aspergens,  thuribulum  circumferens,  terram 
super  jaciens  ,  ac  reliqua  illius  officii  sollicite  com- 
plens  et  post  absolutionem  cum  benedictione  iter 
coeptum  peracturus  adibat. 

Plerumque  autem  in  magnis  consistens  urbibus, 
dum  ad  unum  quemlibet  sepeliendum  processisset, 
nuntiabantur  ei  alii  atque  alii^  passim  per  diversas 
ecclesias  sepeliendi ;  qui  magna  emn  alacritate  uni- 
versos  adibat,  universis  singiliatim  debitum  sepe- 


1031 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


1032 


liendi  officium  devote  impendens.  Nec  prius,  quol-  A  recens  sepulti  humani,  ut  videbatur,  cadaveris  circa 


libet  isti  fuissent,  a  tantae  humanitatis  munere  de« 
stitit,  quam  nullum  superesse  qui  sepeliretur  cogno- 
viL  Querebantur  nonnunquam,  et  murmurabaut  po- 
tentes  quilibet  viri,  cum  eo  pariter  comesturi,  quod, 
dum  baec  diutius  ageret,  hora  prandii  jam  dudum 
praeteriret.  Verum  ille  nunquam,  scu  ipsos  ipse  in- 
vitasset,  seu  ab  eis  ille  esset  ad  prandium  invilatus, 
sive  hujus  rei  sive  alterius  cujuscunque  negotii  ob- 
lentu,  hujus  omittebat  pietatis  opus  exercere ,  dum, 
ubi  exerceret  reperire  posset  (170). 

Sed  parum  est  quod  haec  de  minoribus  referimus 
personis.  Constat  enim  quia  et  a  regibus  invitatus 
ad  mensam  idem  effecerit.  Nam  et  posterius  apud 
Rothomagum  a  rege  Richardo  (171),   et  prius  olim 


publicum  aggerem  cominus  prospexissc.  Quo  dili- 
gentius  notalo,  confestim  substilit,  mitteosque    pro- 
tinus  ad  ruricolas,  eminus  aratro  humum   proscin- 
dentes,  didicit  cujusdam  homunculi  ostiatim  pridem 
mendicantis  alimoniam  ibidem  busta  contineri.  De- 
functus  namque  idem  cgenus  in  paupcris  cujusdam 
nis  proximum  iucolentis  domo,  et  a  presbviero  il- 
lius  parochiai  ob  iiiediam  neglectus,  eo  loco  sepul- 
turam  accepit,  dum,  a  quo   portaretur  ad  caemete- 
rium,  non  habuit.  Quo  vir  piissimus   audito  altius 
ingemuit,  moxque  in  pedes  ab  equo  descendeas  ac- 
cepto  (quem   fere   semper  secum  habebat)   codice 
orationes  cum  psalmis,  quos  recitari  usus  instituit 
sepulturae,  diligenter  pro  eo   ac   devote   percurrit. 


ab  ejus  genitorc  fl7i),  rogatus   ad  convescendum,  g  Postea  vero  loci  episcopo  attentius  orando  sugges- 


tandiu  ad  palatium  distulit  venire,  quandiu  in  urbe 
reperit,  quos  potuisset  sepchre.  Unde  regem  utrum- 
que  cum  optimatibus,  vel  tota  simul  familia,  in  lon- 
gum  compulit  jejunia  protelare,  dum  religiosum  offi- 
cium  nec  per  aulicos  accersitus ,  contemplatione 
dignitatis  seu  voluntatis  humanae,  nullatenus  acquie- 
vit  omittere.  Urgentibus  vero  rainislris  curiae,  ul 
acceleraret  ad  regem  expectantem,  et  moras  aegre 
ferentem ,  quantocius  venire  ille  nihil  festinantius 
agenS;  aiebat :  c  Non  opus  est,  inquit,  ut  nos  rex 
exspectet,  vescatur  in  nomine  Domini.  n  Suis  quo- 
que  iamiliaribus  dicebat  :  c  Expcdit  magis  ut  rex 
terrenus  absque  nobis  prandeat  quam  mandatum 
aetemi  Regis  nostra  humihtas  inexpletum  praetereat. » 
Hinc  fortassis  animadverti  licet  divinitus  ei  non  im- 


sit,  quatcnus  in  sacerdotem  illum  durius  adverteret, 
qui  homini  Christiano,  propter  iUius  inopiam,  sepul- 
turam  negaverat  Christianam. 

Vidimusalio  temporc  (177),  cumapud  Lincolniam 
in  crastino  Natalis  Domini  de  glorioso  Christi  proto- 
martyre  Stephano  missam  devotissime  celebrasset, 
ut  rogaretur  a  quodam  caementario,  qui  in  fabrica 
ecclesiae  desudabat,  quatenus  fratris  sui  animam, 
praecedenti  nocte  rebus  humanis  exemptara,  auctori- 
tate  pontificali  a  peccatis  absolveret  Dominoque  de- 
votione  peculiari  coramendaret.  Quod  statim  adim- 
plens,  inquirere  coepit  utrum  ejus  adhuc  corpuscu- 
lum  humatum  fuisset.  Quod  in  remotiori  ecclesia 
necdum  sepultum  audiens  servari,  jussit  mox  unum 
sibi,  alium   suo   capellano    et  tertium  famulo,  qui 


p  ^ 

merito  fuisse  retributum,  ut,  qui  duos  reges  ob  pau-     ante  eura  equitare   consueverat,  caballum    adduci. 


perum  sepulluram  ncglexerat,  ipse  demum  in  fune- 
ris  sui  obsequium,  cura  viris  subliraibus  raultis,  re- 
gks  duos  (173)  haberet  adunatos.  Verura  haec  suo 
inferius  loco  dicturi,  inlerira  coepta  prosequaraur. 

CAPUT  II. 

De  ojjusdam  pauperis  septdtura  in  Northmanma ,  et 
plurimum  in  Lincolnia ,  et  prcelati  cujusdam  in 
Bermmidesia, 

Quoniara  apud  Rothoraagura  ,  Northmannorura 
scilicet  metropolim,  nec  tamen  a  nobis  >isa  (174), 
sed  veraciter  audita,  retulimus,  libct ,  ut  in  re  si- 
mili,  quod  in  eadem  provincia  ipsi  ab  eodera  actura 
vidiraus  (175),  breviter  absolvaraus.  Die  igitur  qua- 


Decreverat  enira  cura  his  tantura  tribus  ad  funus 
procedere.  Sed  cura  defuisset  equus  cum  capellano, 
caballura  servientis  eura  praecepit  conscendere  et 
illum  praeeundo  ad  destinatum  locura  quantocius 
properarc.  Sic(iuc  duobus  tantum  contentus  equis, 
soluraraodo  uno  raonacho  et  duobus  pueris  coraita- 
tus,  penenit  ad  corpus  defuncti.  Quo  terrae  matris 
greraio  paterna  solliciludinc  comraendato,  quinque 
deinceps  ipsa  die  (si  nos  meraoria  non  fallit)  in  di- 
versis  successive  caeraeteriis  sepelivit  funera,  per 
ipsorura  amicos  sibi  assignata.  Cum  vero  jam  se 
hora  tardior  protraheret ,  ipseque  cum  chri  parte 
non  modica  ab  archidiacono  Bedefordensi  (178)  in- 
vitatus,  ad  epulas  solemnes  venire  dififerret,  rogatur 


dara,  iteragenteservoDei,  contigit  illum  non  longeD  ^  multis,  et  ab  ipso  tandem  qui   suum  ei  mortuum 
a  castro,   quod  Argentum  (176)  vocatur,  tumulum     denuntiaverat,  quatenus  pro  defuncti   anima  tantis- 


(170)  Hujus  rei  exemplum  prsebuit  Hugo  noster  ab 
archidiacono  Bedefordensi  invitatus,  uti  sequenti  capite 
refertur. 

(171)  Anno  1197,  aut  1198.  Utroque  enim  anno  Hugo 
regem  in  transmarinis  accessit,  uti  constat  ex  c.  8,  bujus 
Ubri. 

(172)  Forte  id  accidit  primo  aut  altero  episcopatus  sui 
anno,  quo  apud  Henricum  regem  fuisse  legitur  lib.  iii., 
C.  9. 

(173)  Angliae  et  Scotiae,  uti  habetur  infra  hoc  libro, 
eap.  27. 

(174)  Hinc  coUigere  licet  relata  capite  praecedenti  de 


Richardo  rege  ascidisse  anno  1 197,  quo  auctor  nondum 
fuerat  apud  Hugonem,  exceptis  ultimis  anni  mensibus. 

(175)  Narrat  auctor  hoc  cap.  quae  ultimis  Hugonis  annis, 
quibus  ipse  episcopo  adhaesit,  conligerunt. 

(176;  Idem  cum  c  Argentomago  i  seu  c  Argentono, 
Argentomove,  »  circa  cpiod  casus  hic  accidit  anno  1198 
qeo,  ut  infra  cap.  7,  dicetur,  Hugo  in  die  S.  Augustini 
accessit  Bichardum  regem. 

(177)  Anno  videlicet  praemisso,  quo  juxta  cap.  9,  rex 
ab  Hugone  duodecim  sibi  mitti  petiit  ditiores  e  gremio 
Ecclesiae  sux. 

(178)  Qui  cap.  4,  appellatur  Laurentios. 


1033 


VITA.  —  LIB.  V. 


1034 


per  orando  ct  absolutionis  suffragium  porrigendo,  Ainferemus.  la  nos  etiam  aliquorum  forte  indignatio 


eam  Grealori  commendaret  ut  ad  faligatos  jam  prae 
diutina  exspeclatione  saltem  post  moras  longissimas 
vcuire  ullerius  non  tardaret.  Qui  sibi  isla  suggeren- 
tibus  non  sine  cujusdam  reprehensionis  asperitate 
respondit ,  et  quare,  inquit ,  non  advertitis  vocem 
Domini  nostri  ore  sacro  loquentis  :  «  Meus  cibus 
est ,  ut  faciam  voluntatem  Patris  mei ,  qui  in  copHs 
est?  {Joan,  iv  ,  34.)  Nec  plura  loculus,  intermisso 
instar  sancti  Tobiae  prandio,  maluit,  ut  monet  Sa- 
piens, « ire  ad  domum  luctus,  quam  ad  domum  eon- 
vivii  (Eccle.  vii,  3).  »  Ivit  igitur,  plurimumque  ex 
sanctilatis  suae  praesentia  lugentes  consolatus,  eum 
sepeliens,  qui  lugebalur ,  a  luctu  ,  ut  pie  creditur, 
Christo  miseranle,  orando  absolvit. 


concilabitur;  asscrentium  quod  inbumane  cladis  hu- 
manae,  sortis  moribund»,  communcm  xrumnam, 
quam  conspeximus ,  publicis  auribus  ingeramus. 
Caeterum,  quia  ex  his  susceptae  relationisportio  ma- 
gna  dependet ,  nostramque  in  his  potius  deflemus 
miseriam  quam  aliena&  calamitati,  quod  Deus  avertat, 
insultamus ,  audiatur ,  ad  omnium  utilitatem  ,  quod 
dicimus.  Sit  notum  viventibus,  ad  humilitatis  profe- 
ctum ,  quod  innotuit  in  defuncto  ad  horroris  cumu- 
lum.  Sit  quandoque  etiam  exstinguendis  ad  virtutis 
aemulationem  id ,  quod  vivis  circa  defunctum ,  cul 
propitietur  Deus ,  ad  intuendum  exhibuit  stuporem. 
Yisum  est  jacens  in  feretro  cadaver  exstinctum. 
more  quidem  quorumdam  vultu  nudatum,  sed  super 


Quodam  iterum  tempore  (176)  Londonia  ad  gene-  g  carbonem  denigratum.  Erat  sane  corpus  reliquum 


rale  colloquium  accersitis  praelatis  et  proceribus  An- 
ghae,  Lincolniensis  episcopus  eo  pariler  advenit.  Age- 
bant  quoque  illum  urgentissima  suae  Ecclesiae  nego- 
tia,  super  quibus  necessario  erat  cum  amicis  suis, 
qui  ad  locum  confluxerant,  tractaturus.  Contigit  vero 
proxima  die  quae  statutum  conventus  illius  praecessit 
diem ,  quemdam  ex  praelatis ,  qui  conveneranl,  su- 
bita  praeveniri  aegritudine,  quam  mox  citato  vitae 
terminavit  fme.  De  quo  a  multis  ferebatur  quia  fuis- 
set  gulie  illecebris  plus  quam  satis  obnoxius  et  in 
potalione  supertlua  nimis  assiduus.  Cujus  discessu 
audito,  licet  ei  parum  nolus  exstitisset,  nihilominus 
inlimae  pietatis  visceribus  eidem  condoluit,  et  pro 
eo  apud  Doininum  suppliciter  intercessit.  Protinus 
tamen  explorari  jussit  quonam  loci ,  vel  a  quibus 


alba  sacerdotali,  sed  et  casula  indutum,  sed  prae  tu- 
more  nimio  vix  cisdem  inclusum.  Nam,  cum  adhuc 
dudum  vegetebatur  spiritu ,  ita  grossitie  vehementior 
tumebat  ut  yix  spirare  potuisset.  Jam  vero,  post- 
quam  exspiraverat,  adeo  interna  sanies  et  torridae 
aestatis  ignea  intemperies  distendebat  exanimem,  ut 
cementibus  prodigiosum  videretur.  Yerum  quod  ila 
ibi  luminibus  patebat,  tolerabiie  fuisset,  si  suo  nares 
supplicio  carere  potuissent.  Caeteri,  ques  feretro  in* 
terdum  approximare  rei  ordo  poscebat,  nares,  thure 
immisso,  aliisve  aromatibus  sibi  praecludebant ,  ma- 
nibus  quoque  suavc  fragrantia  quaedam  orl  saepius 
apponenda  tenebant.  Solus  episcopus ,  quo  tamen 
nuIUus  inveniretur  nare  sagacior,  et  nuUus  tetri  nido- 
ris  aspernatior,  ita  tamenhorum  nihil  (quae  levare  arte 


personis  idem  deberet  tumulari,  ct  renuntiatur  ei  quia  ^  solent  aeris  corruptelam)  admittens,  jacenti  astabat, 


in  Ecclesia  Domini  et  Salvatoris  nostri  apud  Ber- 
mundesiam  (180)  foret  humandus,  sed  nuUus  episco- 
porum  sive  abbatum  ejus  crederetur  exsequias  cele- 
braturus.  NuIIus  vicinorum  etiam  aut  familiarium 
seu  charorum  illi  quondam  praelato  abesse  volebat 
sive  audebat  solemni  conventui ,  qui  die  sepulturae 
illius  apud  Weslmonasterium  debuit  aduniri.  Quod 
episcopus  audiens,  «  noluit  Deus,  inquit,  quod  talis 
persona,  tot  modo  in  hac  pariter  urbe  (181)  consi- 
stentibus  praelatis,  in  hac  suprema  necessitate  dese- 
ratur  ab  omnibus  nobis.  Non  ita  faciemus  proximo 
nostro,  nec  enim  hoc  sibi  quis  fieri  vellet  ab  alio.  » 
Disposito  igitur ,  ut  quosdam  ex  suis  mitteret  ad 
curiam,  qui  et  suam  interim  excusarent  absentiam, 


et  obambulabat ,  ac  si  non  in  feretro ,  sed  in  cunis 
agentem  mater  parvulum  suum  fovendo  circuiret. 
Post  haec ,  cum  ad  suum  se  contulisset  hospitium, 
quidam  ex  suis  formidantes ,  ne  forte  ex  inspirato 
aeris  contagio  quid  illius  pra;cordiis  indidisset,  super 
hoc  interrogare  coeperunt.  Quos  ipse  reputabat  er- 
rare,  nec  quidquam  eos  insuave  ibidem  hausisse, 
ubi  ipsemet  (quo  nullus  eorum  subtiliore  vigebat 
odoratu)  nil  triste  spirans  in  loco  sensisset.  Nimirum 
Christi  bonus  odor,  qui  sibi  revera  fuit  odor  vitae,  in 
vita  ipsum  faciebat  mortis  putorem  penitus  non  sen- 
tire. 

CAPUT  III. 

De  contentione  inter  ipsum  et  comitem  Leycestrias 


mane  facto  perrexit  ad  exhibendam  defuncto  sepul-  D     super  pago  guodam  Leycestrias  contiguo.  —  Et 
luram.  Ubi  die  ipsa,  si  ea  quae  visu,  vel  qua  de  olfa-         est  hoc  in  magna  Vita  sub  capitulo  secundo. 
ctu,  hausimus  in  medium  proferremus  [Cod.,  profe-         Die  sequenti  (182)  cum  venissel  ad  curiam,  gravi 
ramus],   horrorem  sane  et  stuporem  audientibus     coepitpulsaricaIumniapercomitcm(183)Leycestriae, 


(179)  In  annal.  Ecclesia  Wlnton.  apuJ  Wharton,  part. 
I,  Angl.  Sac.  p.  503,  ad  annum  1198,  Icgitur  :  •  Obut 
Simon  abbas  de  Per*ora  apod  Bermundeseiam  iv  Idus 
Maii.  »  Et  iterura  ad  eunidera  annum  in  annal.  Wigom., 
p.  478 :  « Simon  abbas Persorae  obiit.  Anselmussuccedit,  et 
bcnedicitur  Wigorniaj  die  Omnium  Sanctorum.  »  Ex  quo 
coiligi  datur  hic  relata  evenisse  anno  1198,  mense  Maio. 

(180)  Ccenobium  in  agro  Surregiensi,  circa  annum  1082, 
fundari  ccBptum,  ordinis  Cluniaccnsis,  cujus  benefactores 
una  cum  chartis  quibusdam  ad  annum  usque  1417  enu- 
merantur  in  Monastico  Anglicano  tom.  I,  pag.  639  et  se- 
quentib. 

Patrol.  GLIII. 


(181)  Londinensi,  a  qua  Bermundseia,  aut,  ut  hic 
scribitur,  Bermundesia  non  longe  distabat. 

(182)  Post  prselati  dicti  sepulturam.  Unde  conjicitur 
etiam  illud  generale  colloquium  prslatorum  et  procenim 
anno  1198,  in  Maio  fuisse  habitum,  quo  solato,  Hugo 
transfretavit  ad  regem. 

(185)  Cujus  progenitores  fundaverunt  abbatlam  apud 
Etoniam  in  agro  Warwiceosi,  ct  coenobiura  Luffcldense  in 
agro  Northamtonensi,  testc  Monast.  Anglic.  tom.  1,  p.  518 
ct  320. 


1035 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1036 


qui  pagum  optimum,  eidcm  urbi  conliguum,  ipsi  ni- 
tebatur  auferre.  Suggercbant  etiam  episcopo  amici 
et  consiliarii  ipsius  quatenus  cum  adversario  sub 
pacis  forma  transigeret ,  proponentes  multa  caussD 
suae^  quamvis  satis  juslaR,  formidanda.  Qui  pertina- 
ciam  comitis  atque  insolentiam  nimiam  aspernatus, 
omnibus  consiliariis  suis  cum  magnae  assertionis 
fiducia  dixit  :  t  Sciatis  pro  certo  quia  me  in  bac  lu- 
ce  superslite  iste  nullatenus  hujus  suse  intentionis 
pravae  sortietur  efTectum.  Habeat  crgo  ad  suae  suo- 
rumque  damnationis  cumulum  guerrac  quondam  tem- 
pore  extorta  violenter  instrumenta  chartarum  ;  nos 
autem  patrimonium  dominae  nostrae,  tuilioni  nostrae 
creditum ,  ipsa  adjuvante  ,  dum  advixerimus,  intc- 
grum  retinebimus  ,  et  in  nullo  penitus  diminutum. 
Cujusmodi  asserlio  plcrisquc  tunc  viris  prudcntibus 
minus  considerate  videbalur  emissa ,  cum  et  eolo- 
rem  aequitatis  praeferret  actio  impetentis,  et  tam 
regis  quam  penc  totius  curiae  favor  in  comitis  crede- 
retur  vota  concurrere.  Praevaluit  tamen  viri  sancti 
sermo,  cogitatum  suum  plenissime  jactantis  in  Do- 
mino. 

De  quo  etiam  pluribus  illud  mirum  videbatur, 
quia  nunquam  more  celeberrimo  fori  laicalis ,  ubi 
lites  illae  agitabantur,  se  per  internuntium  de  impos- 
sibilitate  in  judicio  comparendi  voluit  excusare, 
quantocunque  urgeretur  discrimine  ex  litigantium 
improbitate,  ne  vel  speciem  mendacii  videretur  in- 
currisse.  Posl  ejus  vero  decessum  (184)  comes  qui- 
dem  pagum ,  quem  petebat ,  obtinuit ,  scd  in  couti- 
nenti  leprae  contagione  percussus,  mox  corporis  va- 
letudinCi  et  brevi  post  ctiam  vita  carens ,  absque  li- 
beris  decessit.  Ante  cujus  obitum  cum  fratrem  ipsius, 
episcopum  videlicet  S.  Andreae  de  Scotia ,  plurimi 
conarentur  in  cathedram  viri  Dei ,  qui  jam  pridem 
ad  Dominum  migravcrat,  subrogare ,  visum  est  no- 
cte  quadam  per  soporem  nobili  cuidam  religiosae 
matrons,  quod  cemeret  praedictum  Dei  famulum, 
pontificem  memoratum,  ambitionis  aestu  succensum, 
dum  suum  niteretur  conscendere  thronum ,  virga 
pastorali  durius  percussisse  sub  pectore ,  ita  ut  vi- 
deretur ,  qui  ictum  receperat ,  resupinus  in  terram 
corruisse  (185).  Facto  mane ,  cum  illa  somnium 
suis  enarrasset ,  ecce  assunt  quidam  mortem  homi- 
nis  illiuSi  non  sine  stupore  audientium,  palam  nun- 
tianles.  Horum  igitur  adeo  illustrium ,  adeo  hujus 
mundi  floribus  vemantium,  tam  abjcctus  et  tam  re- 
pentinus  interitus,  quid  aliud  haec  scientibus  innuit 
quam  jura  Ecclesiarum  evertere  servosque  Domini 
injuste  lacessere  supra  modum  exitiosum  esse  ? 

CAPUT  IV. 

De  revelatione  clerico  insinuaiay  qui  inter  manus 
episcopi  celebraniis  formam  vidit  pueri  sub  hosiia 

(184)  Id  est  post  S.  Hugonis  mortem. 

(185)  Corruere  aut  mori  debuit  hic  S.  Andreae  de  Scotit 
episcopus  anno  120i,aut  1:202,  cum  anno  sequenti  in 
episcopatu  Lincolniensi  successerit  Wiilelmus^  ex  prseccn« 
tore  electus. 


A  salutari. — Et  est  tertium  capitulum  in  magna  Vita. 

Die  quadam  (186)  consistente  episcopo  in  manerio 
juris  sui,  quod  Bukkedena  nuncupatur,  veaerunt  ad 
illum  quidam  monachi ,  praesentantes  ei  ad  benedi- 
cendum  vestes  sacerdotales ,  et  calicem  unum  valde 
speciosum.  Episcopus  tunc  a  sepultura  cujutdam 
servientis  Laurentii  Bedefordensis  archidiaconi  in 
ecclesiam  venerat  sacra  missarum  solemnia  celebra- 
turus.  Erat  vero  Sabbatum;  quo  semper  die  ,  si  va- 
caret,  de  beala  Dei  genitrice  Maria  tam  diuraum 
quam  noctumum  officium  solebat  celebrare.  Ad  eum 
quoque  sub  die  illo  plures  undiquc  confluxerant 
clerici,  ecclcsiasticis  redditibus  admodum  ditati.  lUis 
vero  in  Ecclesia  jam  praesentibus  episcopus  calicem 
superius  mcmoratum   in   manibus ,  ut  consecraret 

B  eum,  tenebat  nudatum.  Quem  cernens  metallo,  am- 
plitudine  et  artificiositate  conspicuum ,  ipsum  ab  al- 
tari  in  chomm  detulit,  omnibusque  clericis  praefatis 
eum  exhibens  considerandum,  devotam  virorum  re- 
ligiosorum  circa  divini  ministerii  cullum  ct  vasa 
collaudabat  solertiam,  illis  econtrario  improperans 
quod  multis  ecclesiarum  redditibus  opulenti ,  ipsas 
nec  libris  nec  vasis,  sed  nec  ahis  necessariis  rebus, 
convenienter  excolerent ,  sed  his  omnibus  egenas 
Christi  basilicas  spoliare  potius  quam  omare  sata- 
gerent. 

Post  haec  ingressus  ad  altare,  missam  devotissime 
est  orsus  celebrare.  Cumque  caeteris  jam  rite  pera- 
ctis  ad  eum  pervenisset  locum,  ubi  elevatam  in  al- 
tum   hostiam  benedicere  moris  est,  mox  in  verum 

0  Christi  corpus  mystica  sanctificatione  converten- 
dam,  cujusdam  clerici  supema  clementia  dignata  est 
oculos  aperire,  eique  sub  specie  infantis  (187)  par- 
vuli  Christum  suum  demonstravit  mundissimis  sacri 
praesulis  digitis  reverentissime  contrectari.  Erat  vero 
idem  puer  forma  quidem  permodicus ,  sed  divino 
quodam  nitore  atque  candorc  super  aestimatiooem 
hominis  nimium  decorus.  Clericus,  qui  haec  viderat, 
mira  devotione  (nec  mirum)  snccensus ,  plurimom- 
que  compunctus ,  tempus  omnc  continuabat  in  la- 
crymis  quod  intercessit  ab  illa  elevationei  usqnequo 
itemm  eam  levari  cemeret  frangendam,  jam  et  su- 
mendam  sub  trina  sui  partitione.  In  qua  rorsom 
elevatione  sub  eadem,  qua  prius,  imagine  natum  in- 
tuetur  de  Yirgine  Filium  Altissimi,  seipsum  offeren- 

j.  tem  Patri  pro  humana  salute.  Post  haec,  jam  exple- 
tis  omnibus  quae  in  ecclesia  fuerant  peragenda,  cle- 
ricus,  qui  ista  conspexerat,  accedens  ad  verum  Do- 
mini  sacerdotem ,  taliter  ei  secretius  est  locutus  : 
«  Domine  Pater,  vobis,  inquit,  habeo  aliqua  referrc, 
quae  vestram,  si  placet,  sanctitatem  diligentius  opor- 
teat  audire. »  Cumque  flexis  genibus  ista  coram  eo 
erat  prosecutus,  vir  Domini  cum  eo  secedens  a  turba, 

(186)  Anno  1194,  autsequenti,  quo  visio  hec  accidit, 
Huberto  jam  existente  archiepiscopo,  at  auctore  Vitc 
nondum  Hugoni  existente. 

(187)  Indtf  data  occaslo  S.  Hugonem  cum  parvulo  sa- 
pra  calicem  reprsesentandi. 


1037 


VITA.  —  LIB.  V. 


1038 


seorsum  secus  fliltare  resedit,  eique  proferre  quae  vo- 
luisset  leniter  imperavit.  Tum  ille  :  «  In  craslino  (id 
cst  postridie),  inquit,  festivilatis  Oranium  Sanctorum, 
quoe  hac  ipsa  septimana  celebrata  est,  cum  Psalte- 
rium  in  quadam  ecclesia  decantarem  pro  animabus 
fidelium  defunctorum  (sicut  ipsa  die  solemnis  exhi- 
beri  earum  memoria  solet)  vox  quaedam  subito  au- 
ribus  meis  illapsa  est,  quae  verbis  absolutissimis  di- 
ceret  :  Surge,  inquiens,  fili,  etperge  cito  ad  Lincol- 
niensem  episcopum,  dicesqueei  exparte  Dei,  quate- 
Dus  moneat  diligentius  Cantuariensem  archiepi- 
scopum  (188),  ut  pariler  secum  subito  vigilantius 
intendat  ad  corrigendum  statum  cleri  et  Ecclesiarum. 
Nimis  enim  offenditur  divina  majestas  per  ea  quae 
indesinenter  fiunt  a  rectoribus  Ecclesiarum  et  ea- 
rum  ministris.  Sacerdotes  enim  et  aliorum  graduum 
personse,  omnimodo  vitiorum  genere,  maxime  luxu- 
riae  sordibus,  foedati^  sacramentis  divinis  ex  indigno 
accessu  injuriosi  existentes,  ea  irreverenter  sumendo 
atque  tractando,  quantum  in  se  est,  poUuere  non 
verentur.  Ipsae  Ecclesiae  indignis  et  Deo  ob  perditos 
mores  invisis  passim  ad  regendum  traduntur  perso- 
nis,  a  quibus  saepe  roore  saecularium  praedionim  aliis 
atquealiis  relinquuntur  ad  firmam,  quam  emphitheo- 
simalii  nuncupant,  utqueviles  tabernae,  sic  ecclesiae, 
turpis  lucri  gratia  sub  annuo  censu  locantur  ad 
quacstum.  Et  his  de  cura  animarum,  et  de  indigenti- 
bus  sustentandis  ex  fructibus  nullus  est  sermo,  sed 
^arciendis  crumenis,  quas  vel  luxus  evacuet,  vel 
avaritia  solummodo  aerugini  contingendas  includat, 
tota  indesinenter  aviditate  inhiare  non  cessant.  Haec 
et  similia  rectorum  vitia,  in  regendos  contagiosa 
aemulatione  transfusa,  omnium  fere  tam  minorum 
quam  majorum  praecordiis  dominanlur.  Hinc  gran- 
dis  furor  et  ira  Dei  imminet  tam  populo  quam  uni- 
versis  pariter  terrae  hujus  habitatoribus.  His  festinum 
inferetur  exitium,  et  genti  huic  miserae,  si  non  an- 
ticipet  acceleratio  et  accelerata  correctio,  jamjam 
impendet  flagellum  ccelestis  vindictae.  »  His  dictis^ 
vox  quae  audicbatur  siluit. 

Ego  siquidem,  priusquam  haec  audirem,  psalterio 
jam  excurso  usque  ad  centesimum  primum  psalmum 
flexis  genibus  coram  altari  sanctae  Dei  Genitricis  in 
oratione  animum  vehementer  intenderam.  Oborta 
namque  fuerat  in  mente  mea  repente  memoria  pa- 
tris  mei  antc  non  multos  annos  in  terra  Jerosolymi- 
tana^  quo  religionis  studio  perrexerat,  defuncti  ("189) ; 
indeque  tantus  subito  compunctionis  fervor  spintum 
meum  absorbuit,  ul  omissa  penitus  psalmodia  oomi- 
que  strepitu  labiorum  suppresso,  undatim  ruentibus 
ex  oculis  Iacr}'marum  rivis,  praecordialibus  tantum 
volis  Domino  effunderem  preces.  Audita  igitur  hac 
voce,  quae  a  proximo  altari  videbatur  emissa,  vim 
compunctionis ,  qux  mc  sibi  totum  vindicaverat, 
horror  quidam  stupore  mistus  confestim  interdicit, 
ccepiquc  attonitus  mecum  admirari  quis  et  cui  talia 

(188)  HabertuiD,  qui  anno  1195,  ni  Kal.  Junii,  electus 
in  archicpiscopum,  et  anno  eodem  vii  Idus  Novembris  in- 
thronizatus  fuit,  part.  i  Angl.  Sacr.,  p.  lli. 


A  csset  prosequendo  locutus.  Sciebam  enim  neminem 
praeler  me  cominus  circa  locum  ipsum  constitisse. 
Igitur  cum  post  longa  pavidaB  cogitationis  volumina 
Yocis  auctorem  uequivissem  ullalenus  deprehendere 
consignans  meipsum  salutari  crucis  signo,  intcr- 
missae  orationis  studium  yehementiori,  quam  prius, 
desiderio  repetere  coepi.  Nec  mora ;  et  iterum  audio 
vocem  eodem  sono  eisdemque  syllabls  eamdem 
quam  prius  exprimere  sententiam.  Tunc  ego,  cum 
nec  stantis  personam,  nec  illius,  cui  sermo  fiebat 
iste,  potuissem  advertere,  cedendum  loco  existimavi, 
id  tantum  mecum  reputans,  quia  aliquid  sacratioris 
mysterii  ibidem  agitaretur  ab  aliquibus,  quorum  ego 
indignus  existerem  arcanis  interesse.  Adorato  itaque 
Domino,  signans  mihi  frontem  a  loco  discessi. 

^  Gumque  pervenissem  ad  valvas  ecclesiae,  occurrit 
mihi  virgo  quaedam,  religiosa  valde,  quae  Domino  in 
jejuniis  et  orationibus,  in  frigore  et  nuditate,  dje 
noctuque  deserviens,  ab  ecclesia  eadem  rarissime, 
ab  ejus  vero  atriis  nunquam  pene  recedebat.  Haec, 
cum  audirentur  praedicta,  in  remoto  ecclesiae  angulo 
solitis  vacaverat  orationibus.  Quae  genibus  meis  ad- 
voluta  rogabat  instantius,  quatenus,  si  fieri  posset, 
aliqua  sibi  ex  his  quae  interius,  ut  asserebat,  mihi 
dicta  cognoverat,  communicare  studuissem.  Sed, 
quia  nescius  eram  adhuc  cuinam  dicta  essent  ea  quae 
audieram,  illam  vice  versa  potius  duxi  exorandam, 
quatenus  ipsa,  quae  dignior  me  esset  audire  et  nosse 
mysteria  interna,  mihi  revelare  dignaretur,  quod  de 
vocis  coelitus,  ut  fatebatur  ipsa,  emissa  sententia  ego 
minime  advertissem.  Ad  haec  illa  :  «  Scio  equidem 

^  bis  factum  sermonem  a  Domino  tibi  aliqua  praeci- 
pientem,  quae  ego  quidem  minus  adverti,  sed,  quia 
tibi  praeciperetur^  certo  certius  intellexi.  »  Tunc  ego  : 
f  Ora,  inquam ,  soror  dilecta^  quatenus  circa  nos 
beneplacitum  suum  Dominus  adimplere  dignetur. 
Super  talibus  vcro,  quye  modo  prosequeris,  ego  cer- 
titudinem  nullam  percepi.  »  His  a  me  dictis  eccle- 
siam  ipse  egredior ;  illa  ad  consueta  orationum  sua- 
rum  latibula  introrsum  regreditur. 

Post  hoc,  cubiculum  hospilii  mei  ingressus  ibidem 
usque  ad  vesperam  diem  in  orationibus  jejunus  exegi. 
Qui  tantum  lectulo  exceptus,  dum  variis  aestuaret 
animus  horum  gratia,  quae  praemisi,  cogitationum 
fluctibus,  vocem  repente  audivi  idipsum  jam  tertio, 
quod  primo  et  secundo  intulerat,  replicantem,  hac 

D  tamen  praemissa  insinuatione,  unde  mihi  constaret, 
quia  ad  me  sermonem  haberet.  Ait  namque  :  « Tibi 
dico,  fili,  qui  ibipraesens  quiescis,  perge  quam  ce- 
lerrime  ad  virum  venerabilem,  Lincolniensem  epi- 
scopum,  eique  omnia  haec  quae  tibi  in  ecclesia  se- 
cundo  praecepi,  ex  parte  Omnipotentis  nuntiare  non 
difTeras.  »  Gui  statim  ita  respondi :  c  Et  quomodovir 
tantae  auctoritatis  fidem  habebit  verbis  meis,  cum 
ego  et  H^tate  et  ratione  infirmior  vix  quidquam  ei 
loqui  sciam  ?  »  Tunc  is  qui  loquebatur  ad  hoc  re- 

(189)  Anno  scilicct  1190  ;  quo  cruce  slgnati  In  eipedi« 
tione  contra  Sarracenos  plurimi  obierunt. 


1039 


S.    IIUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


1040 


spondens  ista  subjecit  :  «  Fidem  verbis  tuis  indubi-  A     doiUy  et  de  tententia  mirabili  nostri  Huganis  ad 


talam  idem  vir  habebit,  cum  ei  pro  intersignis  ea 
insinuaveris  quai  super  altare  coram  eo  videbis,  qua 
primum  die  ad  illum  perveniens  ipsum  missarum  so- 
lemnia  celebrantem  intueberis.  Ne  igilur  dififeras 
parere  eloquiis  meis,  sed,  quae  praecipio  tibi,  devo- 
tus  exsequere.  His  dictis  vox  loquentis  ablata  est. 
At  ego  ad  exsequendum  imperata  plurimum  anima- 
tus,  modico  praelibato  somno ,  de  nocle  surrexi, 
clamque  sociis  meis  iterad  vos  inquirendum  ita  pe- 
dibus  meis  assumpsi  (190).  IIuc  autem  ante  missae 
introitum  paulo  ante  veni,  et  celebrantcm  divina 
sanctitatem  vestram  dcvotus  observavi.  Intendens 
quoque  soUicitius  ad  mensam  Dominicam  coram 
vobis,  et  in  manibus  vestris  corpus  Domini  nostri 


visendum  illud  miraculum  invitati. —  Et  estcapi- 
tulum  quartum  in  magna  Vita. 

De  vivifico  autem  sacrosanctae  EHcharistiae  sacra- 
mento  adhuc  referre  quiddam  non  videtur  incon- 
gruum,  quod  in  Gallia  accidisse  multis  est  mani- 
festum  (192).  Quod,  licet  multorum  notitia  fidelium 
aestimemus  dignissimum,  prsesenti  tamen  historis 
id  a  nobis  minime  fuisset  insertum,  si  non  ad  hoe 
insercndum  ilhus  nos  urgeret  sententia,  de  rc  ipsa 
mirabiliter  prolata,  qui  horum  omnium,  quae  pagins 
huic  inseruntur,  materia  est  et  causa.  Hic  igitur 
quodam  tempore  (193)  a  Parisiensium  digressus  ci- 
vitate,  dum  Trecas  peteret,  melatione  prima  hospi- 
tatus  est  in  villa  quadam  Joi(194)  nuncupata.  Moris 


Jesu  Christi  sub  specie  infantis  parvuli  bis  suprag  vero  ilU  fuit ,  ubicunque  hospitium  sese  excepisset, 

calicem  a  vobis  elevatum,  indignis  licet  oculis,  evi-  presbyterum  parochialem  cum  Ecclesiae  illius  mini- 

denter  conspexi.  Quia  vero  idipsum  et  vos  multo  stris  ad  suam  invitare  mensam,  verbo  frequenter 

perspicacius,  quia  ct  diutius  et  vicinius  et  satis  di-  utens  cum  liberali  quadam  jucunditate  ad  suum  dapi- 

gnius  perspexistis,  non  est  ambigendum.  »  Haec  cle-  ferum,  quo  saepe  oUm  ususesi  Dominus  ad  Hebraeo- 

ricus  ille  fluentibus  per  genas  lacryrais  est  prosecu-  ^  rum  populum  :  *  Non  deseras,  inquiens,  levitas,  qui 

tus.  Vir  quoque  Domini  ubertim  inter  haec  flebat.  inter  porlas  civitatis  tuae  sunt  {Deut.  my,  27).  » 

Cumque  pariter  aliquandiu  flentes  supcr  his  verba  lUius  tamen  loci  presbyter  a  mmistris  more  solito 


plurima  conseruissent,  episcopus  utriusque  genaset 
oculos,  suos  videlicet  et  clerici  illius,  sacris  exler- 
gens  digitis,  osculatus  est  eum.  Erat  autem  idem 
clericus  annorum  circiter  viginti  quinque.  Praecepit 
vero  ei  quatenus  haec  reverenter  cclare  meminisset. 
Praeterea  diligentius  eum  adhortari  studuit,  ut  reli- 
gionis  habitum  suscipere  et  religiosis  moribus  Do- 


vocatus,  ad  mensam  cpiscopi  venire  obstinatius  re- 
cusavit ;  venit  autem  post  prandium  invisere  eum. 
Venit  quoque,  non  solum,  ut  episcopo  celeberrinue 
opinionis  obsequium  exhiberet  salutationis,  sed  po- 
tius,  ut  ejus  orationibus  sese  Domino  commendari 
obtineret.  Venit  etiam,  ut  ei  rem  valde  stupendam, 
quae  sibi  dudum  (195)  contigerat,  de  adorando  cor- 


mino  servire  ex  integro  maturaret.  Asserebat  enim  ^  poris  Dominici  sacramento  et  verbis  exponeret,  et 
non  esse  conveniens  ut,  qui  talia  vidissct  et  audis-     ad  videndum  ipsamrem,  sub  oculis  adhuc  in  ecclesia 


set,  in  saeculi  vanitate  ulterius  spatiari  vellet.  Qui 
statimhis  se  libenlissime  monitispariturumrespondit. 
Post  haec  aulam  jam  pransurus  ingreditur  episco- 
pus.  Plurima  itaque  stipatus  convivantium  turba, 
hUaris  et  laetus  discubuit,  clericum  toties  memora- 
tum  in  area  non  longe  a  loco  sessionis  suae  praeci- 
piens  simul  recumbere.  Qui  die  postera  ab  eodem 
cum  benedictione  dimissus,  et  ad  quemdam  sibi 
familiarem  monachum  transmissus,  monachus  et  ipse 
cito  postea  effectus,  reUgiose  admodum  est  conver- 
satus.  Cui  plurima  quoque  spiritualium  visionum 
mysteria  postmodum  fuisse  revelala  certissime  ex- 


sua  posUam,  eum  invitaret.  Erat  enim  idem  sacer- 
dos  jam  grandaevus  et  aspectu  reverendus,  corpore 
etiam  toto,  non  tam  prae  aetate  quam  prae  abstinen- 
liae,  ut  dicebatur,  rigore  praemarcidus,  et  cute  ossi- 
bus  insidente  peraridus.  Qui  postquam  salutavit 
episcopum,  non  potuit  prae  verecundia,  quod  opta- 
vit  Uli  declarare  per  seipsum,  sed  quibasdam  ex 
suis  seriatim  haec  exposuit  in  hunc  modum  : 

c  Cum  essem  juvenis,  mquit,  et  gradum  sacerdo- 
tii,  nec  annis  adhuc,  nec  moribus  meis  tanto  apid 
digne  respondentibus,  conscendissem,  contigit  insi- 
diante  mihi  hoste  antiquo,  ut  crimen  quoddam  mor- 


perti  sumus,  ex  quibus  non  pauca  litteris  dudum  de     «;r^    ^  •         •  •  , 

mandalo  sancti  pUsuUs  Iradita  (191),  longe  lateque     ^fl^T  Tr!"'  "  f"^"'  r"'*^""  ,""'''^"'  '"* 
.    .  »       A      •      .•  u      •  n  ^®™^<"^»  P^^i^^^^^ise  aut  confessionis  lavacro  mun- 

vulgata  noscuntur.  A  cujuseUam  ore  haec  ipsa,  quae^  j^,.  „   •,«     .  ,       „  . 

m Jin  r.i„ur«n«  fronnon.n.  on^i.^^nc  ^         .^^^"^'  ^^«>  "^  «^^^^»  ^orde  poUutus  ct  corporc,  mentc 

msuper  caecus  et  fide  inflrmus  (quod  dictu  hocrcn- 


modo  retulimus,  frequenter  audivimus. 

CAPUT  V. 

De  stupendo  valde  miraculo  quod  in  Francia  de  cor- 
pore  Christi  contigerat  intermanus  indigni  sacer* 

(190)  Itinere  unius  aut  aUerius  diei  a  loco,  ubi  monitio 
fact3,  ad  locum,  in  quo  morabalur  S.  Hugo,  distante. 

(191)  Ex  hoc  loco  colligitur  visionera  banc  accidisse  an- 
tequam  auctor  Vitai  S.  Ilugoni  astitit. 

(192)  Nescio  an  eventus  ille,  qui  hic  dicitur  n$anifestu8 
muttis,  si  ab  aUquo  alio  evulgatus. 

(193)  Anno  1200,  quo  Parisiis  et  in  Gallia  fuisse  Hugo- 
nem  ex  hoc  capite  constat. 


dum  est)  ad  sacri  altaris  ministerium  impudens  et 
temerarius  accedere  consuevi.  Cumque  die  quadam 
sacris  assisterem  missae  secretis ,   et  criminis  mei 

(194)  Cum  villa  haec  inter  Parisios  et  Trecas  sita,  am 
sive  prima  metaUone,  dicatur,  viderint  locorum  vicini,  an 
facti  hujus  ibidem  adhuc  habeatur  memoria. 

(195)  Fore  inter  annos  1160  et  1170,  dum- sacerdos 
Hugcni  factum  narrans,  grandaevus  quidem  dicitur,  sed  ma- 
gis  prae  rigore '  abstinentiae^  quam  prae  aetite. 


i04i 


VITA.  —  LIB.  V. 


104$ 


'  enormitatcm  in  ipsa  hostiae  salutaris  consecratione 
mente  revolverem  tacita,  inter  alias  tcncbrosi  pccto- 
ris  cogitationes,  ha»  mecum  versabantur  in  corde  : 
Putasne;  illius  corpus  et  sanguis  hic  a  me  sordidis- 
simo  pcccatore  veraciter  conficitur,  et  traclalur,  ac 
sumitur,  qui  candor  lucis  ajternfe  esse  dcscribitur  et 
speculum  sine  macula  ?  Dum  hasc  et  alia  his  minus 
stolida  versarem  in  animo,  perventum  est  ad  hoc, 
ut  frangenda  csset  trifariam  more  dcbito  hostia 
sacrosancta.  Quam  ut  per  medium  fregi,  mox  cruor 
liquidissimus  per  fracturam  efflucre  coepit,  qui  me- 
diam  hostis  partem,  quam  manu  tencbam,in  carnis 
specic  subito  conversam,  rubore  sanguinco  infecit. 
Quibus  ego  visis  prse  timore  totus  dirigui,  et  pene 
cxsensis  effectus  pcrdito  rationis  consilio,  quidquid 
de  ipsius  sacramcntis  in  manibus  tcnebam,  in  sa- 
crum  cahccm  decidere  pennisi. 

«  Erat  tunc  ibi  videre,  quod  usque  in  prxscns 
ccrnitur,  sscculis  omnibus  stupcndum  miraculum, 
vinum  videlicct  in  sanguinem  ct  panem  in  carnem, 
mcdia  sui  parte  convcrsa,  rem  paritcr  sacramenti, 
ct  formam,  significans  videlicet  ct  significatum,  sub 
gcmina  spccie  manifestissime  pncferre.  Quae  ut  vidi, 
has  specics  inconvcrsibiliter  retincre,  ea  penitus 
contingere  non  pPdisumcns,  caliccm  patena,  ct  pa- 
tenam  sacra  palla  cooperui,  ct  miss»  officium  per- 
cantavi.  Ilinc,  populo  dimisso,  calicem  cum  sacris, 
quae  in  co  adhuc  hodie  contincntur,  loco  congruo 
secus  altare  reposui  debita  reverentia  custodiendum. 
Post  hoc  summi  pontificis  adivi  praescntiam,  rei 
hujus  sericm  illi  praemissa  confcssione  rcatus  mci 
exposui,  et  absolutionis  bcneficium,  injuncta  mihi 
satisfactione  compctenti  ab  ipso  rcportavi.  Ad  haec 
vcro  magnalia  Dci  praDsentialitcrcontuenda  amultis 
huc  pcr  circuitum  locis  passim  a  fidelibus  concur- 
rilur,  a  quibus  cum  summa  reverentia  magnificatur- 
Dcus,  qui  facit  mirabilia  solus.  Haec,  sancteepiscope, 
vobis  cupio,  istis  mediantibus,  intimari,  quo  etillius 
mcrcar  ego  orationibus  apud  Deum  adjuvari,  et  ipse 
cum  suis  sociis  in  Domino  valeat,  cum  ista  pcrspexe- 
rit,  amplius  jucundari.  » 

Haec  igitur  referentes  episcopo ,  quibus  innotucrat 
a  presbytero,  sperabant  illum,  non  sine  avida  cordis 
devotione,  ad  ea  mox  videnda  processurum.  Verum 
ille  ad  audita  confestim  ita  respondit  :  « Bene,  in- 
quit,  in  nomine  Domini  habeant  sibi  signa  infidcli- 
tatis  suae.  Quid  ad  nos  dc  his  ?  Num  miramur  parli- 
culares  imagincs  hujus  divini  muneris,  qui  totum 
el  integrum  hoc  cocleste  sacrificium  quotidic  intue- 
mur  fidelissimo  aspectu  mentis?  Intueatur  illius 
exiguas  portiunculas  visu  corporco,  qui  totum 
non  intuetur  lidei  conspcctu  interno.  »  Haec  diccns, 
commcndanlem  se  orationibus  ejus  presbyterum, 
data  ci  bcncdictione,  abirc  permisit.  Suorum  vcro 
curiusitatem  rcdargucns,  in  fidei  soliditate  ipsos 
non  solum  roboravit,  imo  certius  ea  quae  iidcs 
pracscribit,  quam  ea  quae  lux  ista  visibilis  ostendit, 
leneri  a  fidclibus  debereet  inlclligi  luculentissime 
declaravit. 

Sic  itaque  a  proposito  curiosae  visionis  illos  coer- 


A  cuit,  et  ad  excitandum  devotionis  aspectum  pariter 
et  amplexum,  ad  haec  verba  et  vivifica  cordium 
alimenta,  mentes  audientium  erudivit.  Ex  praemissis 
vero,  necnon  ct  cx  aliis  ejus  verbis  certius  nobis 
persuasum  tenemus  quia  non  semel  tantum,  ut 
8upra  ostensum  est,  imo  etiam  frequenter,  illi  con- 
cessum  sit,  revelata  hominis  interioris  facie,  illa 
singulariter  de  hoc  sacramento  visu  quodam  intimo 
perspicere,  quae  nobis  invisibilia  docemur  omnes  pa- 
riterfide  purissima  credendo  retinere. 

CAPUT   VI. 

Qtialiler  Hugo  noster  suum  corripuU  metropolita^ 
numy  et  qutm  sollicitut  erat  ae  moribus  subdi" 
torum'.  —  Et  est  hoc  capitulum quintum  in serie 
B     magnas  Yitce, 

Sed,  dum  solito  crebrius  metropolitanum  suum, 
solitoque  instantius  vir  Dei,  post  factam  sibi  divini- 
tus  admonitionem,  hortatur,  quatenus  omissis  pa- 
rumper  quibus  indefessus  adbaerebat  euris  saeculari- 
bus,  studio  potius  indulgeret  pontificalis  officii  quam 
reipublicae  administrationi,  animum  ejus  ad  gravem 
contra  se  excitavitsimultatem.  Suae  vero  jurisdictioni 
subditos,  tam  clericos  quam  presbyteros,  ipse  totis 
viribus  per  seipsum,  et  per  officiales  suos,  ad  vitaa 
rectioris  tramitem  et  disciplinae  regularis  honeslatem 
revocavit.  Nihil  cnim  de  patema  sollicitudine  omit- 
tens,  languidis  commissorum  sibi  moribus  infunde- 
bat  oleum  et  vinum ,  ut  severitas  coerceret  distri- 
ctionis,  quos  curare  non  potuit  lenitas  pietatis. 

C  Quantum  vcro  sudaverit,  quantumve  profecerit 
ad  correctionem  subditorum  in  hac  gemina  cccle- 
siasticae  dispensationis  exhibitione,  non  cst  faculta- 
tis  nostrae,  prout  dignum  esset,  exponere,  cum  hapc 
peritissimorum  etiam  ingenia  vix  multis  sufficerent 
voluminum  prolixitatibus  enodare.  Ecclesias  quoque 
dioecesis  suse  in  omnibus  pro  posse  suo  ad  statum 
curavit  debitum  erigere.  Admittebat  enim  sedulo  ad 
earum  regimen  viros  scientia  et  vita  commendabiles, 
his  vero  destitutos  ab  carum  ingressu  pro  viribus 
repellebat.  In  qua  nimirum  intentione,  quanto  duce- 
retur  zelo,  ex  ipsius  verbis  melius  perpenditur,  qui- 
bus  de  seipso  ita  saepissime  fatcbatur :  •  Miror,  in- 
quit,  quosdam,  ut  dicitur,  gaudere,  cum  vacant 
praebendae  aut  ecclesiae,  quas  pro  libitu  possint  novis 

D  posscssoribus  confeire.  Veraenim  demeipso  loquor, 
quia  nihil  unquam  in  hac  vita  animum  ita  afflixit  ut 
anxia  soUicitudo  pcrsonas  idoncas  cligendi  ac  dis- 
ccrncndi,  quibus  congrue  possit  regimen  vacantium 
pracbendarum  aut  dignitatum  Ecclesiae  nostrae  com- 
mitti.  Ncc  quidquam  mundanum  adco  me  unquam 
contristavit  ut  error  ille,  quo  ad  multonim  saepe 
commendationem  talibus  ecclesiastica  concessi  be- 
ncficia,  quos  frustra  crcdidi  in  canonicis  disciplinis 
cssc  strenuos,  dum  eos  postmodum,  Ecclesise  bonis 
ditatos  morum  perversitas  ostcndcrit  fuisseignavos. » 
Et  in  hunc  quidem  modum  sibi  a  quibusdam  fuisse 
subreptum  non  sine  gcmitu  qucrebatur. 

Novimus  vero  cum  pro  hujusrcierrorediligentius 


1043 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1044 


cavendo,  alicuisuorum  collaleralium,  decujussince- A  commune  quo  genere  auxilii  domino   suo    in  lam 


ritate  non  parum  confidebat,  specialiter  injunxisse  ut, 
si  quid  vel  tenuiter  sensisset,  vel  audiisset  sinistri  de 
aliquo  quem  in  sua  Ecclesia  beneficiare  disponeret, 
hoc  ei  nullatenus  celare  pra?sumeret,  non,  quod  ipse 
incertis  de  aliquo  rumusculis  fidem  esset  habilurus, 
sed  ut  a  dubiis  etiam  certa  quandoque  seligeret,  et 
conceptum  ex  incerlis  quoque  laudibus  favorem  in- 
terim  temperaret,  quousque  discussa  super  auditis 
verilate,  inoffenso  meotis  judicio,  quod  ratio  dicta- 
ret,  liberius  exsequeretur.  Plurimis  vero  Deum,  ul 
sperabat,  timentibus  viris  atque  discrelis  injunxit 
ut  personas  moribus  et  doctrina  probatas,  quas  in 
gremium  Ecclesias  suae  opportunitate  concessa  col- 
ligeret,  suae   notitia;   diligenter  exploratas  intima- 


arctis  posito  valeant  subvenire.  Jam  vero  praefinitum 
erat  ab  his  qui  secum  regiis  ex  toto  nutibus  duccbat 
parendum,  ut  barones  Anglise,  inler  quos  et  ipsi 
censebantur,  tracentos  milites  regi  exhibcrent,  qui 
suis  sumptibus  ei  per  annum  integrum  contra  hostes 
transmarinos  indesinenter  militarent. 

Requisito  igitur  super  hoc  in  coetu  illo  Lincol- 
niensis  episcopi  assensu,  ipse  tacitus  secum  deh- 
berans  paulisper  fcum  prius  tam  primas  Cantua- 
riensisquamLondoniensis  episcopusRichardus  (198), 
qui  et  decanatus  privilegio  fungebatur  inter  episco- 
pos,  se  suos  et  sua  regise  per  omnia  necessitati 
exposituros  pronuntiassent)  ila  respondit  citius  : 
«  Nostis,  ait,  o  viri   pnidentes  et  nobiles,  qui  io 


rent.    Sed  vae    infelicitati  humanae  infirmitatis   et  g  prajsentiarum  adestis,  me  in  partibus  istis  advenara 

ignorantiae !  Nam  et  ex  ilhs  plerique  pro  affmitatis, 

aut  cujuslibet  necesiitudinis,   seu  familiaritatis  ob- 

tentu,  culpandos  potius  ei  satagebant   commendare, 

quibus  ille  interdum  non  distulit  (quamvis  infideliter 

contra  se,  imo  contra  Deum,  agentibus)  iidem  ac- 

commodare.  Ita  se  aUquoties  circumvenlum  a  qui- 

busdam  sciebat ,  et  gemebat,  tantamque  hominum 

infidelium   perversitatem  (qui  Dei  patientia  suaque 

simpHcitate  purissima  abusi  fuissent,  magna  de  cae- 

tero  cum  detestatione  abhorrebat,  et  a  suis,  quan- 

tum  licuit,  consiliis  eos  sequestrabat. 


CAPUT  VII. 

QualUer  in  concilio  Oxoniensi  peiiiioni  resisiii  de 
auxilio  peiiio  a  rege  Richardo,  aquo  iamen  fuit 


esse,  et  de  simplicitate  conversationis  eremiticae  ad 
episcopale  officium  assuptum.  Cum  igitur  ecclesia 
dominae  meae,  sanctae  Dei  genitricis  Mariae,  meae 
dudum  imperitiae  ad  regendum  fuisset  commissa, 
consuetudines  illius  el  dignitates,  debita  etiam  et 
onera,  solerter  addidici  ;  in  quibus  conservandis 
sive  exhibendishactenusfereper  tredecim  annos(199) 
a  rectis  praedecessorum  meorum  vestigiis  non  re- 
cessi.  Scio  quidem  ad  militare  servitium  domino 
regi,  sed  in  hac  terra  solummodo  exhibendum,  Lin- 
colnicnsem  Ecclesiam  teneri  ;  extra  metas  vero  An- 
gliac  nihil  ab  ea  deberi.  Unde  mihi  consultius  arbi- 
tror  ad  natale  solum  repedare,  et  eremum  more 
solito  incolerCi  quam  hic  pontificatum  gerere,  et 
Ecclesiam  mihi  commissam,  antiquas  ejus  immuni- 


suscepius  honorifice  posi  offensam.  —  Et  conii-  C  tates  perdendo,  insolitis  subjugare  angariis. 


netur  hoc  capite  sub  capiie  quinio  in  serie  magnoe 
Viice. 

Yenim  ha^c  eo  agente ,  et  de  lucris  dominicis 
ex  acquisilione  fidelium  animarum  studiosius  sat- 
agente,  non  quieverunt  virulenta  contra  eum  ser- 
pentis  antiqui  molimina.  Uno  igitur  anno  et  fere 
mensibus  quatuor  ante  mortem  suam  (196)  rex 
Anglorum  Richardus  in  gravem  contra  ipsum  ex- 
arsit  iram  tali  de  causa.  Ipso  siquidem  rege  in 
transmarinis  agente,  ac  contra  Francorum  regem 
Philippum  acrfter  prseliante,  coacta  cst  (197)  vo- 
cante  archiepiscopo  Cant.  Humberto  ad  generale 
colloquium  universitas  magnatum  lotius  Angliae  apud 
Exoneford.  Quibus  archiepiscopus,    qui  vice   regis 


Hoc  cjus  responsum  archiepiscopus  satis  aegre  acci- 
piens,  suppressa  paululum  voce,  tremebundustremen- 
tibus  prae  indignatione  labiis  adjecit  a  Sarisbiriensi 
episcopo,  nomineHeriberto(200),  inquirerequidnaro 
et  ipse  animi  haberet,  super  auxilio  regi  prospiciendo? 
Qui  ad  inquisita  sic  rcspondit  paucis  :  «<  Yidetur 
mihi  quia,  citra  Ecclesiae  meae  enorme  praejudicium, 
aliud  a  me  dici  nequil  vel  fieri  quam  quod  faciendum 
esse  ex  responsione  domini  Lincolniensis  episcopi 
modo  audivi.  »  Ad  haec  nimium  indignatus  archi- 
episcopus  primum  in  Lincolniensem  verbis  ama- 
rissimis  stomachatus,  soluto  consilio  nuntiavit 
rcgi  (201),  per  ipsum  Lincolniensem  caruisse  efi*ectu 
negotium  illius.  Quo  jam  rex  secundo  et  tertio  per 
publicis  praesidebat  negotiis,  regias  proposuit  nc-  D  nunlios  [archiepiscopi  accepto,  in  ira  et  furore  ma- 
cessitates,  ut  qui  sumptibus  et  militantium  copiis  gno  univcrsa,  quac  erant  episcopi,  praecepit  quan- 
inferior,  contra  regem  dimicarct  potentissimum,  ad  tocius  confiscari.  Idipsum  mandavit  et  de  Sarisbu- 
suam  exhaercdilationem  ct  pernicicm  nisibus  totis  riensi  cpiscopo  fieri,  qui  Lincolniensis  difiinitionem 
aspirantem.  Postulat  demum  qualenus  decernant   in      suo  assensu  comprobasset.  Quid  multa  ?  Sarishu- 


(196)  Obiit  Richardus  rex  anno  1199,  dic  6  Aprilis  Ira 
ergo  regis  contra  Hugonem  exarsit  anno  1 197,  circa  fe- 
stum  S.  Micolai  episcopi,  quo  6  Decembns  rccolitur. 

(197)  Anna  1197,  qiio  rex  Angli.T,  tcstc  Trivctto  in 
Chronico,  contra  regem  Francorum  acriter  dimicabat. 

(198)  Richardus  Londoniensis  fuit  episcopus  ab  anno 
1189,  ita  Annales  Winton,  p.  302,  et  obiit  juxta  eosdem, 
pag.  504,  anno  1198,  iv  Idus  Septembris. 

(199)  Argumentum  manifestum,  quo  Hugo  probatur. 


anno  1185  factus  episcopus.  Siquidem,  dum  anno  1198,  in 
die  S.  Augustini  venit  ad  regem,  nondum  complevisset 
annos  duodecim  in  casu,  quo  creatus  fuisset  anno  1186  in 
cpiscopum. 

(200)  f  Herebertus  archidiaconus  Ganluariae  eligitar 
anno  1193  in  episcopum  Sarum.  >  Ita  Annal.  Wigorn.  in 
Angl.  Sacra,  part.  i,  p.  478. 

(201)  Circa  fincro  anni  1197,  uti  etiam  ex  sequenti  nota 
constat. 


1045 


VITA.  —  LIB.  V. 


1046 


riensis  episcopus  confestim  proscribitur  (20^).  Ye- 
niensque  ad  regem  post  injurias  et  damna,  atque 
vexationes  et  plurimas  contumelias,  vix  tandem 
maxima  pecuniae  summa  pacem  et  posscssiones  suas 
redemit.  In  res  vero  et  possessiones  Lincolniensis 
episcdpi  nemo  prsesumpsit  manus  extenderc,  dum 
et  oifensam  ejus  metuunt  incurrere,  anathema  vero 
illius  subire  non  alitcr  quam  capitale  supplicium 
formidabant. 

Protrabitur  inter  haec  tempus  a  festo  sancti  Nico- 
lai  pene  usque  ad  Kalendas  Septcmbris  (203)  rege 
crebro  mandante  ut  proscriberetur  episcopus ,  et 
regiis  exsecutoribus  id  exsequi  nulla  ratione  praesu- 
mentibus.  Tandem  vero  rootus  precibus,  maxime 
corum  quos  dicta  urgebant  regalia,  ut  res  illius  jure 
Bsci  occuparent,  transfretavit  ad  regem.  Apud  Ro- 
thomagimi  vero  accesserunt  ad  eum  duo  nobiles 
viri,  comes  videlicet  Willelmus  cognomento  Mares- 
scalcus  (204),  etcomesde  Albamara  (205).  Hi  qui- 
dem,  per  quanfas  injurias  furor  regis  in  dominum 
Sarisburiensem  efferbuisset,  quantas  etiam  Lincol- 
niensi  minatus  fuisset  exponentcs  illi ,  supplicabant 
quatenus  eis,  quae  viderentur  expedire  ad  suiipsius 
commodum,  regi  per  eos  intimanda,  ad  animum 
ejus  mitigandum  de  causa  sua  vel  negotio  insinuare 
dignaretur.  Assercbant  enim  sub  jurejurando  quia 
mallent  totis  facuhatum  suarum  viribus  paccm  ei 
redemissc,  quam  eveniret,  ut  juxta  motum  furoris 
sui  rcgia  iu  cum  immanitas  dcbaccharet. «  Nec  so- 
lum,  inquiunt,  qua  vos  fidelissime  dihgimus,  talia 
prosequimur,  verum  ctiam  quia  tam  nobis  et  do- 
mino  nostro  regi  et  suis  omnibus  non  mediocriter 
in  hoc  casu  timemus.  Nulli  enim  dubium  esse  potest 
quin  ipsum  quam  celerrime  coeleslis  ullio  percellet, 
si  vestram  (quod  Dcus  avertatl)  indignis  exagitare 
injuriis  praesumpserit  sanctitatem  ,  crirousque  nos 
et  amici  nostri  in  opprobrium  et  direptionem  dimi- 
cantibus  adversum  nos  inimicis  nostris  > 

Talia  prosequentibus  episcopus  statim  respondit  : 
«  Gratias  quidem  immensas  benevolentia;,  quam 
habetis  erga  nos,  referimus  toto  mcntis  affectu.  Op- 
time  vero  novi  quia  prae  caeteris  in  sua  praesenti  ve- 
xatione,  cui  satis  coropatimur  doroino  noslro  regi 
estis  necessarii.  Bene  etiam  novi  quia  vobis  prae  cae- 
teris  ad  compensationem  tenetur  impensi  bencficii. 


A  Nolo  igitar  ut  pro  me,  cui  adeo  rex  irascitar,  verba 
aliqua  faciatis,  ne,  si  vobis  duriora  responderit,  in 
cjus  obsequio  reddamini  segniores,  aut,  si  vos  pro 
me  exaudierit ,  se  pro  vobis  magnum  quid  gessisse 
reputet,  et  ad  retribuendum  vobis  bona,  quae  me- 
remini,  ipse  inveniatur  aliquatenus  remissior.  Id 
tantum,  si  videtur,  dicere  ei  poteritis,  quia,  ut  euro 
inviseremus,  in  partes  istas  venimus.  Gui  si  libuerit 
ut  ipsum  videamus,  per  quemlibet  ex  suis  nobis 
significet  quo  loci  debeamus  occurrere  ei.  • 

His  ab  eo  dictis,  nofoiles  illi  viri  prudentiam  si- 
mul  et  roagnanimitatem  ejus  admirantes  pluriroum, 
abierunt  ad  dominum  suum,  haec  ei  omnia  renan- 
tiantes.  Qui  et  ipse  non  parum  illius  verba  miratus, 
et  aniroo  per  omnia  fere  erga  illum  repente  divino 

n  nutu  immutatus,  jubet  ei  renuntiari,  quatenus  se- 
quenti  die  tertia  apud  novum  castelluro  Rupis  de 
Andeli  (,206)  occurreret  ei.  Ad  quam  noster  Hugo 
confidenter  accessit,  reperiensque  illuro  in  capella 
loci  illius  audientem  missarum  solemnia  in  die  do- 
ctoris  eximii  sancti  Augustini,  continuo  salutavit  eum. 
Stabat  vero  ipse  rex  secus  hitroitum  ostii  in  solio 
regali,  et  duo  episcopi,  Duvelniensis  (207)  videlicct 
ct  Heliensis  (208)  stabant  secus  pedes  ejus.  Cum 
ergo  salutasset  eum  episcopus ,  ipse  rex  non  rc- 
spondit  ei  verbum,  sed,  cum  illum  parumper  torvis 
oculis  fuisset  intuitus,  faciem  ab  eo  avertit.  Gui  epi- 
scopus  constanter  ait  :  c  Da  mihi,  inquit,  osculum, 
doroine  rex.  >  Qui  roagis  avertit  aspecturo  ab  illo, 
vulturoque  et  caput  in  partero  aliaro  declinavit. 
Tunc  Hugo  episcopus  vestem  illius  circa  pectus 

^  fortiter  constringens,  hunc  vehementius  concussit, 
iterum  dicens  :  «  Osculum  mihi  debes,  inquit,  quo- 
niam  de  longinquo  ad  te  Venio.  »  Rex  ad  hsec  ait : 
c  Non  meruisti  ut  osculer  te.  i  Qui  fortios  concutiens 
eum  per  cappam,  quam  stricta  tenebat  roana,  con- 
fidenter  ait  :  «  Imo,  inquiens,  merui.  >  Et  acyecit  : 
«  Osculare  roe. »  Tunc  rcx  adroirans  fiduciaro  con- 
stantiae  ejus  paululum,  subridensque,  osculatus  est 
eum. 

Aderant  autem  ibi  duo  archiepiscopi  (209),  et 
episcopi  quinque,  qui  inter  solium  regis  et  gradus 
altaris  constiterant.  Qui  non  procul  a  rege  hoc  roodo 
praesulem  de  rege  jam  triumphantem  inter  se  ac- 
cersiri  cupientes,  locuro  ei  sessionis  fecerunt.  Quos 


(202)  In  Annal.  Winton.,  p.  303,  ita  legitur  ad  aon. 
1198  :  «  Episcopus  Sanim,  etc,  possessionibus  suis  des- 
seisatus  transfretavit  mensc  Februarii.  •  Et  post  pauca  : 
•  Herbertus  pauper  episcopus  Sarum  rcversus  de  North- 
mannia,  etc,  applicuit  in  Angliam  vi  Idus  Junii.  > 

(203)  A  sexta  scilicet  Decembris  anni  1197  usque  ad 
diem  S.  Augustini  anni  1 198,  quo  Hugo  ad  regem  venit, 
et  ab  eo  in  pace,  sed  non  diutuma,  dimissus  fuit. 

(i04)  Magnae  apud  reges  Angliae  auctoritatis,  et  tandem 
comes  Perobrochiae.  De  quo  plura  in  Monast.  Anglic,  t.  I, 
p.  725,  et  in  Chronico  Trivetti  ad  annum  1219,  quo  obiit 
Londoniae  apud  novum  templum  in  crastino  Asccnsionis 
sepultus. 

(205)  Willelmus  nomine,  cognomine  dc  Fortibus,  per 


D  conjugem  suam  Havisiam  comes  de  Alberoarl.  Hujos  me- 
minit  ad  annum  1221  Trivettus. 

(206)Unde  magna,  anno  1197,  dissensio  interRichar- 
dum  regem  et  arcbiepiscopum  Rotbomagensem  exorta, 
uti  habetur  p.  840,  tom.  V,  collecl.  novae  apud  Marlene, 
scd  sopita,  ut  coUigitur  ex  Trivetti  Chronico  ad  hunc  an- 
num,  mediante  pei  routatione  quadam. 

(207)  Legendum  Dunelmensis,  qui  erat  PbllippMs  Pi- 
ctaviensis,  de  quo  in  An^Iia  sacra  part.  i,  pag.  72G  ct  scq. 

(208)  Eustachius,  anno  1107,  electiis  episcopum,  dequo 
etiam  in  Anglia  sacra  part.  i,  p.  653. 

(209)  Walterus  Rothomagensis,  jaro  regi  reconciliatus, 
et,  ut  videtur,  Hubertus  Cantuariensis  :  Galfridus  ctenim 
Eboracensis  eo  anno  in  disgratia  erat  apud  regero. 


1047 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


4048 


tamen  ipse  directe  pertransivit,  ac  secus  comu  al-  A 
taris  gressum  figcns,  demissis  obstinatius  in  terram 
luminibus ,  divinorum  tantummodo  celebrationi 
animum  intendcbat.  Quem  interea  rex  non  parum 
curioso  et  pene  conlinuo  aspectu  considerabat. 
Cum  igitur  ad  trinam  invocalionem  Agni,  qui  toUit 
peccata  mundi,  jam  pacis  osculum  saccrdos  de- 
disset  cuidam  archiepiscopo,  qui  regi  de  more 
pacem  erat  allaturus,  rex  usquc  ad  gradus  ei  ob- 
vius  processit,  sumptumquc  ab  eo  signum  acceptae 
per  immolationem  cocleslis  agni  pacis,  cum  humili 
reverenlia  episcopo  Lincolniensi  per  oris  sui  oscu- 
lum  porrcxit.  Ita  princeps  illustrissimus  vencratio- 
nis  signum,  quod  sibi  archicpiscopus  parabat  de- 
ferrc,  ipse  polius  episcopo  sanclo  studuit  exhibere. 
Nam  ad  ipsum  alacriter  perrexit,  el  nil  tale  suspi-  ^ 
canti ,  sed  attentius  domino  supplicanti  honorem 
(ipso  Domino  idutique  disponente)  impendit,  uiim- 
pleretur  quod  Dominus  ait  :  Glorificantes  me  glon- 
ftcabo  (/  Reg.  ii,  30). 

CAPUT  VIII. 

Qualiter  sedata  regis  offensa  eumdem  corripuit,  et 
ab  eodem  honoratus  recessit ;  cui  etiam  vost  re- 
cessum  rex  contingentem  sibi  de  hospittbus  vi- 
ctoriam  nuntiavit, 

Explicito  igitur  superius  memorato  sacri  altaris 
officio,  Hugo  ad  regem  accessit,  et  super  indigna- 
tione  ejus  contra  se  citra  meritum  suum  excitata, 
pauca,  sed  fortia  expostulavit,  et  quod  in  iRum  ni- 
hil  penitus  deliquisset,  evidentissima  ratione  propa- 
lavit.  Quibus  rex,  cum  in  contrarium  nihil  referre  ^ 
potuisset,  crimen  hujus  ofifensse  in  Cantuaricnsem 
retorsit  archiepiscopum,  qui  sibi  multoties  sinistra 
de  eo  litteratorie  suggessisset.  Quae  simul  universa 
vcritate  vacua  fuisse  promptissima  rationum  facili- 
tate  convincens  episcopus,  «  salvo,  ait,  honore  Dei 
et  salute  animae  me^s  ac  tux ,  utilitatibus  tuis  nun- 
quam  prorsus  vel  in  modico  obviavi.  >  Ita  regia  in- 
dignatione  sedata,  regiis  xeniis  episcopus  honora- 
tur,  et  a  rcge  hospitandi  gratia  in  castellum,  quod 
vocitabat  Portum  gaudii  (210),  et  quod  recenter  con- 
struxerat  in  quadam  insula  non  procul  sita,  desti- 
natur.  Rogabat  vero,  ut  etiam  die  sequenti  ad  se 
veniret,  et  ita  cum  gratia  et  favore  ad  propria, 
post  iteralum  cum  eo  colloquium ,  rcmearet.  Quod 
ille  gratanter  audiens ,  se  in  crastino  rcversurum  D 
promisit. 

Yerum  et  de  sahite  animae  ipsius  pastorali  solli- 
citudine  pie  curiosus,  apprehensa  ojus  manu  a  scde 
sua  ipsum  elevans,  protraxit  seorsum  usquc  ad  lo- 
cum  prope  altare,  ibidemque  eum  sedere  monens, 
cum  et  ipse  pariter  scdcrct,  sic  eum  sccrctius  allo- 
quitur  :  c  Nosler,  inquit,  parochianus  es,  domine 
rcx,  nobisque  incumbit  ratione  pastoralis  curaj  pro 

(:S10)Idem,  ut  videtur,  cum  castello  de  Amieli,  cum 
illud  novum,  ct  hoc  rcccnter  conslructum  dicatur. 

(^ll)  Et  hoc  colligitur  Hugoneroetiam  anno  1197  apud 
regem  fuisse. 


anima  vestra,  quam  universitatis  Dominus  proprio 
redemit  cruore,  in  tremendo  ipsius  judicio  respon- 
dere.  Yolo  igilur,    mihi  dicas   qualiter  se   habeat 
slatus  interior  animae   vestrae,   ut  ei  consilium  vel 
auxilium,  prout  superna  juverit  aspiratio,  efficaciter 
possim  adhibere.  Jam  enim  unius  anni  spatium  ela- 
psum  est  (21  i),   ex  quo   vobis  alias  locutus  fui.  • 
Cui  cum  rex  diceret  ei  conscientiam  bonam  esse 
fere  in  omnibus,  nisi  quod  odio   laborarct  hostium, 
quos  injuriosos  sibi  pateretur,  et  nequiter   infestos, 
episcopus  ait  :  «  Si  per  omnia  Dominatoris  omnium 
gratiae  placueris,  facile  tibi  mimicos  tuos  aut  paca- 
tos  cfficiet;  aut  expugnatos  subjiciet.  Yerum  summo- 
pere  tibi  cavendum  est  ne  tu  (quod  absit  I)  Auctori 
tuo  in  ahquo  injuriosus  existas,  aut  etiam  in  proxi- 
mos  quidpiam  iniquumcommittas.  De  te  vero,  quod 
quidcm  moestus  loquor,  jam   publicus    rumor  est, 
quod  nec  propriac  conjugimaritalis  thori  fidem  con- 
servas  (212),    nec  Ecclesiarum  privilegia  in  praefi- 
ciendis  maxime  sive  in  eligendis  earum  rectoribus 
illibata  custodis.  Dicitur  enim,  quod  (quod  sane  ni- 
roium  peculiare  crimen  est)  pecuniae  seu  favoris  in- 
terventu  quosdam  ad  regimen  animarum  promovere 
soleas.  Quod  procul  dubio,  si  verum  est,  pax  tibi  a 
Domino  concedi  non  potest.  »  De  his  itaque  regem 
pro  tempore  admonitum  diligenter  et  instructum,  et 
de  aliis  quidem  sc  pcnitus  excusantem,  de   aliis  in- 
tcrcessionis  suae  opem  sedulo  flagitantem,  cum  be- 
nediclione  dimisit ,  et  ad  hospitium   regia  sibi  pro- 
visione  dclcgatum  laetus  secessit. 

Rex  intcrea  de  eo  cum  suis  loquens,  et  virtutem 
animi  ejus  multa  cum  laude  concelebrans  :  c  Yere, 
inquit,  si  tales,  qualis  iste  est,  essent  passim  et 
caetcri  episcopi,  nullus  contra  eos  regum  aut  prin- 
cipum  attoUere  pra»sumeret  ccrvicem.  » 

Tunc  ei  a  suis  consiliariis  suggestum  fuit,  qua- 
tenus  per  eum  in  Angliam  litteras  dirigeret,  et  a 
magnalibus  terrae  alicujus  modi  subventionis  au- 
xiUum  tlagitaret.  Quas  de  ea  causa  illum  ferre  po- 
tissimum  consulcbant,  quia  procul  dubio  a  cunctis 
favorabilius  excipercntur,  si  per  tantum  sibi  nuu- 
tium  allatae  fuissent.  Nonnulli  etiam  libentius  hoc 
episcopum  sperabanl  exsecuturum,  ut  inde  rcgio  fa- 
vori  ulterius  commendari  potuisset.  Verum,  ut  ait 
Sapiens  :  <  Frustra  jacitur  rete  ante  oculos  penna- 
torum  {Prov.  i,  17),  »»  prolinus  siquidem  per  re- 
gis  domeslicos  sibiomnia  haec  innotuerunt.  Sugge- 
rentibus  autem  sibi  clcricis,  quatenus  in  re  tam  fa- 
cili  parcret  alacriler  rcgiae  voluntati,  ille  cum  magna 
aspernatione  vcrba  eorum  respuit,  dicens  :  «  Absit, 
inquil,  hoc  a  me  !  Non  est  meum,  porlitorem  fieri 
rcgalium  litlcrarum.  Nec  enim  proposito,  sed  ne- 
quc  ofTicio  meo,  congrucre  istud  potest.  Non,  in- 
quit,  est  meum,  exactionum  hujusmodi  vel  in  mo- 
dico   exislcre  cooperatorem.   Non   latct   vos,  quia 

(212)  Bcrengaiiam  regis  Navarrx  filiam  Richardus, 
anno  1191,  duxit  iri  conjugem,  quam  Hugo  in  castro  Be- 
vafordcnsi,  juxta  libri  bujus  cap.  15  invisit,  et  consolatus 
fuit  anno  1199. 


1049 


VITA.  —  LIB.  V. 


1050 


semper  velut  nudato  supplicat  ense  iste  potens ;  et  A  niensis  caaonieos,  qui  innumeris  redditibus  locu- 


hacc  praesertim  potestas,  cum  jugitcr  petit,  pre- 
mitur.  Angli  nostri  blandis  quidem  sollicitationi- 
bus  primo  alliciuntur,  qui  demum  asperrimis  co- 
aclionibus,  non  ad  quod  ipsi  volebant,  sed  ad  quod 
regi  placuerit^  conferendum  impelluntur.  Saepe 
etiam  inviti  id  exsequi  coguntur,  quod  semel  ul- 
troneosy  vel  ipsos  aut  eonim  praedecessores  fecisse 
noverunt.  Non  ergo  me  contingat  talibus  immisceri 
quibus  cum  dispendloproximicooperaturgratiaregis 
terreni,  ct  indignatio  succederet  et  incurreretur 
omnipolentis  Dei.  »  Monuit  igitur  regis  consiliarios 
episcopus,  ut  procurent  ne  sibi  talia  injungantur, 
unde  contradicendo  regiae  deliberationi^  ipsius  denuo 
graliam  ipsam  demereri  necessc  sit.  Quse  ut  regi 


pletes  (244),  auro  etikm  vel  argento  prsedivites,  citra 
gravaminis  jacturam  non  modicas  pecunias  suis 
quivissent  scriniis  inferre.  »  Hujusmodi  vero  ingenio 
eas,  inquiunt,  facile  erit  extorquere  ab  eisdem. 
Scribat  Dominus  noster  rex  Ganluariensi  archi- 
episcopo  (2i5),  ut  de  gremio  Lincolniensis  Ecclesiae 
duodecim  viros  prudentia  et  consilio  praeminentes^ 
eloquentia  etiam  praeditos  (quos  ipse  noverit  servitio 
vestro  esse  idoneos)  ad  vos  destiuare  festinet,  qui  re- 
bus  opportunis  sufficienterinstructi  vestra  possint  ne- 
gotia,  propriis  illorum  sumptibus,  in  Guria  Romana, 
in  Alcmannia  atque  Hispania,  necnon  et  alibi,  quo 
eos  censueritis  destinandos,  competenti  solertia  ex- 
pedire.    Qui  pluribus    immoremur?  Yenit  tandem 


innotuerunt ,  stalim  mandavit  et  quatenus  ad  suam  jd  nuntius  archiepiscopi  ad  episcopum,  praesentans  ei 


cum  Dei  benedictione  Ecclesiam  rediret,  nec  mane 
altcro  ad  se  veniendi  ,  ut  condixerant,  laborem 
assumeret,  scd  pro  eo  ad  Dominum  bono  animo  in- 
desinenter  oraret.  Sic  Hugo  in  nomine  Domini  a 
curialium  laqueis  liberatus,  Deum  magniBce  bene- 
dicens  cum  suis  omnibus  ad  sua  cum  gaudio  re- 
meavit. 

Yix  autem  episcopo  in  Apgliam  reverso^  cum  nec 
ad  Ecclesiam  suam  pcrvenisset,  idem  rex  contra 
regem  Francorum  (213)  prope  Gisorcium  impetu 
facto^  et  captis  pluribus  ipsius  oplimatum,  ipsuii  in 
fugam  egit.  Tunc  etiam  comes  Niverniensis  in  fos- 
salum  castelli  dejectus,  aquis  enectus  interiit.  Hujus 
autem  triumphi  seriem  rex  mox  Lincolniensi  epi- 
scopo  significans,  et,  ut  pro  eo,  sicut  coepcrat,  orare 


duodecim  paria  litterarum,  totidem  Ecclesise  suas 
personis  ex  eminentioribus  porrigenda,  sigillo  ar- 
chiepiscopali  inclusa.  Attulit  etiam  speciales  episcopo 
litteras,  in  quibus  praedictarum  tenor  litterarum 
juxta  formulam  superius  comprehensam  exprimeba- 
tur.  In  earum  vero  calce,  regia  auctoritate  pariter 
et  sua  mandavit  quatenus  litteras  singulas  illis  ad 
quos  erant  scriptae  mitteret,  quos  ad  suam  quoqne 
praesentiam  destinaret,  paratos  juxta  formamregii 
mandati  ad  ipsum  quantocius  regem  transfretare.  i 
His  cognitis,  illi  specialius  turbabantur,  qui  tunc 
ibidem  praesentes  inventi,  ad  invisam  se  audierunt 
expedilionem  accersiri. 

At  episcopus  ad  audita   nihil   respondens  (erat 
enim  hora  prandendi)  ad  mensam  jam  accessit  pa- 


dignaretur  suppliciter  cxorans,  nomina  quoque  ct  ^  ratam.  Glerici  inter  prandium  invicem  mussitantes. 


numerum  virorum  fortium,  quos  ccrperat,  litterato- 
ric  expressit,  scribens  inter  caetera  et  asserens  quod 
etiam  ipse  rex  Philippus  satis  de  fossato  bibisset  in 
quod  cecidisset,  fuga  quidem  pnecipiti ,  nisi  suorum 
ope  subvectus  evasisset  interitum.  Hunc  honorem 
autem  atque  trophaeum  regi  coelitus  concessum 
meritis  sancti  praesulis  multi  etiam  suorum  affirma- 
bant,  quem  ipse  pro  Domioo,  pristina  simultate 
omissa  decreverat  impensius  venerari. 

GAPUT  IX. 

Ouam  constanter  se  admandatumregum  excusavit^ 
quo  sibi  mandatur  ut  ad  ipsum  mitteret  duodecim 
de  personis  suce  Lincolniensis  EcclesuB  qui  ad  sua 
forent  nuntia  expedienda  aptiores,  contra  exse- 


se  timere  asserunt  ne  duriora  episcopus  nuntio  re- 
sponderet,  cum  non  pontificali  severitate,  sed  potius 
lenitate  submissa,  in  casu  tam  formidoloso,  opus 
esset  ad  expericndum  primitus,  si  forte  blandiente 
supplicatione  dominus  Gantuariensis  posset  deliniri, 
qui,  si  vellet,  ipse  consilium  istud  in  melius  facile 
commutaret.  Haec  illis  mutuo  conferentibus,  avertit 
Hugo,  vir  robusti  pectoris,  citius  formidinis  eonim 
diffidentiam.  Unde  nullius  ex  eis  super  reformanda 
responsione  consilium  expetivit^  sed  continuo,  ut 
surrexit  a  discubitu,  ad  nuntium  qui  venerat  hsec 
est  prosecutus  :  «  Nova,  inquit,  nec  uspiam,  hacte- 
nus  sunt  audita,  tam  ea  quae  auctoritate  rcgise  quam 
et  illa  quae  sua  voluntate  injungit  dominus  noster 
cutores  datos  ad  'confiscandum  omnia  bona  sua  D  Canluariensis.  Sciat  tamen  ille  me  nunquam  littera- 


censuram  exerccndo  ecclesiasticam,  —  Et  hoc 
est  capit.  7  in  serie  magnce  Yita*.. 

Ex<:ogitalo  autem  ab  aemulis  viri  Dei  versutae  sub- 
tilitalis  irrefragibili ,  ut  putabatur,  machinamento, 
suggeritur  regi,  plurimos  esse  inler  Ecclcsiae  Lincol- 

(213)  Philippum.  De  hoc  praelio  et  victoria  videatur 
Trivettus  in  Chron.  ad  annum  1198,  ubi  hic  relata  con- 
firmat. 

(214)  De  opulentia  et  ampHtudine  cpiscopatus  Lincol- 
nicnsis  ita  scribit  Giraldus  Cambr.  Angl.  Sacrse  part.  ii, 
p.  417  :  ( Crevit  ergo  dioeccsis  Lincolniensis  per  Remi* 
giura,  sed  dccrevit  enormiter  per  Robertum  et  Robertum. 


rum  suarum  fore  vel  fuisse  portitorem,  nec  me 
clericos  nostros  regiis  aliquando  servitiis  obligasse, 
aut  obligaturum  esse.  Prohibui  saepe  clericis,  etiam 
alienis,  in  episcopatu  nostro  beneficiatis,  ne  in  pu- 
blicis  funclionibus',  ut  cst  in  distrahendis  forestis 

Gunctas  tamen  catbedrales  adhuc  regni  totius  ecclesiasy 
VII  comit^tus  et  dimidium  in  se  continens,  terrae  populosae, 
et  praetcr  varios  personatus,  alios  vu  vel  viii  archidiacona- 
tus  habens,  longe  lateque  dioecesis  amplitudine  vincit.  • 

(215)  Id  factum  creditur  anno  1108,  post  reditum 
Hugonis  a  rege,  licet  et  aute  ejus  recessam  eodem  anno 
fieri  potuerit. 


1051 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1052 


et  allis  in  hunc  modom  administrationibusy  se  ob-  A  quidem  hominum  istorum, « Yox  Jacob  est,  sedmanns, 


noxios  saeculari  clientelae  efficere  auderent.  Quosdam 
etiam  in  hoc  minus  obedientes  salutaribus  monitis 
nostris,  beneficiorum  suonim  dura  privatione  casti- 
gavimus.  Qua   igitur  ratione   de  intimis  Ecclesise 
nostrse  visceribus  eveilere  deberemus  quos  ad  regia 
obsequia  mittere  jubemur  ?  Satis  sit  domino  nostro 
regi,  quod  certe  in  periculum  salutis  animsB  suae, 
professionis  suas  officio  praetermisso ,  negotiorum 
illius  exsecutioni  se  archiepiscopus  jam  ex  integro 
devoverit.  Quod  tamen,  si  parum  ei  videlur,  veniet 
cum  suis ;  en  iste  episcopus  :  Yeniet,  inquam,  au. 
dire  jussa  regis  ex  ore  ejus.  Yeniet  etiam  juxta  ea- 
dem  illius  jussa,  quod  justum  fuerit  promptissime 
exsecuturus.  Tu  vero  duodenarium  litterarum,  quas 


manus  sunt  Esau?»  {Gen,  xxvii,  22.)  Venim  ut  ea 
quae  gestasunt  summatim  percurramus,  illi  quibus  de- 
mandata  fuit  exsecutio  edicti  tyrannici,  prae  nimia 
formidine,  primo  supersedere  mandato  suggesscrunt 
regi,  deinde  quanti  esset  periculi,  tam  jubentibus 
quam  exsequentibus  quidquam,  unde  incideretur  io 
maledictionem  viri  illius  attentare.  Manifestissimum 
esse  siquidem  dicebant  quod  cuicunque  ille  maledi- 
xisset,  eidem  malediceret  Dominus,  etroaledictio  illa, 
ut  ait  propheta,  citius  devoraret  illum  {Isa.  xxiv,  6). 
Erat  autem  tunc  in  exercitu  quidam  Rutaniorum 
princeps,  vocabulo  Marchadeus  (216),  homo  per 
omnia  ssevitiae  belluinae  et  perditae  conscientiae,  vir 
ad  quodlibet  scelus  et  sacrilegium  praeceps.  Rex  vero, 


nobis  attulisse  te  dixisti,  asporta  tecum,  inde,  quod  n  nihil  aut  parum  motus  ad  meliora  per  ea  quae  a  suis 


libet,  actitaturus.  Haec  vero  universa,  quae  tibi  lo- 
quor,  domino  nostro  archiepiscopo  seriatim  enarra, 
ad  extremum  vero  dicturus  ei  quia,  si  ad  regem  hoc 
ordine  ituri  sunt  clerici  nostri ,  cum  eis  pariter  et 
ego  ipse  ibo.  Ncc  enim  ipsi  sine  me  modo  ibunt, 
nec  sine  ipsis  alias  ivi  ego.  Haec  enim  pastoris  boni 
ad  oves  suas,  et  bonarum  ovium  ad  paslorem  suum 
ratio  est,  ut  nec  iste  illa  incaute  exponendo  disper- 
gat ;  nec  illae  istum  temere  fugiendo  aberrent.  » 

Iras  ad  haec  spirabat  litterarum  bajulus.  Erat 
enim  curialis  clericus,  in  hoc  ipsum,  ut  tali  funge- 
retur  legatione,  de  industria  assumptus.  Erat  quo- 
que,  ut  dabatur  intelligi,  fastu  innato  tumidus,  sed 
tumidissimus  ex  flatu  spiritus  curialis.  Qui  cum  pa- 
raret  minas  emovere,   quas  anhelitu  prae  tumore 


exsecutoribus  crebro  ei  suggerebantur,  c  Meticulosi 
sunt,  inquit,  Anglici  isti.  Mittamus  itaque  Marcha- 
deum,  qui  ludere  novit  cum  Burgundiensi  illo.  i 
Cui  statim  quidam  amicorum  suorum  ait  :  c  Neccs- 
sarius  est,  domine  rcx,  Marchadeus  guerrae  vestrs. 
Caetcrum  opera  illius  et  obsequio  ccrtissime  frauda- 
bimini,  si  efficiatur  analhema  Lincoluicnsis  episcopi  i 
Quod  rex  sibi  nequaquam  expedire  afHrmans,  plus 
quoque  ipsius  periculum,  quam  suum  proprium 
reformidans,  illum  quidem,  ne  periret,  mittere  su- 
persedil,  sed,  unde  ipsemet  rex  exiliabiliter  pericli- 
taretur,  committere  non  praecavit. 

Cuidam  igitur  officiali  suo,  nomine  Stephano  de 
Cumeheya,  viro  utique  fideli  et  timorato,  nostro 
etiam  pontifici  satis  devoto,    dedit  in  mandatis,  ut, 


cordis  intercluso  vix   sufficiebat  proferre,  intercidit  ^  sicut  vitam  suam  et  membra  diligeret,  bona  Lincol 


verba  ejus  virosa  episcopus,  eum  quantocius  recedere 
jubens.  Qui  protinus  ita  perturbatus  et  confusus 
abscessit. 

Misit  vero  quosdam  ex  suis  viros  prudentcs  epi- 
scopus  ad  archiepiscopum,  rogans  et  monens  eum, 
quatenus  praemetiri  dignaretur  et  pi*aecavere  in  edi- 
ctis  hujuscemodi  ecclesiasticae  immunitatis  (quam 
tueri  tenebatur)  praejudicium  evidens,  nec  in  talibus 
suae  auctoritatis  ullatenus  praeberet  assensum.  Quo- 
rum  ille  precibus  sive  rationibus  specie  tenus  potius 
quam  medullitus  flexus,  rancore  parumper  dissi- 
mulato  (quem  palam  ex  inobedientia,  ut  dicebat, 
suffraganei  sui,  se  concepisse  memoraverat)  cum 
auctoritas  simul  et  ratio  certa  praescribat  nunquam 


nicnsis  episcopi  absque  dilatione  in  manus  suas  reci- 
peret.  Qui  tandem,  regio  metu  coactus,  misitquosdam 
ex  suis  ad  terras,  et  ad  mobilia  quaecunque  reperis- 
sent,  cum  villisetcastellisipsius  episcopi  occupandas. 
Quibus  primum  ad  recipiendum  oppidum  Laffor- 
dum  tendentibus  occurrit  forte,  non  longe  a  burgo 
Sancti  Petri,  comitatus  episcopi.  Cigus  occursu  illi 
territi  divertunt  paululum  a  via,  et,  accitis  quibus- 
dam  ecclesiasticis,  exposuerunt  eis  quanta  minatus 
fuerit  dominus  rex  domino  ipsorum,  quod  distulis- 
set  episcopum  desaisire  (217) ;  et  quia  inviti,  et 
metu  supremi  discriminis  astricti,  ad  id  exsequen- 
dum  modo  irent.  More  igitur  tertii  quinquagenarii, 
missi  ad  Eliam  a  rege  perfido,  isti  quoque  humi- 


debere  per  obedientiam  malum  fieri,  et  cum  debeat  D  liantes  se  supplicabant  obnoxius,  ut,  clericis  illis 


interdum  bonum  intermitti,  spopondit  se  provisu- 
rum  quatenus  salva  utilitate  regia  licuisset  ut  prae- 
sens  negotium  ad  pacem  domini  Lincolniensis,  aut 
funditus  sopiretur,  aut  moderatius  ordinaretur. 

Yerum  non  in  longum  habuit  locum  quies  pacis 
repromissae.  Emissis  enim  cito  post  ista  publicis 
edictis,  jubentur  possessiones  episcopi  in  manus  re- 
cipi  regalium  exactorum .  Quod  ut  audivit  episcopus, 
nonne,  inquit,   clericis   suis,   dixi  vobis,  quia   vox 

(216)  Mercaderum  vocat  Trivettus  ad  annum  1197. 
Verum  a  Raynaldo  appellatur  Marchadeus  in  annal.  ad 
annum  1109,  nbi  deejus  crudelitate  agi  pag.  31. 


medianlibus,  misereretur  animabus  eorum  verus 
ille  servus  Dei,  ne  propter  ejus  offensionem,  quam 
timebat  incurrere,  ultio  coelestis  consumeret  eos. 
Orant  ut  regiam  potius  mitigare  festinaret  animo- 
sitatem,  ne  detrimenta  cumularet  undique,  etiam 
insontibus,  et  a  merito  contentionis  inter  regem 
et  pontificem  prorsus  alienis.  Spondent  insuper  se 
pro  viribus  scrvaluros  illibatas  res  illius.  Petunt 
quatenus  suspendat  ad  tempus   sententiam    excom- 

(217)  Desainre,  id  fst,  possessione  exuere. 


1053 


VITA.  —  UB.  V. 


i054 


municationis,  qua  ct  regcm  amplius  exacerbari  et  A     Disccdcns  itaquc  a  Londoniis,  ad  suam  festinus 


suam  eorum  innoccntiam   provcniret  pcriclitari. 

Hacc  ubi  episcopo  innotuerunt,  c  non  cst,  inquit; 
islorum  servare  res  nostras.  Eant  tantum,  ct  rcs, 
non  tam  nostras,  quam  rcs  dominae  nostrae  sanctae 
Dei  genitricis  Mariae,  ut  eis  videbitur,  tractent.  > 
Hsec  dicens,  protulit  e  sinu  fimbriam  stolae  lineae, 
qua  collo  suo,  dum  iter  agerct,  scmper  appensa 
utebatur  sub  cappa  sua,  camquc  manu  agitans  : 
c  Haec  certe,  inquit,  rcstituet  nobis  usque  ad  extre- 
mum  obolum,  »  quidquid  isti  duxerint  rapiendum. 
Yeniensquc  in  villam  suam  Buggedenam  appellatum 
(ubi  litterarum  arcbiepiscopalium  supradictus  por- 
titor  ad  illum  vcnerat,  ubi  quoque  de  tuenda  li- 
bertatc  ecclesiastica  divini  quondam    oraculi  pcri- 


repcdabat  Ecclesiam,  unde  proponebat  dispositis 
omnihus  ad  regcm  transfretare  citius,  ut  supra 
dictum  est.  Mane  igitur  quadam  die  Dominica  per 
villam  quam  Castrehantam  antiquitas  nominariinsti- 
tuit,  agebat  itcr.  Cumque  jam  pcne  totus  comi- 
tatus  illius  praecessisset,  ipse,  cum  paucissimis 
sociis  villae  medium  ingressus»  roagno  vulgi  cla- 
mitantis  clamore  subito  vallatur.  Exoratur  autem  a 
populo  confluente  ut  quemdam  convicaneum  suum 
a  saevissimo  daemone  obsessum,  sacrae  suse  dcxte- 
rae  consignatione  dignaretur  benediccre.  Quem 
ut  vidit  aperto  domus  sute  ostio  intcrius  jaccre 
ligatum,  mox  spiritu  totus  infrcrouit,  nec  contentus 
illum,  ut  erat  a   remotis,   benedicere,   cquo  quem 


culum  per  roonitionem,  ut  dudum  supra  commemo-  n  sederat  descendit,  ita  dicens  :  c   Proh  nefas  1  haec 

"'  *     '        '        '*  ''■"*       utique  non  sc  recie    habent.  »  Cernebat  namque 

dsemonis  captivum  jacerc  supinum,  caputque  ad 
postem,  et  manus  singulas  ad  singulos  hinc  inde 
paxillos  humo  altius  dcfixos  habcre  religatas ;  pedes 
quoquc  pariter  juncti,  palo  erant  astricti.  Ipsius  au- 
tcm  oculi  mirabiliter  rotabantur  in  gynim,  os  nunc 
in  hanc,  nunc  in  illam  partem  miserabili  ritu  con- 
torquebatur.  Nunc  linguam  in  immensam  protcn- 
debat  ab  ore,  nunc  dentibus  stridebat,  nunc  hiatu 
faucium  immanissimo  patulum  gutturis  meatum,  ac 
si  quoddam  ingens  barathrum  esset,  et  intuentibus 
horridum  demonslrabal.  Ad  quem  praesul  yelociter 
accurrcns,  facto  super  eum  signo  sanctae  crucis,  in- 
clinavit  sc,  et  dcxteram  aliquandiu  prope  os  illius 
tenebat  oppansam,  evangclicum  intcrim  capitulum 


ratum  est ,  accepcrat)  justi  continuo  litteras  fieri, 
quibus  praecipiebat  archidiaconis  et  decanis  locorum 
(in  quibus  constitutse  fucrint  possessiones  suae)  qua- 
tenus,  adunatis  sccum  vincinarum  Ecclcsiarum  pre- 
sbyleris,  mox,  ut  in  parles  illorum  venirent  exse- 
cutorcs  memorati,  pulsatis  campanis  accensisquc 
candelis  omncs  illos  subjicercnt  anathcmati,  qui  res 
ccclesiae  suae  violenter  contingerc,  et  injustc  occu- 
pare ,  sivc  praecipicndo  sivc  obsequcndo  ,  prae- 
sumpsissent. 

Ilis  in  hunc  modum  dispositis,  cum  omnes  pene 
sui  mclu  ct  perturbationc  vchemenli  fluctuarcnt,  ille 
demum  lectulo  exceptus,  ac  si  nihil  inquietudinis 
pertulisset,  suavissimum  in  soporem  extemplo 
membra  laxavit.  Nec  causa  ista  ad  intima  cordis 


ejus  unquam  pcnetrabat.  Ea  quoque  noctc  crebrius  ^  scilicct :  c  In  principio   erat  Verbum  {Joan.  i.  1),  » 

voce  supprcssa  pcrcurrcns.  Et  cernebat  miserum 
intcr  haec  caput,  quod  huc  illucquc  indcsinentcr  agi- 
tare  consueverat,  immotum  habere  et  quictum,  ut  so- 
lcnt  canes,  cum  ictus  timent  castigantium ;  oculos 
vero  sub  aspiciendo  eum  quadam  formidinis  nota  in 
partem  variam  meticulosc  dirigere.  Pcrcurso  itaque 
Evangelio,  ut  ad  locum,  ubi  dicitur  : «  Plcnum  gra- 
tiae  el  veritatis  (ibid.,  14),  »  vcnit,  erexit  se  episco- 
pus  et  patientcm  aliquandiu  tacitus  considerabat.  Qui 
repentc  in  partcm  alteram  vultum  ab  illo  dcclinans, 
linguam  more  subsannantis  produxit  ab  ore. 

Tunc  indignatus  ille  slrcnuus  potestalis  adversae 
debellator,  aquam  et  salem  more  ccclcsiastico  el 
rilu  celcrrime  bencdicensatquecommiscens,  asper- 


solito  et  intcnlius,  ac  velut  cum  vehemenliori  spiri- 
tus  impulsu,  amen  iterare  non  desistcbat  (218). 

CAPUT  X. 

Quod  archiepiscopo  consuleniiy  ut  mitteret  pecu- 
niam  regi,  qui  eam  sitiebat,  sicut  hydropicus 
aquam  respondit :  «  Si  ipse  hydropicus  est,  ego 
aqua  non  ero,  »  et  de  curatione  apud  Cestrehant 
furibundi. 

Eo  siquidem  tcmporis  articulo  (219)  quo  rcgiae 
inscctationis  procella  in  Lincolniensis  Ecclesiae  pa- 
storcm,  semelipsum  pro  ovibus  suis  exponcntem, 
primum  efferbuit,  id  accidit  quod  refcrimus.  Ea 
namque  terapestate  idem  pervigil  ovilis  Dominici  cu- 


slos  Londonias  adicrat,  cuin  archicpiscopo  caeteri-  D  sit  super  illum,  jubens    quoque  circumstanlibus  ut 

de  eadem  aqua  ei  in  os  mittercnt.  Et  ita  dans  omni- 
bus  benedictioncm,  equum  ascendit  atquc  discessit. 
Benedicebant  vero  iUam  univcrsi  et  singuli,  assc- 
rcntes  quod  eorum  episcopus,  paulo  ante  eadem  via 
descendcns,  cum  vidisset  daemoniacum,  nimio  ta- 
clus  pavorc,  equum  cui  insiderat  calcaribus  urgens, 
non  solum  absque  subventione  miserum  perlransie- 
rit,  sed,  tanquam  ipsemct  furiis  agcrelur,  equo  cur- 
renteaufugerit.  Viraulcm  ille,  extuncliberatusadae- 
mone,  vitam  suam  in  posterum  in  omnibus  studait 


squc  regni  oplimalibus  super  tanto  negotio  tractatu- 
rus.  A  quibus  in  solum  consilii  reportavit,  ut  pecu- 
niae  ingcntis  summam  a  clericis  suis  exigeret,  quam 
ad  sedandum  rcgis  avari  furorcm  ei  pcr  quemlibet 
ex  suis  celerius  dcstinaret.  Ait  namquc  archiepisco- 
pus  :  «•  An  nescilis,  domine  episcopc,  quia,  ut  hy- 
dropicus  aquam,  ita  dominus  rex  silit  pecuniam  ?  » 
Cui  citius  morc  suo  ille  rcspondcrat  :  «  Planc  et  si 
ipse  hydropicus  est,  sed  ego  aqua  non  ero,  quam 
ille  deglutiat. 


(218)  Amen,  de  quo  dictum  ost  lib.  11,  c.  8.  ,.        ^  v «  u««.«.r« 

(219)  Circa  finem  anni  1197,  quo  primum,  ut  mox  sequitur,  cffcrbuit  ira  rcgis  in  Hugonem, 


1055 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1056 


emendtre,  vacansque  diutius  sanctorum  peregrina-  A  habitator,  qui  eam  male  vegetaverat,  et  illa  reman- 


lioni  pie,  cum  annis  aliquot  vixisset  devote,  fine 

tandem  bono  quievit  in  pace.  Haec  de  consumma- 

tione  illius  in  villa  prxfata  nuper  a  vicinis  suis,  qui 

et  interfuisse  se  dicebant  curationi  memoratss  acce- 

pimus. 

CAPUT    XI. 

Qualiier  mulierculam  quamdam  a  spiritu  pythch 
nico  liberaviL  —  Et  est  capit.  octavum  in  magna 
Vita. 

Jam  vero  praeterenndum  non  est  quod  in  capitulo 
Lincolnicnsi  ad  regem  se  pro  communi  necessitate 
trans  mare  iturum  praedixerat  (9120).  Jam  filiis  bene- 
dictione  ritu  solemni  data,  illa  scilicet  qua  benedi- 
cere  jussi  sunt  filiis  Israel  sacerdotes  in  legc  per 


serat  sub  manu  sanantis  medici  salubriter  debib*s, 
quae  sub  impetu  morbi  perimentis  exstiterat  prius 
lethaliler  fortis. 

Cum  ergo  ad  vestigia  viri  sancti  iDclinata  aliquan- 
diu  jacuissel,  praecepit  elevari  eam.    Tunc  decano 
interprete  usus  (ignorabat  enim  linguam    rusticans 
mulieris)  inquiri  jussit,  qualiter   divinationis  peri- 
tiam  acquisivisset.  Quae  tenui  et  submissa  voce,  cum 
saepius  inlerrogata  fuisset,  dixit  :  c  Nescio,    inquit, 
divinare,  sed  misericordiam  imploro  sancti   hujus 
episcopi.  >  Itcrumque  defixo  in  terram    vultu  pro- 
cidit  ad  pedes  ejus.  Cumque  imposita  capiti    cjas 
manu  pro  ea  breviter  oravisset,  data  ei  benedictione, 
praecepit  eam  ad  priorem  (222)  Huncedonensem  il- 


Moysen,  et  quam  in  benedictionali  suo  scribi  fece-     ,3,„„  ^.^^^.^^^    ^^^^  pa.nitentialem,  adduci,  dans 

wal       A/\m«mAm/1a4>io    /\«*n4i/\««(K«. o    /••rk/*i«1/\i.iim       al/viiA   lt_  J»^ 


rat,  commendatus  orationibus  singulorum,  atquc  li- 
bato  invicem  sancto  pacis  osculo,  apostolicis  verbis 
universos  commendaverat  Deo  et  Yerbo  gratiae  ejus. 
lode,  ut  prsemissum  cst,  directe  ad  manerium  per- 
venerat  supradictum  (221).  Ubi  cum  paucis  maneret 
diebus,  suggeritur  ei  a  loci  vicini  decano  muliercu- 
lam  quamdam  in  decanatu  suo,  quse  spiritum  vide- 
retur  habere  pythonicum;  plurimas  ad  sc  divinando 
turbas  pertrahere  populorum.  Indicabat  enim  pas- 
sim  furtai  a  quibuscunque  admissa,  et  occulta  quae- 
que  detegebat  maleficia.  Si  vero  ab  ipso,  ut  idem 
aiebat  decanus^  seu  a  quovis  discreto  et  littcrato  viro 
conveniebatur  aut  corripiebatur  supcr  hoc,  mox 
importuna  linguae  volubilis  dicacilate  arguentem 
illum  quasi  stupidum  reddebat  et  elinguem,  sicque 
omnes  verbositatis  afTluentia  opprimebat,  ut  nullus  0 
eam  convincere,  aut  silentium  ei  valerct  imponere. 
Ad  hoc  statim  episcopus,  jam,  inquit,  non  post  mul- 
tos  dies  Londonias  adituri,  cum  per  fines  vestros 
transitum  faciemus^  adducetis  eam  loco  opportuno 
in  occursum  nostri.  Quod  et  factum  est. 

Descendit  itaque  visa  muliere  de  cquo  suo  ipse 
episcopus.  Astabat  vero  ibidem  populi  frequentia 
Cum  parvulis,  qui  manus  impositione  erant  confir- 
mandi.  Muliere  igitur  sibi  praesentata,  vir  Domini, 
quasi  cum  indignatione  obluctaus,  non  tam  mise- 
ram  illam  quam  ejus  inhabilatorem,  occultum  dac- 
monem,  alloquitur  :  «  Age  jam,  o  infelix,  inquit, 
quid  nosti  divinare  nobis  ?  »  Proferens  autem  clau- 
sum  dexterae  suse  pugillum,  implicatam  in  eo  tencns 


ei  in  roandatis  quatenus  veram  ageret  praemissa  con- 
fessione  deomnibussuispeccatispoenitentiam.  Quod 
etiam,  ut  postmodum  accepimus,  fideliter  implevit. 
Praeceperal  enim  ei,  ne  ulterius  prarsumeret  male- 
ficia  aliena  divinare,  sed  propria  assuesceret  indesi- 
nenter  mala  lugere  et  accusare.  Qua  ex  hoc  tem- 
pore  adeo  modesta  apparuit  et  taciturna,  cum  prius 
garrula  nimis  existeret  et  procacissima ,  ut  hoc 
ipsum  loco  ingentls  miraculi  haberetur  pcncs  uni- 
vcrsos,  qui  mores  illius  pristinos  agnoverunt. 

CAPUT  XII. 

Qualiter  mulierem  aliam  liberavit  a  digmone  i/i- 
cubo.  —  Et  continetur  hoc  capii.  in  magna  Vita 
sub  capit.  octavo. 

Huic  loco  pro  causarum,  nec  non  et  personarum, 
similitudine  allerius  ab  infestatione  daemoniaca  mu- 
lieris  ereptionem  virtutibus  hujus  viri  juste  enume- 
randam^  reservavimus  exponendam,  licet  tempore 
diverso  cclebratam  (223).  Intimaverat  enim  quodam 
tempore  vir  eximis  eruditionis  et  doctrinae  Bartho- 
lomaeus  Oxoniensis  praesul  (224),  quia  daemon  qui- 
dam  in  specie  juvenis  abuti  consueverat  quadam  in- 
felici  muliercula  in  sua  dioecesi  constituta.  Quam 
etiam  asserebat,  tam  sibi  quam  aliis  venerabilibus 
personis,  detestabilis  hujus  passionis  suae  a?rumnam 
flebili  saepius  confessione  propalasse,  et  consilium 
quo  eriperetur  ab  obsceno  oppressore  studiosius,  in- 
quisivisse,  jcjuniis  insuper  et  varia  carnis  mace- 
ratione  illam  memorabat  peccatricia   membra  sua 


extremitatcm  stolae  suae,  <  Dic,  ait,  sedes  daemonis,  t\  fere  usque  ad  intemecionem  perdomuisse.  Huec  vero 

*  *     \  «•  •Vl1««l  A  Mi^  ,  ^  ^  •|*l*|*  !•  .•  « 


siquidem  nosti,  quiJ  habeat  inclusum  manus  mea?  » 
Ha)c  eo  dicente,  statim  velut  exanimis  corruit  ad  pe- 
des  ejus  muliercula,  paulo  ante  procax,  nunc  autem 
subito  ad  vocem  virtutis  tantae,  non  modo  fandi,  sed 
etiam  standi,  impotens  effecta.  Aufugerat  enim  interea 


simul  omnia  nihil  sibi  contra  odiosum  et  improbum 
amatorem  contulisse.  In  talibus  quoque  non  pau- 
corum  jam  curricula  temporum  eam  dixit  protraxisse. 
Hinc  vcnerabilis  Pater  Hugo,  pariter  et  pietatis 
instinctu     compaliens     miserabili      feminae ,     e( 


(220)  Sopra  cap.  9,  in  hsc  verba  :  c  Si  ad  regem  hoc 
ordine  itari  sunt  clerlci  nostri,  cum  eis  pariter  et  ego 
ibo.  > 

(22t)  Buggedenam  in  itinere  inter  Lincolniam  et  Lod- 
dinum  situm. 

(222)  Forte  idem  cum  Huntindonensi,  ubi  teste  Mona- 
stico  Anglicano  tom.  I,  p.  550,  est  prioratus  monialiuro 
extra  Huntedon  fundatus. 


(223)  Anno  1185,  aut  1186,  et  non  serius,  Hugone,  aut 
adhuc  existcnte  in  prioratu  Withamensi,  aut  recenter 
consccrato  iu  episcopum.  Dc  qua  re  uberius  agendum  in 
qusestione,  quo  anno  Hugo  sit  Tactus  episcopus. 

(224)  In  Annal.  Ecclesiae  Wintoniensis  apud  Whart.  in 
part.  I  Angli£  Sacrse  ita  legitur  pag.  300  :  «  Anno  1161, 
magister  Bartholomaeus  episcopus  Exoniensis  factus  est.  > 
Etiterum  in  iisdem,  p.  302.  «  Anno  1186B«irtholom7us 
Exoniensis  episcopus  obiit.  > 


1057 


VITA.  —  UB.  V. 


im 


indigDans  impuritati  daemoniacae,  c  Jam,  iniquit,  ista,  A  «  nien;  quod  imprudens  tibi  app]icuisti.  >  I]la  dissi- 


si ,  ut  asserilis  ,  contra  peccatum  suum  contritione 
cordis,  confessioDC  oris  et  corporis  afllictione  eri- 
gitur ,  nil  aliud  dcmum  superesse  video ,  nisi  ut 
oretur  pro  ea  instantius  apud  clementiam  piissimi 
Redemptoris. »  Episcopus  autem  Oxoniensis  haec  se, 
secumque  alios  innumcros  jam  fecisse,  sed  nihil 
profccisse  commemorans ,  ipsum  quoque ,  ut  pro  ea 
dignaretur  orare,  suppliciter  flagitabat.  Cui  ille  : 
<  Hoc  ego  non  tantum ,  sed  quisque  fidelium  devo- 
tissime  faccre  debebit. » 

Post  haec,  digrcssis  ab  iavicem  episcopis  (225), 
cum  iterum  occurrissent  sibi  aliquanto  tempore 
elapso  (226),  inquisivit  sollicitus  iste  aniniarum  libe- 
rator  illum  cpiscopum  superius  memoratum  qualiter 


mulante  monitis  obtemperare  maligni,  ccepit  ille  nunc 
minis ,  nunc  blanditiis  instantius  agere ,  ul  herbam 
ejiceret  quam  se  exhorruisse  dicebat.  Qoi,  ut  se 
contemni  vidit  ab  ea ,  post  morulas  aliquot  recessit 
furibundus  et  minax. 

«  Nec  paulo  tardius  adfuit  alter,  ac  quasi  aggra- 
tulans  dilect(B  ait  :  «  Yerane  esse  didicisti,  quse  tibi 
« locutus  sum  ?  Nunc  ergo,  dum  ego  tecum  secretius 
c  loquar,  amovebis  parumper  herbam  nostratium 
c  universitati  odiosam  a  te.  Post  meum  vero  disces- 
«  sum  resumes  armaturam  graminis  tui,  qua  ilkesa 
u  conservaberis  ab  insidiis  hostis  virosi.  Nequa- 
«  quam  enim  furcifer  ille  ad  tc  prffisumct  ullatenus 
«  accederc,  dum  senliet  me  tecum  praesentem  esse.  i 


res   se  haberet  circa  illam   oviculam  gregis   sui,  -o  Ad  hixc  illa  :  c  Venies,  inquit,  si  velis,  et  si  possis, 


quam  pcstifcr  illc  lupus  tam  immaniter  laniaverat.  Gui 
pontifex  non  solum  cjus  ereptionem^  sed  ereptionis 
quoque  ordinem  mirabilem  exposuit  in  hunc  mo- 
dum  :  Adjuta ,  inquit ,  orationibus  vestris  dudum 
illa  evasit  probrosse  servitutis  jugum.  Gum  enim  die 
quadam  incestus  ille  daemon  incredibili  eam  libi- 
dinis  furore  delusam,  exanimem  pene  reddidisset, 
ille  abscedcns  evanuit,  ct  illa  in  suo  conclavi  nimio 
dolori  et  mocrori  addicta  remansit.  Gum  ecce  in 
alterius  specie  juvcnis  alius,  ut  ei  videbatur  spiritus 
ingrediens  ad  eam ,  unde  moestos  gereret  animos 
sciscilari  cocpit.  Qua  nihil  respondente ,  ait  illc  : 
«  Scio,  vereque  novi  quia  nequam  illo  te  afflixit.  Sed 
«  non  mirum ;  est  enim  perversus  et  admodum 
«  malignus.  Verum,  si  desideriis  meis  atque  con- 


ad  mc ;  nec  enim  promissioni  me»  debeo  con- 
«  traire.  Gaeterum  Iierbam  islam,  vita  comite,  nun- 
c  quam  rejiciam  a  me,  quae  sola  mihi  potuit  contra 
c  impurissimu  moppressorem  securitatcm  pnestare.  i 
Quid  plura?  Et  istc,  sicut  prior,  post  diuturnas 
preces ,  post  minas  et  blanditias  frustra  protractas, 
circumventum  se  a  muliercula  diu  multumque 
dcplorans ,  in  auras  inanes  demum  evanuit.  Mulier 
vero  jam  fide  et  devotione ,  ac  bona  conversatione, 
melius  quam  herba  illa  armata,  vitam  ducit  in  Dei 
timore  honestam  ct  quietam.  Haec  autem  omnia,  ut 
a  nobis  narrantur,  ego  ab  illius  ore  ( cum  ad  me  jam 
curata ,  demum  pcenitentiae  modulum  et  absolutionis 
beneficium  susceptura  venisset)  audivi.  >  Et  haec 
quidem  Oxoniensis  episcopus  retulit  episcopo  nostro, 


siliis  praeslare  veUs  assensum,  nunquam  de  caetero  ^  quae  et  ipse  frequcnter  nobis  praesentibus  referebat 
u  is  ad  te  accessum  habebit. »  Ad  haec  illa  plurimum     plurimis. 


c  exhilarata  confestim  respondit : «  Nihil  est,  inquit, 
«  sub  coelo  facultati  meae  possibile,  quod  non  libens 
c  faccrem  seu  pcrferrem,  dummodo  ab  istius  accessu 
c  pcrindc  salvari  potuissem.  —  Mecum  ergo,  ille 
«  ait ,  amoris  foedus  non  dubites  inire.  Ego  siqui- 
«  dem  ,  quaecunque  poposceris ,  aut  optavcris  ,  tibi 
c  pracslabo ,  et  nihil  a  te  tuis  votis  contrarium 
c  exigam,  et  nihil  non  delectabile  sive  amabile  tibi 
c  inferam.  »  Spondet  illa  haec  et  alia  pollicenti 
asscnsum ,  dummodo  experiatur  promissae  libera- 
tionis  effeclum.  Tunc  ille  adduxit  eam  ad  proximum 
domui  suae  locum  ,   et  herbam  eminus  succrescen- 


Mulier  vero  praefata,  dum  orationum  gratia  multa 
peragraret  sanctorum  loca,  pervenit  demum  Gantua- 
riam.  Ubi,  dum  a  viris  religiosis  orationum  inquirit 
suffragia ,  cuidam  monacho  Sancti  Augustini  her- 
bam  illam  e  sinu  suo  prolatam  ostendit.  Quam  ill« 
nobis  (227)  et  nos  ipsam  episcopo  postmodum  de- 
monstravimus ;  nam  eatenus  eam  minime  agnove- 
rat.  Ipsam  vero  hcrbam  Graeci  hypericon^  Latini 
herbam  perforatam ,  sive  herbam  Sancti  Joannis 
appellare  solent  (228).  Hcec  in  magna  Vita  inserUur 
historia.  Si  eui  ista  forte  minus  videhuntur  cre" 
denda,  legat  Bedamin  Explanatione  Lucce  evange» 
listoff  et  his  similia,  quas  suis  temporibus  acciderunt, 


tem  illi  dcmonstrans  :  <>  Istam,  inquit,  hcrbam  tolle, 

c  ct  in  sinu  tuo  recoade,  ac  circumcirca  in  domo  tua  D  a  ianto  doctore  ibidem  scripia  reperiet, 

«  sparge  :  et  expcrimento  disces,  cum  hoc  feceris, 

c  me  in  promissis  veridicum  exstitisse.  >  Fecit  illa 

quod  fuerat  edocta.  Venitque  post  hoc  in  nota  effigie 

daemonversipellis,  atque  astatprope  fenestram,  qua 

intrare   et   cxire  solebat  :  et  introspiciens  dixit  ad 

muherem  :  «  Quidnam  est  istud  horridum  •  et  putri- 

c  dum,  quod  in  hac  aede  sparsisti  ?  Projice  quanto- 

c  cius  loogc  a  te  et  a  domo  tua  invisum  istud  gra- 


CAPUT  XHI. 

De  furis  ereptione,  qui  ad  susvendium  dueebatur,  et 
aualiter  baronibus  scacarii  est  locutus, — Et  con' 
tinetur  hoc  capit,  sub  capit,  nono  in  magna  Vita, 

Sed    redeundum    est  ad  coeptum  iter  pontificis 
nostri  versus  regem  (229) ,   et   stylo  jam  currente 


(2i5;  Ad  mentcm  igitur  auctoris  Hugo  jam  erat  epi- 
scopus,  dum  hic  narrata  contigerunt. 

(220)  Uno  8ut  altero  mense  post  primum  occursam  po- 
terat  fieri  secundus. 

(227)  Nobis,  id  est  aucton  Vitae. 


(228)  Subducta  videntur  csset  abhreviatoris. 

(229)  Ad  ea  nempe  quae  evenerunt  in  itinere,  ad  Ri- 
ehardum  regem  circa  flnem  anni  1198  aut  sequentis  inl- 
tium  suscepto. 


4059 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


iO60 


Ulud  exponendum.  Cum  igitur  expulso,  ut  diximus,  A  praeslel  et  incolumitatem  conservet  ?  »  Quibus  id  sc 
spiritu  pythonico  a  muliere  (230) ,  die  sequenti  ter-  bene  scire  idque  jure  observari  debere  respondenli- 
ritorium  Sancti  Albani  (231)  fuisset  ingressus,  eccc  bus,  adjecit  ille  :  «  Si  istud  scitis,  iUud,  inquit,  nilii- 
occurrit  ei  cum  apparitorum  turba  quidam  damna-  lominus  scire  debetis  quia,  ubicunque  fueril  episco- 
litius,   qui  ob  commissum   furtum   revinctis  post     pns  cum  simul  adunatis  Christi  fidelibus,  ibi  est  et 


terga  brachiis  ad  promeritum  trahebatur  suspen- 
dium.  Cseteris  igitur  ad  benedictionem  pontificis 
expetendam  de  more  suppliciter  accurrentibus  in- 
gessit  se  vi,  qua  potuit,  etiam  vinctus  ille,  niensque 
primum  ad  cervicem  caballi  ejus ,  ac  statim  sub 
pedibus  ejus  procidens ,  roisericordiam  flebilibus 
vocibus  inclamavit.  Tunc  episcopus  reductis  con- 
festim  habenis ,  quisnam  ille  esset ,  vel  quid  sibi 
vellet  inquisivit.  Cui  dictum  est  a  suis  rem ,  ut  erat, 
agnoscentibus  :  <  Non  est  vestrum,  domine,  de  isto 


Ecclesia.  Qui  enim  materiales  lapides  ecclesiae  suo 
ministerio  consuevit  Domino  dedicare ;  qui  et  lapides 
vivos,  ex  quibus  verius  constat  Eccle^ia,  per  singula 
sacramenta  ,  ut  Dominica  templa  ex  eis  fiant,  habet 
sanctificare,  jure  debet,  ubicunque  fuerit,  dignitatis 
ecclesiasticae  privilegio  gaudere  ,  et  cunctis  pericU- 
tantibus,  juxta  illius  formulam,  subvenire.  >  Quod 
judices  illi  gratanter  accipientes,  antiquis  etiam  An- 
glorum  legibus  hoc  ipsum  recolentes  fuisse  expres- 
sum,  scd  nunc,  vel  modernorum  pontificum  desidia, 


plura  inquirere,  quin  potius  sinite  eum,  et  pertrans-  n  vel  tyrannide  principum  esse  abolitum  asserebanU 


ite.  >  Dicebant  ita  metuenles  ne  illum  m  sui 
omnium  periculum  penes  regem  tentaret  eripere. 
Sed  ipse  eo  magis  causam  inquirens ,  misericor- 
diam  interpellantis ,  ut  eam  plenius  agnovit,  voce 
alacri  dixit  :  <  Eia  benedictus  Deus  I  >  Tunc  ait  mi- 
nistris,  qui  eum  deducebant  ad  suspendium :  <  Redite, 
filii,  nobiscum  in  villam  et  nobiscum  illum  dimit- 
tentes,  majoribus  vestris  et  judicibus  nos  eum  vobis 
abstulisse  renuntiate.  Nos  enim  vos  securos  facic- 
mus.  »  Qui  resistere  non  ansi ,  hominem  ei  dimise- 
runl.  Quem  ille  mox  solutum  a  vinculis  eleemosy- 
nario  suo  commendavit. 

Qui  ut  hospitium  est  ingressus,  convenientes 
ad  eum  clerici  sui  ministri,  monebant  illum 
mstantius  et  exorabant  quatenus  permitteret  ju- 
dices  quod  sui  esset  officii  exsequi  circa  reum.  ^ 
Dicebant  namque  : «  Hactenus,  domine,  nuUam  con- 
tra  nos,  sive  rex,  sive  alius  quis,  qui  vobis  insidia- 
tur,  aut  justam  aut  justae  similem  potuit  reperire 
causam.  Si  vero  sententiam  forensium  judicum,  jam 
latam  et  jam  exsecutioni  demandatam ,  vestra  du- 
xeritis  auctoritate  pontificali  irritandam,  dicetur 
ab  semulis  quod  in  ipsam  regis  coronam  delinque- 
ritis  ,  et  quasi  in  reatum  incideritis  laesse  majesta- 
tis.  >  Quibus  ille  :  «  Novi,  inquit,  magnanimilatis 
vestrse  confidentiam.  Sed  accersantur  ad  nos  huc 
judices  isti  (jam  enim  foris  aderant  quaerentes  ci  lo- 
qui )  et  audietis ,  inquit ,  illorum  sermones,  et  no- 
stros.  >  Quibus  ad  suum  consessum  admissis  ,  sic 
eis  est  locutus : «  Nostis,  o  viri  prudentes,  hanc  san- 


Habito  tamen  iuper  hoc  ad  invicem  tractatu,  locuti 
sunt  ei  in  hanc  formam :  «  Domine,  inquiunt,  filii  et 
parochiani  vestri  sumus  (232) ,  vosque  Pater  et  Pa- 
stor  noster  estis.  Nec  igitur  contra  privilegium  ve- 
strum  venire  vel  disputare  nostrum  est,  nec  erit,  si 
placet ,  vestrum ,  in  nostri  periculum  quidpiam 
attentare.  Proinde ,  si  istum  liberatis ,  nos  minime 
resistcmus  ;  scd  vobis,  si  placet,  ne  erga  dominum 
nostrura  regem  periclitemur,  prospiciendura  relin- 
quimus.  •  Tunc  illc  :  <  Bene  inquit,  et  recte  locuti 
cslis.  Ego  igitur  de  manibus  vestris  illum  tollo ; 
pro  qua  violcntia  ego  respondebo ,  ubi  oportebit, 
sufficienter.  »  Sic  reus  locum  supplicii  laetus  evasit, 
liberque  Londonias  cum  episcopo  venit ,  et  deiude, 
quo  libuit,  indemnis  abivit. 

Episcopus  autem  ad  proceres,  regis  scacario 
(233)  presidentes  accessit,  eosque  9  ut  indenmitati 
Ecclesiae,  sub  ejusdem  praesei-tim  absentia,  benigne 
prospicerent,  amicabililer  exoravit.  Qui  ei  reve- 
rentcr  assurgentes,  et,  quod  pelierat,  obtempcranter 
se  facturos  pollicentes,  compuleruut  eum  multis 
precibus ,  ut  secum  vel  ad  momentum  resideret. 
Quibus  ille  vix  acquiescens,  sedit  tandem.  Uade  iili 
exhiiarati  :  «  Jam ,  inquiunt,  triurophaliter  gaudere 
valebimus  ,  qui  diem  vidimus  ,  quo  ad  regis  scaca- 
rium  Lincolniensis  scdit  episcopus. »  Ad  hoc  ille, 
locum  erubescens ,  continuo  surrexit ,  osculumque 
porrexit  universis,  dicens  :  <  Jam,  inquit,  et  ego  de 
vobis  triumphabo.  Si  post  libatum  pacis  osculum  in 
Ecclesiam  rocam  quidquam  admiscritis  minus  paci- 


ctae  matris  Ecclesiae  ubique  terrarum  praerogativam  D  ficum.  »  Quod  factum  et  dictum  illi  minimum  admi- 
esse,  ut  cujuscunque  periculum  declinantibus  damna-  rati,  mutuo  loquebantur  :  «<  0  mirabilem  prudentiam 
tionis  et  ad  eam  confugium  facientibus,  securitatem     viri  hujus  I   Ecce  quam  de  facili  praescribit  nobis, 


(230)  De  quo  dictum  supra  cap.  9. 

(23i>Celebre  olim  monasterium,  de  quo  plura  in  Mo- 
nastico  Anglicano  tom.  I,  p.  178,  et  Mabillonius,  tom.  II, 
Annal.  p.  298,  et  tom.  IV,  p.  G72.  Subjectum  illud  olim 
fuisse  eplscopatui  Llncolniensi  colligitur  ex  Giraldo  Cam- 
brensi  in  Anglia  sacrapait.  n,  p.  417,  ubi  hsec  scribit  de 
Roberto  de  Gheinto  :  « Item  Sanctum  Albanum  amisit, 
cum  lamen  tanta  familiaritate  monasterium  illud  Ecclesiae 
Lincolniensi  junctum  fuisset,  quod  abbates  ejusdcm  pleri- 
que  in  Ecelesia  Lineolniensi  prsebendati  cxstiterant,  >  ctc. 

(232)  Ex  boc  loco  colligi  datur  eos  qui  in  territorio  S. 


Albani  erant  adhuc  remansisse  sub  cura  et  dioecesi  episcopi 
Lincolniensis,  quem  ut  Patrem  et  pastorem  venerabantur. 

(233)  Erat  illud  eo  tempore  apud  Westmonasterium 
juxta  Londonias,  sed  non  longe  post  translatum  Nortbam- 
toniam,  sicut  rcferturin  Ghronico  Trivetti  ad  unnum  1209. 
Gsetenim  scacarium  Anglis  dicitur  curia,  in  qua  res  tisci 
pertractantur.  llsdem  pro  ipso  flsco  seu  aerario  regio  in- 
terdum  sumitur,  quod  aerarium  regis  Angliae  in  eadem 
aede,  ubi  judices  scacarii  cunsident,  asservetur.  Vide  Glos- 
sarium  Cangii  in  bac  voce. 


1061 


VITA.  —  LIB.  V. 


i06^ 


ut  neque  jussi  a  rege  sine  raagno  dedecore  ei  de-  A  suslinens,  insuper  locum  perdilionis  meae   exhor- 
beamus  molcsli  existere.  »  Quibus  illc  benedictione      rescens,  discessi  a  domo  genitricis  meae  clanculo, 


dala  reccssit,  el  regem  adire  disponens,  post  haec 
cilius  iu  Norlhmanniam  transfretavit. 

CAPUT  XIV. 

Dejuvene,  quem  apud  urbem  Roffensem  desperatum 
invenit,  cujus  postmodum  computruit  caro  secus 
utrumque  femur,  quiper  nostrum  Hugonem  tam 
in  corpore,  quam  in  anima  est  curatits,  — Et  hoc 
est  ex  capit.  2  inmagna  Vita,  libro  iv. 

Dum  autem  episcopus  RofFensem  peneniret  ad 
urbem  (234),  accessit  ad  eum  ibidem  quidam  ju- 
venis,  quem  perniciosius  suis  illaqueaverat  dolis 
hoslis  humani  generis.     Qui    mcdianle    iuterprete 


et  a  civilate,  in  qua  natus  et  conversatus  infeciliter 

eram.  Pergenli  vero,  sed,  quo  tendendum  vel  ubi 

consistendum  raihi  esset  commodius  nescienti,   oc- 

currit  anxiato  et  moerenti  vir  ex  improviso  horrendi 

aspectus,  statura  pcrlongus,  capillo   rufus,  qui  ore 

terrifico  haec  est  mihi  locutus  :  «    Pessime,   inquit, 

u  offendisti  Deum  et  ejus  genitricem  ;   quos  si  velis 

u  quovis  pacto  habere  propitios,  ipsum  necesse  est 

c  ut  corpus  exstinguas,  quo  eis  toties  injuriosus  ex- 

«  stiteras.  Erras  enim,  si  credis  quod  in  eodem 

u  vasculo   quod     lot    contarainationibus  poUuisU, 

c  quidquam    divinac   sinceritati   acceptum   operari 

queas.  »  Vix  diclum  expleverat,  et  ecce  peregrini 


(nequc  enim  vel  ipse  pontificis,  vel  pontifex  ipsius  -^  adveniunt  beati  martyris  Thomae  busla   pelituri,  ad 


sufficienler    dignoscebat    loqueiara)     raiserabilem 
in  hunc  modum  de   seipso   recensuit  tragcediam. 
•  Cum,  inquit,  dudum  adolescenlulus,   discretionis 
adhuc  minus  capax,  vacuis  ducerer  et  vagis  affe- 
ctuum  raotibus,  contigit  me  infelicem  ex  insidiis  ad- 
versarii  humanae  salutis  detestabile  enormis  cujusdam 
piaculi  incurrisse  crimen.  Nec  contentus  lapsu  sim- 
plici,  lapsum  adjeci   lapsui,  sicque,    quod  deterius 
est,  criminis  addendo  crimen,  longam  in  criminum 
lapsibus  fcci  consuetudinem.  Erat  scelus  meum  sui 
qualitate  nimis  horrendum,  cujus  honorera  quadru- 
plicaverat  loci,  temporis  et  personae,  cum  suiipsius 
immanitate,    consideratio.  Nil  ex  peccatorum  cir- 
cumstantiis  supremo   defuit  raalorum   cumulo,  nisi 
forte  ignorantia  juris  semiplena.  Suasus  praeterea 


quorum  praBsentiam,  qui  loquebatur,  repente  dispa- 
ruit.  Ego  in  formidinem  simul  et  desperationem  licet 
vehementer  impulsus,  signavi  tamen  frontem  signo 
salutari,  pergensque  itinere  coepto  raoerens,  vixque 
prae  cordis  dolore    gressus  proprios  regens,  hac 
ipsa  die,  qua  mihi  haec  dicta  sunt,  in  hanc  urben 
circa  horam  tertiam  devenio  (235).   Immissum  qui- 
dem  fuerat  animo  raeo,  etiam  antequam  hominis 
praedicti     suasionem  visibiliter   percepissem,     ut 
metipsum  interficerem.  At  postmodum  haec  in  me 
fortius  praevaluit  cogitatio,   fecissemque  quod  ille 
suggesserat,  nisi  paululum  rae  animaret  miserum 
recordatio  visionis  praemissae,  qua  mihi  aliquantulum 
blandiebar  de  Salvatoris  nostri   suaeque  genitricis 
misericordia.  Nam  et  hoc  pro  constanti  olim  acce- 
et  illectus  ab  alio,  primitus  in  me  semper  fere  pec-  C  peram  traditione   quod    quicunque  sibiipsi  necem 


cabam.  Niipervero  sacerdote  quodam  verbum  Dei 
praedicante,  in  ecclesia  me  indignissimum  turbis 
accidit  confluentibus  interesse.  Sacerdos  ille  cata- 
logum  retexens  criminum  capitalium,  in  hoc,  cujus 
eram  mihi  conscius,  verbi  divini  gladium  fortius 
vibrans,  ejus  damnabilera  adeo  exaggeravit  foedita- 
tem,  ut  mc  pene  crederem,  terra  subito  dehiscente, 
absorbendum,  ac  vivum  in  infernum  collapsurum. 
Tantam  denique  mentis  confusionem  incurri,  ut 
extra  meipsum  funditus  me  putarem  effectum.  Diem 
vcro  illnm  cum  prima  sequentis  noctis  parte  in  la- 
cryrais  cxpendi  et  singultibus.  Tunc  ecce  post  noctis 
raedium,  lassatum  prae  tristitia  corpusculum  in 
soporem  resolvitur,  visaque  est  mihi  astitisse  femi- 


inferret,  aeternaliter  procul  dubio  periret.  Tam  vero 
infesta  mihi,  et  adhuc  existit  ista,  ut  credo,  inimici 
suggestio,  quod  bis  hodie  perrexi,  ut  meipsum  de 
ponte  hujus  villae  praecipitarem  in  fluvium.  At  primo 
ob  comraeantium  multitudinem  revocavi  pedem  ; 
secundo,  adventus  vester  auribus  meis  insinuatus 
per  vestros  praecursores  jam  imminenti  me  suspen- 
dit  praecipitio.  Mox  enim,  ut  comperi,  sanctitatis  ve- 
strae  praesentiam  adfuturam,  omni  fluctuatione  cordis 
explosa,  in  tantae  coepi  discretionis  alloquium  respi- 
rare.  » 

Talibus  vero  ab  eo  peroratis,  episcopus  breviter 
eum  pro  tempore  adhortatus,  data  benedictione,  mo- 
net  illum,  quatenus  ad  usque  Doroberniam  (236)  ^ua 


na,  inaestimabili  praefulgens  decore,   talia  referens  D  subsequatur  vestigia,  ibidem  plenius  et  liberius   sa- 


monita  desolato  :  <  Noli,  ait,  miselle,  desperare, 
u  larga  est  enim  clementia  et  potentia  filii  mei,  qui 
c  neminem  vult  perire.  Surgens  vero  diluculo  sacer- 
c  dotem  inquire,  quem  tibi  notum  designo  ex  nomi- 
u  nc,  eique  fideliter,  pure  et  integre  peccata  tua 
«  confitere.  »  His  dictis  visio  mihi  cum  somno  est 
ablata.  Ego  de  nocte  consurgens  mihi  injuncta  per- 
egi.  Nec  multo  post,  confusionis  meae  ruborem  non 

(234)  Episcopalcm,  in  qua  sedes  sub  titulo  S.  Andi'cae, 
anno  004,  erecta  fuit,  nunc  Hrofensis,  Rotcetrensis,  Ao- 
vecestrensis,  Roffensis,  Rochestrensis  hodic  dicta. 

(235)  Non  longe  igitor  aberat  ab  urbe  Roffensi ,  io  qua 
miser  hic  natus  fuerat. 


lutis  consilium,  nec  non  et  auxilium  percepturus. 
Paret  ille  monitis  salutaribus.  Qui  veniens  Cantua- 
riam,  sacra  ejus  instructione  firmatus  et  intercessio- 
ne  adjutus,  a  tentatione  pestifera  funditus  in  perpe- 
tum  liberatur.  Perendinante  autem  ibidem  pontifice, 
et  terapus  navigationi  congruum  per  dies  fere  quin- 
decim  (237)  praestolante,  jam  in  fide  et  devotione 
praevalidus,  consistebat  ille  in  eadem  urbe  per  unam 

(236)  Id  est,  usque  Cantuariam. 

(237)  Quibus  elapsis  Hogo  in  Neustriam  transfretavlti 
et  illuc  circa  Septuagesimam  anni  1199  pervenit. 


1063 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1061 


circiter  septimanam.  Disponebat  vero  limina  sura-  A  Inter  ipsum  vero  et  regem  Franciae  ab  armis  iQterim 


morum  apostolorum  orationis  gralia  quantocius  in- 
visere. 

Caeterum  rem  inauditam  illi  novimus  interea  acci- 
disse.  Subito  enim  secus  utrumque  femur,  el  circa 
ejus  verenda,  caro  illius  ita  computruit  ut  duo  altrin- 
secus  foramina,  seu  potius  fossae  binae,  horrendae 
amplitudinis  et  profunditatis  apparerent  cum  tamen 
ipse  ex  tam  immenso  vulnerum  hiatu  nihil  penitus 
sentiret  doloris.  Ostendit  autem  metu  gravioris 
periculi  cuidam  fidelissimo  viro,  curandorum  vul- 
nerum  notitiam  habenti,  magistro  Reginaldo  pisto- 
riSy  locum  illum  putridum,  a  quo  accepimus^ 
quia  jam  pene  usque  ad  intima  viscerum  carnes 
ejus  putridae    defluxissent.    Insinuantur    ista  epi- 


quiescendum  praescribebant  legales   Ireugae,   quas 
indixerat  nunliatae  jam  tempus  Septuagcsimae.  Cum 
igitur  pervenisset  ipse   episcopus  in   Ncustriam,  in 
terra  illa  ob  praesentiam  maxime  legati   (240)  do- 
mini  pap^,  qui  in  illis  erat  partibus,  tribus    ferme 
septimanis  moratusest  (241).  Inde  circa  principion 
Quadragesimae  Andegaviam  (242)  profectus,  in  quo- 
dam  manerio  abbatis  Sancti  Nicolai  (243)  non  longe 
ab  urbe  Andegavensium,  non  minoris  (244)  temporis 
spatio  perendinavil,  regis  praeslolans  rcditum  a  lo- 
cis  remotioribus,  in  quibus  ipsum  bellicis  vacantem 
tumultibus    (245)    adire    videbatur  nimis    impor- 
tunum. 

Interea  a  viris  rogatus  religiosis  ordinis    Grandi- 


scopo,    qui   ceram  jubet  vulneribus   imponendam  g  monlensis  (246),  qui  in  vicino  degebant  loco  (247), 


dari,  quam  tunc  forte  appositam  foco  ad  conficienda 
in  usus  necessarios  himinaria,  ut  est  consuetudinis, 
ministri  calefaciendo  moUem  tractabilemque  redde- 
bant.  Res  mira  1  Ut  enim  hedera  Jonac  sub  una  no- 
cte  exorta,  sub  una  itidem  nocte  confungientibus 
ad  poenitentiam  Ninivitis  cxaruit  (Jonas  iv,  7)  ; 
ita  repentina  istius  poenitentis  ulcera  in  cicalricem 
citius  sunt  redacta,  quibus  nec  signum  quidcm  ob- 
ductionis  repente  superfuit.  Qui  totus  jam  evangelico 
more,  anima  scilicet  et  corpore  sanatus,  sumptis 
solemniter  pera  et  baculo,  apostolica,  ut  proposuc- 
rat,  moenia  petiit ;  obtentaque  benedictione  summi 
pontificis  in  Angliam  reversus,  ac  Cisterciensis  or- 
dinis  habitum  indutus,  bonae  conversationis  merito, 


non  minus  rem  sibi,  quam  nomen  conversi,  perse-      nis  dcpcrire 
veranter  vindicavit.  ^ 


sacros  ordines  apud  eos  celebravit  (248).  Qui 
dum  obnixius  peteretur  ab  archidiacono  Oxenefor- 
densi  (249),  nomine  Walthero  (250),  quatenus  ju- 
venem  satis,  ut  videbatur,  idoneum,  notumquc  ipsi 
episcopo  et  charum,  familiae  ipsius  archilevita)  prae- 
posilum,  praesentandum  ad  gradum  promoveret  sub- 
diaconatus,  nuUa  ratione  acquievit,  sed  pro  eo  in- 
tercedentes  non  sine  motu  quodam  indignationis 
compescuit.  Quod  tunc  quidem  mirati  sunt  universi 
qui  aderant ;  sed  paulo  post,  eodem  clerico ,  culpis 
suis  exigentibus,  leprae  contagione  terribiliter  per- 
fuso,  rei  eventum  considerantibus  satis  claruit  vi- 
rum  Dei,  quod  ei  futurum  esset,  in  spiritu  praevi- 
disse,  in  quo  noluit  benedictionem  sacrae  ordinalio- 


CAPUT  XV. 

Quod  ad  clerici  ordinaiionem  in  subdiaconum  in- 
duci  non  voterat^  qui  fuiurus  erat  leprosus,  Et 
quam  violentce  fiebant  sibi  persmisiones,  ut  regis 
nostriiram  sedaret  pecunia  mediante,  etqualiter 
superveniente  de  morie  regis  rumore  ei  suaderi 
non  poteraty  quin  ejus  sepulturam  adiret.  —  Et 
hoc  est  cap,  10  in  serie  magnx  Vitas, 

Circa  id  temporis  rex  jam  expeditionem  direxerat 
adversus  comitem  Engelismensem  (238),  cui  inju- 
stum(239),  ut  dicebatur,  bcllum   inferre  parabat. 


Manente  autem  episcopo  in  loco  praenotato  (251), 
audicbatur  passim  regem  in  contemptores  suos 
minari  grandia,  et  saeva  moliri,  unde  et  comitem 
pracdictum  (252)  evertere  penilus  festinabat.  Perhi- 
bebant  etiam  nonnulli  Lincolniensem  episcopum  si- 
mul  et  clerum  inter  illos  computari,  quibus  ob  sui 
contemptum  gravia  quaeque  rependere  quantocius 
maturaret.  Talia  dehomineferocissimoaudienlescle- 
rici  non  mediocriter  timebant  sibi.  Erant  sub  ipso  tem- 
pore  apud  urbem  Andegaviensium  ex  clericis  Ue- 
refordcnsis  Ecclesiae  praemineutiores  quaedam  per- 


(238)  Contra  comitem  Lemovicensem  factam  fuisse 
istam  expeditionem,  anno  1199,  asserit  Trivettus,  et  alii 
passim  cum  eo. 

(239)  Hujus  causa,  inventus  thesaurus,  de  quo  ad  bunc 
annum  agunt  Trivettus  et  Reynaldus. 

(240)  Petri  videlicet  cardinalis,  qui,  ut  legitur,  p.  33, 
apud  Raynaldum ,  inter  utrumque  Galliae  et  Angliae  rcgcm 
hoc  auno  inducias  fecit  quinquennales,  a  papa  confirma- 
tas. 

(241)  A  Septuagesima  usque  ad  Quadragesimam. 

(242)  Vulgo  Aiijou  et  Angers,  olim  cumitatus,  nunc 
ducatus  Andegavensis  caput,  in  qua  et  sedes  episcopalis. 

(243)  Abbatia  ord.  S.  Bened.  in  suburbio,  sive,  ut 
Mabillonius  scribit.  sita  ad  prospectum  urbis  Andegavensis 
occidentalem,  fundari  coepta  a  Fulcone  Migro,  et  a  Goffrido, 
ejus  Glio,  anno  1060,  consummata. 

(244)  Imo  majoris,  inclusa  mora,  quam  apud  Grandi- 
montenses  fecit. 

(245)  In  quibus  rex  Angliae  ex  castro,  quod  Caluca  apud 


Trivettum  dicitur,  juxta  Lemovicas  vuUieratus  telo  post 
paucos  dies  occubuit. 

(246)  Ordo  Grandimontcnsis  a  S.  Stepbano  Huertensi 
j)  circa  annum  1076  fundatur  sub  magna  districtione  in  quo- 

daro  ccenobio,  quod  caput  est  ordinis,  dioecesis  Lemovi- 

censis. 

(247)  Non  procul,  ut  videtur,  ab  urbe  Andegavensi 
dissito. 

(248)  Sabbato  ante  Domiuicam  Passionis. 

(249)  Unus  ex  septem  aut  octo  arcbidiaconatibos,  Hd\ 
Lincolniensi  subjectis,  et  a  Remigio  olim  institutis. 

(250)  De  quo  ad  annum  1197,  in  Ghronico  Trivetti  ita 
legitur  :  «  Walterus  Map,  de  quo  multa  referuntur  ju- 
cunda,  ex  praecentore  Lincolniensi  archidiaconus  Oxonien- 
sis  eflicitur.  » 

(251)  In  manerio  abbatis  S.  Nicolai,  aut  in  ccenobio 
Grandimontensi,  ex  quibus  primum  videtur  verius, 

(252)  Lemovicenscm,  uti  plerique  aiunt,  aut  Engolis- 
mensem,  cujus  auctor  vits  meminit. 


1065 


VITA.  —  LIB.  V. 


1066 


sonae  praesentes  (253),  pro  eligendo  episcopo  ad  re-  A  tatem  pariter  bonorum  suorum ,   rapinis  cessisse 
gemvenire  disponenles.  Erat  unus  ex  his  memora-      laicorum. 


tus  Waltherus,  qui  et  archidiaconus  et  canonicus 
erat  Lincolniensis  episcopi,  et  prabendatus  etiam 
in  Ecclesia  Herefordensi.  Quem  dum  in  loci  ejus- 
dem  cpiscopum  quidam  praefici  exoptarent  (254), 
mctuebant,  ne  simultate  prsesenti,  qua  adversus 
Lincolnienses  regius  intumuerat  animus,  sui  desi- 
derii  pra^pediretur  effectus.  Communi  igitur  consilio 
Hcrofordenses  cum  Lincolniensibus,  assumptis  se- 
cum  decano  et  praecentore  Andegavensi,  nec  non  et 
aliis  quibusdam  ipsius  Ecclesiae  canonicis ,  ad  epi- 
piscopum  pariter  convenientes,  summis  ei  nisibus^ 
conati  sunt  persuadere  quatenus  prae  malitia  prae- 
sentium  dierum   (ut   suus   archiepiscopus     crebro 


Gum  igitur  vehementius  imminerent  consiliatorcs 
memorati,  ut,  procrastinatione  remota,  statim  ipse 
acquicscerct  consilio  jam  diutissime  reprobato,  ille 
nimio  affectus  taedio,  quia  cernebat  eos,  quantum  in 
proposito  suo  pertinaces,  tantum,  nisi  eis  morem 
gereret,  animo  implacabiles,  invisum  tandem  collo- 
quium  ita  conclusit  :  «  Ita,  inquit,  fratres,  quod  ad 
praesens  ista  sufficiant,  mane  Domino  inspirante,  in 
unam  et  bonam  conveniemus  sententiam,  quam  ipse 
ad  gloriam  nominis  sui  noverit  uberius  profuturam. 
Nox  enim  habet  consilium,  ut  frequentius  experi- 
mento  docti  sumus.  »  Illis  post  haec  recedentibus, 
afflictus  ipse  et  spiritu  anhelus  confitebatur  se  vix 


praemonuerat)  tempus  rcdimendo  nuntios  ad  regem  n  unquam  in  tam  brevi  mora  tantum  taedii  pertulisse. 

'     *       *  •  1.  Sedit  vero  meditabundus  aliquandiu,  Omnipotentem 

intimo  cordis  affectu  exorans,  ut  sic  perplexitatis 
tanlae  nodum  efifugeret,  quatenus  et  iUum  minime 
ofifenderet,  et  amicos  et  filios  nequaquam,  velut 
aspernando  eorum  sententiam,  scandalizaret.  Laxa- 
tis  autem  membris  demum  in  soporem,  cordis  ejus 
intima  Dominum  somniare  coeperunt.  Tunc  post 
longas  visionis  almifluae  delicias,  hanc  coelitus  emis- 
sam  vocem  audivit  :  Mirabilis  Deus  in  sanctis  suis^ 
Deus  Israel  ipse  dabit  virtutem  etfortitudinem  plebi 
suce.  Benedictus  Deus  l  {Psal.  lxvii,  36.)Inhac  voce 
ille  somno  exutus  stratum  deseruit,  solitoque  citius 
ad  confessionem;  quam  die  qualibet  Sabbati  (256) 
faciebat,  accessit,  inquase  vehementerreprehendebat 
super  quantulacunque  titubatione  hestema,  qua  vd 


destinaret,  eique  in  auxilia,  sumptuum  certam  pe- 
cuniae  summam  se  daturum  sponderet,  ac  tali  com- 
pendio  seipsum  a  labore  dispendioso  et  sollicitu- 
dine  anxia  absolutum  ad  suam  quantocius  sedem 
revocaret  :  c  Jam,  inquiunt,  non  modo  regna,  sed  et 
regiones  singulas  bellicus  hinc  inde  fragor  concutit, 
turbantur  populi ,  urbes  et  vicos  metus  invadit. 
Nihil  jam  tutum,  non  civitas  ad  inhabitandum,  non 
ager  publicus  ad  manendum ;  in  brevi  nec  manere 
in  his  locis  securum  erit,  nec  abscedere  libcrum.  » 
In  talibus  pcne  totum  diem  usque  ad  vesperum 
consiliarii  in  nostro  Job  non  parum  onerosi  decre- 
verunt.  Nam  et  isti  a  tribus  locis  convenerant,  ut 
haec  illi  consuleient,  et  his  eum  quasi  consularen- 
tur.  Hic  vero  solus,   non  contra  tres  homines,  sed 


,      _      _-  -        -     ___       __,  .       .  ,  -  _  ,  -, —  — 

contra  totidem  hominum  turmas,  indefesse  repu- ^  speciemconvenientiae^/.yConniventiae^suaeconsulen- 


gnans,  rationes  eorum  ratione  vacuas  ostendebat. 
Hoc  enim  non  esse,  ut  illi  sentiebant,  tempus  redi- 
mere,  sed  tempus  perdere,  et  quidem  turpissime, 
astruebat,  ubi  dignitas  et  libertas  Ecclesiae  laicali 
adeo  substernitur  satellitio,  ut  nec  personis  nec 
posscssionibus  ecclesiasticis  ecclesiaslica  quies  et 
tranquillitas  concedatur,  nisi  pretio  importabili  pro 
laicorum  arbitrio  hodie  pax  redimatur,  quae  die  cra- 
stiuo  rescindatur.  Et  ille  quidem  talia  de  redem- 
ptione  tali  sentiebat  et  proferebat.  Nobis  vero  jam 
factum  satis  est  conspicabile,  quid  per  hujusmodi 
exaciiones  ille  Spiritu  Dei  plenus  praeviderit  in  Ec- 
clesia  Anglicana  paulo  post  eventurum  (255) ;  qui 
in  praesentiarum  videmus,  expulsis  et  in  exsilium 


tibus  noxia  praerogasset.  «  Spero  tamen,  inquit,  ut 
confitenti  sibi  et  deflenti  iniquitatem  meam  propi- 
tietur  mihi  Dominus  noster  clemens  et  pius,  et 
juxta  onmia  mirabilia  sua  eruat  nos  a  praesenti  an- 
guslia.  1 

Ecce  autem  in  brevi  post  haec  venit  ad  eum  ve- 
nerabilis  abbatissa  de  Fonte  Ebrandi  (257),  indicans 
ei  secretius  regem  telo  balistae  percussum,  ancipiti 
sorte  inter  confinium  vitae  et  lethi  fluctuantem, 
diesjam  aliquot  (258)  doloribus  in  nimiis  perlra- 
xisse.  Quantum  vero  recolere  possumus,  rex  ipsa 
die  jaculatus  est  ictu  lethali,  qua  episcopus  adeo 
cruciatus  fuit  importunitatibus  sinistri  consilii.  Eo 
autem  interstitio  temporis,  quod  ictum  et  nuntium 


trusis  monachis  et  clericis,   episcopis  etiam  et  ar-  D  intercessit  regis  vulneris,  nemo  etiam  (unde  mira- 
chiepiscopis,  non  partem  quamlibet,  sed  universi-     bamur),  ei  quidquam  loquebatur  super  diffinitione 


(253)  In  Annal.  Wigorniensis  Ecclesiae  pag.  411,  in 
Angl.  Sacra :  « Anno  1186,  obiit  Robertus  Foliot  episcopus 
Herefordensis,  cui  successit  WHlelmos  Le  Ver.  >  Trivet- 
tus,  ad  eumdem  annum,  addit  WiUelmum  in  die  S.  Lau- 
rentii  coosecratum.  Obiissc  autem  illum  in  theatro  vitae 
humanae,  anno  1199,  refert  Laurent  Beyerlinck.  Si  ita, 
obiisse  debuit  in  Januario  aut  Februario  dicti  anni,  uti  ex 
hoc  loco  colligi  datur. 

(254)  Sine  optato  successu.  Non  enim  Walterus,  sed 
iEgidius  de  Bre^es  (uti  habetur  in  Annal.  Wigorn. 
p.  479)  eligitur  anno  1199,  in  episcopum  Herefordenscm. 


(255)  Arcbiepiscopis,  episcopiset  monachiSy  aono  1207, 
in  exsilium  missis,  in  quo  anhis  multis  remanserant. 

(256)  Die  itaque  Veneris,  sive  feria  sexta,  qua  rex  vul- 
neratur,  Hugo  a  consiliariis,  sicut  bic  scribitur,  summe 
aiOigilur ;  non  vero  illa  nocte  qua  rex  mortuus,  uti  ex 
Surio  refert  Raynaldusin  Annal.  ad  bonc  anoum  pag.  S5. 

(257)  Mathildis,  hujus  nominis  lU,  qme  eo  anno  praeerat 
huic  tam  celebri  monasterio. 

(258)  Scilicet  a  die  20  Martiiy  qua  rex  vnlnus  accepit. 


Pateol.  GLUI. 


34 


1067 


S.  HUGONIS  BPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


1068 


tam  ardui  negotii  tamque  urgentis;  ipse  vero  sub  A 
silentio  praestolabalur  salutare  Dei. 

Decanus  interea  et  canonici  Andegavensis  Eccle- 
sis  rogabant  eum,  quatenus  instanli  die  Dominica 
Palmarum  divinum  apud  eos  exsequeretur  oHicium, 
quia  suus  pontifex  a  curia  necdum  redierat  Ro- 
mana,  in  qua  nuper  episcopalem  perceperat  conse- 
crationem.  Quibus  ille  acquiescens,  cum  jam  prae- 
cedenti  Sabbato  ad  urbem  tenderet  memoratam,  in 
medio  itinere  occurrit  si  clericus,  nomine  Gilbertus 
de  Lasci,  verbis  cerlissimis  annuntians  regem  jam 
debitum  mortis  exsolvisse  (259).  Quem  et  die  se- 
quenti  ad  vestigia  patris  sui  apud  monasterium 
Fontis  Ebrandi  tradendum  innotuit  sepulturae  (260). 
His  ille  auditis  allius  ingemuit,  seque  ad  locum  de- 
signatum  mox  in  obsequium  suis  intimavit  esse  itu-  g 
rum.  Quod  ne  faceret,  eorum  pene  universitas  ei 
dissuadere  tentavit.  Ubi  autem  pervcnit  ad  urbem, 
agnovit  jam  circumquaque  hos  percrebuisse  rumo- 
res,  passimque  viantibus  violentias  infen*i,  et  rapi- 
nas  undique  exerceri.  Nam  et  suorum  quidam,  qui 
ab  Anglia  ei  sumptus  a£ferebant,  in  manus  praedan- 
tium  inciderunt,  qui  eis  quadraginta  argenti  marcas 
abstulerunt.  Suadebant  igitur  amici  una  cum  do- 
•nesticis  suis  ne  seipsum  et  suos  talibus  exponeret 
tumuItibuSy  quin  potius  in  civitate  resideret,  quous- 
que  regi  defuncto  princeps  legitimus  succederet, 
per  quem  violentorum  nequitiam  comprimi  eveni- 
ret.  Asserebant  namque  pluiimi  tantam  eorum  esse 
perversitatem,  quod  non  magis  deferrent  pontifici 
quam  personae  cuilibet  laicali. «  Quid  enim,  aiebant, 
vobis  suppeteret  consilii,  si  (quod  Deus  avertat  I)  ^ 
in  remota  solitudine  vecturis  et  vestibus  vos  per 
istos  spoliari  contingeret  ?  >  Ad  haec  ille,  ut  vere  ju- 
stus,  qui,  sicut  leo  confidens  absque  terrore  in  omni 
terrore  fuit,  imo  et  illato  terrore  semper  constan- 
tior,  inquit  :  «  Satis  utique  patet  quanta  in  hoc  iti- 
nere  timenda,  sed  timidis,  occurrere  possint.  Verum 
mihi  moribus  magis  timendum  existimo,  ne  Domino 
quondam  et  regi  meo  meam  ignaviter  videat  in  tali 
articulo  subtrahere  praesentiam,  nec  fidem  vel  gra- 
tiam  mortuo  resumerci  quam  viro  semper  devotus 
exhibui.  Quid  enim  mirum,  si  molestiam  nobis  intu- 
lerit,  dum  sibi  a  malignis  adulantium  consiliis  minus 
cavit  ?  certe  praesentiam  meam  nunquam  sine  summo 
recepit  honore,  nunquam  me  inexauditum  dimisit, 
cum  ei  ore  proprio  super  negotiis  meis  aliqua  sug-  D 


gessi.  Si  quid  in  absenlem  defiquit,  obtrectantiam 
livori ,  non  suse  id  dcbuit  pravitati  seu  maliti» 
ascribi.  Reddam  igitur  vicem  pro  viribus  meis  sse- 
pius  mihi  ab  eo  impensis  hononbus,  nec  per  me 
stabit  quin  ejus  exsequiis  devotus  assist&m.  Si  per- 
genti  praedones  occurrant,  si  equos  tollant,  si  vestes 
auferant,  eo  expeditius  incedemus  quo  fuerint  ve- 
strum  sarcinae  leviores.  Si  et  pedes  constriDgan- 
tur,  et  incedenti  facultas  dcnegetur,  tunc  primo  le- 
gitime  excusabitur  absentia  corporalis,  cum  non 
suo  vitio,  sed  alienis  fuerit  remota  [f,,  remorata] 
obstaculis.  » 

Haec  dicens,  relictis  in  civitate  (261)  sociis.  et 
universa  pene  supellectili  sua,  uno  tantum  ex  miao- 
ribus  clericorum  suorum^  et  uno  cum  paucis  clien- 
tibus  monacho,  secum  pergentibus  ire^coepit.  Audiens 
vero  reginam  Berengariam  in  castro  morari,  quod 
Beaufordense  (262)  appellatur,  divertit  a  via  publi- 
ca,  et  per  horrenda  silvarum  loca,  ut  eam  super  viri 
sui  consolaretur  interitu,  ad  memoratum  oppidum 
pervenit.  Locutusque  ad  cor  viduae,  moerentis,  et 
usque  ad.animam  pene  constematae,  rairo  modo 
spiritum  ejus  delinivit.  Quam  optimis  sermonibus 
ad  habendam  in  adversis  tolerantiam,  et  in  prosperis 
cautclam  informans,  celebrata  ibidem  missa  ac  be- 
nedictione  solemni  reginae  et  aliis,  qui  aderant,  multa 
ex  devotione  impertita,  continuo  recessit.  Pervenit 
autem  ipsa  die  (263)  ad  oppidum  quod  Samur  dici- 
tur,  exceptusque  cum  litania  in  occursu  festino  ab 
oppidanis  illis,  apud  pracdictum  Gilbertum  de  Lasd 
(264),  tunc  ibi  scholis  vacantem,  nimis  cjus  devictos 
precibus  mansit.  A  quo  liberalissime  exceptus,  se- 
quenti  mane  ,  Dominica  videlicet  Palmarum  die 
(265),  venit  ad  monasterium  Fontis  Ebrandi,  obvios- 
que  habuit  in  ipsis  foribus  ecdesiae  regii  funeris  por- 
titores.  Quo  demum  honorificentissime  juxta  magoi- 
ficentiam  regiam  tradito  sepulturae,  rediit  episcopos 
denuo  ad  hospitium  praetaxatum.  Inde  per  triduum 
continuatum  (266)  ad  monasterium  illud  pergens, 
superstitum  missarum  et  psaUnorum  replicatione, 
tam  regibus  ibidem  sepultis  quam  fidelibus  cunctis 
in  Christo  quiescentibus,  veniam  implorabat,  et  la- 
cis  perpetuae  felicitatem. 

CAPDT  XVL 

Qualiter  Joannes,  rex  futurus,  posi  sepuUuram 
fratris,  apud  Fontem  Ebrandiaccessii  etqualia  se 
faeturum  monialibus  per  nostrum  Hugonem  pro- 


(259)  De  hoc.  in  Annal.  Winton.  apud  Warth.  in  Angl. 
Sacra,  pag.  304  :  «  Richardus  rex  apud  oppidum  Chaulew 
telo  perfoasus  est  vii  Kal.  Aprilis,  obiltque  viii  Idus  ejus- 
dem  mensis,  die  videlicet  Martis. 

(260)  c  SepuUumque  est  corpus  (Richardi)  ad  pedes 
patrissui  Henrici  regis  apud  FoDtem  Everardi.  »  Ita  An- 
nales  Winton,  loco  proxime  citato. 

(261)  Andegavensi,  ad  quam  Hugo  summo  mane  perve- 
nerat. 

(2B2)  Vulgo  Beaufort,  in  quo  Rerengaria  Richardi  regis 
tunc  vidua  morabatur.  . 

(263)  Id  est,  die  10  Aprilis,  qua  relictis  in  Andegavia 
soeiis,  etcelebrata  in  Reaufort  missa,  pervenit  ad  vesperum 
in  Salmuriom,  civitatem  ad  Ligerim  sitam. 


(264)  Progenitum  ex  nobili,  de  Northmannia  in  AngUaB 
translato,  stemmate. 

(265)  Quae  eo  anno  incidit  in  diem  11  Aprills,  Radttlplms 
Goggeshale,  tom.  V,  Gollect.  Martene,  pag.  857,  scrilHt 
corpus  Ricbardi  regis  Dominica  in  Palmis  Juxta  patNS 
suum  regio  honore  apud  sanctimoniales  ah  episcopo  Lin- 
colniensi  humatum  esse. 

(266)  Ex  Salmurio  ad  Fontem  Ebraldi  ivit,  et  rediit 
Hugo  diebus  scilicet  11, 12  et  13  Aprilis,  ad  quem  etian, 
die  U  una  cum  Joanne  futuro  rego  perrexit»  et  cum  eoden 
rediit  Salmurium,  uti  exseq.  cap.  patet. 


1069 


VITA.  —  LIB.  V. 


1070 


miserit^  ei  de  pluribus  gesHs  ejusdem  JoanniSy  A  His  dictis,  el  ita  prolalis,  virgines  iliac   prudeotes 


suam  insinuantibus  reprobaiionem  fuiuram. 

Feria^vero  quarla  jam  diluccscente  (267),  frater 
regis,  Joannes,  Sine-Terra  (268)  cognominatus,  sus- 
ceptus  est  apud  Chinonem  (269)  a  proceribus  qui- 
busdara  Anglorum,  castrum  ipsum  servantibus,  ut 
praeesset  cmnibus  loco  fratris  sui.  Familia  quoque 
regis  defuncti  ibidem  constitnta  se  ad  ipsum  contulit 
eadem  die.  Praestiteral  enim  solemne  juramentum, 
quod  testamentum  regis  defuncti  fideliter  exseque- 
retur.  Quod  praeterea  legitimas  priorum  consuetu- 
dines,  justasque  terrarum  sive  populorum  leges, 
quibus  erat  praeficiendus,  inviolabiliter  conservarel. 
Rex  quidem  defunctus  modico  ante  obitum  suum 
tempore  terris  omnibus  quas  habuerat  ipsum   desti- 


pulsantem    principem   compescunt   et    excludunt, 
ciausisque  dUigenter  foribus  ad  socias  revertuntur. 
Is  vero  ad  episcopum   conversus,  rogabat  eum, 
quatenus  petitionem   suam,   pro  suffragiis   illarum 
apud  Deum  obtinendiS;  Ghristi  ancillis   exprimeret, 
plurima  etiam  bona,  quae  eis  conferre  disponebat, 
eisdem  propalaret.  Gui  ille  :  c  Nostis,   inquit,   quia 
satis  aversor  omne  mendacium.  Gavebo  igitur  mihi 
ne  labiis  meis  promissa  vestra  enuntiem,   nisi  hsec 
certissime  a  vobis  implenda  praesumam.  >  Jurat  ille 
se,  non  modo  quae  tunc  promittebat,  impleturum, 
sed  pro  tempore  et  loco  se  ea  cumulaturum  abun- 
dantius.  Quod  tandem  episcopus  sanctimonialibus, 
ipso  astante,   exposuit,   ejusque  auspicia   precibus 


tuerat,  eo  quod  accepisset  eum  cum  rege  Franco-  g  illarum  meritisque  commendans,  data  universis  be- 


rum  in  sui  perditionem  conspirasse.   Qui   sub  ea 

tempestate  qua  rex  occubuit,  apud  nepotem  suum 

Arthurum  in  Britannia  fuit.  Fratris  vero  nece  audita, 

Ghinonem  venit  cum  paucis.  Misitque  statim  ad  epi- 

scopum  nostrum,  in  burgo  supradicto  (270)  consi- 

stentem,  et  repatriandi  commeatum  praestolantem, 

su{)pliciter  exorans    quatenus   suam   celerius  sibi 

exhibere  dignaretur  prsesentiam.  Ad  cujus  sibi  in 

via  occurrentis  aspectum,  ille   gaudio  gavisus  im- 

menso,  admisso  equo  et  relicto  comilatu  universo, 

obvius  ei  processit,  eumque   veneratus  rogavit,  ut 

ab  eo  minime  discederet,  sed  pariter  secum  rever- 

surus  in  Angliam,  in  partibus   transmarinis  contu- 

bemium  sibi  individuum    exhiberet.    Quod  ille  se 

hequaquam  facturum  prolatis  rationibus   insinuans. 


nedictione,  una  eum  ipso  rege  discessit.  Gui  etiam 
jam  plurima  de  pietate  in  Deum,  dtf  clementia  in 
subditos,  de  justitia  in  universos  disseruerat.  Qui  ad 
omnia  se  paratum  animoque  pronum  ac  devotum 
contestans,  ei  tanquam  patri  et  praeceptori  se  ex  in- 
tegro  semper  pariturum  affirmans,  totius  sui  mode- 
rationem  ilUus  sanctitati  attentius  commendabat. 
Gui  etiam  inter  amicae  confabulationis  verba  produ- 
ctum  e  sinu  lapidem  auro  inclusum,  et  collo  suo 
appensum  ostenderat,  asserens  hunc  cuidam  suorum 
progenitorum  cum  tali  fuisse  coelitus  poUicitatione 
donatum,  quod  nunquam  privaretur  avitae  domina- 
tionis  amplitudine,  quisquis  successorum  suorum 
ip»um  meruissetpossidere.  Ad  haec  vero  episcopus 
confestim  responderat  :  a  Non,  inquiens,  insensibili 


venit  cum  eo  usque  in  Samur,  cum   prius  visitas-  ^  ^apide  fiduciam  ponatis,  sed  tantum  in  lapidc  vivo 


sent  apud  Fontem  Ebrandi  busta  regalia,  patris  sci- 
licet  et  fratris  iliius.  Ubi,  quae  gesta  sunt  tunc, 
cum  sint  notitia  et  imitatione  digna,  non  videnlur 
desidioso  silentio  supprimenda. 

Gum  enim  ille  novus  tantarum  gentium  dominus, 
plurima  stipatus  nobilium  turma,  ad  ostium  chori 
manu  propria  pulsans  ingredi  vellct  (271),  ut  sepul- 
crum  videret  praedictorum,  seque  orationibus  san- 
ctae  illius  congregationis  commendaret,  responsum 
accepit  a  duabus  reverendae  gravitatis  sanctimonia- 
libus  quia  mortalium  nulli  liceret  aut  conventum 
inspicere,  aut  septa  interiora  adire,  nisi  sub  prae- 
sentia  abbatissae  suae.  •  Illius,  inquiunt,  reditum 
igitur  vos  exspectare  oportet,  quse  mox  de  itinere 


et  vere  coelesti,  Domino  nostro  Jesu  Ghristo.  Huic 
fundamentum  cordis  vestri,  huic  spei  vestrae  ancho- 
ram  firmissime  imprimatis.  Hic  enim  solidus  et 
vivus  lapis,  ut  omnes  resistentes  sibi  conterit,  ila 
sibi  innitentes  defluere  non  sinit  ;  sed  ad  altiora 
semper  attollens,  ipsos  etiam  ad  ampliora  prome- 
renda  dilatando  extendit.  » 

Gum  vero  ad  porticum  jam  pervenissent  ecclesiae^ 
ubi  species  scu  imago  regressuri  extremi  examinis, 
quo  elecli  a  reprobis  secernuntur,  eleganter  pro 
modulo  humani  artificii  exprimitur  opere  sculptoris, 
episcopus  comitem,  futurum  in  proximo  regem,  ma- 
nu  protraxit  ad  laevam  judicis,  ubi  reges  cum  suis 
insignibus  inter  damnatos  audituri :  c  Ite,  male- 


speratur  reversura.  Nec  duram  reputet  excellentia  D  dicti,   in  ignem  aetcrnum  (Maith,  xxy,  41)  ;  >  a 


vestra  quod  nec  illius  intuitu  ordinis  statuta  infrin- 
gimus.  In  hoc  potius  clarae  memoriae  genitor  vester 
vobis  imitandus  censeatur,  qui  in  viris  religiosis  id 
quam  maxime  venerabatur,  si  tradita  sibi  majorum 
instituta  rigida  et  inviolabili  devotione  observarent.  i> 

\207)  Quae  crat  dies  U  Aprilis. 

(268)  Sic  dictus,  vel  quia,  fratribus  ejus  ad  honores 
amplissimos  ab  Henrico  patre  Miblimatis,  ipse  velut  junior 
nibil  habebat,  ut  scribit  Trivettus,  vel,  quia  a  Richardo 
fratre  etiam  tandem  obtentis  terris  spoUatus  fuit. 

(269)  •  Statim  (scribit  Coggehale  apud  Martene,  col. 
859)  Chinum  castellura  adiit,  ubi  thesaurus  regius  serva- 


gehennalibus  tortoribus  rapiuntur  in  tartarum,  tunc 
ait  episcopus  :  c  Horum  ejulatus  et  interminabiles 
cruciatus  vobis  indesinenter  animus  repraesentet. 
Haec  perpetua  supplicia  vobis  ante  cordis  oculos 
assidue  versentur.  Horum  malorum  sedula   recor- 

batur,  traditoque  sibi  castello  et  Taesauro  a  Roberto  de 
Turoeham,  mox  alia  castella,  etc,  occupavit.  > 

(270)  Yidelicet  in  Salmurio,  vulgo  Smur ,  et  Sau-» 
mur, 

(271)  Egregium  omnino  de  illiiis  tcmporis  accuratissima 
sanctimonialium  Fontis  Ebraldi  clausura  testimonium ! 


i071 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH. 


4072 


datio  doceat  vos  quanto  sui  dispendio   aliis  ad  tem-  A  in  quam  oblata  coDgregabantur ;  nummos  ipsos  pro- 
pus  modicum  prxficiuntur  rcgendis  hominibus^  qui     jiciens,  abscessit. 


seipsos  male  regendo  sine  fine  cruciandi  da^mo- 
niacis  subjiciuntur  spiritibus.  Haec  dummodo  vi- 
tare  licet,  semper  expedil  formidare  ne,  cum  non 
licet,  jugiter  postmodum  contingat  tolerare.  »  Dice- 
bat  quoqae  caelaturam  seu  picturam  hujuscemodi 
in  ipsis  ecclcsiarum  aditibus  congrua  satis  ratione 
pRBtexi,  quatenus  intraturi,  et  pro  nccessitatibus 
suis  Deum  rogaturi,  hanc  summam  et  supremam 
necessitatem  suam  esse  sciant,  ut  impetrent  veniam 
pro  deliclis,  qua  impelrata,  et  securi  permaneant  a 
gchennae  pcenis,  et  gaudeant  in  deliciis  sempitemis. 
Et  quideni  episcopus  talia  prosecutus  est. 
Transiens  quippe  comes,  in  proximo  futurus  rex, 


Nihil  vero  sibi  de  oblatione  quisquam    eorum  qui 
episcopo  adhaerebant,  in  aiiena  unquam    ecclesia, 
nisi  forte,  ubi  ecclesias  dedicaret ,   retinere    prae- 
sumpsit,  dicente  saepius  ipso,  satis  injustum    videri 
sibi  ut  ab  ara  alterius    illi    quidquam    temporale 
asportent,  qui  de  gratia  locum  ipsum  custodientis 
spiritualem  mentium  alimoniam  ibidem   participant. 
Hoc  quoque  tam  in  propria,  quam  in  aliena  ubique 
dicccesi  observabat,  et  observari  a  suis  faciebat. 
Nec  de  ista  ergo  oblatione   quilibet  suonim  quid- 
quam  accepit.    Yidebatur   autem   tunc  quibusdam 
quia  Dominum  in  hoc  imitaretur  fidelis  et   prudens 
servus  ejus.  Ut  enim  Dominus  ad  Cain  etadmunera 


et   manu   secum   trahens  episcopum  ad   parielem  ^  ejus  olim  non  respexit((?en.  rv,  5)  ;  itamodoservus 


oppositum,  cique  ostendens  reges  speciosis  insigni- 
tos  coroniS;  angelico  duclu  in  gaudium  tendentes 
superni  regis  :  «  Hos,  inquit,  domine  episcope, 
nobis  potius  monstrare  debuistis,  quorum  exemplum 
atque  consortium  sequi  et  assequi  habemus  in 
volis.  »  Tam  vero  in  gestu  etaflfatu  ille  paucispost 
hoc  diebus  humilem  se  ostendebat  et  submissum,  ut 
videretur  modum  excedere.  Occurrentibus  sibi  ob 
iter  mendicis  ac  fausla  imprecantibus,  corpore  in- 
curvato  et  capite  altius  demisso  gratias  diligenter 
referebat.  Salutantcs  se  pannosas  etiam  anicolas 
mitissime  resalutabat.  At  vero  post  triduum,  laetifi- 
catos  non  mediocriter  ex  his  tam  episcopum  quam 
et  alios  ista  conspicientes,  ex  aliis  gcstis  et  diclis 
incongruis  multo  amplius  contristavit.  Ex   quibus 


Domini  ,    quia  muneris   oblatorem  non  immerito 
improbavit,  ejus  vel  munus  tangere  contempsit. 

Verbum  autem  Domini  episcopus  astantium  mul- 
titudine  praedicare  exorsus,  cum  de  bonorum  vel 
roalorum  principum  moribus,  et  praemiis  post  futu- 
ris  multa  dissereret,  dum  ab  aliis  devote  acclaroa- 
retur,  sibi  piinceps  memoratus,  more  priocipum 
qui  mane  comedunt,  tam  materiam  qnam  moram 
sermonis  non  aeque  ferens,  tertio  roisit  ad  eum, 
flagitans  obnixe,  ut  sermoni  metam  ponat,  et  divina 
celebret,  quatenus  sibi  post  tanta  jejunia  vesci 
concedatur.  Sed  fortis  evangelizator  nosler«  qui 
super  montcm  excelsum  ascenderat,  vota  et  man- 
data  ejus  despiciens,  quin  et  vocem  fortius  exaltans, 
multitudinem  roaxiroam  auditorum  tam  diu  pane 


eompendii  gratia,  plurima  supprimentes,  pauca  re-  ^  spiritualis  doctrinae  cibare  non  destitit,  donec  cnn- 


ferimus,  ut  conjiciat  prudens  auditor,  ubi  perpen- 
derit  talem  radicem,  qualem  aestimare  liceat  secu- 
turam  fructuum  ex  eadem  arbore  fertilitatem. 

Cum  igitur  die  sacratissimo  Resurrectionis  Do- 
minicae  (272)  oblaturus  ex  more  ille  ad  manus  acces- 
sisset  episcopi,  allario  assistentis,  aurea  ei  numis- 
roata  a  cubiculario  suo,  sicut  roos  regius  exhibebat, 
bis  sena  dabantur  in  palmam.  Haec  ille  stipatus  un- 
dique  haud  modica  turba  mobilium;  cum  staret  ante 
episcopum,  diutius  intuens,  et  quasi  ludendo  exagi- 
tans,  tandiu  offerre  distulit,  quousque  omnes  eum 
inluentes  mirarentur.  Tandem  praesul  motus  ob 
hunc  ejus  gestum  tali  hora  et  in  tali  loco  ;  <  Quid, 
inquit  ad  eura;  ita  respicis  ?  »  Cui  ait  ille  :  «  Istos 


ctis  acclamantibus,  plurimis  quoque  illacryman- 
tibus,  ad  digne  percipiendum  panem  sacramenta- 
lem,  qui  de  ccelo  deseendit ,  et  dat  vitammundo 
(Joan,  viT,  33) ,  eos  sufficienter  pro  tempore  in- 
formaret  (273),  Hic  autem  in  serie  maqnce  Vita: 
insemntur  plura  mala  de  rege  Joanne,  qwB  videre 
poterit  ibif  qui  voluerit  intueri, 

CAPUT  XVU. 

Qualiterpostmortem  regis  Richardirepatriando  ho- 
stium  evaserit  violentias,  et  a  sibi  occurrentibus 
cum  gaudio  sit  susceptus.  — Et  hoc  est  eap.  12, 
inmagna  Vita, 

Sciendum  itaque  ipsum  vere  mundi    exsulemy 


sane  intueor  aureos,  quos,  si  antc  dics  paucissimos  D  et  coeli  civem,  extunc  quam    maxime    praesentb 


tenuissem,  nonvobis  illos  offerrera,  sed  meae  potius 
crumGnae  inferrem.  Verumtamen  jam  modo  acci- 
pite  illos.  »  Indignatus  ad  haec  vir  Dei,  el  vice  illius 
vchementer  erubescens,  uterat  mentispioe  etcordis 
generosi,  protensum  ad  se  retraxil  brachium,  nec 
illius  aurum  conliu^ere  passus,  nec  suam  dexteram 
orelamavaro  suslinens  osculari,  fremens  vero  in 
seipso,  et  caput  suum  movens :  t  Jacla,  inquit,  ibi 
quod  tenes,  el  recede.  »  Qui  in  pelvim  argenteam, 

(272)  Quae  eo  anno  incidit  in  dicm  18  Aprilis. 

(273)  Subductis  duabus  lineis  agnoscit  Vitse  abbreviator 
se  omisisse  nonuulla,  qua^reoda  in  majori,  id  est,  ab  au- 
ctore  Vita  cooscripta. 


incolatus  sui  dispendia  exhomiisse,  et  cceleslis  quo- 
que  habitationis  desiderio  flagrasse,  ex  quo  plenius 
animadvertit  optatam  a  quibusdam  regni  mutatio- 
nem  ad  deteriora  vergere,  et  speratam  status 
ecclesiastici  meliorationem  in  adversum  cedere  (274). 
Ad  Eccicsiam  ergo  suam  quantocius  censuit  repe- 
dandum,  quatenus  saluti  commissaruro  sibi  soler- 
tius  provideretanimarum,  sibique  iiberius  ex  ube- 
riori  fructu  pietatis  omniroodae  ad  supema   gaudia 

(274)  Factum  in  anno  1207,  quo  archiepiscopiy  epiuopi, 
monachi  cum  dericis,  pulsi  in  exsUium  non  redierunt  ante 
annum  1214. 


1073 


VITA.  —  LIB.  V. 


1074 


exquireret  commeatum.   Yaledicens  itaque  memo-  A  satis  et  anxie  ei  studuit,  quse  didicerat,   nuntiare, 


rato  principi,  recessit  ab  eo  secunda  feria  Paschae 
(275).  Cumque  pervenisset  ad  villam  quamdam,  in 
qua  hospitari  decreverat,  et  quam  incolae  Fldche 
[276)  vocant,  ingressus  ecclcsiam  missas  celebrare 
parabat.  Et  ecce,  illo  necdum  sacris  vestibus  induto, 
turbati  ad  eum  curnint  ministri  sui,  nunliantcs, 
equos  et  rhedas  ipsius  ab  illius  loci  custodibus  re- 
tineri,  quosdam  ctiam  ex  sagmariis  suorum  a  prae- 
donibus  abduci. 

Krat  vero  in  comitatu  ipsius  Gilil>ertus  Revescen- 
sis  (277)  episcopus,  et  clerici  diversorum  locorum 
quam  plurimi.  Qui  omnes  unanimiter  rogabanteum, 
quatenus ,  pra^termissa  ob  tantas  necessitatis  et 
perturbationis     cventum     missarum    celebratione, 


orans  instantius,  ut  officium,  quod  agebat,  brevi- 
tatis  lectionibus  percantaret ;  quatenus  discursan- 
tium  armatorum  manus  dubia  adhuc  sub  luce  faci- 
lius  declinando,  cum  sociis,  qui  jam  praeccsserant, 
instantem  tutius  peragcret  diaetam.  Verum  ille,  ut 
hunc  quoque  turbinem  impavidus  excepil,  sic  tran- 
quille  cum  omni  diligentia  debitos  Deo  hymnos 
exsolvit.  Ncc  plane  ad  insipientiam  sibi.  Nam,  dum 
moratur,  adfuit  ejusdem  loci  abbas  (282),  qui  illum 
eques  prsecessit,  et  per  semilarum  compendia  ills- 
sum  deduxit  ultra  civitalis  suburbia.  Ex  his  vero  qui 
ipsum  praecesserant,  plures  intcrcepti  atque  detenti 
sunt  hoslili  violentia.  Reliquit  autem  ibidem  in  cu- 
stodia  praedicti  abbatis  rhedas  duas  cum   aliquibus 


Evangelium  sibi  legi  contcntus   forct,  et   ut  se  ct  n  equis  et  varia  supellectili ;  quae  omnia  praefata  comi- 


suos  expedire  a  tantis  periculis  intenderet.  Qui 
nihii  turbatus  ex  his  quae  raptoribus  gerebantur; 
sed  nec  motus  ex  his  quac  a  comitibus  suggereban- 
tur,  ut  surdus  et  mutus  ad  audita  cocptis  tantum 
insistebat.  Nec  simpHciter  et  plane  sacrum  contcn- 
tus  officium  peragere,  imo  sandaliis,  tunica,  dal- 
matica  cum  caeteris  insignibus  utens,  ut  universos 
divino  praesidio  melius  communiret,  pontiBcalem 
in  agendis  bcnedictionem  interserens,  missam 
more  solemni  quam  devote  peregit.  Omnibus  ergo 
rite  completis,  dum  sacris  se  exuit  indumentis, 
accurrunt  ipsius  loci  magistratus  in  ecclesiam,  sup- 
pliciter  et  obnixe  veniam  petentes,  quod  impedire 
8U0S  vel  perturbare  praesumpsisseni.  Spondent  quo- 
que  obsequia,  si  dignaretur   pemoctare  in  loco.  Si 


lissa  ad  civitatem  ipsam  sequenti  die  adveniens,  ad 
ipsum  deduci  fecit,  orationibus  suis  seipsam  et 
filium  suum  studiose  commendans.  Ipse  vero  Sa- 
gicnsem  tendebat  ad  urbcm  (283). 

Acceperat  quoque  relatione  plurimorum,  abbatem 
optimis  esse  [cod,  abbatem  de  optimis  esse,  etc.] 
studiis  praedictum,  probisque  moribus  valde  insi- 
gnitum.  Audiens  quoque  illius  coenobium  non  pro- 
cul  a  via,  qua  pergebat,  constitutum,  cupiensque 
viri  Dei  notitiam  sibi  comparare,  et  ejus  orationibus 
seipsum  commcndare,  nec  temporis  inquietudine, 
nec  itineris  longitudine,  potuit  revocari  quin  ad  ip- 
sum  inquirendum  alacri  devotione  properaret.  Per 
devios  itaque  suisque  omnibus  ignotos  calles,  cum 
paucis  suorum  ad  diu  quaesitum  demum  pervenit  mo 


autem  duxerit  ulterius  procedendum ,  conductum  ex  ^  nasterium ;  reliqui,    servientibus  et  sociis  recto  iti- 


suis  ad  loca  usque  tutiora  pollicentur.  Quos  illc  sa- 
tis  hilariter  allocHtus,  ut  erat  spirituali  jucunditate 
ac  coelesti  repletus  convivio,  conductum  illorum  non 
respuens,  continuo  ab  eis  recessit.  Ipsaque  die  cum 
univetso  comitatu  ad  monasterium  Sancti  Pelri 
(278)  in  suburbio  constitutum  Genomanensi  per- 
venit. 

Sequenti  diluculo,  dum  matutinale  Deo  exsolvit 
oflicium,  et  longas  more  solito  recitari  facit  lectio- 
nes,  tumultus  ingens  a  moenibus  civitatis  incrcpuit. 
Milites  namque  cum  manu  armata  dirccti  a  comitissa 
Britanniae  (279),  el  ejus  filio  Arthuro  (280)  insultum 
fecerunt,  ut  Joannem  praenominatum  caperent.  Qui 
nocte  quidem  illa  illuc   advenerat,  sed  praesentiens 


nere  ad  urbem  pracmissis,  qua  erat  ip<e  hospitium 
subiturus.  Cum  cognovisset  vero  abbatemtunc  esse 
absentem,  celebrata  missa  discessit,  totum  videlicct 
expendens  devotionis  piae  unguentum  in  ipso  justo- 
rum  capite  et  Domiao  nostro  Jesu  Christo,  quod 
participare  decreverat  cum  abbate,  membro  ipsius 
et  servo  fideli  admodum  et  honesto. 

Jam  vero  post  haec,omni  sublato  cujuscunque  diffi- 
cultatis  obstaculo,  Ecclesiae  suae  greraio  excipitur, 
pacem  exoptatam  filiis  reportans,  multo  quidem 
sudorC;  sed  et  multiplici  honorc  partam,  et  toto 
ipsius  vitae  spatio  duraturam.  Occurrebant  vero  illi 
undique  modo  ex  civitate,  et  in  civitate,  et  in  dioe- 
cesi  sua  turbae  laetantium  et  applaudentium  tanquam 


insidias  sibi  paratas,  ante  lucis  ortum  clanculo  Dduci  eximio  sublimiter  triumphanti.  Plurimi  quoque 
urbem  pertransierat  (281).  Haec  ut  primum  agnovit  viri  in  Northmannia,  in  Anglia  vero  ex  populo  no- 
Girardus  quidam  ex   clericis  episcopi,    turbulenter     manicaeurbis  situm.  »» 


(275)  Id  est,  19  Aprilis. 

(276)  Nanc  La  Fldche,  latine  Flexia,  civitas  est  cum 
arce,  deccm  fere  miUiaribus  distans  Andegavo. 

(277)  Alias  Rovccestrensis  sive  Roffcnsis  episcopus.  De 
quo  in  Annal.  Winton.  part.  i,  Anglia;  Sacnc,  p.  302,  'ta 
scribitur  ad  an.  1185  :  <  Gilebertus  de  Glanwilla  Roffen- 
sis  episcopus  factus  est.  »  Et,  pag.  3i6  :  <  Anno  1214, 
durante  adhuc  interdicto,  obiit  Gilbertus  Roffensis  cpisco- 
pus,  qui  30  annis  episcopatum  tenuit.  i 

(278)  De  Gultura  dictum,  de  quo  Mabillonius  t.  1  Annal. 
p.  191  :  « Huic,  inquit  de  Bertichramno  loquens,  originem 
debet  nobile  S.  Petri,  qnod  de  Gultura  Dei  appellator, 
monasteriam  in  suborbio  Genomanic»  urbis  situm. » 


(279)  Gonstantia  nomine,  fiiia  Gonani  ducis  Britanniae^ 
et  vidua  Gaufridi  filii  Henrici  II,  regis  Angliae,  quae  duca- 
tum  Gaurrido  contulit. 

(280)  Gonstantiie  et  Gaufridi  filio,  tunc  duodecim  an- 
norum  adolcscente. 

{i^\)  Genomanensem,  etRothomagum  perrexerat;  ubi 
Joannes,  teste Trivetto,  tiiginta  duorum  annorum  princeps 
in  octava  Paschae,  die  15  Aprilis  anni  1199,ducatusNorth- 
mannici  gladio  cinctus  fuit. 

(282)  S.  Petri  de  Gultura  Dci  abbas. 

(283;  Vulgo  Seez,  in  cujus  suburbio  cnsnobium  sub  ti  - 
tulo  S.  Martini,  cujus  et  abbas,  ut  videtur,  pjurimum  hic 
commendatur. 


1075 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


lOie 


et  ex  clero  prorsiis  innumeri ,  unanimiter  erant  ei  A 
conclamantes  :  Benedicius,  qui  venit  in  nomine  Do- 
mini  (Mntth.  xxiii,  39).  Ipse  vcro  totum  Deo,  et  ni- 
hil  sibi^  tribuens  benedicebat  Dominum^  qui  scmpcr 
in  omnibus  triumphat. 

CAPDT  XVIII. 

(284)  Qualiter  habens  in  votis  Carthusiam  visitare, 
cedendi  peiitam  licentiam  non  obtinuit^  et  quam 
strenue  se  gesserit  in  causis  sibidelegatis,  ei  spe- 
cialiier  contra  quemdam  Jordanum  de  Turri, 
et  quam  grave  fuent  sibi  se  de  negotiis  sxcula- 
ribus  personaliter  intromitiere,  qum  aliis  impo- 
nenda  censuit,  fidelibus  et  discretis, 

Habuerat  sane  jam  diu  in  votis,  ante  viUe  prae* 
sentis  excursum,  episcopus  locum  Carthusise  sem- 
per  amatum  adire,  statumque  ordinis  prfesentialiter  -q 
intueri,  et  gregis  illius,  quam  pusilli,  tam  et  sanctis- 
simi,  aspcctu  et  affatu  interna  sua  desideria  ab  ex> 
temis  tumultibus  aliqhantulum  respirando  uberius 
rcfovere.  Optaverat  profecto  etiam  sarclnae  pastora- 
lis  curae  ex  integrO)  si  daretur  facultas,  renuntiare, 
cum  mundanis  litibus  decidendis  sub  praetextu 
spiritualis  officii ,  ordine ,  ut  memorabat,  praepo- 
stero,  totis  ferme  diebus  cogeretur  inservire.  «  Jam, 
inquit,  urbium  prsetores  vel  prsesides,  et  Ecclesi- 
arum  praesules,  eo  fere  solo  distare  cernuntur  quod 
isti  continuis,  iili  diebus  interpolatis  vacant  foren- 
sibus  litigiis.  IlUs  interdum  licet  rei  familiaris  suse 
utilitatibus  consulere  ;  istis  ipsa  etiam  animarum  su- 
arum   negotia  vix  quandoque  permittitur  tractare. 

Sollicitaverat  eliam  secundo  vel  terlio  aurcs 
summi  pontificis  per  internuntios  super  hujuscemodi  ^ 
cordis  sui  proposito  ;  sed  et  ille  nullatenus  acqui- 
escenSf  non  modo  petitionem  ejus  repellebat,  scd 
et  petitionis  mediatores  duriusobjurgabat.  Omnium 
enim  sane  difficiliores  et  magis  arduas  negotiorum 
decisioneSy  quas  intcr  fmes  totius  Angliae  auctoritate 
ventilari  contingebant  apostolica,  episcopo  delega- 
bat  Lincolniensi  (285),  quoquot  suis  temporibus 
Ecclesiae  praesederunt  Romani  summi  pontificcs. 

Personae  quoque  nihilominus  ,  et  mediocres  et 
infimae,  quantum  de  meritis  praesumebant  causae 
suae,  tantum  coram  eo  contra  suos  adversarios  op- 
tabant  litigare.  Illos  enim,  sive  viribus  niterentur, 
sive  armarentur  dolis,  sub  examinejudicis  justissimo, 
et  veritas  facilius  convincebat,  et  aequitas  citius 
percellebat.  Nam  et  hoc  quoque  donum  acceperat  a  D 
Deo,  ut,  sicut  eo  nemo  aequi  et  recti  tenacior,  ita 
nemo  inveniretur  de  facili,  qui  eo  videretur  volocior 
sive  acutior  in  discussione  veri  et  falsi.  Quod  in  eo 
attendentes  hi,  qui  peritiores  in  jurc  et  in  ventila- 
tionibus  forensium  sive  ecclesiasticarum  causarum 
excrcitatissimi  habcbantur,  miraculis  ascribcbaut, 
dum  ille  taliuna  insuctus  et  quasi  legum  ncscius, 
omnium  praecedcret  acumina,  cl  ingenia  praevolaret 
jurisperitorum. 


Vidimus  quemdam  in  Londinensium  civliate  pra^ 
potentem,   Jordanum   de   Turri  vocitatuniy    quem 
auctoritate  domini  papae  litterarum  in  jus  traxerant 
pauperes  et  pusilli  duo  sub  tutoribus  adhuc  agentes 
orphani  super  iniqua  detentione  quanimdam  doroo- 
rum,  haereditaria  successione  ipsis  competentium. 
Causam  ipsam   in   forum  ecclesiasticum  titulus,  cui 
dicebatur  inniti^  adduxerat  ixsurarum.  Hic  die  pra&- 
fixa,  non  quasi  litigaturus,  sed  quasi   litis    progres- 
sum   discissurus,    ad  episcopum,   plurimo  stipatus 
agmine ,  propugnatorum  potius  quam  advocatonim, 
accessit.  Cui  dum  litteratoria,  simul  et  viva  voce  inhi- 
bitiones  precesque  obtulissent  stipatores  sui,  tam  ex 
parte  domini  regis  quam  et  aliarum  sublimium   po- 
tcstatum,  necnon  et  civium  communiter  Londonen» 
sium,  ne  in  causa  ipsa  procederet,  quia  si  faceret 
hoc,  ut  asserebant,  in  suae  urbis  praejudicium  re- 
dundaret.    Cum   ergo  assessores  et   domestici  sui 
subsistendum  esse  in  causa  illa  unanimiter  deceme- 
rent,  ille  intra   seipsum  paululum    deliberans,  hac 
demum   voce   oppressorem    opprimit  pupillorum. 
Meminerat  enim  ille  orphanorum  pater  Scripturae 
dicentis  :  c  Pupillo  tu  eris  adjutor  (Psal.  x,  i4).  ■ 
Ait  itaque  :  <  Revera ,   Jordane,  quanquam  nobis 
exstiteris  charus,  nullatenus  tamen  contra  Deum  tibi 
deferre  valemus.  Yerum,  quia  contra  tot  et  tantos 
fautores  tuos  niti,  non  modo  parvulis  istis,  imo  et 
nobisipsis,  nostrisque  conjudicibus  constat  esse  in- 
utile,  quid  simus  acturi,  nolumus  te  laterc.  Prome- 
ipso  tamen  loquor  :  Liberabo  animam  meam.  Scri- 
bam  ergo  domino  papae  quia  tu  solus  in  terris  istis 
ejus  jurisdictioni  contradiciS;  ejusque  auctoritatem 
solus  tu  evacuare   contendis.  »  Hac   ille    sententit, 
ac  si  sagitta  feriretur,   praedicordialiter  tactus  (ni- 
mirum  intelligens,  quanti  foret  ponderis  relatio  ista 
in  auribus  summi  pontificis,  praesertim  emissa  ab 
ore  viri  tanti  nominis)  tractare  coepit   in   continenti 
cum  suis  supcr  restitutione  facienda  destitutis.  Nec 
enim  alium  exitum  invenit  alias.  Yerba  quippe  viri 
justi,  sicut  stimuli  quasi  in  altum  defixi,  non  dico, 
cedere,  sed  nec  attingi  quidcm  rationibus  aut  blan- 
ditiis  quiverant  viri  in  generatione   sua  pnidentis- 
simi.  Mox  igitur  conquerentibus  ad  condignum  sa- 
tisfecit,  nec  quidem  sine   enormi,  ut  asseruit,  di- 
spendio  sumptuum,  quos  in  fundo  ipse  expenderat. 
Sic  una  brevisque   viri  justi    obtinuit  allegatio  id, 
quod  vix  unquam  crederetur  obtinere  causidiconim 
quantalibet  multitudo. 

Licet  vero,  in  similibus  persaepe  casibus^  caufra- 
ganti  subsidium  praestaret  innoccntiae  seu  veritati, 
indignum  tamen  pontiBcis  opera  reputabat  sollici- 
tudincm^  qua  circa  terrena  et  transitoria  saepius 
quam  crga  coclestia  et  aeterna  vcrsarelur.  Porlabat 
vero,  scdin  angaria,  crucem  hujusmodi  actionum, 
de  solius  obedientiae  merito,  excosationis  potius 
suffragium  quam  proemium  rei   commendabilis,  ex- 


(284)  Relala    in    hoc    capitc     diversis    contigerunt      ccnsis  a  Coelcstiao  papa  commissa  rucrunt,  rerert  Baroaios 
annis.  ad  annos  1191, 1199  et  1195,  ipsas  papae  litteras  adda- 

(285)  Quae  Hugoni  nostro  in  causis  archiepiscopi  Ebora-     cendo. 


10T7 


VITA.  —  LIB.  V. 


i07S 


spectaDS.  Verum  haec  innumeris  verbonim,  nec  non 
et  ^estorum  ejus  non  est  neccsse  astrui  documentis, 
quGB  scribenti  ad  manum  satis  occurrerent,  cum  ta- 
lis  animi  sit  in  eo  ea  irrefragabilis  approbatio,  quod 
ad  proprium  scacarium  sivc  computum  reddituum 
vel  expensarum  suarum  nunquam  residere,  et  nun- 
quam  hujuscemodi  domus  propriac  ratiociniis  di- 
gnatus  sit  intendere.  Quod  vero  episcopum  domui 
suae  bene  esse  propositum  monet  Apostolus  (/  Tim. 
III,  4),  ita  implendum  docebat,  et  ita  implebat  ut  vi- 
ris  fide  et  discretione  opinatissimis  opera  haec  im- 
ponerentur,  de  quibus  tanquam  de  seipso  confide- 
ret,  dum  se  irreprehensibiliter  haberent,  secus  vero 
agentes  (quod  quidem  diu  latere  non  potuit)  in  con- 
tinenti  amoveret.  Nec  enim  privato  erga  quemlibet 
eorum,  quibus  dispensationes  rerum  crediderat, 
amore  tenebatur ;  quos  iides  et  industria  poterat 
commendare,  assumebat,  non  quos  quaevis  arctior 
neeessitudO;  ut  assolet,  poterat  animare. 

CAPUT  XIX. 

Qualiter  pace  inter  reges  Francice  et  Angliag  refor^ 
matay  cui  et  noster  Hugo  intererat,  a  rege  etar^ 
chiepiscopo  accepta  lu:entia,  ut  Carthusiam  de- 
clinaret,  Parisius  veniendo^  ibidem  Ludovico 
regis  Frandas  filio,  et  Arthuro  Joannis  nepoti 
salubenima  est  locutus  :  et  de  quodam  sibi  oc- 
currente  et  absolutionem  petente^  quem  in  An- 
glia  excommunicaverat  muUo  tempore  tunc 
elapso.  —  Et  hoc  est  capit.  13  tn  serie  magnce 
Vitasy  sub  quo  etiam  coniinetur  capitulum  pras- 
cedens. 

Expleto  quidem  jam  anno  (286)  post  regis  Joan- 
nis  coronationem  ad  illius  petitionem  transfretavit 
iterum  episcopus,  ut  interesset  colloquio  ipsius  cum 
rege  Prancorum,  in  quo  demum  pax  reformata  est 
inter  eos.  Videbatur  sibi  Hugo  tunc  opportunum 
invenisse  tempus,  ut  domum  inviseret  Carthusien- 
sem.  Licentia  igitur  a  rege  et  archiepiscopo  apud 
castrum  de  Audeli  petita  et  accepta  (287),  ultima 
die  Mensis  Maii  (288),  quae  fuit  feria  quarta  Pente- 
costes,  proficisci  ccepit.  Parisius  vero  iturus,  di- 
vertit  ad  beatum  Dionysium  (289).  Vicum  autem 
clericonim  illum  egressus,  innumerae  ei  occurre- 
bant  turmse.  Catervatim  namque  ruebant  de  civi- 
tate  in  obviam  universali  <  scholarum  consultori 
(290),  D  ut  de  illo  quidam  versificatorinsignis  ait.  Uni- 
versarum  pene  nationum  scholasticicum  coram  cer- 

(286)  Ecclesiastico  forsitan,  non  naturali.  Tn  regam 
enim  Joannes  Londini  coronatus  fuit  anno  1199,  in  die 
Ascensionis  Domini,  quae  erat  27  Maii,  vel  in  Dominica 
infra  octavas  dicti  festi,  id  est,  30,  dicti  mensis.  Et  a  anno 
1200,  nti  scribit  Tiivettus,  in  Ascensione  Domini,  qux 
occurrebat  die  18  Maii,  inter  Vernonem  et  insulam  Ande- 
Haci  in  subrcripta  forma  pax  et  concordia  inter  ntnimque 
rcgem  reformator.  i  Ita  ille.  Venim  pacem  factam  xi  Kal. 
Junii  sive  22  Maii,  ex  Rogerio  refert  Heynaldusin  Annal., 
pag.  i7. 

(287)  Circa  hoc,  uti  ex  Trivetto  vidimus,  pax,  cui  Hugo 
noster  interfuit ,  coalait ,  et  Hugo  obtinuit  facultatem 
adeundi  Carthusiam  et  caetera  loca,  de  quibus  flt  mentio 
in  sequentibus. 

(288)  Pentecostes  eo  anno  inciderat  in  28  Maii,  et  Feria 
quarta  in  31  ejusdem  mensis. 


A  nere  cupiebant,per  quem  post  sanetum  Nicolam  incom^ 
parabilia  erga  clericos  agnoverant  exerceri  bene- 
ficia.  Cunctis  itaque  advenienti  in  nomine  Domini 
applaudentibus,  his  osculo  et  alloquio ,  illis  aspeclu 
solo  cum  benediclione  illius  glorianter  perfruenti- 
bus,  a  nonnullis  ad  hospitium  urgentissime  invita- 
.batur.  Sed  dum  omnibus  in  hoc  satisfieri  non  pos- 
sel,  uni  tantum,  qui  pridem  prece  sollicita  hoc  im- 
petrarc  satagerat,  sese  in  hospitio  non  negavit.  Erai 
hic  ipsius,  ut  dicebatur  cognatus,  nomine  Raymun- 
dus ,  vir  multa  honestate  conspicuus ,  ab'  ipso  m 
canonicum  Lincolniensem,  ac  demum  in  archilevitini 
Leycestrensem  promotus. 

Venit  autem  in  hospitium  illius  invisere  episcopom 
illustrissimae  indolis  adolescens ,  regis  Francoram 

Q  filius  et  haeres  Ludovicus,  qui  proxime  (291)  sum- 
pserat  in  conjugium  Anglonim  regis  neptem  ex 
sororC;  Hispaniarum  videlicet  regina ,  nomine  Can- 
didam  (292).  Venit  autem  secum  nepos  privati  regis, 
Arlhurus,  Galfridi  comitis  Britonum  quondam  filius, 
tunc  annos  circiter  quatuordecim  natus.  Hos  pariter 
complexus  Hugo  pius  cuique  illorum  congrua  sibi 
monita  saluberrima  dulciter  instillabat.  Ludovicus 
vtiltu  placido,  qude  dicebantur,  avide  intendebat. 
Arthurus  (293) ,  aspemanter  id  maxime  admittebat, 
quod  eum  de  dilectione  et  pace  ad  patruum  suum, 
regem  Anglorum,  habenda  admonebat.  Interea  Lu- 
dovicus  pontificem  orat ,  ut  novam  nuptam,  quam 
duxerat ,  invisere  dignaretur.  At  ille  benigne  an- 
nuens ,  suis  pedibus  ad  proximum  regis  palalium 
ivit,  afflictam  quoque  casu  recenti  adolescentulam 

^  vcrbis  paucis  in  tantum  exhilaravit  ut  statim  ,  moe- 
rore  postposito ,  qus  diebus  aliquot  lugubris  ince- 
debat,  de  caetero  et  vultum  et  animum  gereret  Isetis- 
simum. 

Post  hsec,  cum  Trecensem  jam  prseteriisset  comi- 
tatum,  venit  ad  eimi  vir  quidam  (294)  voce  miserabili 
misericordiam  illius  implorans.  Fatebalur  enim  se, 
culpis  suis  exigentibus ,  excommunicationis  senten- 
tiam  ab  ipso  excepisse ,  unde  eum  melu  continuo 
finalis  interitus  crebris  jugiter  infortuniis  agebatur. 
Sententi»  causa  ista  fuit :  Fuerat  custos  quondam 
villarum  comitis  Leycestrise,  quo  tempore  fur  qui- 
dam  in  ecclesiam  coufugit  villae,  quae  vocalur  Brac- 
keleia,  cujus  ipse  villicus  fuit.  Bst  autem  fundus 
ipse  in  episcopatu  Lincohiiensi.  Dominus  fundi  a  u 

D 

(289)  De  celeberrimo  hoc  monasterio  ord.  8.  BeDediefl 
consolator  MabiUonius,  tom.  I  Annal.,  pag.  3i0  et  seq. 

(290)  Cap.  28  integer  cerni  poterit  versus,  cojus  hic 
pars  una  ponitur. 

i'29i)  Postridie  ejus  diei,  qua  pax  facta  inter  reges,  uti 
refert  Reynaldus  Nota  (286)  ciutus. 

(292)  Hane  alii  Blancam,  Blanehiam,  ct  Blandamio- 
cant.  Filia  fuit  Alphonsi  VHI  regis  Castell»  ex  Eleonora, 
Henrici  II  regis  Angliae  filia  et  mater  S.  Ludovici  regis 

Franciae. 

(293)  Jure  enim  patemo  jiis  in  Angliae  regnnm  prelen- 
debat . 

(294)  Hoberti  comitis  Leycestrise  subditus,  qui  olim 
deliqnerat,  nunc  poBnitentiam,  olim  spretam,  ulto  snscipit. 


i079 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1080 


tem  prsBcipuus  habitus  fuit  in  bellicis  rebus;  lineaA 
vero  sanguinis  generosi  potioribus  regni  proceribus 
jungebatur.  Hinc  regis  favore  comitaius,  non  minus 
suis  quam  sibi  nonnulla  prseter  jus  usurpandi  fidu- 
ciam  yindicabat.  Officiales  itaque  illius  contra  monita 
Scripturae  dicentis  :  <  Noli  esse  nimium  justus 
(Eccle,  VII,  17),  •  in  hominem,  quaerentem  Ecclesise 
misericordiam  ,  saevam  exercentes  justitiam ,  ipsum 
de  Christi  asylo  productum  dolo ,  peremerunt  sus- 
pendio.  Tunc  vero  episcopus  in  transmarinis  age- 
bat.  Unde  reversus,  et,  quod  factum  erat,  agnoscens, 
sententiam  generalem  in  auctores  etcompUces  hiijus 
malefacti  promulgavit.  Reliquis  vero ,  qui  super 
hiyusmodi  sacrilegio  cauteriatam  gerebant  conscien- 
Uam  ecclesiasticse  humiliter  se  subjicientibus  disci- 
plinae ,  hic  salisfactionis  abhorrens  districtionem,  •» 
relinquens  Angliam,  ad  dominum  suum  confugerat 
in  Neustriam.  Siquidem  compulsi  erant  illi  qui 
necem  intulerant  fugitivo,  nec  non  et  illi  qui 
proditione  illum  de  septis  ecclesiae  protraxerant, 
omnibus,  exceptis  femoralibus,  vestibus  nudi ,  jam 
putrefactum  cadaver  hominis  efifodere,  feretroque 
impositum  a  suspendii  loco ,  humeris  ita  nudis ,  in 
villam  per  unius  fere  milliarii  spatium  reportare. 
Ad  omnium  quoque  limina  ecclesiarum  ipsius  vici  a 
cunctis  illius  capituli  presbyteris  verberati ,  circum- 
portati  corporis  membra ,  jam  putredine  tabefacta, 
propriis  manibus ,  et ,  ut  dictum  est,  nudis  semper 
corporihus  in  coemeterium  basilicae,  unde  vivum 
eduxerant ,  sepelire  sunt  coacti.  Post  haec  nudis 
pedibus  Lincohaiam  adire,  ac  prse  foribus  singularum 
tantse  civitatis  ecclesiarum  latera  flagellis  exponcre,  C 
et  his  similia,  hiemali  pracsertim  tempore,  ad  tole- 
randum  satis  aspera  jussi  sunt  perferre. 

Haec  iste,  de  qao  agitur,  cum  unus  essct  ex  illis, 
ferre  non  sustinens ,  Angham  maluit  exire  quam 
Anglis  ex  condigna  poenitentia  gaudium  exhibere. 
Csterum  (sicut)  juxta  sententiam  beati  Job  :  «  Qui 
timet  pruinam,  irruet  super  eum  nix  {Job.  vi,  16),  • 
et  saepe  periclitatur  morbo  ,  qui  non  patitur  aspere 
tractari  a  medico ,  huic  non  dissimiliter  ex  suo  cessit 
consilio.  Qui  enim  reatus  sui  noluit  correctionem 
sustinere,  dum  adhuc  status  sui  integritatem  potuit 
retinere,  ingruentibus  hinc  inde  super  eum  adversi- 
tatum  proceilis,  eo  usque  damnis  affeclus  est  et  variis 
incommodis ,  ut ,.  sicut  asserebat,  taederet  eum  vitae 
suae.  Domini  quoque  su.i,  cui  praestare  obsequium  se  j) 
arbitratus  est ,  dum  contra  episcopum  recalcitrare 
nisus  est ,  adeo  gratiam  sibi  senserat  ex  hoc  ipso 
sublatam ,  ut  cum  in  suo  nec  obsequio  sineret  per- 
manere ,  ncc  in  suo  aspectu  iibenter  eum  vellet 
apparere.  Qui  reversus  tandem  in  se,  quem  censuit 

(295)  Omittit  abbreviator  quaedam,  quse  si  addidissct, 
labbr  non  fuisset  inanis  ob  antiquitatem,  maxime  si  talia 
forent  Bollandianis  in  Vita  S.  Antonii  incognita. 

(296)  f  Hxc  est  S.  Antonii  ccclesia  de  mota  prope 
Viennam  (vcrba  sunt  Mabillonii  tom.  V  Annal.  Dcncd.  p. 
369)  ad  quam  magni  illius  S.  Aotonii  corpus,  sxculo  xi, 
translatum  tradunt,  ubi  erecta  a  Montis  Majoris  monachis 


fugiendum ,  jam  medicum  credidit  expetendun. 
Quem  etiam  anhefus  et  anxius  demum  invenit,  a 
quo  et  medelam  in  remotis  posito  vix  percepit, 
quam  in  yicino  sponte  oblatam  recipere  contempsit. 
Subiitque  jam  laetus  septennis  sarcinam  poenitentis 
qui  breviorem  adimplere   contempserat. 

(295)  Hic  autem  in  Magna  Vita  inseritur  peregri' 
natio  quam  fecit  Ilugo  noster  ad  B,  Antonium,  cum 
miraculorum  pluiium  ejusdem  B,  Antonii  recla  re- 
citatione.  Quod  totum  pro  vitanda  digressianis  pro- 
lixitate  prcetermittendum  censetur  adpreesens. 

CAPUT  XX. 

De  adventu  illius  et  receptu  apud  Grafianopolim, 
et  Carthusiam,  et  qualtter  se  in  locis  illis  gerelHU. 
De  pacisper  ipsum  reformatione  inter  eptscopum 
et  consutem  Genevenses.  et  qualiter  a  Carthusia 
recesswus  de  reliquiis  ordinaverit  a  se  et  suo 
monacho  exquisitis. 

Debitis  ergo  votis  patrono  tanto  (S.  ADtonio)  so- 
lutis,  cum  et  xenodochium  ipsius  loci  (296)  visitas- 
set,  et  in  solatia  victualium  pecuniam  custodibus 
largiri  praecepisset  (grandis  quippe  debilium  multi- 
tudo,  quos  ante  curationem  morbus  variis  membris 
privavit,  ibidem  consistit)  Gratianopolim  (297)  pro- 
ficisci  instituit.  Inde.  namque  ad  Carthusiam  per 
ardua  montium  et  aspera  rupium  iter  expeditius  et 
locorum  natura  et  commeantium  frequentia  pate- 
fecit.  Cujus  jamadvcntus,  mox  ut  Gratianopolitanis 
innotuit,  univcrsi  pariter  obviam  ruunt  viro  ad  mo- 
dum  venerabili  extra  urbis  mcenia,  ac  susceptum  per 
urbem  mediam  iloribus  et  palliis  holosericis,  vano- 
que  decore  ob  ejus  reverentiam  specialiter  et  splen- 
didius  ornatam,  usque  ad  S.  Joannis  Baptistae  ec- 
clesiam  cathedralem  cum  canticis  Ixtitiae  et  solemni 
dcducunt  processione.  Erat  autem  natalitius  dies 
ejusdem  (298),  post  unicam  mundi  dominam  Dei 
Gcnitriccm,  tam  ordinis  Carthusiensis  quam  etepi- 
scopi  nostri,  specialis  advocati,  praecursoris  Domini. 
Ubi  missam  majorem  maxima  cum  devolione  Hugo 
celebravit,  et  post  £vangelium  sermonem  fecit  ad 
populum  mirse  suavitatis  nectare  conditum.  Sicque 
geminatam  laetitiam,  et  annuae  solemnitatis,  et  pri- 
mse  post  episcopatum  visitationis  suae,  civibus  quon- 
dam  et  fratribus  suis  salubris  alloquii  gratia  cumu- 
lavit,  ut  pane  lacrymarum  cibaret  eos,  daiis  eispo- 
tum  in  lacrymis,  sed  in  mcnsura  (Psal.  lxxix,  6). 
Tanla  denique  cum  humilitate,  taiique  ex  devotione 
suffragia  orationum  ab  univcrsis  expetiit,  exiguita- 
tem  sui  et  indignitatem  exaggerans,  quem  supema 
dignatio  de  stercore  elevatum  collocasset  in  sublin^i, 
ut  ab  oculis  omnium  cxitus  aquarum  educerent  la- 
crymis  distillantes  oculi  sui. 

cella  cum  ndjuncto  Xenodochio,  rccipiendis  AQtonio  igne 
laborantibus  infirmis  deputato.  > 

(297j  Vulgo  Grenoble,  Delphinatus  urbs  primaria,  in  qna 
sedes  episcopalis  ;  in  qua  post  sanctum  Hugoncm  scx  alii 
successerunt  cx  ordinc  Carthusiensi  assumpti. 

(298)  Qui  24  Junii  annue  recurrit,  qno  et  S.  Hugo  iltuc 
aut  prsecedenti  die  venit,  honorifice  receptus 


1081 


VTTA.  —  LIB.  V. 


iO«il 


Baptizavit  cpioqae  ipsa  die  puerum  jam  septen-  A     Yeniebant  illuc  gratia  visitandi  cum  episcopi  noii« 


nem  (299),  iilium  militis  strenuissimi  Willelmi  de 
Avalim  fratris  sui,  quem  de  sacris  fontibus  prae- 
sul  (300)  Gratianopolitanus  suscepit.  Cumque  pa- 
truus  ipsius  pueri  vehementcr  instaret,  ut  nomine 
suo,  quod  erat  Petrus,  vocari  debuisset,  suggerente 
praesentium  scriptore,  respondit  ei  Hugo  :  c  Nequa- 
quam,  sed  vocabitur  Joannes  ;  prsejudicat  enim  tibi, 
et  loci  ct  diei  praesentis  patronus.  Peregimus  autem 
tantae  solemnitatis  diem  cum  ejusdem  civitatis  epi- 
scopo,  a  quo  tam  splendide  nobis  exhibita  sunt, 
qua^cunque  jura  hospitii  exigebant,  ut  videtur  mo- 
dus  ipse  excedere  modum.  Diceres  tunc  dapsilitatem 
Burgundionum  ipsum  quoque  vicisse  luxum  efifusio- 
nis  Anglicorum.  • 


nuUi;  clerici  quoque  et  laici  quam  plurimi  pauperes 
in  vicina  commanentes  parochia,  quasi  ad  olim 
conclamatum,  et  jam  redivivum  propriumque  pa- 
rentum  confluebant  certatim  ad  eum.  Quos  ille  non 
impari  affectu  complexus  et  deosculans,  amicabili- 
ter  cognoscentes  se  recognoscebat.  Cum  quibus  et 
familiaria  miscens  coUoquia,  se  parvulo  illi  docebat 
et  factis  et  verbis,  consimilem,  quem  magister  mi- 
tis  et  humilis  suis  proposuit  in  Evangelio  imitan- 
dum  discipulis.  Cumulabat  vero  affabilitatis  gratiam 
manus  munere  non  parca,  quia  vigebat  in  eo  pari- 
ter,  et  lingua  eucharis,  et  dextera  liberalis.  Mansit 
quoque  apud  inferiorem,  ubi  conversi  morantur, 
habitationem  diebus  aliquot,  ut  ipsos  etiam  satiaret 


Inde  summo  (301)mane  sequentis  diluculi  tenden- ^  ab  uberibus  consolationis  suae,  et  vicissim  ipse  ex 


tibus  nobis  Carthusiam,  majorcm  pene  itineris  par- 
tem  pedibus  conficere  cogebantur,  quos  equi  vehc- 
bant.  Ascensus  enim  continuos  per  ardua  et  con- 
fragosa  montis  lalera  equi  sessore  vacui  vix  expli- 
cabant ;  burdones  autem  /el  asini  hunc  liberius 
permeant  callem.  Episcopus  etiam,  neccesitate  co- 
gente,  conversus  in  peditem,  nimio  licet  sudore 
lacescerct  [pro  lassesceret],  spiritu  tamen  promptus 
et  alacer,  socios  meando  lassabat.  Id  tamen  solli- 
citus  providebat,  ut  dormientibus  tempore  meri- 
diano  (302)  fratribus  ad  ipsos  pcrveniret.  Cave- 
bat  enim  summopere,  ne  suus  adventus  quie- 
tcm  illorum  saitcm  modice  infestaret.  Mansit 
apud  eos,  tribus  septimanis  (303)  continue  quasi 
unus   ex  eis?  horis  maxime  nocturnis  psallentium 


eorum  colloquiis  et  moribus  disciplinatis  epularelur 
quasi  ab  introitu  gloriae  gentium.  Horum  enim  non- 
nulli  a  lata  mundialium  actionum  via  digressi,  11- 
lamque  arctam  et  arduam  viam,  quae  ducit  ad  vi- 
tam,  ingressi  spe  felici  exspectabant  paradisi  adituro. 
His  praeterea  diebuS;  eertis  et  horis,  se  pauperibus, 
ad  visendum  eum  confluentibus,  exponebat,  cum 
quibus^  ita  socialiter  verba  conserebat,  ut  inter  ipsos 
residens  solo  monstraret  habitu  monachali,  quod 
non  esset  alius  quam  unus  ex  ipsis. 

Insinuaverat  etiam  ei  episcopus  Genevensis  (304), 
quanto  eiun  suus  consul  (305)  praejudicio  annis  jam 
ter  quatemis  depressisset  :  unde  vinculo  excommu- 
nicationis  et  anathematis  ipsum  ab  olim  innodave- 
rat  (506),  ob  cujus  etiam  metum  civitatem  propriam 


nunquam    choro    fratrum    absens,    dormiebat  in  ^  ingredi  non  audebat.  Nam,  si  nos  memoria  non 


cella  solitaria  semper  solus.  Quo  etiam  tempore, 
ibi  quanlum  hauserit,  quantumve  sumpscrit  ex  vi- 
caria  collatione  virorum  sanctorum  dulcedinis  spi- 
ritualis,  nostris  nemo  a  nobis  cxspectat  litteris  ex- 
plicari ;  id  namque  nec  ipse  verbis  quidem  posset 
effari,  qui  rebus  idipsum  meruerat  experiri. 

(299)  DisUnguendus  hic  puer  ab  altero  etiam  Willelnii 
fratris  S.  Hugonis  filio,  cujus  fit  mentio  lib.  iii,  c.  13.  Iste 
etcnim  applaudebat  Hugoni,  adhuc  priori  inWitham?  hic 
vcro  baptizatur  ab  illo  jam  episcopo,  ultimo  vitse  et  epis- 
copatus  anno. 

(300)  Praesul  Gratianopolitanus,  anno  1200,  erat  aut 
Joanncs,  aut  Guillelmus,  uterque  Carthusianus.  De  Joanne 
consule  adnotata  ad  lih .  ii,  c.  2.  De  Guillelmo  Ita  referunt 
Carthusiani.  «  D.  Guillelmus  vere  pius  huic  »  (Joanni, 
quem  aiunt  mortuum  aniio  119i,  Ksl.  Junii)  •  successit  et 
obiit  anno  1223.  Ahbati  autem  Morotio  Joannes  adhuc  erat 
in  vivis  anno  1219,  dum  ita  de  eo  scribit .  c  Saeculi  vero 
suhsequentis  undcvigesimo  anno  urbcm  rcstanniTit  >  De 
Guillelmo  idem  Morotiiis  :  <  Anno  1221,  Guillelmus  jam 
scxtus  cx  coenobitis  protocarthusiae  diptychis  hujus  Eccle- 
siae  n  (Gratianop.  )  «  infertur  episcopiis,  et  licet  brcvis 
pastor,  niminim  infra  triennlum  elatus,  prsedccesforum  ta- 
men  dotes  adsequans ,  probitatis ,  quam  in  absolutissimo 
ejusmodi  perfectionis  Lyceo  hausenit,  eximium  specimen 
pnebuit.  b  Hxc  Morotius,  Joannis  regiroen  extendcns,  et 
Guillclmi  minucns. 

f30i)Die  scilicet  25  Junii  tetcndcrunt  ad  Carthusiam 
tribus  circiter  milliaribus  Gratianopoli  distantem. 

(302)  Hugonis  igitur  temporibus  vigebat  adhuc  consue- 


fallit,  asserebat  ille  tria  jam  effluxisse  annorum 
lustra ,  ex  quo  sedem  su»  cathedralis  ecclesiae 
prohibitus  est  adirc.  Tunc  fortis  ille  noster  et  fidus, 
ut  de  illo  versificus  quidcm  cecinit  (307),  c  pasto- 
rum  baculus,  »  plurimum  consolans  et  corroborana 
fratrem  afflictum  et  moestum,  misit  quantocius  prio- 

tudo,  qua  Carthusiani  post  matutinas  ad  lectum  non  redi- 
bant,  at  somnum,  quem  noctu  neglexerant,  meridfano 
tempore  resumebant.  Qu»  consdetado  temporis  stteeessn 
sublata  est. 

(303)  Sub  his  etlam  comprehendi  dies  illi  aliqnot,  quos 
apud  conversos  exegit,  videntur ;  nam  et  sequitur  post 
spatium  trium  hebdomadamm  se  ad  reditum  disposulsse. 

(304)  Antholinus  nomine,  alias  Nankiinus,  et  Nantd' 
-.  mus,  ex  priore  Carthnsiae  Wallonis  anno  1185,  eleetus  in 
^  episcopum  Gebennensem,  qui  vigesimo  ep«8copattts  aaao, 

id  est,  anno  1203,  Idibus  Februarii  obiit. 

(305)  Guillelmus,  sive  Wilhelmus  I,  comes  Gebennensis. 
Istc  fuit,  quem,  teste  abbate  Morotio,  alttro  a  suscepto 
episcopatu  anno,  sexto  Kal.  Septembris  banno  imperii, 
Htpote  Ecclesiae  bonis  maltifarie  infestum,  obtinuit  sub- 
mitti  Antholinus. 

(306)  Eo  ipso  tempore,  quo  banno  imperii  subjectus  ftiit 
prsefatus  comes,  videlicet  anno  1186,  a  qiio  ter  quatemi 
anni  ad  annum  1200  fere  eflDuxerant,  sed  nondum  trhi  an- 
nornm  lustra,  nisi  inchoative,  nisi  lusirum^  quod  et  viri 
docti  rectius  faciunt,  pro  quatuot  plenorum  annorum  cir- 
culo  malis  accipere. 

(307)  Vid.  cap.  ult. 


i083 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1084 


^es  duos  ex  ordine  Carthusiffi;  ut  comitem  diutino  A     Cum  vero  ex   maxima  devotione   solliciiudinein 


eorporis  languore  maceratum  exhortarentur,  qua- 
tenus  patri  suo  episcopo  et  Ecclesiae  matri  sua;  re- 
conciliari  festinaret.  Posuit  quoque  verba  in  ore 
eorum,  id  prsecipue  discendum  ei  inculcans,  ut  pa- 
tris  flagellantis  gratiam  satageret  inquirere,  nc  mor- 
te  citius  irruente  fieret  extorris  a  filiorum  Dei  hae- 
reditate.  Hos  vero  ille  ad  se  talia  loquentes,  asper- 
nanter  quidem  audivit.  Sed,  postquam  recesserunt, 
obtentu  viri  Dei,  ut  ipse  perhibebat,  in  se  reversus, 
ac  medullitus  ad  vim  vcrborum,  qua;  illi  mandave- 
rat,  compunctus,  ecclesiae,  quam  Iseserat,  satisfecit ; 
sicque  absolutus  primuma  sentcntia)  deinde  a 
camis  sarcina,  in  pace  quievit. 

Post  spatium  autem  trium  hebdomadarum,  epi- 


gereret  super  acquisitione  tam  salubris  thesauris 
institit  magnopere^  quatenus  de  corpore  roagni 
Christi  confessoris,  pra^cipuique  monachonim  ducis 
et  legislatoris  Benedicti  aliquid  obtineret.  Super  tali 
quoquc  desiderio  suo  litteras  direxit  affectuosas  viris 
venerabilibus  abbati  et  monachis  coenobii  Floria- 
censis  (309),  ubi  sanclissima  tanti  Patris  requie- 
scunt  ossa,  scribcns  eis,  et  mittens  per  quemdam 
eorum  fratrem,  et  monachum,  et  custodem  (310), 
quarumdam  sanctarum,  quas  secum  Lincolnise  ob- 
tinuerat  reliquiarum  possessionem,  petiii  obnixius, 
quatenus  sibi  dignarentur  impertiri  de  copia  suarum 
in  hac  parte  divitiarum.  Quid  multa?  rediit  tandero 
litterarum  bajulus,  atque  attulit  viro  sancto  et  de- 


scopus  sciens  scriptum    esse  :  «  Relinquet  homo  -n  sideriorum,  desiderii  sni  precisque  suse  effectum, 

-  -  -  -»%  !••  •  /  ^  ^^  •ii**i«  _i«*i_  *•  -  ti 


patrem  et  matrem,  et  adhaerebit  uxori  suse  {Gen,  ii, 
ti)\  ad  Ecclesise  curam,  quam  olim  sibi  desponde- 
rat,  redire  disponens,  praeter  alia  donaria,  pignora 
inaestimabiliter  pretiosa  Ecclcsis,  a  cujus  uberibus 
in  virum  perfectum  coaluerat,  jam  ultimum  ei  va- 
lefaciens,  jamque  discedens,  in  perpetuam  sui  me- 
moriam  dereliquit.  Habebat  enim  in  scriniis  suis 
capsulam  argenteam,  quam  in  basilicarum  dedica- 
tionibus  circumferebat  in  [manibus,  numerosis  san- 
ctorum  sanctarumque  reliquiis  plenam.  Has  vel  ipse- 
niet,  vel  ipsorum  scriniorum  custos,  monachus  et 
eapellanus  suus,  plerique  in  locis  acquisiverat.  Sed 
episcopus  a  se  perquisitas  viro  religiosissimo  Carthu- 
siensi  sacristse  coram  priorc  et  fratribus  tradidit  in 
loco  illo  conservandas  :  monacho  autem  suas  dimisit 
ad  proprium  monasterium  apportandas. 

CAPUT  XXI. 

Quam  devottu  exstiterit  in  reliquiarum  sanciorum 
visitatione  et  eonquisitione  earum,  et  qualiter  de 
eis  finaliter  ordinavit»  —  Et  contincturin  magna 
Vita  sub  cap.  ii,circamedium  illius  capituli, 

Quia  (308)  vero  de  sanctorum  rcliquiis  fecimus 
roentionem,  non  videtur  otiosum,  sed  ad  gloriam  vel 
edifiC/ationem  Audientium  esse,  si  de  his  breviter 
adhuc  aliqua  referamus.  Jusscrat  autem  episcopus 
sibi  annulum  fieri  ex  auro  purissimo  et  lapidibus 
pretiosis,  habentem  in  partc,  quae  digitum  exterius 
ambiebat,  quasi  quoddam  concavum,  quod  reposi- 
torium  esse  voluit  sanctarum  reliquiarum.  Erat  au- 


unum  videlicet  dentem  ex  dcntibus  sancii  cum  palU 
(311),  qua  erant  involuti  crines  sancti  Benedicti, 
non  modica  portione.  Habuit  quoque  in  inanibus 
idem  bajulus  rcciprocas  illorum  litteras,  ad  quos 
missus  fuerat  quibus  et  tanto  Patri  salutationis 
debitae  rependebdt  obsequium,  et  muneribus  Irans- 
missis  indubitatum  referebant  teslimonium.  Qaibos 
tandem  ncceptis  et  lectis,  vir  Dei  miro  gestiens 
gaudio,  jussit  extemplo  aurificem  suuni  accersiri, 
qui  in  castro  ipsius  manebat,  Banvenbiria  nunca- 
pato. 

Yerum  tempore  illo  quo  haec  gesta  suni,  consiste- 
bat  episcopus  in  manerio  suo,  quod  Dorcacestrit 
(312)  dicitur,  et  quod  distabat  milliaribus  fere  tri- 
ginta  a  castro  praenominato.  Interea,  dum  instmitar 
C  nuntius,  qui  erat  aurifabrum  adducturus,  quaieoas 
instrumenta  juberet  ipsum  secum  afferre,  quibus 
aperire  convenienter  potuisset,  iterumque  reclu- 
dere  annulum  sacramentalem  episcopi  (sic  enim 
cognominabat  eum,  quia  in  ordinum  ei  consecra- 
tionum  celebrationibus  ad  devotionis  ineeniivum  illo 
frequentius  utebatur)  ecce  subito,  qui  jubetur  inquiri, 
aurifcx  adest,  et  tam  inopinatam  quam  optatam  sai 
praesentiam  gaudentibus  pariter  et  stupeniibus  affert. 
Requisitus  vero  adventus  sui  causam,  affirmabat 
dormicnti  sibi  circa  noctis  medium  aslitisse  quem- 
dam,  qui  juberet  eum  mox  ad  episcopum  fesiinare. 
<  Suntenim,  inquit,  ei  transmissae  reliquiae  preiio- 
sissimne,  quas  te  oportet  in  ejus  annulo  recondere. 
Surge  ergo  velociter,  iterque   ad  episcopum  aggre- 


tem  illud  receptaculum  ad  qualuor  fere  digitorum  D  dere.  •  Ad  hanc  vocem  excussus  a  somno,  lUi  sus- 
mensuram  undique  latum.  In  hoc  portiones  congcs-  Pensos  gerebam  animos  ut  mhil  cujusquam  opens 
serat  sanclorum  pignorum  ad  nuraerum  usque  tri-  ^^^ctare  possem,  quousque  ad  vos  ista  dicturus,  et, 
cenarium.  ^i  vera  essent,  quae  audieram,  probaturus  venirem. 


(308)  Contenta  hujus  capitis  aliis  evenisse  aniiis,  non  in 
solo  hoc  itlnere,  ex  contextu  liquet. 

(309)  Coenobium  est  longe  celeberrimum,  situm  ad  Li- 
gcrim  dicecesis  AurcU^nensis,  de  quo  passim  scriptores  Re- 
ruio  Bencdictinarum  Jepezius,  Buccllinus,  Mabillonius,  etc. 

(310)  Vidctur  monachus  hic  fuisse  Morinus,  qui  ad 
calcem  cap.  26,  Hugonis  dicitur  fuissc  eleemosynarius 
apud  Stobe  portum  defunctus.  Certe  alius  fuit  ab  auctore 
Vitx,  dum  hic  Cantuaricnsis,  ille  Floriacensis  fuit  mona- 
chus  ;  hic  quoque  non  nisi  unica  nocte  Hugoni  abfuit  iste 


▼ero  Lincolnia  Floriacum  mlssas  et  inde  redux  Dorcaces- 
triae  sacras  reliquias  Hugoni  praesentavit. 

(311 )  Oh  dentem  in  roonte  Cassino  a  qaodam  clam  abla- 
tum,  ut  apud  Bolland.  in  Vita  S.  Benedicti  legiiur,  cogitor 
ad  restitutionem  is ,  qui  abstulerat ;  hic  mira  Dei  provi- 
dentia  monetur  et  urgetur  aurifex,  ut  Hugonero  adeai  den- 
tem  annulo  inclusurus. 

(312)  Locus,  unde  episcopatus  Lincotoiam  iranslatas 
fuit.  Castrum  vero  Banvenbiria  uhi  situm  non  invcnio. 
Forte  Lincolnia  non  procul  aberit,  triginta  fere  miUianbus 
distans  a  Dorcacestria. 


1085 


VITA.  —  LIB.  V. 


im 


«  Ecce  igitur  tgo,  et  ecce  utensilia  mea !  Vos  uti- 
mini  artificis  opcra,  sicut  scitis.  •  Hsec  siquidem  ar- 
tificis  revelatio  atque  relatio  et  certitudinem  reli- 
quiarum  roboravit,  et  cumulavit  laetitiam  omnibus, 
qui  praesentes  ista  cognoverant.  Partitus  est  autem 
quibusdam  abbatibus  et  aliis»  qui  interfuerunt,  viris 
religiosis  homo  liberalissimus  portiunculas  de  palla 
quam  susceperat ;  dentem  vero  suavissime  sa^pius 
deosculatum  in  annulo  suo  recludi  fecit. 

Apud  Festapum  (313)  quoque  insigne  monasterium 
de  osse  brachii  (314)  beatissimae  Christi  dilectri- 
cis  Mariae  Magdalenae  duomordicus  excussit  frusta. 
Ipsum  autem  os  nullus  tunc  praesentium;  vel  abbas, 
vel  monachus  aliquando  inspexerat  tegmine  nudum. 
Erat  enim  duplicibus  pannis  sericis  et  lineo  simplici 
arctissime  insutum.  Cujus  inspectionem  dum  epi- 
scopo  flagitanti  exhibere  nullus  auderet,  ille,  a  quo- 
dam  notario  suo  scalpellum  arripiens,  festinantcr 
iila  dissecuit,  atque  involutum  illud  dissuens,  sa- 
cratissimum  os  ori  et  osculis  suis  reverenter  appli- 
cuit.  A  quo  dum  impressione  digitorum  nihil  qui- 
visset  excuterC;  prius  incisivos^  deinde  molares  den- 
tes  apposuit,  quorum  viribus  duas  inde  cilius  por- 
tiones  abrupit,  quas  dexterae  ista  scribentis  (315)  in- 
tulit,  ita  dicens  :  «  Serva  nobis  haec  peroptime.  • 
Cernentes  vero  hoc  abbas  et  monachi,  jam  pridem 
stupentes  et  pavidi,  nunc  vero  saevientes  et  irati,  ex- 
clamaverunt  :  c  Proh  nefas  1  credebamus  episcopum 
venerationis  obtcntu  expetiiss^  haec  sacra  referenda, 
et  ccce  ritu  canino  haec  dentibus  tradidit  lanianda.  • 
Quos  talia  prosequentes  ille  blandis  sermonibus  deli- 
nivit,  dicens  inter  caetera  verbum  memorabile  :  » 
Si,  inquil,  ipsius  Sancti  sanctorum  paulo  anle  cor- 
pus  sanctissimum  digitis  licet  indignis  contrectavi- 
mus,  dentibus  quoque  vel  labiis  attrectatum  ad  inte- 
riora  nostra  transmisimus,  quare  non  etiam  sanctorum 
ejus  membra  ad  nostrimunimen  ct  ipsonim  veneratio- 
nem  atque  memoriam  nobis  impensius  conciliandam 
fiducialiter  attrectamus,  et  debito  cum  honore  ser- 

(313)  Nnnc  Fiscamnum,  viilgo  Fescan^  seu  Ficmp^ 
pro  virfnnibus,  circi  annum  6S^  fundatuu,  nune  mona- 
chorum  ord.  S.  Bened.  a  sua  jara  inde  restauratione,  sae- 
culo  X  facta.  Vide  Mabillon.  tom.  I  Annal.  Bened.,  pag. 
447,  et  tom.  II,  p.  540,  ac  itenim  tom  IV,  p.  152. 

(314)  Plura  de  reliquiis,  quin  et  de  brachiis  B.  Mariae 
Magdalenae  recensent  Bollandiani,  t.  V,  mensis  Julii.  Ve- 
nim  de  hoc  osse  brachii  nulla  ab  iilis  fit  mentio. 

(315)  Seipsum  auctor  intelligit.  Unde  et  haec  actio  tino 
ex  tribus  postremls  vitjB  S.  Hugonis  annis  contigit. 

(316)  Apud  burgum  S.  Petri.  Coenobiumper  antiquum 
ord.  S.  Bened.  in  Anglia,  alias  dictum  Petroburgense,  de 
quo  MabiUonius  tom.  I  Annal.  Bened.,  ad  an.  655.  Aliud 
est  ejusdem  ibidem  ordinis  S.  Petri  monasterium  Gloces- 
treuse.  De  priori,  scilicet  Petroburgensi  rusius  agitnr  in 
Monastici  Anglicani  t.  I,  p.  65,  ex  quo  clausulam  addo  : 
f  Anno  970,  S.  Adelwoldus  episcopus  Wintoniae  transtulit 
de  coemeterio  in  ecclesiam  reiiquias  S.  Swithuni,  etc., 
monasterium  etiaro  de  Medeshamstede  (Petroburgense) 
restaurare  coepit,  et  burgum  S.  Petri  appellavit,  anno  de- 
solationis  suae  aequalitcr  centesimo.  »  Hanc  desolationem 
factam  ad  annum  770  rcfcrt  Mabillonius  t.  III  Annal.  Be- 
ned.,  p.  167.  Porro  de  monasterioS.  Petri  Glocestrensi 
a^iitur  in  Monastici  Angl.   tom.  I,  p.  108,  et  asseritur, 


A  vanda  nobis,  cum  facoltas  datur,  non  acquirimns  ?  i 
Alio  quoque  tempore  apud  burgum  Sancti  Petri 
(316)  de  brachio  gloriosi  regis  et  Martyris  Os- 
waldi  (quod  adhuc  cum  ossibus  et  pelle,  came 
etiam  cruenta  ;  tanquam  recenter  de  corpore  vivo 
cxcisum  monstratur)  nervum»  qui  prominebat,  len- 
tum  quoque  et  mollem  ductu  se  contrectanti  pne- 
bebat,  cuUello  excidit,  atque  servandum  omni  cum 
reverentia  sibi  retinuit. 

Haec  itaque  cum  aliis,  quas  enumerare  longum 
est,  sacris  reliquiis  in  annulo  composuit  saepius  me- 
morato.  Cum  autem  vice  quadam  a  partibus  trans- 
marinis  venisset  Lincolniam,  hunc  annulum  more 
solemni  in  munus  obtulerat  super  altare  beatae  Vir- 
ginis  similiter  ibi  asservandum.  Hujus  postea  obla- 

j>  tionis  immemor,  ipsum  quoque  toties  memoratum 
annulum  Carthusiensibus  cum  caeteris  dari  reliquiis 
imperavit.  Cum  autem  ad  memoriam  ei  reduxisset 
monachus  suus  (317);  ipsorum  sacrorum  custos,  fa- 
ctam  ab  eo  pridem  annuli  donationem ,  annulum 
jussit  Ecclesiae  Lincolniensi  restitui :  capsulam  vero 
ex  auro  et  gemmis  fabrefactam,  quae  apud  Lincol- 
niam  fuit  in  scriniis  suis,  eis  mittendam  dedit,  in 
qua  reponerentur  collatae  ipsius  reliquiae  sanctorum. 
Quod  eodem  monacho  satagente  post  excessum  viri 
sancti  impletum  est. 

CAPUT  XXH. 

De  locis  quas  pertransivit  de  Carthusia  in  Angliam 
revertendo,  et  de  ejtu  gestis  in  iisdem,  et  quali" 
ter  fuerit  antequam  Londonium  veniret  asgritur 
Q     dine  pergravatus. 

Expleta  vero  largitione  prsefata,  episcopus  ad  in- 
feriora  conversorum  habitacula  continue  descendit. 
Die  postera  Carthusiae  Dei  benedictionem  imprecans, 
et  suam  largiens,  corpore  tenus  discessit  a  loco,  in 
quo  corde  jugiter  permansit  et  animo.  Rogatus  au- 
tem  saepius  instantissime  a  viro  devoto  et  strenuo, 
priori  Sancti  Dominii  (318)  qualenus  domum,  quam 

quod  Ethelfleda,  filia  regis  iE^rredii,  •  ossa  B.  Oswaldi  re- 
gis  ex  Bardeneia  ad  hoc  Glocestrense  S.  Petri  ccenobium 
transtulerit.  i  Ibidem,  pag.  142,  Bardeneianum  monaste- 
terium  in  agro  Lincokiiensi  descrlbitur,  ac  ioter  caetera 
memoratur  «  corpus  S.  Oswaldi,  primum  Bardeniae  sepid- 
tum  ubi  erant  id  temporis  trecenti  monachi,  »  etc.  Qnae 
dum  legi  et  inter  se  contuli,  ccepi  dnbilare  de  brachio  JUcti 
S.  Oswaldi,  utrum  in  Petroburgensi  vel  in  Glocestrensi  S. 
[)  Petri  coenobio  exstiterit.  Sed  dubium  solvit,  quod,  ut  re- 
fert  Mabillonius  t.  V,  Annal.  pag.  473.  Gapnt  S.  Oswaldi 
una  cum  corpore  S.  Chutberti,  anno  1004,  fuerit  in  eecle- 
sia  Dunelmensi  repertum.  Si  enim  caput  S.  Regis  Oonel- 
mnm,  cur  non  et  ejusdem  brachium  ad  monasterium  Pe- 
troburgense  potuit  transferri  sive  Bardeneia,  sive  Gloces- 
tria? 

(317)  Monachus  suus.  Quod  seipsum  auctor  hic  innuat, 
satis  indicant  sequentia :  «  Quod  eodem  monacho  sata- 
gente  post  cxcessum  viri  sancti  impletum  est.  i  Auctori 
etenim  quanta  Hugo  antc  obitum  suum  commiserit,  infra 
dicetur. 

(318)  Cella  est,  cui  aliquando  prsefuit  Petrus  Venerabi- 
)is  abbas  Cluniacensis.  De  ouo  Mabillonius  tom.  V,  Annal., 
p.  411  :  Constitutus  cst,  inquit,  dcinde  cellae  de  Domena 
dioecesisGratianopoIitanae  prcepositus.  » 


1087 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1088 


regebat,  visitare  prsesentifle  80»  dignaretur  aecessu, 
ad  ejus  cellam  divertit.  Qui  eum  una  cum  fratribus 
suis  suscipiens  obviatione  solemni  velut  angelum 
Dei,  egit  cum  eo  diem  solemnem  in  cordis  laetitia  et 
cxsultatione  spirituali.  Disponebat  vero  episcopus 
invisere  quoque  Willam-Benedictam  (319);  siccnim 
vocatur  cella,  in  qua  sacrs  religionis  libavit  primor- 
dia.  Dictante  vero  ratione  ilineris  prius  perrcxit  ad 
castellum,  quod  fuerat  Patris  sui,  in  quo  mansionem 
habcbant,  et  non  modicam  dominationem  duo  ipsius 
germani,  Willelmus  videlicet  et  Petrus.  Hi  semper 
Hugonem,  utpote  milites  strenui,  ita  ad  veritalis 
cursum  incitare  gaudebant,  ut  solet  admisso  subdi 
calcarequo.  0  quoties  isti,  non  tantum  episcopo, 
sed  et  consiliariis  quoque  ipsius,  et  praesentes  sug- 
gesserunt,  et  absentes  mandaverunt,  ne  in  falsorum 
fratrum  seu  crudelium  dominorum  p>ersecutionibus 
animo  ipse  lassaretur  1  Asserebant  malie  se  natum 
ipsum  non  fuisse,  quam  eum  contra  natales  ingenuos 
ad  depressionem  libertatis  ecclesiasticorum,  vel  ad 
momentum  animo  degenerante  cessisse.  Ad  hos  igi- 
tur  hospitandi  gratia  venicns,  non  istorum  solum- 
modo,  sed  et  nobilium,  mediocrium  et  infirmorum 
loca  vicina  accessit,  et  incoJentium  uniformi  con- 
gratulatione  suscipitur,  a  quibus  et  biduo  ibidem 
delinetur. 

Die  demum  tertia  ad  canonicam  pervenit  Villac- 
Benedictse,  quam  loci  incolae  Yilarborneyth  vulgari 
appellant  nomine.  Nec  est  dictu  facile,  quantum  suus 
adventus  praestiterit  tripudium,  non  solum  ejusdem 
loci  incolis,  imo  et  omnibus  circumquaque  vicinis. 
Dedit  autem  Ecclesiae  illi  bibliothccam  (i.  e,  codi- 
cem  sacrorum  Bibliorum),  decem  comparalam  marcis 
argenti.  Invisit  et  ceilulam,  cujus,  ut  supra  diximus, 
prioratum  quondam  adolescens  gesserat,  quse  nomi- 
natur  ad  sanctum  Maximum.  In  his  vero  locis  valla- 
bant  eum  viri  decrepiti  et  senes  cano  capite,  anus 
etiam  incurvse  et  mulieres  annis  provectae.  Ab  his 
Hugoni  plaudentibus  Hugonis  rudimenta  inter  eos* 
dem ;  velut  lilium,  quondam  germinantia,  miris  at- 


A  tolluntur  pr«coniis.  Asserebant  quoque  illiQS  adhne 
primae  setatis  initia  quadam  insitse  virtutis  lingua 
futurae  sanctitatis  in  eo  pronuntiasse  insignia.  At 
ille  castrum  repentes  denuo  praenotatum,  una  ibidcm 
nocte  quievit. 

Inde  jam  festinato  in  Angliam  tendens,  ad  Belen- 
sem  (320)  altera  metatione  devenit  urbem.  Ibi  cra- 
tem  (321)  dimidiae  manus  praecursoris  Domini  cum 
digilis  tribus,  medio  scilicet  et  binis  inferioribus, 
cure  adhuc  nitide  vestitam,  suscipere  meruit  oscu- 
landum.  Quam  discooperire  nudamque  videre  a 
pluribus  retro  annis  nemo  audebat.  Yerum  pedisse- 
quus  et  vemula  ipsius  Hugo,  peculiari  flagrans 
amore  sui  patroni,  fiduciamque  erga  ipsum  nactus 
ulteriorem,  hoc  facere  roinime  formidavit,  congau- 

-n  dentibus  sane  canonicis  ipsius  Ecclesiae,  quod  virum 
reperissent  tantae  puritatis,  qui  hoc  attentare  dignis- 
sime  potuisset.  Praemissa  igitur  peccatorum  confes- 
sione,  absolutione,  et  oratione  subjuncta,  reveren» 
dum  illud  sanctuarium,  tegmine  nudatum,  canctis 
praesentibus  palam  inspiciendum  ostenditur.  Ipsos 
quoque  articulos,  qui  tetigerant  sanctum  Dei  verti- 
cem,  episcopus  digitis  suis  tangerc,  osculisque 
lambere,  nequaquam  verebatur.  Data  etiam  caete- 
ris  benedictione,  qui  circumcirca  proni  ador&bant, 
ipse  in  sublime  illos  porrigebat,  et  nos  desuper  in 
crucis  modum  eisdem  consignabat.  De  quodam  qui- 
dem  panno  purpureo  atque  vetustissimo,  qui  diutis- 
sime  huic  sanctuario ,  illud  tegendo,  inhaeserat,  non 
modicam  portionem  incidit,  quam  suo  monacbo 
summa  cum  devotione  amplectendam  dedit. 

^  In  hoc  autem  itinere  quatuor  sui  ordinis  domos 
invisit  et  adivit,  Carthusiam  (322)  videlicet,  Alve- 
riam  (323),  Jovinium  (324)  et  Yallem  Saucti  Petri 
(325».  Alveria  cum  esset  propterloca  montuosa  ac- 
cessu  difficilis  et  ab  itinere  nostro  remotior,  hac  spe- 
cialiterde  causaexpetiit.  Belensisquondamepiscopus 
(326),  ex  priore  ^usdem  domus  assumptus  ad  cathe- 
dram,  onere  jam  curae  pastoralis  abjecto,  ibi  denuo 
simplicemet  cellicolam  effecerat,  ut  coelestibus  desi- 


(319)  Consulantur  notae  ad  lib.  i,  cap.  1. 

(320)  Bellicensem,  BeOay^  scilicet  urbem,  in  qua  epis- 
copus  sub  arcbiepiscopatu  Vesontionensi  sedi  Bellicensi  ex 
Carthusianis  praefuerunt  episcopi  septem  saeculo  xn.  Ex 
quibus  Bernardus,  omnis  virtntis  et  sanctitatis  speculum 
praeerat,  anno  1200,  et  obiit  anno  1207,  pridie  Nonas 
Maii,  aut  ut  quidam  volunt,  anno  1208.  tv 

(321)  De  crate  hac  nihit  apud  Bollandianos,  ubi  de  S. 
Joanne  Daptista  agunt,  invenio.  Heferunt  illt  quaedam  de 
brachio  et  de  manu  dextera  quasi  anno  1263.  Cistercium, 
quin  et  Rbodium  translatis.  Verum  utrique  translationi 
praevalet  quo  ad  temporis  antiquitatem  Ecclesia  Belti- 
censts,  nisi  forsitan  ex  hac  reliquiae  hae  aut  Cistercium  aut 
Rhodum  sint  translatae . 

(322)  Carthusiam,  scilicet  majore m,  anno  1084,  funda- 
tam,  in  qua  se  Hugo  nostcr  Deo  consecravit  per  emissa 
vota. 

(323)  Quse  etiam  Alvcria  noroinalur,  sita  in  Dressia, 
f^ndari  ccepla  anno  1122,  et  ordini  sub  Guigone  V,  priore 
Carthusiae  unita. 

(324)  Arbitror  legendum  fore,  Luvinium  sive  Lnvignia. 


cum,  cujus  Carthusiae  fundatae  chartam  exhibet  Liicas 
Acherius  tom.  III  Spicileg.,  pag.  5i2. 

(325)  Carthusia  est  in  dicecesl  Laudunensi  cirea  anaum 
1140  fundata,  cui  deinde  praefuit,  qua  prior,  Engelbertos 
sub  Basilio  adbuc  priore  Carthusiae,  postea  factus  episeo- 
pus  Cabitonensis  ;  et  resignato  episcopatu  prior  Cartbo- 
siae  Montis  Dei.  Obiisse  dicitur  circa  annum  1200,  die  13 
Februarii.  De  eo  agitur  tem.  IV  Galliae  Chrlst. ,  pag. 
895,  sed  cum  levi  errore,  nisi  bis  (lierit  prior  Vallis  S. 
Pctri,  ante  scilicet  et  post  episcopatum. 

(326)  Iste  erat  S.  Artholdus  sive  Arthaudus  ex  priore 
Carthusiae  Alve;  iae  episcopus  Bellicensis.  De  quo  Petms 
Franciscus  Chlffietius  in  praefatione  ad  Nanuale  soKtarto- 
rum  haec  h  ibet :  Vir  Dei  Arthandus,  qui  ut  beatos  apvdi 
suos  cAlitnr  pridie  Nonas  octobris,  ex  Carthnsiano  gnsge 
ad  Bellicensem  praesulatum  arctatus,  senio  confectus  ad 
claustri  sui  quietem  redicns,  in  Alveriae  eremo  in  paceDeo 
spirituro  reddidit.  »  Obiit  autero  sicut  tradunt  Garthosien- 
siuro  memoriae,  c  continuis  clarus  miraculis  pridie  Neins 
Octobris,  anno  1206.  • 


1089 


VITA.  —  LIB.  V. 


i090 


deriis  liberius  inserviret.  Qui  nostri  pontificis  longo  A 
ex  tempore  exsstuans  dcsiderio,  affalu  ipsius  et  as- 
pectu  cupiebat  refoveri  ;  quod  etiam  per  internuntios 
ei  saepe  innoluerat.  Processerat  quidera  vir  ille  bcatus 
in  diebus  suis,  et  mediante  jam  mundanse  lucis  oc- 
casu  ad  indeterminabilis  diei  suspirabat  ingressum. 
Nec  dissimilesanimi,  quamvis  in  aetate  dissimili  (327), 
nostro  pontifici  erant.  Jam  enim  caduca  omnia,  quse 
annis  sub  teneria  semper  vilipenderat,  in  gravi 
etiam  fastidio  habebat.  Optato  igitur  uterque  poti- 
tus  colloquio,  singuli  conscientise  suae  recessus  ex 
alternae  sanctitatis  fulgore,  dum  sua  vicissim 
occulta  pandunt,  splendidiores  reddunt.  Qui  tan- 
dem  simul  ad  commune  frati^im  omnium  vene- 
runt  colloquium.  Tunc  a  Lincolniensi  dominus 
quondam  Belensis  formam  pacis  i&ter  reges  nostros  g 
initse  sibi  petiit  coram  fratribus  retexi.  Nam  con- 
cordiae  illorum  ipsum  interfuisse  cognoverat.  Ad 
quam  viri  tanti  petitionem  ferventissimus  ordinis 
zelator,  haud  modice  contristatus,  ita  leniter  et 
quasi  jocando  ait  :  «  0  Pater,  inquiens,  rumores 
audire  et  referre  etsi  liceat  episcopis,  sed  monachis 
non  licet ;  in  cellas  vel  claustrum  rumores  ingredi 
non  licet ;  urbes  deserere,  et  in  solitudinem  rumores 
afiferre  non  licet.  » Haec  dicens  ad  spirilualis  aedifica- 
tionis  studinm,  postpositisrumoribus,  verba  converlit. 
Sequitur  quam  devote  Cluniacum  adierit  (328) 
et  quam  reverendissime  a  tanta  illius  sanctae 
multitudinis  frequentia  exceptus  sit,  et  quanta 
ejusdem  congregationis  instantia  triduo  secum 
morari ;  atque  vires  posl  laborem  sit  compul-  ^ 
sus  resumere.  Ciyus  loci  disciplinam  in  cboro, 
in  claustro  et  in  refectorio,  inter  eos  familiariter 
missas  diversas  celebrans,  et  cum  eis  pariter  con- 
vescens,  cum  plenius  attendisset  ac  plurimum  com- 
raendasset,  sic  demum  ait :  c  Yere,  si  locum  hunc, 
ut  modo,  pervidissem,  et  necdum  Carthusiam  ada- 
massem,  suum  me  Cluniacus  monachum  fecisset. 
Quoddam  inter  caetera  speciale  ibidem  vidit  et  lau- 
davit,  quod  idcirco  breviter  paginae  inserimus  quia 
a  beato  Benedicto  institutum  ab  omnibus  ubique  lo- 
corum  monachis,  nec  lectum  miramur  et  quasi 
oblivioni  traditum.  Agens  namque  de  suscipiendis 
hospiiibus  in  Regula  sua  beatissimus  Benedictus 
inter  caetera  dicit :  legatureoram  hospite  lex  dimna^ 
ut  (Bdi/icetur ;  deinde  omnis  ei  exhibeatur  hu- 

D 

(327)  Sexagenarius  nimirum  tum  erat,  ait  Chiffletius  ex 
Surio,S.  Hugo,  cum  erat  affects  Jam  aetatis  B.  Artbaudus, 
ac  fortasse  nonagenario  major.  Senem  capulaiem  enm 
vocat  abbas  Morotius.  Centenariam  crederem,  si,  utdicitur, 
primus  fuit  Carthusix  Alveriae  prior. 

(328)  Cluniacum  adierit,  sub  Hugone  V  ex  Radingensi 
abbate  Cluniacensi.  De  Guniaco  ejusque  abbatibus  agitur 
in  bibliotheca  Cluniac.  Andre®  Qucrcetani  seu  Du  Chesne 
et  in  Galliae  Christ,  tomo  IV,  col.  1H7  ct  seq.  Hic  refertur 
insisrnis  Cluniacensium  ejus  temporis  laus  a  S.  Hugoue 
Lincolniensi. 

(329)  Sed  et  CisterciHm,  de  quo  etiam  in  Galliae  Chris- 
tianae  tom  IV,col.  083 Benedictin»  editionis.  Geleberrimo 
loco  tunc  praeerat  abbas  Guido  II,  postea  cardinalis  episco- 
pus  praenestinos. 


manitas,  •  Quod  erga  nos  Cluniacenses  hoc  ordine 
compleverunt.  Post  susceptionem  cpiscopi,  proces- 
sione  festiva  perceplaque  illius  benedictione,  ipsum 
dominus  prior  in  locutorium  deduxit ;  ubi  cum  eo 
sedit,  assumptis  pariter  et  senioribus  de  conventu 
circiter  duodecim.  Unus  assistentium  vero  fratrum 
codicem  regulae  pastoralis  B.  Gregorii  papae,  quem 
ad  hoc  ipsum  roanibus  allatum  tenebat,  aperuit ; 
procedensque  in  medium,  capitulum  unum  aperte  * 
et  dislincte  ad  intelligendum  percurrendo  legit, 
,Quo  completo,  ineunte  priore,  finem  lectioni  fecit, 
et  episcopus  similiter  ad  nutum  prioris  dicto  Bene- 
dicite  loquendi  licenliam  praesentibus  dedit. 

Sed  et  Cistercium  (329)  cursim  pertransivimus. 
Quo  divertit,  ut  missarum  solemnia  in  praeclara 
festivitate  Assumptionis  Dei  Genitricis  celebrare 
potuisset.  Gallia  namque  universa  praeter  quaedam 
privilegiata  monasteria  ea  tempestate  sub  interdicta 
fuit  (330).  Deinde  compus  effectus,  et  fratrum  illius 
loci  orationibus  commendatus,  Claramvallem  (331) 
quoque  visitavit.  Miserat  siquidem  sanctae  recor- 
dationis  Joannes  (332)  quondam  Lugdunensium  ar- 
chiepiscopus  in  occursum  ejus  quosdam  venerabiles 
viros,  obnixe  supplicans,  quatenus  sibi  in  loco  prse- 
notato  commoranti  olim  desideratam  praesentiae  suae 
copiamexhiberet.  Quia  jam  aevo  gravis  ofiicio  curae 
pastoralis  renuntiaverat,  retentisque  duntaxat  jussu 
surami  pontificis  insignibus  pristinis  in  illo  sancto 
coenobio  sacrae  contemplationi  sedulus  vacabat. 
Sciscitanti  autem  episcopo,  quibus  jam  Scripturis 
meditationis  suae  negotia  potissimum  devovisse,  ita 
respondit :  «  Psalmorum,  inquit,  meditatio  sola  jam 
penitus  totum  me  sibi  vendicavit.  »  Ex  his  quotidie 
recens  et  continue  demulcens  interioris  hominis  pa- 
latum  mihi  refectio  indeficiens  jugiter  innovatur. 

Post  hoc,  monasterium  Sancti  Remigii  (333)  secus 
Remensium  civitatem  situm  sanctitatis  magnificae 
laetificavit  accessu.  Ubi  moratus  per  triduum  libro- 
rum  antiquorum  copiam  ibi  repositam  mirabatur, 
modemorum  desidiosam  exprobrans  incuriam,  qui 
non  soIumPatrum  studia  in  condendis  libris  atque 
scribendis  temulari  detrectant,  sed  neque  legere, 
seu  reverenter  saltem  tractare  a  Patribus  elaboratos 
codices  sacros  student.  Hic  vasculum  quoque  per 
columbam  coelitus  delatam  beato  Remigio  miratus 
et  veneratus  est,  in  quo  jugiter  ad  unctionem  regum 

(330)  Anno  1199,  iUud  propler  divortiam  inter  regem 
et  reginam  promuigatum,  et  anno  1201  sublatum  fuit.  Ita 
de  Nangis  et  Trivetus  in  Chron. 

(351)  Claram  Vallem,  subGuidone  abate,  ut  eolUgo  ex 
tom.  IV  Galiiae  Christ.,  coL  796. 

(332)  A  Vellis  mambus  cognominatus,  ex  Pictaviensi 
designatus  Narbonensis  primus,  mox  factus  anno  1181, 
archiepiscopus  Lugdunensis,  de  quo  plura  tomoIV  Galli» 
Christ.,  col.  130 

(333)  Monasterium  S.  Remigii.  De  hoc,  et  desacra 
ampuUavide  tom.  I  AnnaUum  Benedictio.pag.61,  Joinnis 
Mabillonii ,  qui  in  hoc  monasterio  vota  monastlca  Deo 
nuncupavit. 


1091 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1092 


Frauciae  sacri  balsami   copia    rediviva    exuberat.  A 

Cum  aulem  pervenisset  ad  castrum  Sancti  Au- 
domari  (334),  quod  a  porlu  Wistandiae  (335)  mil- 
libus  decem  abjungitur.  Ibi  parumper  a  fatigatione 
diutina  ante  maris  ingrcssum  duxit  respirandum. 
Erat  inde  haud  procul  situm  monasterium  ordinis 
Gisterciensis,  Clara  Mareis  (336)  ab  incolis  nuncu- 
patum.  Instabat  etiam  post  triduum  gloriosa  so- 
lemnilas  Nativitatis  perpetuse  Yirginis  et  miseri- 
cordiae  matris.  Nolebat  autem  episcopus  elongari  a 
vicinia  loci,  quo  divina  celebrari  licebat  ante  festum 
adeo  praeclarum,  ne  forte  aura  dissentiente  in  An- 
gliam  ad  hoc  celebrandum  minus  tempestive  occur- 
reret.  Ipsa  igilur  die,  qua  ad  Sanctum  Audomarum 
venit,  sibi  venam'incidi  fecit,  quo  liberius  et  ala- 
crius  post  expletae  observaotiaetempus^quod  inf1eu-n 
botomia  quis  vindicare  sibi  solet)  desideratam  per- 
coleret  celebritalem,  Jam  enim  diebus  aliquot  in 
singulis  membris,  et  in  corpore  suo  toto,  gravedinem 
cum  lento  quodam  dolore  senserat  accrevisse.  Post 
minutionem  vero  adeo  in  continenti  haec  ipsa  mole- 
stia  augmentata  est  ut  de  mensa,  qua  discubuerat, 
cum  vix  modicum  quid  gustasset,  caeteris  adhuc 
edentibus  abscedere  et  lectuii  quietem  adire  sit 
compulsus.  Quem  mox,  ut  cervicem  reclinaverat, 
sudor  affudit  affluentissimus,  qui  die  ipsa  tota 
cum  maxima  parte  noctis  insecutae  fluere  non 
cessavit.  Tantum  quoque  cibi  fastidium  mox  incurrit, 
ut  per  illud  triduum  quidpiam  gustaverit. 

Circa  vespertinas  autem  horas  in  vigilia  festivita- 
tis  memoratae  profectus  est  ad  cocnobiimi  praenomi- 
natum,  ibique  uno  tantum  monacho,  conversoque  ^ 
uno  ex  suis  secum  retentis  pernoctavil.  Reliquos 
vero  cum  equis  ad  hospitium,  unde  venerant,  redire 
jussit,  satis,  quoad  licuit,  resistcntibus  abbate  (337) 
et  fratribus  loci,  universum  illius  comitatum  secum 
summopere  detinere  certantibus.  Episcopus  autem 
in  infirmaria  quiescere  praeelegit,  cujus  in  obsequium 
deputati  sunt  duo  JDratres,  qui  nimia  devotione  ejus 
famulatui  insistebant.  A  quibus,  cum  nibil  escae  su- 
roere  cogipotuisset,  pedes  sibi  abluendos,  etofficio- 
sissime  fovendos,  et  extergendos  compulsus  est  ex- 
hibere.  Quorum  ille  benignitate  satis  delectatus,  eis 
devotionis  suae  vice  Dei  et  suam  benedictionem  re- 
pendebat.  Nec  multum  post^  alter  eorum  in  abbatem 
(338),  et  alter  in  ejusdem  loci  priorem  favore  divino 
promotus,  nos  in  exsilii  nostri  prsescntis  excursu  D 
ad  eos  parumper  digressos  humane  satis  recognove- 
runt.  In  crastino  autem  pcnuitimam  ibidem  Christi 
ponlifex  celebravit  missam  :  qua  devotissime  expleta 
jejunus  a  cibo  corporali  hospitium  repetiit  suum  in- 


villa  saepe  dicta,  ubi  rem  prodigiosam,  qaae  tunc  in- 
notuit,  paucis  explicamus. 

Pistor  quidam  farinam  die  Dominica  consperserat, 
unde  sequenti  nocte  panes  quoque  venales  coxerat. 
Quos  dum  mane  sequentis  feriae  protraheret  ex  cli- 
bano,  panis  quidam  in  pavimento  fortiter  allisus  fra- 
cturamfecit,  unde  mox  sanguinis  rivus,  qoi  panem 
circumquaqueinficeret,  effluxit.  Quopistor  yiso  tale 
portentum  vehementer  expavit.  Panem  denique  cru- 
entum  frustatim  comminuit,  et  per  singulas  fractu- 
ras  cruorem  liquidum  stillare  vidit.  Fregit  et  panes 
alios  atque  alios,  et  in  omnibus  fracturosis  cruorem 
implentem  iilos  aspexit.  Conterritus  itaque  tam 
monstruoso  eventu  panes  per  unam  fere  hebdoma- 
dam,  ne  ab  aliis  viderentur,  occultavit.  Sed  interim 
mercenarii  seu  vicini  ejus  id  quod  acciderat  ad  aures 
publicas  detulerunt.  Quid  plura?  Resdemum  oppida- 
nis  cunctis  innotuit  :  unus  etiam  ex  his  panibus  epi- 
scopo  a  convicaneis  exhibetur,  frangebatura  nobis, 
et  mox  sequebatur  cruor  fracturam,  ac  si  hominis 
sive  vivi  cujuscumque  animalis  caroincideretur.  Hu- 
jus  quoque  panis  frustum  non  modicuro  nobiscum 
inde  in  sinu  detulimus.  Erat  autem  panis  fermenta- 
tus.  Cocti  pariter  fuerant  in  clibano  praefato  panes 
dzymi  et  fermentati,  sed  azymi  in  sua  qualitatepuri 
ostendebantur,  nil  prodigiosum  habentis  ;  fermentati 
vero  omnes  fundebant  sanguinem,  si  fractionem  ac- 
ciperent  vel  sectionem.  Hinc  sentiebant  n<»inulli, 
punitam  fuisse  tali  casu  hominis  cupidl  temerita- 
tem,  qua  die  Dominica  praeparasset,  quod  sequenti 
feria  maturius  distraheret,  dum  panis  azymus  post 
sacrae  lucis  crepusculum  conspersus  et  coctus  nil 
admisit  horrendum,  et  ante  vesperam  contra  insti- 
tutum  in  massam  subactus  et  fermentatus,  non  quae- 
stui  profuit,  sed  auctorem  suum  fecitostentui.  Plures 
siquidem  ex  his  panibus  per  monasteria  et  Ecdesias 
circumquaque  missi  sunt  ad  manumentum  posteris, 
et  praesumptuosis  solemnitatum  sacrarum  violatori- 
bus,  et  ad  correctionis  documentum  diligenter  con- 
servandi. 

At  vero  Matris  roisericordiae  ope  post  celebratam, 
ut  pnefati  sumus,  in  honore  ipsius  missam  famulus 
ejusdem  et  vicarius  devotissimus  Hugo  aegritudinis 
suae  levamen  non  modicum  percepit.  Exacta  igitur 
die  solemnitatis  cum  laetitia  et  exsultatione,  in  cra- 
stino  Widsandensem  portum  cum  suis  adivit.  Se- 
quentis  vero  diei  aurora  ipsum  navim  conscendei*e 
vidit  genitricis  Mariae  mater,  beatissima  videlicet 
Anna.  Quae  primo  remissius  spiraverat,  carbasa  re- 
pente  implevit.  Solent  quidem  universi  transvectores 
Mariam,  sicut  maris  stellam   attendere,  ut  cursum 


(S34)  AuJomarum  allias  et  Audomaropolis,  vulgo 
SiUnt-Omer,  urbs  Artesiae  est,  cujus  episcopus  archiepiscopi 
Camaracensis  est  suffraganeus. 

(335)  In  Cbronico  S.  Berlini  k  Martene  edito  col.  688, 
ita  legitur :  «  Statim  autem,  ut  hos  sanctos  exsules,  i 
Cantuariae  monacbos,  «  dom.  Joannes  abbas  apud  Wisan- 
tum  applieuisse  cognovit  • ,  etc. 


(336)  Claromariscus,  latine,  ordinis  Cisterciensis  egre- 
gium  coenobium  circa  annum  lUO  fundatum. 

(337)  Qui  tunc  erat  Gerardus  de  Campania,  in  abbatem 
electusanno  1198. 

(338)  Nicolaus  videlicet  aut  Lambertus,  ex  quibos  pri- 
mus  praeerat  anno,  quo  in  exsilium  missi  sunt  Caataarieik- 
ses,  alter  vero  durante  exsilio. 


1093 


VITA.  —  LIB.  V. 


1094 


dirigant ,  ita  Marise  matrem  precibus  advocare  et  A  adventui  ejas  congratulando  applaudentes,  sed  mo- 


rouneribus  corrogatis  ambire ,  ut  currere  queant, 
cum  subsidentium  ventorum  spiramina  ilineris 
commeatum  negant.  Huic  vero  semper  (339)  post 
ipsium  natam  familiarius  Hugo  et  devotius  depende- 
|}at  venerationis  obsequelam.  Quae  sibi  vicissim  in 
cunctis  nocessitatibus  et  periculis  celerem  repende- 
bat  opitulationem.  Tunc  quoque  eam  invocanti  fe- 
stina  adfuit ,  atque  cursu  placidissimo  liltori  optato 
celeriter  appulsum  adeo  exbilaravit  ut  confestim  post 
pressas  vestigiis  arenas  ecclesiam  pcteret,  missarum 
solemnia  de  sacro  ipsius  puerperio  celebralurus. 
Quo  certe  ex  facto  satis  patuit  quanta  fuerit  in  eo 
erga  Dominica  sacramenta  devotio,  quem  neque  ma- 
rina  jactatio ,   nec  cum  morbida  valetudine  inedise 


iestiae  corporali;  qua  illum  afifectum  didicerant ,  ni- 
mio  mosrore  compatientes.  Quos  ille  magnanima 
cordis  orisque  constantia  magnopere  consolari  stu- 
duit ;  vultuque  sereno  flagella  Dominica  servis  Do- 
mini  dulcia  esse  debere ,  et  verbis  docuit,  et  suiip* 
sius  exemplo  declaravit. 

Et  sane  oculorum  habetudo  sensim  irrepseral  ei 
qu»  pulveris  et  caumatis  continuato  ingestu,  me- 
moratae  profectionis  tempore ,  oculorum  aciem  plu- 
rimum  reverberaverat.  Qui  crebro  suggerentibus  no- 
bis ,  quatenus  alicujus  opem  medelae  sineret  adhi- 
beri ,  una  semper  et  eadem  voce  respondebal : 
<  Satis,  inquiens ,  oculi  nobis  isti  sufficient ,  quan- 
diu  fuerit  ipsorum  usus  nobis  necessarius.  His  igitur 


per  roultos  jam  dies  protracta  maceratio,  a  divinorum  -n  exterioribus  parumper  obtusis ,   nec  tamen  pristino 

1      >  >*.  ^»*»      --1*L.-         ?  _        _* . T  J  —  —       -     _  lir^M^mA    AwlnMK.n    «vwwrA#.A  1  •.  *««■««..•««     •««( /%■>.  An..Mi«        ■•«». 


decore  exterius  privatis ,  luminum  interiorum  lim- 
pidior  de  die  in  diem  claritas  reddebatur.  Apud 
Cantuariam  vero,  ubi  solent  quorumdam  ssepius 
levari  aegritudines,  ipsius  adeo  ingravata  est  aegri- 
tudo  ,  ut  inde  Londonias  ,  non  praeter  molestiuOy 
partim  equitando ,  partim  navali  vehiculo  deporta- 
retur.  Nihil  tamen  haec  suis  votis  adversabatur,  nec 
precibus,  quas  in  templo  devote  libaverat,  quidquid 
ei  accidit,  in  aliquo  obviabat. 

CAPUT  XXIH. 

Qualiter  LondonUi  in  sua  cegrotatione  mala  Anglias 
ventura  prasdixit ,  sacram  unctionem  suseepil^ 
suadentious  ei  testamentum  esse  faciendum  reS' 
pondit ,  et  zelum,  quem  semper  ad  divinufn 
officium  habueratf  non  dimisit  et  qualiter  ad 
regem  Joannem  et  archiepiscopum  se  habuU 
causa  visitandi  accedentibus  ad  eumdem. 

Postquam  vero  proprium  diversorium,  quod  secus 
Londonias  apud  vetus  templum  possidebat  (342)  in- 
gressus  est,  auhelantia  febribus  membra  quies  le- 
ctuli  protinus  excepit.  Quod  amicorum  ipsius  plurimi 
intuentes ,  moestitia  conficiebantur ,  et  ipso  quoque 
audiente  divinam  exorabant  clementiam  ,  quatenos 
ipsum  incolumem  Ecclesiae  suae  filiis ,  ad  ipsius  jam 
diu  redituffl  valde  suspensis  restitui  juberet.  Hos 
ille  paucis  blande  consolatux  ait  :  «  Fihis  nostris  in 
Christo  charissimis,  sive  praesens  corpore,  sive  ab- 
sens,  spirituali  nunquam  praesentia  deesse  valebo.  • 
Yerum  de  valetudine  sive  praesentia  roea  corporali, 
tribus  usque  ad  atrium  exterius  ipsum  cum  venera-  D  imo  et  de  meipso  toto,  Patris  solius ,  qui  in  coelis 
tione  deducentibus,  ad  hospitium  suum  divertit.  Ulic     est,  voluntas  semper  fiat. 

regis  juslitiarii ;  nec  non  et  plerique  optimates  re-  Transacta  vero  in  eodem  loco  nocte  una,  postera 
gni  (quos  ad  locum  illum  ,  nescio  quis  casus ,  tunc  die,  ipsi  qui  haec  scripsit  (343)  ista  locutus  est : «  Hi, 
asciverat)  episcopum  certatim  invisere  gaudebant,     qui  nos,  inquit ,  temporaliler  diligunt,  imo  et  spiri- 


celebratione  potuit  cohibere,  quia,  sicul  pridem  mo- 
nachus,  quoties  de  permissu  ordinis  licuit  (340),  ita 
jam  episcopus  ,  quoties  ratio  possibililati  concurrit, 
missas  celebrare  nullo  tempore  praetermisit.  Ex  qua 
praecipue  muneris  sacri  devotissima  frequentissima 
perceptione  et  singularem  cordis  munditiam  et  insu- 
perabilem  constantiae  caeterarumque  virtulum  firmi- 
ti^tem  obtinere  promeruit;  sed  et  invisibilium  rerum 
et  spiritualium  secretorum  mysteria  ei  divinitus  pa- 
tuisse  inter  ipsa  reverenda  canonis  secreta  familia- 
res  ipsius  non  latuit.  Aliquando  tamen  capellanum 
suum,  quem  pridie  sanguinem  minuisse  sciebat, 
missam  celebrasse  cognovit ;  quem  tunc  quidem 
blande  corripuit,  sed  hoc  iterum  attentantem  durius 
incrcpavit ,  districte  prohibens  ne  ulterius  id  facere 
praesumeret ,  et  pericula  ex  tali  praesumptione  non  ^ 
semel  accidisse ,  et  sibi  innotuisse  memorabat. 

Yerum ,  ut  ccepta  procedat  oratio,  diem  adventus 
sui  in  Angliam  apud  Douram  (341)  ubi  applicuit  una 
cum  dericis  aliisque  domesticis  et  amicis  suis  (quo- 
rum  ibidem  turba  non  modica  speratam  et  pra^co- 
gnitam  ipsius  praescntiam  exspectaverat)  laetam  lae- 
tusipse  cum  laetis  exegit.  In  crastino  Dobemiam 
venit.  Ibi  Christi  basilicam  mox,  ubi  urbem  ingres- 
sus,  adivit  in  qua  primo  ad  Salvatoris  aram,  deinde 
ad  singulas  sanclorum  in  ea  quiescentium  memorias, 
maximeque  ad  gloriosi  martyris  Thomae  mauso- 
laeum  diutissime,  sed  et  devotissime  orans,  seipsum 
et  suos  divino  praesidio  et  patrocinio  Dei  sanctorum 
attentius  commendavit.  Hinc,  priore  multisque  fra- 


(339)Igiturjam  S.  Hugonis  tempore  sancta  Anna,  ut 
navigantium  patrona,  venerabatur  in  Anglia,  cujos  vene- 
'ratio  plurimum  crevit  ad  flnem  saeculi  xiv. 

(340)  Yide  notam  lib.  iv,  cap.  12,  appcsitam,  cui  addo, 
tempore  etiam  Guigonis  Y,  Carthusise  prioris,  in  usu  fuisse 
tricenana  recenter  defunctisconGessa,  quorum  quodlibet 
requirebat.  ut  per  triginta  dios  sibi  invjcem  succedentes 
missa  pro  defuncto  redderetur  in  publico  vel  in  privato. 

(341)  Dimra  hodie  Douvres^  urbs  et  portus  Angliae  me- 
ridionalis,  e  regione  Caleti,  cdiebris  Gajlix  portus. 


(342)  In  hoc  extera  S.  Hugonis,  ut  infhi,  c.  27 ,  dicitur, 
a  corpore  oblata,  in  vase  plombeo  recondita  sunt.  Vetus 
illnd  vocatur  respectu  novi  templi ;  unde  apud  Trivettum 
in  Chron.  ad  ann.  1219,  quidam  Londonia  apud  novum 
templum  sepelitur. 

(313)  Auctori  scilicet  Yitae,  qui  post  pauca  se  mona- 
chum  et  presbyterum  Hugonis  fuisse  profltetur. 


1095 


S.  HUGONlS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


1096 


tu&liler  nos  amplectuntur,  vitam  meam  temporalemA  indigne  commissa,  cum  eircumslantiis  reatuum  suo- 


(quae  mihi  revera  fastidio  jam  pridem  coepit  esse) 
satis  cuperent  prolongari.  Sed  nobis  sententia  longe 
distans  est,  qui  cernimus  manifeste  ,  quam  in  brevi 
flebilis  sit  futurus  status  Ecclesiae  Anglicanae.  Melius 
itaque  nobis  mori  est  quam  vivere  et  videre  immi- 
nentia  gentis  hujus  mala  et  sanctorum  (344).  Nam 
procul  dubio  in  posteris  Henrici  regis  impleri  ne- 
cesse  est ,  quod  Scriptura  praelocuta  est  :  «  Spuria 
vitulamina  non  dabunt  radices  aitas  (Sap,  iv,  3),  et 
ab  iniquo  thoro  semen  exterminabitur  {Sap,  iii,  16).  • 
Sed  et  rex  modernus  Francorum  (345)  genitorem 
suum  Ludovicum  ulciscetur  in  sobole  prsvaricatricis 
(346)  quae  thorum  cum  eo  immaculatum  repudiavit, 
ejusque  semulo   regi  Anglorum  impudica  adhaesit. 


rum  promple  acute  et  plene  enumerare.  In  confi- 
tendo  istud  semper  replicabat  :  «  Mala,  inquiens 
mea  vera ,  pura ,  et  sola  mala  sunt ;  bona ,  si  quae 
sunt  non  ita  sunt,  sed  malorum  admistione  im- 
pura ,  malis  undique  concerta,  et  idcirco  nec  vera 
simpliciler  sunt  bona.  »  i 

Celebrata  igitur  per  triduum  hujuscemodi  confes- 
sione  circa  horam  tertiam  in  vigilia  mcmorata,  eu- 
charistiae  ad  se  delatse  obviam  plantis  nudis,  cilicio, 
tunica  et  cuculla  vestitus ,  processit  a  lectulo.  Ante 
ipsum  quoque  tremendum  divinumque  sacramentum 
genua  flectcns,  et  suppliciter  adorans,  diutius  oravit, 
commemorans  infinita  beneficia  Salvatoris  bumano 
generi  impensa,  illique  gratias  inde  referens ,  ac  se 


Quamobrem  Galiicus  iste  Philippus  regiam  Anglo-  -Dnimis  culpabilem,  ut  dicebat,  ejus  misericordissim» 


rum  ita  delebit  stirpem  quemadmodum  bos  her- 
bam  solet  usque  ad  radices  carpere.  Nam  a  Gailis 
Ires  ipsius  nati  jam  abrasi  sunt,  reges  videlicet  duo 
(347),  et  unus  consul ;  quartus ,  qui  superest,  cur- 
tam  habebit  pacem  ab  eis  (348).  Scis  vero,  quia 
post  biduum  Nalale  Domini  mei  evangelistse  et  apo- 
stoli  Matthsei  fiet.  Dies  illa  mei  quoque  episcopatus 
natalitius  erat ;  in  ea  enim ,  ut  scis  unctionem  su- 
scepi  prsesularem.  Saepius*  autem  ab  ineunte  aetate 
segrotavi ,  nec  ullam  tamen  unctionem  quae  proprie 
infirmorum  dicitur,  hactenus  percepi.  Sola  ex  un- 
ctionibus  quae  meae  possent  congruere  personae,  hacc 
mihi  necdum  est  coUata.  Hanc  igitur  cras  in  vigilia 
beati  Evangelistae  promereri  exopto.  Jam  igilui  modo 
faciem  Domini  praevenire  debemus  in  pura  et  vera 


pietati  commendans»  ipsius  denique  patrocinium  et 
auxilium  usque  in  finem  sibi  affore»  nec  se  unquam 
deserere  flebiliter  imploravit.  Refectus  deniquae  vitae 
setemae  dapibus,  et  extrema  unctione  in  peccatoram 
remissionem  delibutus ,  gratias  egit  Domino,  dixit- 
que  nobis  :  «  Jam  medicis  et  morbis  nostris,  ut  po- 
terit ,  conveniat ,  de  utri^que  amodo  erit  in  pectore 
nostro  cura  minor.  Ei  me  commisi ,  illum  suscepi, 
ipsum  tenebo,  et  ipsi  adhaerebo,  cui  adhaerere  bonum 
est,  et  quem  tenere  beatum  est.  Quem  qui  suscipit, 
et  cui  se  qui  committit,  validus  et  tutus  est.   » 

Admonitus  autem  postca ,  dum  languor  ingraves- 
ceret,  ut  etiam  lestamentum  de  more  conficcret,  ait : 
ff  Taedet  mc  sane  hujus  consuetudinis  jam  passim 
in  Ecclesiam  traductae.  Nam  quoad  animum  meum, 


confessione ,  ut  ipso  Domino  annuente  tam  venera-  ^  nihil  omnimode  aut  possedi  unquam ,  aut  possideo 


bile  sacramentum  digne  pro  modulo  nostro  et  salu- 
briter  pro  domo  sua  nobis  contingat  suscipere.  » 

His  itaque  memoratis ,  quidquid  in  se  noverat  ac- 
cusabile,  vel  quidquid  in  quolibet  gradu  aelatis,  or- 
dinis,  aut  professionis  sibi  deesse  displicere  potuerat, 
ccepit  in  conspectu  Domini  sub  testimonio  prius 
ejusdem,  cum  quo  loquebatur»  monachi  et  presby- 
teri  sui ,  deinde  ei  adjunctis  tribus  reverendae  ho- 
nestatis  sacerdotibus  sollicite  confiteri  Quorum  pri- 
mus  Lincolniensis  decanus,  secundus  pra^ceptor  [a/., 
prsecentor]  qui  cathedram  ipsius  post  eum  ascendit 
(349),  tertius  vero  archidiaconus  Northamtons  erat, 
vir  vita  utique  et  doclrina  clarissimus.  In  hac  con- 
fessione  nec  illa  omisit ,  quae  innumeris  pridem  vi- 


nunc  quod  censerem  meum,  et  non  potius  esse  Bc- 
clesiae  quam  regebam,  proprium.  Attamen,  ne  fiscus 
solito  rapiat ,  si  quid  bonorum  temporalium ,  post 
meum  obitum  in  episcopatu  fuerit  derelictum ,  jam 
nunc  universa  quae  videor  possidere  ,  indigentibus 
eroganda  delego  Domino  nostro  Jesu  Christo.  ».  Acci- 
tisque  decano  et  duobus  Ecclesiae  suae  archidiaconis, 
quaecunque  in  possessionum  suarum  facultatibus  re- 
periri  poterant,  eorum  provisione  dispertienda  ipsis 
contradidit.  Post  haec  orarium  suum  (i.  e.  stolam 
sacerdotalem)  jussit  afferri ,  quod  cervici  appendens 
anathematizavit  illos  omneS;  qui  de  rcbus  suis  ali- 
quid  fraudulentcr  supprimere,  vel  auferre  violenter, 
liberamque  facultatem  exsequendi ,  quod  jusserat. 


cibus  fuerat  viris  devotis  quam  pluribus  confessus.  D  praedictis  exsecutoribus  denegare  tentassent. 
Horum  quilibet  fateri  solebat  quod  neminem  quis-         Post  susceptum  vero  munus  extremae  unctionis, 
quam  eorum  eatenus  vidisset,  qui,  sicut  vir  iste,  se-     crescente  in  dies  aestu  febrium ,   duobus  continue 
ipsum  nosset  accusare,  et  sic  a  se  omissa,  sicut     mensibus  lectulo  decubuit,  quotidiana  pene,  et  quan- 


(544)  QaaepostS.  Hugonis  obitum  eveneruot,  et  diu 
daraverunt,  clero  cum  monachis  in  cxsilium  misso^  et  tota 
fere  Anglia  bello  vastata. 

(345)  Philippus  U,  dictus  Augustus,  anno  1179,  in  re- 
gem  GaUis  coronatus,  obiit  anno  1^23  mense  Julio. 

(346)  Fuit  illa  Alienord%$^  Alienora,  nunc  Eleanora,  qasB 
facto  diYortio  cum  Ludovico  rege  Pbilippi  pra^icti  patre, 
annoll52,  in  Anglia  in  maritum  duxit  Henricum  tunc 
Nortbmannise  duccm ,  deinde  regem  electum  Anglise. 


(347)  Hcnricus  Junior  et  Richardus,  uterquerex  Anglix, 
ille  vivo  adbuc,  hic  mortuo  Henrico  patre.  GaufVedus  ex 
comite  dux  Britannias,  etiam  Henrici  U,  regis  Anglise  filius. 

(348)  Joannes  rex,  qui  obiit  post  multas  clades,  a  Gallis. 
Angllse  Ulata«  anno  1216  mense  Octobri. 

(349)  Willelmus  videlicet  Blesensis,  anno  1203,  conse- 
cratus  in  episcopum  Lincolniensem  qui  obiit  anno  19106. 


1097 


VITA.  —  UB.  V. 


1098 


doque  sspius  io  die  confessione  repetita,  levissimos  A  vosssepeadirasprovocaveriiD,eYideiiterinveiiio,quid 


co^tatioiium  molus  ac  verborum  excessus,  si  quando 
anxianti  eveniret  ministrantibus  indignari,  purgare 
festinans.  Orationimens  ejus  semper  inlendebat.  Di- 
vinum  officium  utroque  tempore,  noctis  videiicet  et 
diei,  studiose  curabat  horis  statutis  exsolvere,  nec 
horas  propter  accessionem  aestus  febrilis  aut  prseler- 
ire  patiebatur,  aut  praevenire.  Psallebat  et  ipse, 
cum  vires  suppetebant,  cum  psailentibus.  Neglectim 
seu  properanterlegentesaut  psallentes  terribili  mox 
voce  aut  sonitu  castigabat.  Utriusque  rei  summa  ei 
cura  tota  semper  sevo  praecedenti  fuit,  ut  distincte 
et  debito  tempore  Creatori  persolveret  laudes  consti- 
tutas.  Yicissitudinem  etiam  standi  et  sedendi  (350) 
inter  psailendum,  quandia  valuit,  et  ipsemet  obser- 
vabat,  et  clericos  suos  observare  compellebat,  ut,  ^ 
dum  unus  sedendo  fatigata  membra  reficeret,  alius 
stando  divinae  et  angelicae  prsesentiae  reverentiam 
exhiberet.  Cum  magnis  interesset  nobilium  conven- 
tibus  aut  decidendis  causarum  litibus,  sicut  aliis 
moris  est  ad  formandas  interlocutorias  interdum 
secedere,  ita,  cum  exigerent  momenta  lucis,  ipse 
divertebatur  ad  canendas  horas  consuetas.  In  dedi- 
cationibus  ecclesiarum,  et  in  celebrationibus  ordi- 
num  mos  ei  non  dissimilis  fuerat. 

Venit  autem  rex  (351  j  invisere  aegrotantem,  cui 
iile  nec  modice  visus  est  quidem  assurgere  vel  assi- 
dere,  cum  necdum  vires  ei  deessent  adhuc  ad  seden. 
dum  in  Ftrato  suo,  dum  alimenta  percipiebat.  Rex 
ci  compatientissime  loquebatur,  exponens  ei  se 
ipsum  et  sua  ad  beneplacitum  ipsius  exsequendum. 
UIo  autem,  exclusis  omnibus  suis,  ante  jacentem  ^  (354)  conventuros  accepimus,  accelera,  et  cura  sin- 


tamen  inde  poenitendum  sit  mihi,  non  perpendo.  Sed, 
quia  saepius  etinslantiushocipsumnonegerim,  mihi 
dolendum  scio.  Sed  crebriussolito,  si  diutius  vobiscum 
vita  ducenda  restaret,  id  ipsum  me  facturum  sub  ocu- 
lis  cuncta  inspicientis  Dei  firmissiroepropono.  Memini 
namque  quia,  ut  vobis  morigerarer,  ea  quae  vobis 
tacere  non  debuissem»  quaeque  a  nobis,  si  dicerentur, 
aequanimiter  non  audirentur,  me  saepenumero  igna- 
viter  suppressisse,  sicque  mea  culpa  vestram  potius 
quam  Patris,  qui  in  coelis  est,  offensam  declinavi. 
Ex  qua  accidit  quod  non  solum  in  Deum  (unde  in« 
dulgentiam  supplex  inquiro),  sed  in  vestram  quoque 
patemitatem  et  in  prima^um  vestrum,  nec  leviter, 
nec  episcopaliter  deliqui.  i 

CAPUT  XXXV. 

Qualiter  magUtro  fabricce  Lincolniensi4  Eeelesias  ds 
fadendaprasparatione  contragenerale  collo^ium 
ibidem  in  brevi  futurun  injunxit,  et  qualiter  ea 
descripHt  qua:  circa  ejusdem  exsequias  et  sepuUu^ 
ram  voluit  observari^  et  qualiter  se  habuit  ad  suo- 
sionem  deesu  earnium  sibi  factam, 

Postmodum  imminente  sibi  jam  post  dies  quinde- 
cim  (353)  lucis  hujus  die  suprema,  Gaufrido  de 
YoireS;  nobilis  fabricae  constructori  (quam  coepit  a 
fundamentis  in  renovanda  Lincolniensi  ecclesia  eri- 
gere  Hugonis  magnifica  erga  decorem  domus  Dei 
dilectio)  talia  eidem  est  locutus  :  c  Quia  dominmn 
regem  cum  episcopis,  totiusque  regni  hujus  primo- 
ribus,  Lincolniam  in  proximo  ad  generale  colloquium 


diutius  sedente,  et  blandis  sermonibus  multa  prose- 
quente,  episcopus  fere  nihil  referebat  auditis.  Res 
tandem  suas  et  testamenti  sui  exsecutores  cum  tola 
pariter  Lincolniensi  Ecclesia  protectioni  regis  com- 
mendans,  ipse  valefecit.  Desperaverat  jam  profecto 
de  maneria  ipsius,  quamobrem  pauca  ei  loquebaturi 
ne  perderet  pulchros  sermones  suos. 

Metropolitanus  quoque  ipsius,  (352)  jacentem  ali- 
quoties  visilans^  quidquid  humanitatis  et  benignita- 
tis  esset,  ei  pro  viribus  se  exhibiturum  pollicetur.  Cui 
ad  postremum  suggerenti,  ut,  si  quem  forte  verbo 
aut  facto  minus  justo  irritasset  vel  Isesisset,  veniam 
ab  offenso  petere  meminisset,  ac  demum  profitente 
quia  suos  saepius  et  frequenter  animos  acerbissime 


gula«  quaecunque  necessaria  sunt  ad  decorem  et 
omatum  circa  altare  domini  ac  patroni  mei  S. 
Joannis  Baptistae,  perficere,  quod  etiam  per  fratrem 
nostrum  Roffensem  episcopum  (355),  cum  eo  una 
ctun  caeteris  advcnerit  episcopis,  volumus  dedicari. 
Nam  et  nos  ipsi  denuntiati  tempore  coUoquii  illic 
pnesentes  erimus  (356).  Optabamus  sane  nostro 
illud  ministerio  consecrare,  sed,  quia  Dominus  aliter 
disposttit,  volumus,  ut  priusquam  illuc  perveniamus, 
occasione  omni  remota,  consecretur.  »  Haec  ipsa 
verba  et  aliis  quibusdam  repetiit,  dans  in  mandatia 
servientibus  suis  cunctisque  ncajoribus  Ecclesiae  sua 
personis,  ut  vel  in  extremis  obsequiis,  quantam 
possent,  deferrent  honorificentiam,  non  solum  regi. 


provocasset  (qui  tamen  pater  spiritualis  et  primaa  D  sed  et  episcopis,  aliisque  amicis   suis  Lincolniam 
ejus  haberetur),  unde  cordis  poenitudo,  veniaeque  ne-     adventuris. 

ccssaria  videretur  postulatio,  ita  respondit :  u  Sane,         Urgere  interea  eum  languor  vehementissimus  coe- 
dum  conscientiae  nostrae  abdita  revolvo  quoque,  quia     pit^  et  geminatis  quotidie  paroxysmis  in  solida  ejaa 


(350)  Secundum  antiquum  ordinis  GarthusleDsis  con- 
suetudinem,  quae  etiam  nunc  observatiu*  in  ordine. 

(351)  Joannes,  de  cujus  Maneria,  id  est,  ni  faHor, 
moribusct  iogenio,  S.  Hugo  dubitare,  irno  desperare  coe- 
pit.  Joannem  tamen  regem  finaliter  saWatum  colligitur  ex 
visione,  quam  reeitat  Raynaldus  in  Anoal.  ad  annum  1226, 
fol.  333. 

(352)  Huberius  nempe  arcbiepiscopus  Cantuariensis, 
quem  sxpius,  et  hic,  et  aUbi,  Hugo  corripuit,  nec  corri- 
ripuisse  doluit. 

(353)  Circa  festum  igitur  Onuiium  Sanctorum  mandavit, 
Pateol.  CLin. 


quae  sequuntur  architecto.  Item  eccUsict  swe capituUm^aM 
Giraldus  Cambrensis,  pag.  419,  apud  Wbartooum,  pariis 
iapidibus  marmoreisque  cohimnis  miro  artificio  renovavit, 
etc. ,  quae  ibi  sequuntur. 

(354)  Qui  ad  geoerale  hoc  Lincolniam  veneriat  coUo- 
quium,  iodicatur  infra  c.  27. 

(355)  Erat  is  Gilbertus  de  GlanvUla,  de  quo  dietum  bl 
nota  (277)  ad  c.  17  bujus  Ubri. 

(33d)  Praesens  adfuit,  non  corpore,  sed  spiritu,  imo  et 
corpore,  summo  cum  honore  sepultune  traditus. 


•»* 


1099 


S.  HUGONIS  EPISC.  LINCOLN.  ORD.  CARTH. 


ilM 


mcmbra  ilcbile  saeviebat  incendium,  vitalia  et  inter-  A  habeo  scpcliri.  Quamobrem  exuvias  corporis  hujos 


norum    meduUas    dysentcria     exhauriebat.    Unde 

diebus  aliquot  ante  obitum  suuni,  quxcunque  ante 

exsequias  ct  sepulturam  suam  voluit  cxpleri,  nobis 

iterato  insinuavit  documento.  «Cincres(357),inquit, 

solemui  ritu  bencdicendo  praeparate,  quos  in  crucis 

raodum  spargetis  super  locum  terrae  nudae,  in  quo 

ponctis  me,  cum  instare  vidcritis  horam  suprcmic 

expirationis  mcae.  Cilicium  cnim,  more  quorumdam, 

in  ordine  nostro  migrantibus,  iiequaquam  substemi- 

lur,  Jio  quippe  quilibet  moricns  apud  nos  contentus 

est  quo  pridem  vivens  usus  ct  indutus  fuit.  »    Hoc 

quidem  loqucbatur  ciUcio  cl  tunica  indutus  cuculla 

quoque  supervestitus,    His    involulis  polius  quam 

indumcntis  nullo  aegritudinis  suoe  momento  caruit. 


raundissimas  oportet  exbiberi,  qiias  sndor  tanbit 
roulto  jam  squalore  infecit.  Cave  ne  hac  in  parte 
quaevis  obrepat  negligentia,  qua  loci  reverendi  de- 
honestetur  dignitas  sacrosancta.  Frater  Petrus, 
conversQS  noster,  lymphara  subministret  abluenti- 
bus,  et  praeter  vos  trino  in  nuraero  hoc  mihi  munns 
exhibentes,  nullus  omnino  alius^  ubi  haec  fient 
intersit. 

«  Cum  auteni  ad  ecclesiam  Lincolniensem  peiia- 
tum  fuerit  corpus  racura,  proferetis  e  scriniis  nostris, 
quse  ibi  sunt,  omnia  vestiracnta,  in  quibos  pontifi- 
calem  susccpi  consecrationera,  a  sandaliis  usque 
ad  mitram,  funusque  sepcliendura  eisdem  omnibas 
inductis.  Sunt  naraque  plana,  nec  arabitiosa,    qns 


Non  ardor  fcbris,  non  corporis  tantus  sudor  aliquid  -q  in  usus  istos  hactenusconservavi.  •  Annulis  quoque 


horura  ci  dctraxit.  Cilicium  bis  aut  semel  mutari  sibi 

vix  permisit,  quod  sudore  quasi    luto  concretura  et 

restis  more  contortum,  inter  corpuset  tunicara  ejus, 

ex  laterum  frequenti  conversione  reperimus,  et  quod 

etiam  cutcra  ei  enormilcr  abrasisse,  ncscio  quot  in 

locis,  deprehendimus.  Et  quia  novimus  apud  Car- 

thusicnscs  plurimum  infirmis  cilicia  (358)  ex  consue- 

tudine  toIIi,dicebamusci : «  Dominc,  laedit  vosnimium 

et  cxulcerat  in  continuis  jacentcm  sudoribus  hispida 

vestis  ha?c.  Oportet  ergo  vos  illam  cxuere,  et  ea 

juxta  morcm  ordiuis,  dum  aegriludo  infestat,  penitus 

carcre.  Ad  hoec  vcro  ille  dicebat  :  «  Nolit   Deus, 

et  absit  istud  ne  fiat  !  non  enim  laedit,  sed  lenit  nos 

vestis  haBC ;  nec  tam  ulcerat  quam  juvat.  » 

Praecepit  quoque  scriptori  praesentium ,  di- 
cens  :  «  Scio  quidcm  ncc  episcopum  quem- 
quam  nec  abbatem  in  his  locis  reperiendura,  qui 
debitura  coraraendansofiiciuraeduccndaede  isto  car- 
cere  aniraae  meae  valeat  impendere.  Universos  nam- 
qiie  hujus  terrae  praelatos  edictum  generale  protraxit 
Lincolniam.  Mittcs  igitur  pucroscumequisad  West- 
monasterium  (359)  qui  deducanl  inde  septem  vel 
octo  monachos,  ut  celebrent  vobiscum  exsequias  no- 
stras.  Ad  decanum  nihilominus  Sancti  Pauli  (360) 
verbis  meis  raittes,  et  raandabis  illi  quatenus  ex 
clericis  chorura  frequentantibus  copiosam  huc  diri- 
gat  multitudinera.  Ita  mihi  siquidem  spcciosas  per- 
solvetis  exsequias. 

«  Cum  vero  tempus  fuerit    ut  corpus   exanime 
pontificalibus  indualur  cx  morc  veslibus,  sociabis 


suis  ei  praesentatis,  unura  raodici  ponderis,  aureura 
tamen,  habenteraque  saphyri  aquatici  gemmam  vi- 
liorera,   contradidit  nobis,  c  istura,  inquiens,  dum 
episcoparer,  digitus  noster  excepit,  et  isturo,  dum 
sepeliar,  dextera  haec   retinebit.  Prospeximus  no- 
bis  in  hoc  tunc,  cum  ad  gradum  istura  accessimns, 
ut  ordinatio  et  huraatio  nostra    eisdem  insignibas 
donarentur,  quas  videlicet  viventera,  eisque  utenteni, 
humihtatis  adraonerent,  et  circa  tandem  exstinctuni 
et  tumulatum,  haec  fortuito  querapiara  reperientem, 
ad  rapiendura  ea  sui  pretio  vel  specie  minime  pro- 
vocarent.  c  Eo  igitur  haec  prosequente,  audientibos 
significatura  est  quod  post  sepulturam  primam  ipse 
corpus  suum  transferendum    (363)  quandoque,  ae 
proinde  inspiciendum  esse  praeviderit,   quandoqni- 
dem  primitus  in  sepulcro  duplici,  plumbeo  scilicet 
ac  lapideo,  utroque  solidissime  obserato  reconden- 
dum,  nec  videre  illud  quispiara,  nec  sua  sibi  oma- 
menta  praeripere  valuisset.  Ipsura  vero   sepultune 
suae  locum  ita  designabat  :  c  ante  aram,  inquit,  sspe- 
dicti  patroni  mei  praecursoris  Domini,  ubi  congruen- 
tius  videbitur  spatiura  secus  murum  aliquem  pone- 
tis  me,  ne  pavimentum  loci  tumba,  ut  plerisque  in 
ecclesiis  cemimus,  importune  occupet,  et  inceden- 
tibus  offendiculum  praestet  aut  ruinam.  » 

Cum  vero  durius  vexaretur  doloribns  immensis 
hujuscemodi  saepius  verba  repetebat :  •  O  pie  Deus, 
requiera  praesta  nobis  1  Bone  Domine,  Deusque  ve- 
rax,  dona  tandem  nobis  requiem  I  »  Gui  semel  ita 
eum  consolantes  diximus  : « Jam,  Domine,quiescetis; 


tibi  (361)  unum  cx  sacerdolibus  regularis  habitus,  D  tactus  nempe  pulsus  vestri  finiri  nunc  innuit  acces- 
qui  tccura  totum  funus  diligentius  abluat  et  abster-  sionera  istam  ;  »  Ad  hsc  ille  :  «  0  vere,  inquit, 
gat.  In  ecclesia  namque  malris  sanctaj  Dei  Genitri-  beatos  illos;  quos  vel  extremi  dies  judicii  requie 
cis  (362)  non  procul  aD  altari  S.  Joannis  fiaptislae     donabit  inconcussa  I  »  Ad  quem  vicissim  dicentU)us 


(357)  Etiam  niinc,  dum  aegroto  datur  extrema  unctio, 
apud  Carthnsianos  benedicuntur  cineres  et  hinc -inde  super 
lectum  et  corpus  inflrmi  sparguntur. 

(358)  De  consuetudine  hac  nihil  constat,  posse  tamen 
tolii  cilicia  prsevia  dispensatione  permittunt  statuta. 

(559)  Monasterium  est  constructum  in  occidentali  Lon- 
doniae  urbis  parte  sub  titulo  S.  Petri,  de  quo  Mabillonius 
tom.  I,  Annal.  p.  285. 

(360)  Ecclesia  cathedralis  ad  orientalem  dictte  urbis 


partem,  an  in  ea  aliquando  fuerint  mona«hi,  dubitat  ideiB 
Mabillonir.8  tom.  proxime  citato. 

(36 1)  Ex  bic  coUigat  lector,  quem  erga  auctorem  vitz 
habuerit  S.  Uugo  affectum,  dum  ei,  non  solom  arcana 
conscientix,  sed  et  corporis  post  mortem  abluendi  cvraii 
commisit. 

(362)  In  cathedraU  videUcet  Lincolniensi . 

(363)  Translationem  factam  anno  i280  referC  Surios  ia 
flne  Yit»  hojus  sancti,  corrigendus  in  eo,  quod  Iiqoc 
annom  a  beati  Hugonis  obitn  Tocet  octiiigeriinaa  seitam. 


iiOi 


VITA.  —  LIB.  Y. 


im 


nobis  :  u  Hujus  dicm  judicii  iUam,   volente  Deo,  A  videlicet  utendo  legitime  judiciaria  potestate.  Ad  haec 


habcbilis,  qua  istius  carnis  sarcinam  dcponetis.  » 
Ulc  econtra  :  <  Non  recte,  inquit,  senlitis.Non  enim 
judicii,  sed  gratis  et  misericordiae  dies  erit,  qua 
ego  defungar.  • 

Slupori  prssentibus  magnaeque  fuit  admirationi 
inter  multiplices  cruciatus  violentissimarum  aegritu- 
dinum  invicta  semper  animi  ejus  fortitudo.  Ita  enim 
se  in  lectulo,  cum  vellet,  in  latus  aliud  se  girabat, 
ita  robuste  incedens,  cum  secederet  a  lectulo,  quo 
erat  necesse,  ibat  et  redibat,  utcongressumquemdam 
et  conflictum  cum  infirmitate  corporis  virtus  animi 
ejus  iniisse  putarefur.  Hinc  et  dicebant  medici, 
hujus  gestus  intuentes  :  •  Vere  spiritus  hominis 
istius  sustentat  infirmitatem  ejus.Yerecum  Apostolo 


ille  verbum  prolulit,  quod  pluribus  audientium  gau- 
dio  pariter  et  miraculo  fuit :  <  Odio,  inquit,  aut 
amore,  sed  nec  quidem  spe  vel  timore,  personae  seu 
rei  cujuscumque,  nunquam  a  veritate  judicii  me 
scienter  exorbitasse  memini.  Si  judicando  deviavi 
a  recto,  hoc  propriae  ignorantiae,  aut  certe  assiden- 
tium,  crimen  fuit.  >» 

Nec  praetereundum  inconsulte  videtur  quod  vifi 
totius  semper  vanitatis  et  superstitionis  adversator, 
gustum  potius  camium  inextremish^juaaegritudinia 
quam  esum  pro  bono  obedientiae  nequaquam  repu- 
diaverit.  Suggerentibus  nempe  amicis,  et  medicia 
asserentibus  quia  hieme  transacta  faciliuscuraretur, 
si  cibis  esculentioribus  afifectum  jam  corpus,  et 


insultare  potest  iste  corpori  mortis  hujus,  et  dicere:  'd  quartanis  algoribus  post  alias  febres  congelascenSj 

^\  J— .•^  M.  **•  §  •ww  ^^    J»  •  ••^••*  !_••  *• 


«  Quando  infirmor,  tunc  fortior  sum  et  potens  (// 
Cor.  XII,  10),  »  Vox  quoque  ita  succo  plena,  virilis, 
ut,  licet  submissior,  subtilior  tamen  solito  non  satis 
audiretur.  Lectionem  post  martyrologium  de  Joannis 
Evangelio  ipsa  quoquedie,  qua  decessit,  propriae  vocis 
sonituita  terminari  fecit,  ut  die  crastinoibi  coram  fu- 
nere  ejus  ad  missam  incipcret  legi  Evangelium,  ubi 
pridie  nutu  ipsius  textusScripturaeejusdemdesiitre- 
citari.  Quod,  postquatn  advcrtimus,  utpote  eo  minime 
procurante,  accidisse,  glorificavimus  Deum,  qui  pul- 
chro  miroque  ordine  omnia  ejus  opera  vitamque 
totam  usque  in  fincm  semper  dirigebat.  Locus  etiam 
Scripturse  summae  dulcedinis  praesagium  ipsa  rerum 
serie,  quae  geslae  fuerant,  manifcste  praefcrebat. 
Erat  namque  familiari  confabulatione  Salvatoris  no- 


foveri  permisisset,  jussit  archiepiscopus,  et  m  re- 
missionem  peccatorum  iigunxit  ei,  ut  in  tali  quoque 
diaeta  consilio  medicorum  parere  debuisset.  Ille 
vero  praescriptum  objiciens  ordinis  Garthusieiuis 
(quo  in  commune  omnibus  morbidis,  sanis  et  mori- 
bundis,  esuscaminum  (365)  inhibetur)  id  sibi  illicitum 
fatebatur.  Sed,  ne  multis  immoremur,  ad  petitio- 
nem  demum  clericorum  suorum,  de  mandato  quo- 
que  et  sedula  monitione  Gantuariensis  archipraesulia, 
susceptis  per  dominum    Robertum ,  tunc    quidem 
procuratorem,  ac  paulo  post  priorem  in  Withamia, 
ac  fratrum  ejusdem  loci  hortatoriis  epistslis,  ut  sao 
incunctanter  archiepiscopo  in  hac  ejus  jussione  pa- 
reret,  carnes  ab  adolescentia  sua  usque  tunc  nulla 
occasione  a  se  praelibatas  in  cibum  sumpsit.  Dlcebat 


stri  et  Marthae  ante  suscitationem  fratris  ejus  Lazari,  ^  vero  nobis :  Sciatis  quia  nec  desiderio  nec  remedio 

quae  ita  contexitur  :  <  Dixit  Martha  ad  Jesum  :  Do- 

mine,  si  fuisses  hic,  frater  meus  non  fuisset  mortuus 

ijoan,  XI,  32);  >  etc.  Gum  enim  alias  canonicas  Scri- 

pturas  temporibus  statutis,  tum  ad  matutinas,  tum 

ad  missam  suam,  annuatim  relegi  instituisset,   qua- 

tuor  evangelistarum  totidem  Iibros(364)  post  primam 

diei  horam,  praemisso  capitulo  martyrologii,  quatuor 

anni  temporibus  perlegi  faciebat.  Has  enim  lectio- 

nes  etiam,  cum  equitando  iter  ageret,   nuUatenus 

omittebat. 

Hortatus  vero  est  eum  quidam  ex  amicis  suia,  ad 
explendam  peccatorum,  quantum  sciret,  sufficientem 
confessionem  y  ita  dicens  :  <.  Quia,  domine,  sicut 
ipse  melius  nostis,  efficacior  Deoque  gratior  est  illa 


nobis  aliquatenus  esse  poterit  adeo  persuasus  iste 
carnium  esus.  Verumtamen,  ne  tot  venerabiles  yirot 
scandalizemus,  imo  ne  ab  illius  vestigiis  vel  in 
morte  jam  positi  recedamus  qui  factus  est  obediens 
usque  ad  mortem,  dentur  nobis  carnes.  His  enim 
nunc  demum  pro  fratemae  dilectionis  condimento 
libenter  vescemur.  »  Sciscitantibus  autem  medicis 
quibusnam  camibus  vesci  placuisset,  ita  respondit : 
«  Suiilis,  si  vobis  videtur,  pedibus,  quos  infirman- 
tibus  a  sanctis  quondam  Patribus  legimus  fuiase 
concessos.  »  Hos  igitur  appositos,  vixque  primb 
dentibus  attactos  jussit  amoveri.  Simiiiter  de  mina- 
tis  volatilibus  minimum  quid  gustavit  (366). 
Solebat  etiam,  dum  fuisset  incolumis,   qnoadam 


confessio  quae  specificat  singillatim  omnia,   quam  D  viros  religiosos,  et  maxime  rectores  coenobioram 


illa  quae  sub  quadam  generalitate  includit  singula, 
et  vos  multo  tempore  ordinarius,  nec  non  et  dele- 
galus  judex,  plurimorum  exstitistis  (quantum  me- 
moria  recolit),  satagite  confiteri,  quos,  vel  quot,  ob 
privatum  amorem  sive  odium  promoveritis,  ut  as- 
solet ,  in  negotiis  suis ,  aut  depresseritis ,  minus 

(364)  Nonc  annis  singolis  legantar  a  Garthasien8iba&  in 
capitulo  post  nonam  canonicam  diebus  festivis,  Inter  Pascha 
et  festum  Omnium  Sanctonim  occurreDtibus. 

(365)  Ab  exordio  sacri  Ordinis,  non  ex  praecepto,  sad 
ex  consaetudine  cui  anno  1239,  accessit  puolica  renuntia- 


arguere,  qui  praeter  consuetudinem  regularem  ira- 
tribus  suis  a  camibus  omnimodis  dicerent  absti- 
nendum.  Meminimus  enim  eum  cuidam  abbati  ab- 
stemio  talia  quondam  dixisse  :  <  Tu,  inquit,  frater, 
a  quo  solatium  et  exemplum  sumere  debent  subjecti 
tui,  propter  abstinentiam  istam  extraordinariam  in 

tio,  et  tandem,  anno  1368»  poena  in  transgressores  daeer» 
nitur. 

(36(()  Obedientia  coactus  eo  adhoc  tempore  cpio  ordo 
nondum  solemniter  renuntiayerat  esai  camiam. 


1103 


S.  HUGONIS  EPISG.  LINCOLN.  ORD.  CART. 


1104 


ulroque  peccabis  in  eos.  Tu  ipse  quoque  non  deli-  A 
cias  resecabis  tibi,  sed  mutabis,  et  in  hoc  quidem 
vanitatis  crimen  et  superslitionis  non  facile  evadcs. 
Tibi  enim  ab  officialibus  tuis,  aut  legumina  pere- 
grina,  aut  pisces  carnibus  pretiosiores  ;  et  vice  sa- 
giminisvariacondimenta,  pigmcntis  et  caris  confecta 
rebus,  parabunlur.  Hoc  discent  exemplo  subditi  ve- 
stri  apposita  sibi  fercula  rejicere,  et  commentis 
coquorum  novis  scmpcr  inhiare.  Qui  vero  nihil  ho- 
rum  voluerit,  aut  valuerit  qunerere,  dum  funditus 
apposita,  quie  camcs  tetigere,  respuit,  stomacho 
male  conforlato  amensisrecedet.  Quod  dum  s^pius 
egerit,  primo  insomnietas,  deinde  mentis  torpor^ 
ac  postremo  totius  corporis  imbecillitas,  jam  ad 
omnia  spiritualis  vitae  exercitia  invalidum  possidebit. 
Quale  vero  solatium  a  te  rccipere  illi  sperabunt,  qui  ^ 
diutino  affecti  tsedio,  nunquam  mensae  tuae  consor- 
tium,  quidquam  sibi  recreationis  allaturum  certis- 
sime  sciunt.  Nam,  quod  ego  camibus  non  utor,  non 
tantum  mci  arbitrii  est,  quantum  dccreti  ordinis, 
cui  semel  cervicem  subjeci.  Quamobrem  etiam  in 
leges  suas  ordo  noster  pauciores  colligit,  quia  id 
quod  ille  instituit,  varic  complexionata  multitudo 
non  capit.  Vos  e  diverso,  qui  mullitudinem  re^ere 
suscepistis,  sicut  moribus  mullorum  servire  juxta 
legistatoris  vestri  sententiam  dcbctis,  sic  et  mul- 
liplicibus  eorum  inBrmitatibus  condcscendere,  et 
necessitatibus  providere  habetis.  >  Et  hoc  quidem 
ille  dicebat. 

CAPUT  XXV. 

Qualiier  ab  hac  vita  discesserit, — Et  continetur  hoc  Q 
capitulumin  magna  Vita  sub  capitA6. 

Sed  jam,  qux  restant,  de  boni  doctoris  nostri 
recessu  a  nobis,  ut  ccepimus,  cxplicemus.  Pridie 
quam  migravit  a  corpore,  ut  frequenter  singulis 
prius  septimanis  cousueverat,  viaticum  percepit 
corporis  et  sanguinis  Christi.  Sexto  decimo  Kalend. 
Decembris  feria  quinta  (367),  jam  die  advespera- 
scente,  cum  sentiret  sibi  vires  magis  magisque  defi- 
cere,  misit  quosdam  ex  servientibus  ad  priorem 
Westmonasterii,  et  alios  etiam  ad  decanum  Sancti 
Pauli,  pro  accersiendis,  sicut  pridem  jusserat,  cle- 
ricis  et  monachis  in  obsequium  funeris  sui.  Post 
hsec  imposita  diutius  vertici  nostro  dextera  sua 
commendavit  nos  et  universos  filios  suos  Deo,  voce 
8ua  pene  suprema.  Nos  autem  percepta  benedictione  t\ 
illius,  diximus  ei  tei*tio,  antequam  verbum  aliquod 
ex  ore  ejus  elicere  possemus :  «  Rogate  Dominum, 

(367)  His  consonat  Hovedenus  apud  Pagium  in  criticis 
ad  Baroniiin),  pag.  708,  ita  scribens  :  Mense  Novembris 
XTi  Kal.  Decembris  feria  quinta  obiit  Hugo  Lincolniensis 
episcopus  Lundoniis.  Obiit  igitur  S.  Hugo  die  16  noveoi- 
hris,  quae  anno  1200,  in  feriam  quintam  incidit,  non  sc- 
quenti  die,  qua  illius  fcstum  recohtur.  Hujus  ratio  pe- 
tenda  est  cx  consuetudine  ordinis  Garthusiensis,  qui  jubct, 
ut  hodie  sub  aut  post  complctorium  niortuus,  non  die,  qua 
obiit,  sed  sequentt,  libro  anniversariorum  inseratur. 

(368)  Justa  antiquam  ordinisconsuetudinem,  de  qua  in 


ut  pastorem  Ecclesiae  vestrae  provideat  ei  profatn- 
rum.  »  Ad  quod  tandem  ait :  c  Deus  id  faciat  !  » 

His   ab  tio   dictis,   nudari  fecimus   pavimentum 
coram  eo,  et  crucis  effigiem  sparsis  ibidem  cinenbos 
benedictis  expressimus  :  Quos  ille  digitis  econtra 
benedicens,  capite  demisso  adorare  coepit.  Tunc 
licet  ab  ore  ejus  satis  invite  tali  hora  secederemus, 
ne  tamen  minus  plene  die  ultima  divinum  ipse  audiret 
servitium  (cui  adeo  diligens  studium  omai  vitae  tem- 
pore  consueverat  exhibere),  hymnos,  qui  ad  comple- 
torium  dici  solent,  coepimus  dccantare.  Cumque  ad 
illum  psalmi  locum  veniretur,  ubi  dicilur  :  Clamabit 
ad  me^  et  ego  exaudiam  eum,  Cum  ipso  sum  in  tribur 
latione,  eripiam  eum,  et  glori/icabo  eum  (PsaLxc, 
15),  illo  ita  fieri  monente,  expositus  est  ad  cineres 
(368)  in  medio  cinerum  impositus.  Psallentibas  nobis 
festinantius,  ille  vultu  placidissimo  spiritum  sensim 
colligebat,  quem  tunc  in  manus  Gonditoris    tradidit, 
cum  Simeonis  canticum  psallentium  choms  recitare 
incoepit.  Sicque  tam  prophetico   quam   evangelico 
claruit  testimonio,  quia  tam  crebro,  ut  praediximus, 
rogantem   sibi    dari   pacem    Dominus    exaudivit. 
Probatum  quoque,  et  illud  verissime  est,  quod  ipse 
pra)dixerat,  tquia  dies   defunctionis  suae,    non  sibi 
foret  dies  judicii  ipsum  qualibet  amaritudine  per- 
cellentis,  sed  dies  potius  misericordiae,   onme  deli- 
ctum  clementer  ignoscentis,  et  dies  gratise  leniter 
in  pacc  ipsum  refoventis,  praestante  eo  qai  miseri- 
cordiam  et  veritatem  eum  diligere  in  onmi  vita  sut 
dedit,  Jesu  Christo  Domino  nostro,  qui  cam  Patre 
et  Spiritu  sancto  vivit  Deus  benedictas  ia  saecola. 
Amen. 

Hicinseriemagncevitce  inseritur  comparationis 
similitudo  multiplex  nostri  Hugonisad  beatum  Mar- 
tinum  :  qux  pro  vitanda  prolixitate  in  prcesenti 
abbreviatione  est  omissa,  Et  de  illa  similitudine 
multiplici  sumptus  est  versus  ille: 

Martini  felix  imitator,  cultor  ei  hasires. 

CAPUT  XXVI. 

De  visione  cadentis  arboris,  ex  ^ua  sumpta  est  illa 
antiphona :  A  rbor  cadit  mysiici  index  sacramenti^ 
.  etc.  Et  est  hoc  capit.  in  magna  Kt7a,  cap.  18. 

Annoigitur  gratiae  millesimo  ducentesimo  sexto 
octavarum  beati  Martini  die  (369),  brevi  intervallo 
posl  solis  occasum,  veri  Solis  imitator  et  amator 
Martiniy  Lincolniensium  lucema  Hugo,  luci  hcuas 
saeculi  valefaciens,  Solem  adiit  qai  nescit  occasum. 
Nocte  vero  illa  quam  ipsius  transitat  proxime  sab- 

statutis  Guigo  quintus  Carthusis  prtor  haec  habet  :  A4 
morientemfestinatprior,  veleuiipse^unxerit,  deposiiofue 
eo  supfr  benedictum  cinerem  letaniam,  prout  res  paHUw, 
longam  vel  brevem  faciunt,  consuetudine  hac  nunc  ob  pe- 
riculum  accelerandi  roortem  sublata,  adbuc  cineres  ot 
ante  praemisi  benedicuntur,  sparguntur,  et  Litaniae  legon- 
tur. 

(369)Festum  S.  Martini  anno  1200,  incidit  in  Sabba- 
tum,  et  sexta  octavarum  dies  in  feriam  quintam ;  unde 
confirmata  nota  367,  in  prscedenti  capite  posita. 


1105 


VITA.  —  LIB.  V. 


1106 


secutus  est ,  certo  quodam  imminentis  casus  prae-  A 
sagio ,  suprema  clementia  cuncta  pie  disponente, 
uni  eorum  (370) ,  qui  secum  posili  erant,  bsec  visio 
praeostensa  fuit.  Quam  ille  mane  facto  sociis  mani- 
festans ,  ca  quae  in  solcmnes  exscquias  opus  erant 
solUcitius  studuit  prseparare ,  medicis ,  qui  aderant^ 
cum  subsannantibus  ct  objurgantibus  :  nam  physici 
sanitatem  ei  usque  in  horam  ullimam  vita;,  vitamque 
spondebant  longiorem.  Est  autem  hujusmodi  visio. 
Videbat  et  ecce  in  viridario  quodam  parieti  domus 
contiguo ,  in  qua  jacebat  episcopus ,  putabat  se 
constitisse.  Eratque  loci  hujus  situs  a  parte  boreali, 
et  ab  occidua  regione  domorum  septis  claudebatur, 
ab  oriente  cingebatur,  et  ab  austro,  foisato,  cui  ez 
parte  altera  pomierium ,  et  ex  allcra  coemeterium 
adjacebat.  Ipsum  quoque  fossatum  dumis  et  vepribus  ^ 
succrescentibus  obsitum  crat.  Ab  ipso  igitur  parietis 
loco ,  ubi  caput  lectuli  episcopi  decumbentis  erat 
innexum,  pirus  proceritatis  et  pulchritudinis  nimia 
et  immensse,  longe  ultra  illius  viridarli  spatium  por- 
recta  vidcbatur  corruisse  :  cujus  vastum  decorem 
dccoramque  vaslitatem  ille  vehementer  admirans, 
talia  intra  se  cogitando  tractabat :  c  Quis  unquam 
tam  pulchram  aspexit  pirum?  o  quanta  nobilis 
materiei  jactura  erit  si  hoc  in  loco  abdito  putrescat 
speciosissima  arbor  ista,  ex  qua  dipticse  (371)  tot 
possentexcidi,  quod  totius  Angliaesivc  Galliae  sludiis 
scholasticis  quivissent  sufficere.  »  Dum  haec  secum 
sopitus  corpore,  scd  corde  sollicitus,  ille  pcrtractat, 
supposuisse  lacertos  stipiti  jacenti  repente  se  videbat. 
Gujus  dum  molem  leviter  agitando  pertentat,  totum 
confestim  lignum  ,  summa  facilitate  ab  imo  suble-  ^ 
vatum  in  brachiis,  quasi  ponderis  nihil  penitus 
haberet ,  huc  illucque  a  se  circumferri  miratur. 
Interea  subito  ramusculi  ejus  ab  ipso  stipite  decide- 
runt ;  ipse  vero  medius  vectis,  planus  atque  enodis 
in  gestantis  olnis  permansit.  Gujus  rei  miraculo  ille 
stupefactus  pariter  et  jucundatus,  et  soporc  mox 
deposito,  hujus  cordi  suo  impressam  visionis  reperit 
conjecturam,  ut  etiam  labiis  et  ore  talia  secum  loque- 
retur  :  <  Revera  in  brevi  moriturus  est  homo  iste  : 
ipsum  enim  demonstravit  arbor  haec  fructifera  et 
pulcherrima.  »  Et  talia  quidem  iste  de  sacramento 
visionis  suae  se  ad  praesens  intellexisse  mane  retulit 
illis ,  quibus  referre  dignum  duxit ,  ex  sociis. 

Quid  vero  facilis  illa  arboris  sublevatio  praetendat, 
non  prius  aliquis  agnovit  quam  iile  qui  ista  de  vita  D 
iilius  atque  virtutibus ,  accurtato  licet,  facili  tameu 
stylo ,  digessit  ?  Quaecunque  enim  libellus  proesens 
de  verbis  aut  gestis  excerpta  continet,  ita  prae 
magnitudine  virtutum  et  operum  viri  sancti  sesti- 
manda  sunt,  ut  frondes  exiguae  facileque  deciduae  ad 

(370)  Ipsi,  ut  vidctur,  auctori,  dam  sabdit :  Nonprius 
aliquis  agnovit  qwm  ille  qui  ista  de  viia  illius  digessit, 

(371)  Dipticae,  id  est  Diptycha,  seu  tabellie  in  usiim 
scribarum. 

(372)  Advenit  illa  monachorum  et  clericorum  multitudo 
a  Westroonasterio  et  ab ecclesia  S.  Pauli,  utiS.  Hugo,  c. 
24,  petierat,  illa  tpsa  die  qua  obiit  sub  completorio. 


vastissimse  arboris  conferri  putentur  robur  immen- 
sum.  <  Sed  neque  ad  ea,  quae  mcmoria  ista  scribcntis 
inseparabiliter  de  magnalibus  tanti  viri  inserta,  ejoa 
semper  pectori  cohacrenlia  circumfcrt,  nec  hacc  ipsa 
quae  membranis  tradidit  aliter  valent  comparari, 
quam  si  levium  sarmentorum  fasciculos  contiguis 
coclo  abictibus  ccdrisque  sublimissimis  quis  duxerit 
confercndos.  » 

Hic  in  serie  magnce  Yitce  ponuntur  duoe  alias  vi- 
siones,  sive  revelationes  Hugonis  gloria:  astipulan^ 
tes:quibus  incidenter  interseritur  visio,  quam  ha" 
buit  ipsemet  apud  Laffordum  existens  de  fratre 
Morino  ,  eleemosynario  suo  apud  Stobe  portum 
decedente, 

GAPUT  XXVII. 

Decorporis  defuncti  pra^paratione^  exsequiarum,  ut 
descripseratj  celebratione^  ejusdem  apud  Lincol" 
niam  delatione,  miraculorum  in  itinere  contin-' 
gentium  recitatione ,  et  de  occursu  r^gum  et 
aliarum  sublimium  personarum,  Et  cst  in  serie 
magnw  vitas  sub  capit.  19. 

Jam  vero  ad  ipsius  funerationem  revertendum 
est.  Igitur,  prout  docuimus,  postquam  sub  pacis  can- 
tico ,  pacis  amator  Hugo  in  pace  in  idipsum  obdor- 
miens  requievit  in  Domino,  paucis  suorum  astantibus, 
commendationis  officium  ei  parvitas  nostra,  qua 
potuit,  devotione  exsc#vit.  Hinc  ad  lavandum, 
sicut  ipse  disposuerat ,  corpus  ejus  manus  appo- 
suimus  indignas.  Quod,  ubi  nudatum  est,  supra 
quam  credi  potest ,  mundum  et  multo  nitore  cons- 
picuum  apparebat ;  ablutum  vero  et  diligenter  ex- 
tersum  pontificalibus  induimus  insigniis.  Interea  re^ 
versi,  quos  ipse,  ut  diximus,  ad  celebratores  exse- 
quiarum  suanim  accersiendos  destinaverat ,  septem 
vel  eo  numero  piures  monaohos,  copiosam  vero  cleri- 
conim  deduxerunt  multitudinem  (372).  Ab  his  tota 
ipsius  noctis  spatia  in  hymnis  et  canticis  spirituali- 
bus  expenduntur.  Posito  in  Ecclesia  sacro  corpore, 
et  illis  per  gyrum  votivas  excubias  celebrantibus  et 
frequentantibus ,  celebratis  in  crastinp  missaruni 
solemnii^  (373),  consilio  medicorum  (cum  id  penitus 
fieri  non  oportere  alii  sentirent,  et  assererent)  ex- 
tra  a  corpore  ejus  quoniam  longius  ad  sepelien- 
dum  portari  debuit ,  auferuntur.  Quae  in  eadem 
ccclesia  Beatae  Mariae  ad  vetus  templum  in  vase 
plumbeo  recondita  (374),  et  secus  altaris  crepidinem 
sub  lapide  marmorco  honeste  reposila ,  gloriosum 
redivivi  corporis  sui  templum  txpectant,  sub  ma- 
ximae  rcsurrectionis  temporc  feliciter  subcundum. 

Ilaec  autcm  ,  licet  inaniter  et  superflue,   quoad 

(373) Die  videlicet  17  Novcmbris,  qua  elapsa,  die  18  ejus- 
dcm  mensis  vcrsus  LincolDiam  transfertur  ibidem  tumu- 
landus,  quo  die  23  ejusd.  jam  dicti  mensis  pcrvenit.  Unde 
HovcJenus  apud  Pagium  in  Criticis  p.  708  ad  annum 
1194,  ita  scribit :  Mense  Novembris  xvi  Kal,  Decferia  v, 
obiit  Hugo,  etc.  Et  addit :  Corpus  ejus  ix  Kal,  Decembr, 
Lincolniit  delatum  esse,  ibidem  tumulandum. 

(374)  Consolatur  nota  342  ad  c.  23. 


1107 


S.  HUGONIS  EPISG.  UNGOLN.  ORD.  GARTH. 


IIOS 


hominam  prudeDtiam,  gesta  fuisse  ipsis  visceribus  Acessabant  cerei  naturam  propriam  degliscente  per 


moz  patefactis  claruit ;  divinitus  tamen,  ut  ita  fie- 
ret,  dispositum  exstitisse  ad  gloriam  Dei ,  qui  sem- 
per  est  in  sanctis  admirabilis,  ad  honorem  quoque 
ejusdem  servi  sui,  varia  post  hcec  ratione  innotuit. 
Et  quidem  tunc ,  ubi  manu  chirurgica  ipsa  intra- 
neorum  secreta  patuerant ,  inventa  sunt  illa  nihil 
auperfluae  collectionis,  nihiique  prorsus  concreti ,  ut 
assolet,  humoris  intra  se  retinentia  continere ,  sed 
tali  quodam  purissimo  nitore  perlucebant,  ac  si 
plurima  hominis  diligentia  abluta  essent,  et  undique 
purgata.  Erat  profecto  istud  mirabile  in  oculis  in- 
tuenlium,  sed  apud  quosdam  levigabat  pondus  mi. 
raculi,  cum  abstinentia  temporis  tanti,  vis  dysente- 
rias,  qua  diebus  aliquot  ante  mortem  vexatus ,  ejus 


merita  sancti  qualitate  elementi  triplicis.  Flatos 
quippe  aereus,  humor  aquaticus,  et  splendor  igneus, 
triumphanti  Ghristi  militi  mira  dependebant  obse- 
quia.  Prster  sacratiores  vero  aliorum  de  tautis 
operum  Dei  magnalibus  sententias ,  hanc  interim 
simplicium  fidei  commendasse  sufficiat ,  quia  non 
immerito  ipse  sanctus  tam  jucundo  luminis  honore 
decoratus  apparuit,  qui ,  ad  decus  matris  veri  lumi- 
nis  perpetuseque  Yirginis ,  consueta  Ecclesise  ipsius 
luminaria,  adjectione  admodum  numerosa ,  cumula- 
vit.  Lincolniensi  namque  thesaurario  amplos  in  hoc 
ipsum  assignavit  redditus  ut  ampla  tantas  sdis 
immensitas,  parietibus  prope  nudum,  inter  noctama 
officia  cereorum  micaret  fulgoribus,  ut  interdiu  ra- 


impetu  credebatur  ita  potuisse  funditus  exhauriri.  -n  diis  renitescebat  solaribus 


Quod  tamen,  qualitercunque  factum  sit,  hoc  dicere 
veraciter  licet,  quia  exterius  quidem  lacte  candidior, 
intus  vero  et  extra  vitro  purior  corpore  quoque 
monstratus  est  suo  similis  Martino ,  ut  et  merito 
ipsi  dici  debeat  in  hac  etiam  parte  «  Gemma  sacer- 
dotum. »  De  cujus  mirabili  decore  inferius  loco  com- 
petenti  plura  dicentur. 

Gonditum  autem  multis  aromatibus ,  a  dormitio- 
nis  sus  loco  Lincolniam  eum  ad  sepeliendum  coe- 
pimus  transferre  (375).  Non  est  autem  necesse,  quia 
nec  possibile  nobis  foret,  fletus  et  gemitus  occurren- 
tium  undique  describere  populorum.  Givitatis  enim 
Londonis  clerus  et  populus  procul  extra  urbis  moe- 
nia  cum  crucibus  et  cereis  feretrum  prosecuti  sunt. 
Obitum  vero  per  agros  et  villas,  uterque  scxus, 


Prima  igitur  in  corporis  deportatione  versus  Lin- 
colniam  cum  monachis  Bedefortensibus  mansio  luit. 
Grepusculo  diei  secundse ,  postquam  iter  aggressi 
sumus,  ad  villam  episcopi  Lincohiiensis  Bikelesuade 
(376)  nuncupatam,  devenimus.  Ubi,  dum  circa  fere- 
trum  plangentium  accolarum  se  turma  conglomerat, 
in  ipso  ecclesiae  introitu ,  in  qua  per  noctem  iUam 
venerabile  corpus  quiescere  debuit ,  hominis  ccyas- 
dam  brachium  ita  confractum  fuit  ut  crepitum  ossis 
patientis  fracturam  illi  etiam ,  qui  remotius  consti- 
terant,  clarius  audirent.  Erat  autem  nomen  viri, 
qui  etiam  adhuc  superesse  dicitur ,  Bemardus. 
Quem  sui  ab  ecclesis  foribus  semianimem  rapue- 
runt,  et  ad  domum  propriam  delatum  usque  in  mane 
patientiae  operam  dare  jusserunt,  tuncque  ei  subve- 


omnisque  conditio  gradus  et  ordinis  cujuscunque,  ^  niendum  pollicentes  ope  medicorum.  Sic  crgo  cum 


ubi  audiit ,  in  fines  suos  venientibus  obviam  con- 
fluebat  sacri  funeris  portitoribus.  Tetigisse  fcretrum 
palma  suprema  fuit.  Quibus  id  negabatur  prae  con- 
stipantium  turbarum  multitudine ,  vel  eminus  ado- 
rasse,  et  conspexisse  non  vile  ducebatur  trophaeum. 
In  ipso  itinere  per  juge  quatriduum,  uno  quotidie 
repetito ,  vel  potius  continuato  miraculo ,  sanctum 
suum  mirificavit  Dominus.  In  manibus  siquidem 
puerorum  equitantium  cerei  quatuor  jugiter  arde- 
bant ;  quos  in  morem  faculamm  sub  die  expositos, 
nec  ventorum  spiramina ,  nec  interdum  gutlis  den- 
sioribus  rorantia  nubium  stillicidia,  exstinguere  prse- 
valebant.  Pueri  nunc  ab  equis  descendentes,  nunc 
cum  vehementi  impetu  sellas  vacuas  reascenden- 


esset,  nec  saltem  colligatus,  nec  quovis  medicamine 
fotus  fraclurae  adeo  molestse  locus,  plurimam  noctis 
partem  eum  in  doloribus  magnis  pertrahere  dolor 
coegit  insomnem.  Qui  demum  in  tenuem  resolutus 
soporem  mox  vidit  episcopum  brachium  suum  ma- 
nibus  piissimis  contrectantem,  dataque  benedidione 
a  se  post  paululum  recedentem.  Gseteram  recessu 
indultse  visionis,  coUatae  benedictionis  virtus  non 
recessit.  Evigilans  uamque  a  somno ,  ita  penitus, 
fugato  omni  dolore ,  os  consolidatiun  et  brachium 
sanatum  invcnit ,  ut  prsecedentem  potius  fractionem 
quam  curationem  subsequentem ,  per  somnum 
suscepisse  putaret. 
Tertia  mansio  fuit  apud  Buckedens  (377).  In  his 


tes,  cereos  tenebant  :  quos  ignis  inter  haec  non  de-  D  quidem  duobus  maneriis  episcopalibus,  tot  ejulalibus 


serebat.  Stupebant ,  et  prse  admiratione  in  voces 
exclamationum  prorumpebant  hsec  intuentium  mul- 
titudines,  asserentes  nec  inter  manus  clausum  lumen 
a  se  teneri  posse  inexstinctum,  ubi  hi  nuUo  tecti  ve- 
lamine ,  sed    Dei  soUus  freti  virtute  flagrare  non 

(375)  Die  18  Novcmbris,  qua  die  prima  mansio  fuit 
apud  monacbos  Bedefortenses,  id  est  io  celebri  illo  cceno- 
bio  ad  S.  AU>anum  in  agro  Bederortensi  pridem  fundato. 

(376)  Secunda  mansio  die  Novembris  ftiit  apud  viUam 
Bikelsaade. 

(377)  Mansio  tertia  die  20  Novembris  apud  Buckedens, 


et  lamentis  indigenarum  excepti  sumus ,  ut  memi- 
nisse  borror,  scribere  vero  labor  sit. 

Quarta  profectionis  dieta  Staunfordiam  (378)  ve- 
nimus.  Ibi  dum  agmine  denso  frequentia  populi  sti- 
patur  circa  feretrum,  et  hinc  virginum  Deo  sacrata- 

qui  idem  erit  locos,  qui  supra  c.  9  hujus,  lU)ri  Buggedena 
vocatu. 

(378)  Mansio  quarta  die  21  Novembris  apud  Stanfor- 
diam,  ubi  erat  copDobium  quondam  ord.  S.  Bened.  de  quo 
Mabillonius  tom.  V  Annal,  p.  539,  ubi  quosdam  monachos 
enumeratbujuscoenobii,  forte  monialium  cnram  babentes, 
ut  in  sequenti  nota  dicetur. 


1109 


YITA.  —  LIB.  V. 


1110 


rum  e  vicino  monasterio  (579)  chorus,  inde  circum-  A  ille   in  extremis  jam   positus,  mox,   ut  percepit. 


jacentium  villarum  accolae,  populosis  ipsius  burgi 
turbis  accreacunt,  vix  ante  profundae  noclis  tcne- 
bras  vicum  ipsum  ingredi  valuiraus.  Istic  vero  per 
merita  servi  sui  tale  Dominus  miraculum  patrare 
dignatus  est,  ut  hoc  mortuorum  resuscitalioni  nemo 
jure  dubitetprgeferendum.  Interfuit  lanto  occursui 
quidam  vir  innocentis  vitae,  bonisque  per  omnia 
studiis  deditus,  arte  sutoria  sibi  suaeque  familiae- 
victum  quaBritans.  Hic  eminus  conspectas  glebacpre- 
tiosissimi  gestatoris  cum  accedere  niteretur,  sed 
praeturbarum  densitate  nitendo  parum  proficeret, 
multis  audientibus  in  voceshujuscemodiprorupitdi- 
cens  :  «  0  bone  Deus,  quare  non  permiltor  ad  op- 
timi  servi  tui  corpus  accedere,  ut  vel  fimbriam  pal- 


praemissa  confessione,  percepta  absolutione,  testa- 
mentoque  legitime  confecto,  spiritum  in  pace  emisit. 
Habucrat  vero  sanctus  in  usu  familiari,  dum 
adhuc  viveret,  ut,  cum  audirct  quosdam  intempe- 
rantius  lugere  quemcunque  mortuum ,  inter  alia 
consolationis  verba  eis  diceret  :  «  Et  quid  est  istud, 
quod  agitis  ?  per  sanctam  nucem  (sic  enim  vice  ju- 
ramenli  ad  confirmationem  verbi  interdum  loqueba- 
tur)  per  sanctam,  inquiens,  nucem  nobiscum  male 
nimium  ageretur^  si  mori  nunquam  concederetur.  > 
Miraculosam  quoque  mortuorum  suscilationem  lau- 
dibus  efferebat,  sed  virorum  ex  hoc  saeculo  mira- 
culose  aliquoties  factam  ereptionem  polius  attolle- 
bat,  ut  Petri  (380)  subdiaconi  atque   notarii  beati 


liorum ,  quibus  tegitur,  osculari  merear,  vel  caput  n  papae  Gregorii,  et  cujusdam  poenitentis,  de  quo  agi- 


meum  indignissimum  sacrisejus  supponere  reliquiis? 
0  Scrutatorrerum  et  cordium,  Jesu,  Salvator  beni- 
gnissime,  in  hoc  solo  desiderium  meum  adimple,  ut 
feretrum,  qnod  conspicio,  corde  et  corpore  prono 
valeam  subire^  et  sic  de  hujus  mundi  colluvione  ani- 
mam  meam  tolle.  \  Talia  il!e  clamitaus  nisibus  inde- 
fessis  ,  turbis  quoque  ad  clamores  ejus  attonitis  et 
paulatim  seccdentibus,  immersit  se  tandem  sub  fe- 
relrum.  Quod  postquam  attigit,  et  capite  submisso 
adoravit,  oculis  ac  manibus  in  coelum  erectis  in  hunc 
roodum  orare  coepit  :  t  Gratias  tibi  ago,  Pater  mi- 
sericordiarum  et  Deus  totius  consolationis,  quia  roi- 
sertus  es  mei,  et  ih  tantum  consolatus  cs  me  ut, 
quod  in  hoc  mundo  super  omnia  concupivi,  sanctis- 
simo  corpori  servi  tui   corpus  meum,   tot  pcccatis 


tur  in  miraculis  sancti  martyris  et  episcopi  Pro- 
jecti  (381).  Plurimorum  quoque  roonachorum,  ut 
legitur  in  Vita  beati  Gemeticensium  abbatis  Archa- 
dri  (383) ;  nec  non  et  illorum  septem  dormientium 
(383)  qui  fuerant  consobrini  S.  Martini  patroni  Hu- 
gonis  nostri. 

Sed  jam,  ut  csetera,  quae  reslant,  prosequamur, 
in  hoc  loco  procuratores  nostri  laternas  corneas 
emerunt,  in  quibus  per  diem  candelae  jugiter  circa 
feretrum  lucerent.  Gerei  namque  motibus  variis 
equitantium  et  impulsibus  ventorum  irruentium  exa- 
gilali,  a  facie  ignis  devorantis  nimium  defluebant 
manus  quoque  et  indumenta  gestantium  continuis 
distillationibus  molestius  infundebant.  Quintam 
mansionem,  nobis  Anacastra  (384)  praefixit.  Hinc 


obnoxium,  quivissem  adjungere,  et  ei  qui  fidcliter     milliaria  bis  dena  (385)  coroputantur  usque  ad  civi- 


tibi  servivit  meruissem  approximare.  Deprecor  te 
igilur,  omnipotentissime  Deus,  ut  in  hac  nocte  ani- 
mam  meam  cum  anima  istius,  cigus  corpus  me 
adire  fecisti,  in  requie  perenni,  ubi  eam  esse  non 
dubito,  jubeas  collocari.  >  His  ab  eo  ita  peroratis, 
nos  cum  sancto  corpore  ecclesiam,  in  qua  pernoc- 
tandum  fuit,  ingredimur ;  ille  v^ro  suos  intrat  pena- 
tes,  una  sola  strata  inlerjacente  eidem  ecclesiae  pene 
contiguos.  Nec  mora,  irrumpunt  vicini  iilius  in  ec- 
clesiam,  presbyterum  turbalis  vocibus  inquirunt,  re- 
pertum  ad  domum  viri  sumpto  secum  sacrae  commu- 
nionis  viatico  celeriter  properare  compellunt.  Quod 

(379)  De  quo  in  Monast.  AngUcano  agitur  t.  I,  p.  487, 
sub  hoc  titulo  :  Stanford  in  cmitatu  Lincolniensi  domut  n 
ianctimonialium  S,  Michaelis,  \n  cbartis  ihidenn  recitatis 
nunc  Stanfard,  sed  ^«'npius  Staunford  vocatur,  et  situm 
dicitur  apud  Stanfordiam,  subjectumque  esse  abbati  Petro- 
burgensi. 

(380)  Iq  Vita  S.  Gregorii  Magni  a  Joanne  diacono  scripta 
narratur  historia,  quam  quidam  aut  rejiciuot,  aut  de  ea 
dubitant. 

(381)  Duplex  sancti  Projecti  apiid  BoUandianos  reperitur 
Vita  ad  diem  25  Januarii.  Sed  ex  neutra  coUigere  potui 
qnis  fuerit  pcenitens  de  ante  qao  hic  agUur,  nisi  forsitan 
8it  Aroariniis  Projectum  occisus,  et  martyr  effectus. 

(383)  Hujus  Vitam  vide  apud  Surium  die  15  Septenjbris 
in  qua  qux  buc  specUnt  leguntur  sub  Num.  20,  22  et  25. 

(383)  De  his  agunt  BoUandiani  tom.  VI  Mensis  JuUi, 


tatem  (386)  qua  eramus  venturi.  Ad  quam  sexta 
profeclionis  die  jam  cominus  adventantes ,  cum 
ad  descensum  montis  uno  pene  milliario  extra  ur- 
bem  accederemus,  obvios  habuimus,  cum  inaestima- 
bili  muItUudine  cleri  el  populi,  regem  Angliae  (387) 
et  Regem  Scotiae  (388)  archiepiscopos  (389),  episco- 
pos,  principes,  abbates,  ct  proceres  tot,  quot  vix 
unquam  in  Anglia  pariter  ante  conventum  illum 
contigit  inveniri.  Rex  Scotiae  prae  mocrore,  quia 
nimio  semper  amore  dUexerat  virum  iUum,  in  parte 
seorsum  stans,  nec  propius  accedere  valens,  lacry- 
mis  vacabat ,  cum    senliret  magis    esse  gauden- 

p.  375,  etapud  Marlene  et  Durand.  tom.  V.  GoUect.  Vete- 
rum  Golumn.  028.  In  chronico  Turonensi  iUorum  nomioa 
exprimuntur,  et  dicuntur  ex  duobus  S.  Martini  fhatribus 
nati. 

(384)  Quinta  mansio  die  22  Novembris.  Apud  Wbart. 
part  n  Angl.  sacrse  p.  409.  Dejuvene  quodam  de  Anacas- 
tro  in  amentiam  vcrso,  ad  tumbam  S.viri  (Remigii)  sanitati 
restituto,  fit  mentio. 

(385)  Parva  otique,  si  una  die  peracta. 

(386)  Lincolniam,  ad  quam  perventum  fuit  die  23 
Novembris,  id  est,  ut  ait  Hovedenus,  ix  Kal.  Decembris. 

(387)  Joannem  pro  unc  regem  AngUae. 

(288)  Wilhelroum  ab  anno  1165  usque  ad  annum  1214, 
regem  Scolise. 

(38))  Tres  vel  quatuor,  Hambertum  Gantuariensem, 
Gaufridum  Eboracensem,  DubUnensem  vel  Raguensem. 
VideRaynal  dum  p.  49,  in  Annal.  t.  XIII. 


,jij  S.  HDGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.  CARTH  •  "«    I 

dum,8i  «tionem  vis  doloris  «dmilteret.  Reliqui  A  post  modicum  in  «'^««r "„  ^^^^^' "*^ 

^  ^       .  U..^^«A.«         iM«:*-in     «•Ae>*i«vtA«i*A«n«vn      mciflmiia        nfl.1*VlLRLlS      11051X9 

roagnatum,  cum  Anglonim,  tum  Scotorum  humeros 


supponunt  oneri  non  ignobUi  (390).  Nec  sibi  parum 
successisse  gaudebal,  quisquis  sua  membra  illius 
corpori  portando  aptare  meruisset,  cujus  merita  ob- 
sequentium  animas  ct  corpora  sustoUere  ad  coeles- 
tia,  et  ab  omni  clade  levare  potuissent. 

CAPUT  xxvni. 

De  coTforU  per  civitatem  deportatione  ejusdem 
nova  prceparatione,  miraculorum  ostentatione, 
oblationis  magnitudine,  et  versuum  subscrip- 
tione,  Ponlificum  baculus,  etc.  In  loco,  ubi  frae- 
eeperat,  sepelitione.  Et  continetur  hoc  captt.  m 
serie  magnai  Vitx  sub  capitulo  20. 


ipsius  vestimentorum  insigmis,  parvitatis  nostra 
(391)  obsequio  induendus  in  quibus  olim  pontiB- 
calem  susceperat  consecrationem.  Erat  vero  lunc 
ibidem  videre  miraculum.  Caro  namque  ejus  itt 
niveo  quodam  et  uniformi  candore  nilescebat,  ut 
quodam  resurrectionis  decus  jam  tot  diebus  exs- 
tincla  manifeste  praeferret.  Nihil  in  ea  lividum, 
nihU  paUidum,  aul  subiliarcidum,  nihil  fuscum, 
nihU  non  lacteum,  aut  potius  UHosum,  renitcbat. 
Manus  ejus  et  digiti,  brachia  quoque  ct  lacerti, 
non  aliter,  quampridem  in  vivo,  nunc  in  dcfun- 
cto,  palpabiles,  moUes  et  tractabUes  erant.  Bal- 
samo  sola  ejus  facies,  et  manus  ejus  dextera  fuerat 


delU)uta.  De  aUorum  autem  statu  membrorum  nihfl 
Igitur  dum  portando   funeri  tot  se  magnorum     inygstigavimus.  Digito  etiam  annulum,    cbirothecas 
virorum   humeri  certaUm    submitterent,  ut  nuUius     baculumque  pastoralem  manibus  ejus  et  brachiis 


person»  in  globo  tanlae  muUitudinis  delectus  esse 
potuisset,  rex  tandem  et  archiepiscopi  sive  episcopi, 
ante  urbis  ingressum  pretiosam,  quam  ferre  susce- 
perant,  aliis  quodammodo  diripientU)us  portandam 
cesserunt  margaritem.  Ita,  ^uibus  virium  praestan- 
tior  magnitudo  feretrum  subeundi  copiam  paravisset, 
nunc  scapuUs,  nunc  manU)us  Ulud  contingentes, 
gaudio  pleni  incedebant.  Cumque  diutius  tali  tri- 
pudio  potiebantur,  repente  ab  aliis  explosi,  praedam 
suam  novis  raptoribus  cedere  compeUebantur.  Toto 
quoque  iUnere  iUo  usque  ad  ecclesiam,  quod  non 
brevi  spatio  tenditur,  per  singula  fere  momenta  no- 
vis  novi  succedebant  bajuUs  bajuU,  necnumero  pari, 
sed  tot  erant  portitores,  quod  machina  grabati  ad- 


inserentes,  de  his  solummodo  ea  quaa  diximus,  iu  se 
habere   deprehendimus. 

Omnibus  Uaque  pontificaUbus  rite  insignitus,  nu- 
data  facie  soporaU  magis  quam  exanimati  speciem 
prdeferebat.  Ita  a  glorificantU)us  Deum  referlur  in 
chorum.  Accurrunt  undique  turbae  inspectantium, 
cereos  manibus  ardentes  praeferentium,  pedes  ejus 
et  manus  osculantium,  aurum  quoque  et  argentum, 
lapidesque  pretiosos  offerentium.  Interea  dum  pau- 
lulum  remotius  cum  viro  venerabUi,  ipsius  Ecclesis 
decano  (392,)  consedissemus,  invicem  de  his  quae 
circa  Christum  Domini  mirabiUter  acciderant  con- 
ferentes,  adsunt  quidam  stupentes  ct  attoniti,  taUa 
nobis  dicentes  :  •>  Vidistisne   et  attendistis  quanto 


mittere  poterat  accedentes.  Sed  nec  alii  quam  su-  0  decore  jam  vemari  coeperit  facies  episcopi,  ut  rosis 


blimes  viri  et  praeeminentes,  istis  se  conflictibus 
inserere  praesumebant.  Quin  et  per  plateas  ex  hie- 
maUum  profluvio  aquarum,  luto  altissimo  plenas, 
incedebant,  frequenter  suras,  et  saepe  etiam  genua, 
coeno  immergentes.  Qui  accedere  cominus  non  va- 
lebant,  nummos  superjaciebant  arcae,  quae  corpus 
incluserat,  protensisque  manibus  eminus  adorantes, 
sancto  sese  devotius  commendabant.  Judaei  quoque 
lugentes  et  plangentes,  ac  verum  magni  Dei  famu- 
lum  exstitisse  eum  conclamantes,  occursu  pariter  et 
fletu  obsequium  quod  poterant,  ei  impendentes,  il- 
lam  circa  virum  Dei  impletam  esse  sententiam  nos 
advertere  compellebant,  quadicitur  :  Benedictionem 
omnium  gentium  dedit  illi  Dominus  {Eccli.  xliv, 
25). 


rubenlibus  genas  similes  praetendat ,  ut  dormientis 
non  defuncti,  nuperque  de  balneis  egressi  hilarita- 
tem  praeferat  ?  »  Ad  haec  decano  admirante,  hoc  nun- 
lianlibus  respondit :  c  FalUmini  procul  dubio,  fratres 
charissimi.  Revera  enhn  candore  mirabiU  nitet  vul- 
tus  eju3 ;  rubei  vero  coloris  nuUum  in  eo  vestigium 
relucet.  Satis  paulo  ante  dUigenter  notavimus  om- 
nem  ejus  speciem  atque  decorem.  »  Tunc  Uli  nos 
quodammodo  reluctantes  rapuerunt,  et  in  cominus 
adductis  ostendebant  fide  oculata,  se  verissima  de 
gratia  ruboris,  quo  nitebat  facies  ejus,  fuisse  prose- 
cutos.  Permansit  autem  idem  verus  speciei  coelesUs 
aspectus  ita  candidus  et  rubicundus,  quandiu  man- 
sit  in  sponsae  sibi  commissae  aspecUbus  super  terram 
D  manifestus.  Utrum  vero  in  sepulcro  corpori  ille  de- 


Sonantibus  itaque  per  universas  toUus  urfois  ec-  cor  permanserit  necne,  non  est  nostrum  modo  scire, 
clesias  classicis  cum  hymnis  et  canticis  spirituali-  gcietur  autem  poslea  (393).  Qui  si  forte  evanuit,  et 
bus ,  suae  tandem  infertur  gremio  ecclesiae.  Hinc     ^um  Moyse  evacuata  est  gloria  vultus  ejus,  non  erit. 


(390)  Confirmat  baec  Coggeshale  col.  866,  apud  Martene 
tom.  V  Gollect.  Veteram  scriptoram,  ubi  asserit  etiam 
regem  et  archiepiscopos  supposuisse  humeros  loculo,  etc. 

(391)  Se  ipsum  inteUigit  auctor,  cui  se  induendum  S. 
Hugo  supra,  c.  24,  commiserat. 

(392)  Rogerus  erat  ille  de  quo  dictum  in  nota  ( 132)  ad 
lib.  ni,  c.  7,  ad  cujus  etiam  instantiam  Giraldus  Cam- 
brensis  quxdam  part.  ii  Angliae  sacras,  p.  434,  se  diges- 
sisse  fatetur. 

(393)  In  trauslatione  forsitan,  anno  4285  facta,  quam 
ad  Vitam  S.  Hugonis  edidit  Surius  nescio  ande  acceptam, 


non  auctore  Vitae.  Hinc  et  Raynaldus  tom  XIU  Annal.,p. 
48,  recte  coUigU,  ista  de  translatione  corporis  ab  alio  esse 
adjecta,  non  ab  auctore  Vitae.  PetrusDorlandusinCbronico 
Cartbusiano  lib.  ui,  c.  44,  eUam  meminit  hujus  transla- 
tionis,  et  quia  ipse  est  anUquior  Surio,  et  asserit  transla 
tionem  factam  anno  post  dormitionem  S.  Hugonis  octo- 
gesimo  circitersexto,  uU  et  Surius  videtur  iUa  facta  esse 
circa  annum  1285,  non  vero  anno  1280,  uU  in  margine  ad 
dictum  cap.  14  notatur,  el  corrigendus  fortassis  eliam 
Raynaldus  tom.  XIH  Annal.,  pag.  «8. 


1113 


CONSTITUTIONES  IN  VISITATIONE. 


iiii 


unde  scandalizentur,  quibus  id  forte  scire  aliquando  A 
donabitur,  cum  jugiter  sil  conspicabilis  et  inexter- 
minabilis  spccies  ejus  invisibilibus  coeli,  unde  non 
solum  detur  pacis  formosilas,  sed  et  debilitatis  sospi- 
tas  fluere  in  eum  non  desistat. 

His  ea  quas  sequuntur  jucundo  satis  auspicio  asti- 
pulari  noscuntur.  Nam  regressis  nobis  ad  locnm 
memorati  consessus,  veniunt  celeriter  ad  decanum 
plures,  qui  dicerent  mulierem  quamdam,  lumine 
oculorum  multis  annis  privatam,  primo  sancti  cor- 
poris  attactu  visum  recepisse.  Suggerunt  etiam,  ut 
classicum  pulsari,atque  TeDeum  /audamu^  vocibus 
altisonis  Dominus  decanus  decantari  jubeat.  Yerum 
istud  nos  vehementer  dissuasimus,  quia  ignota  fuit 
eis  ipsa  mulier,  ne  forte  conficta  cxcitate  lumen 
mentiretur  se  de  novo  recepisse  quo  jam  annosa  -q 
nullo  tempore  caruisset.  Unde  [f.  multo  tempore] 
veritatem  super  boc,  et  superaliis  quaeproculdubio 
audiri  contingeret,  signis  diligentissime  semper  in- 
quirendam  primitus,  ct  non  nisi  certissime  probata, 
quolibet  modo  propalanda  esse  aut  publice  pra^di- 
canda  monuimus. 

Dum  igitur  super  his  disceptio  aliquantula  inter 
nos  et  clericos  haberetur,  accurrunt  et  alii,  de  mu- 
liere  altera  indubitatum  referenles  miraculum.  Dnm 
enim  matronse  qusedam  devota  oblatlone  facta  juxta 
corpusinsisteretpiisprccibus,  crumenam  sibi  azona 
dependentem,  et  solidos  aliquot  argenteos  continen- 
tem,  fur  clandestinus  repente  incidit.  Quimox,  nuUo 
adbuc  mortalium  praeter  ipsum,  quod  fecerat,  agno- 
scente  percutitur  subita  caecitate.  Hinc  quoque,  ut 
refert/quo  gressum  tendcret,  prorsus  nesciebat.  Qui  ^ 
nimio  altritus  timore,  cum  aliquandiu  huc  illucque. 
tanquam  ebrius  ct  crapulatus  a  vino,  nutando  abire 
tentaret,  nec  posset,  cum  jam  oculos  in  se  plurimo- 
rum  his  gestibus  converterct,  et,  quidnamsibiesset, 


ut  ita  gesticularetur  in  loco  tali,  inquirerent  circum- 
stantes,  manum  cum  bursa  nihil  diccndo  tetendit  in 
altum,  quid  egisset,  rebus  ipsis  manifestans,  et,  quid 
statim  pertulisset,  voce  lugubri  subinferens.  Inspi- 
cit  et  agnoscit  mulier  suum  in  manu  sacrilegi  inci- 
soris  loculum  :  cui  fur  ille  restituit  quod  abstulit,  et 
mox  lumen  recepit  quod  amisit.  Recepit  et  illa  pe- 
cuniam  quam  perdidit,  et  immensisattollitpraeconiis 
patroni  clementiam  quem  devota  mente  adivit.  De 
prsecedenti  quoque  muliere,  quod  revera  diu  caeca 
fuerit,  et  amissum  lumen  ibidem  receperit,  in  brevi- 
post  hsec  certius  innotuit. 

Tantus  interea  ficbat  concursus  populorum,  ut 
infra  modicum  tempus  quadraginta  marcarum  sum- 
mam  oblatorum  quantitas  excedcret.  Jacentem  au- 
tem  in  medio  filium  lucis  die  et  nocte  ambicbant 
viri  et  feminae,  tenentes  in  manibus  cereos  arden- 
tcSy  et  in  modum  coronaegloria  et  honore  coronatum 
a  Domino  continue  cingenles.  Tunc  etiam  magister 
Leycestrensis,  vir  litteratus  et  industrius,  hujusmodi 
distichon  ad  pedes  ejus  posuit,  in  quo  multiplices 
virtulum  ejus  praerogativas  breviter  expressit,  di- 
cens  : 
Pontificum  baculus,  monachorumnorma,  scholarum 

Gonsultor,  regum  malleus,  Hugo  fuit. 
Die  postera,  dum  portaretur  ad  tumulum,  mutilatur 
hinc  scissione  crebra  sacrarum,  quibus  induebatur 
vestium.  Sacrari  enim  vel  sanctificari  admodum  se 
credebat,  quisquis  sacrilegium  tale  committere  va- 
luisset,  ut  a  sacro  sacri  aliquid  rapuisset.  Sepultus 
autem  est,  sicut  ipse  nobis  praeceperat,  secus  paric- 
tem,  non  proculab  altari  Sancti  Joannis  Baptistae, 
et,  sicut  visum  est,  propter  accessum  confluentis 
populi  magis  congruere,  a  boreali  ipsius  aedis  re- 
gione,  ad  gloriam  Dei,  qui  vivit  et  gloriatur  super 
omnia  Deus  benedictus  in  saecula.  Amen. 


ExpHcit  Vita  sancti  Hugonis  episcopi  Lincolniensis. 


BEATI  HUGONIS 

LINCOLNIENSIS  EPISCOPI 

UmU  GONSTITUTIONIIM  IN  VI8ITATI0NE 

(Monasticon  Anglic,  I,  924,  edit.  1682.) 


Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  pracsens  scrip-  J) 
lum  pervenerit,  Huco,  Dei  gratia  Lincolniae  episco- 
pus,  salutem  in  Domino. 

Cum  ad  congregationcm  ancillarum  Christi  de  Co- 
tun,  causa  visitationis  ex  officii  nostri  debito  fa- 
ciendae  accederemus,  ad  ea  quae  didicimus  ibidem 
corrigenda,  remedium  studuimus  adhibere.  Adver- 
lentes   igitur   multitudinem   monialium   ampliorem 


quam  sustinere  valeant  domus  illius  facultates,  ha- 
bitare,  statuimus,  cum  consonsu  magistri,  priorissae, 
et  convenlus,  quod  congrcgatio  monialium,  de  cae- 
lero,  trigintarium  numerum  non  exccdat,  sororum 
numerus  sub  denario  concludatur,  duodecim  fratres 
conversi  ad  officia  ruralia  sint  ibidem  exercenda. 
Magister  capellanus,  cum  duobus  capellanis  tantum , 
ad  divina  deputentur  adimplenda.  Nulli  vero  religio- 


1116 


S.  HUGONIS  EPISC.  UNCOLN.  ORD.   CARTH. 


1116 


nis  habitus  in  eadem  domo  tribuatur,  doncc  minntus  A  et  sorores,  quam  hospites  vescantur,  et  potum  ha- 


fuerit  praesens  conventus  ad  numerum  praetaxatum, 
nisi  propter  manifestam  domus  utilitatem,  et  hoc  ex 
speciali  licentia  dioccesani.  Sigillum  domus  sub  cus- 
todia  magistri ,  pnorissae  et  monialium  ad  hoc  com- 
muniter  electae,  cujus  religio  fuerit,  et  discretio  ap- 
probata,  sub  clavi  triplici  reservetur,  nec  aliquod 
scriptum  inde  signetur,  sine  conscientia  lotius  capi- 
tuli,  vel  majoris,  vel  sanioris  partis  ejusdem.  Red- 
ditus  omnes  instaura,  proventus  quicumque,  singulis 
annis  redigantur  in  scriptum,  quod  priorissae  et  sub- 
priorissae,  et  caeteris  quatuor  de  melioribus  et  pru- 
dentioribus,  a  toto  capitulo  ,  vel  majori  ac  saniori 
parte  communiter  electis,  tradalur  custodiendum. 
Magister  et  procuratorcs   domus,  lotam   peauniam 


beant  eumdem;  excepto  quod  infirmorum  necessi- 
tati,  prout  opportunum  fuerit,  delicatius  providea- 
tur.  Quia  vero  per  frequentiam  saecularium  quies 
religiosorum  turbari  solet,  prohibuimus,  ne  vir,  vel 
mulier  recipiatur  in  habitu  saeculari  moram  factunis 
in  domo  memorata ,  nisi  forsan  hospitalitatis  gratia 
quis  ibi  pernoctaverit.  Item  ne  quis  vel  qua,  sive  sae- 
cularis,  sive  religiosae  professionis  aliunde  veniens, 
cum  sola  moniali  solusvel  sola  loquatur,  sed  honesto 
testimonio,  tali,  quod  sinistra  careat  suspicione,  et 
cum  licentia,  secundum  regulam  suam  ab  his  quae 
praesunt ,  obtenta.  Praeterca ,  quia  religiosis,  et 
praesertim  in  sexu  mulieri,  discurrere,  vel  vagari 
modis  omnibus  est  inhonestum.  constituimus  ne  so- 


domus  in   dcnariis   vel   hujusmodi  ex  quacunque  «p  ror,  vel  monialis,  apud   grangiam  moretur,  causa 


causa  domui  suae  provenientem  cum  coram  eisdem 
sex  numerata  fuerit,  sub  sigillo  magistri  signatam 
ipsis  tradent,  quam  caedem  ad  negotia  domus  expe- 
dienda,  quoties  necesse  fuerit,  et  quantum  opus 
fuerit,  sub  fideli  testimonio,  tam  magistri  quam  alio- 
rum  sine  difiicultate  Uberabunt,  et  residuum  sigillo 
magistri  signatum  iterato  reponent.  Singulis  autem 
mensibus  eaedem  sex  compotum  audient  de  simpli- 
cibus  ejusdem  domus  «ixpensis.  Et  quoniam  abdicatio 
proprietalis  professionireligiosoi-umcst  annexa,  fir- 
miter  inhibuimus,  ne  qua,  vel  quis  in  eadem  domo, 
post  susceptum  reUgionis  habitum  aliquid  proprium 
habere  praesumat,  sed  sint  eis  omnia  communia. 
Eodem  etiam  pane,  tam  moniales,  capellani,  fratres 


nutrimentorum  animalium,  vel  aliqua  qualibet  occa- 
sione.  Moniales  etiam  causa  visitandi  proximos,  aut 
parentes,  nullatenus  extra  mittantur,  ex  earum  sola 
voluntate  vel  levi  qualibet  occasione,  nec  tandem 
ullo  modo,  sine  magistri  et  priorissae  licentia  speciali, 
et  maxima,  ac  cognita  necessitate.  Quia  Simoniaca 
pravitas  plures  in  errores  et  interitum  adduxit,  ani- 
marum  saluti  providere  volentes,  districte  prohibui- 
mus,  ne  vir  vel  mulier,  pro  pecunia  vel  re  qualibet 
temporali  recipiatur  unquam  ibidem  ex  pacto.  Sub 
anathematis  interminatione  praecipientes  quod  om- 
nia  praetermissa  salubriter  a  nobis  constituta  fir- 
miter  ab  omnibus  utriusquc  sexus  in  eadcm  domo 
serventur  in  perpetuum. 


BEATi  HU60NIS 

DIPLOMATA. 


I. 

Charta  donatorum  concestione^  recitam  et  confir' 

mans» 

{Monaitic.  Ang.,  tom.  III,  p.  84,  edit.  1673  ;tom.  1, 

p.  84,  edit.  1682.) 

Universis  Christi  Bdelibus  ad  quos  prsesens  scrip- 
tum  pcrvenerit,  Hugo,  Dei  gratia  Lincolniensis  epi- 
scopus  salutem  in  Domino. 

Quoniam  ea  quae  ad  sustentationem  pauperum 
Christi  divino  instinctu  collata  sunt  beneficia,  ne 
malignantium  possint  retentari  perversitatc,  episco- 
palis  auctoritatis  suffragio  tenemur  communire.  Ad 
universitatis  vestrae  notitiam  volumus  pervenire, 
nos  rata  huic  et  praesenti  scripto  coniirmare  Deo  et 
Ecclesiae  S.  Joannis  Evangelistae  hospitalis  de  Bra- 
kelcy,  et  fratribus  ibidem  Deo  servientibus,  beneficia 
omnia  quse  eis  a  Christi  fidelibus  fuerint  divina  in- 
stinctu  collata,  et  eorum  usibus  deputata,  de  quibus, 
ut  ad  omnium  notitiam  possint  pervenire,  propriis 


G  vocabulis  censuimus  annotare.  Inspectis  igitur  char- 
tis,  quas  habent  praedicti  fratres  ex  dono  bonae  me- 
moriae  comitis  de  Legircestre  Roberti  senioris,  et 
filii  ejus  comitis  dc  Legrecestre,  Roberti  scilicet  ju- 
nioris. 

Imprimis  ratam  habemus  et  confirmamus  funda- 
tionem  Ecclesiae  Sancti  Joannis  apostoli  et  evan- 
gelistae  hospitalis  de  Brakeley,  et  eamdem  ecclesiam 
cum  eodem  hospitali,  sicut  in  chartis  praedictorum 
palronorum,  quas  vidimus,  exprimuntur  liberam  et 
quietam  ab  omni  subjectione  esse  statuimus.  Salo- 
moni  vero  praedicti  hospitalis  magistro,  et  successo- 
ribus  ejus  et  fratribus  in  ipso  hospitali  commoranti- 
bus  ad  sacerdotii  gradum  provectis  concedimus,  ut 
ad  honorem  Dei,  et  pro  salute  fundatoruro,  et  om- 

jy  nium  fidelium  divina  in  ipsa  capeBa  celebrent  mys- 
teria  ;  ita  tamen  quod  parochiali  ecclesia  aliquo 
casu  vacante,  liceat  praedictis  fratribus,  exclusis  ex- 
communicatis  et  interdictis,  submissa  voce  divina 
officia  celebrare ;  venerabili  patre  et  domino  beata 


1117 


DIPLOMATA. 


1118 


memoriae  A.  tertio,  summo  pontifice  super  his  au-  A  pale  auctoritate  adhibere  testimonium.  His  testibus, 


ctoritate  patrante,  sicut  in  privilegio  ejusdem  patris 
eis  collato  inspeximus. 

Sepulturam  quoque  pauperum  et  hospitum  qui  in 
ipso  hospitali  decesserint,  vel  eorum  qui  in  extrema 
voluntate  in  territorio  hospitali  se  devoverint,  sine 
vicinarum  ecclesiarum  injuria  liberam  esse  san- 
cimus. 

Libertates  in  quas  R.  bonae  mcmorise  abbas  S. 
Maris  de  Prato  de  Legrecestre  et  ejusdem  loci  con- 
ventus  eis  contulerint,  sicut  in  eorum  scripto  vidi- 
mus  digestus  felici  perpetuitate  gaudere^  et  nostra 
solidari  confirmatione  censemus ;  Viz.  ut  Salomon 
praedicti  hospitalis  oeconomus  et  successores  lui  ha- 
beant  ecciesiam  inter  septa  curtis  praBdicti  hospitalis 


R.  abbate  de  Nostele,  magistro  Stephano  Lincol- 
niensis  Ecclesiao  cancellario,  magistro  Womero,  ma- 
gistro  Geraldo  de  Roweli,  magistro  Richardo  de 
Claleveely  et  multis  aliis. 

IL 

Charia  domini  Hugonis  episcopi  et  capituli  Lincolr 
niensis  de  duabus  partibus  ecclesice  de  Corbi. 

(Monasticon  Anglic.  tom.  I,  p.  881,  ed.  1673.) 

Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  praesens  scri- 
ptum  pervenerit,  Hugo  Dei  gratia  Lincolniensis  epi- 
scopuS;  salutem  in  Domino. 

Noverit  univcrsilas  vestra,  nos  de  assensu  et  vo- 
luntate  dilectonim   in  Christo    filiorum,  Williehni 


libcram  et  quietam  ab  omni  subjectione,  in  qua  pcr-  j^  decani  et  capituU  noitri  Lincolniae,  divinae  pietatis 


petuo  divinum  celebretur  officium,  et  sepultura  pau- 
perum  et  familiae  suae;  et  servientium  suorum  et  pe- 
regi-inorum,  et  integram  facultatem  regendi  et  ple- 
nariam  dispositionem  omnium,  quae  ad  praedictum 
hospitale  pertinent. 

Confessiones  autem  pauperum  et  infirmorum  con- 
solationcm  integre  habeant,  et  in  perpetuum  praesi- 
deant. 

Ex  donatione  vero  Roberti  comitis  de  Legrecestre 
Roberti  secundijunioris  duas  acras  et  dimidiam,  de 
creis  juxta  curtem  hospitahs  et  totam  terram  de  creis 
subtus  curtem  illorum  de  grava  Domini  comitis  sic- 
ut  septis  suis  includilur.  Ex  dono  ejusdem  comitis 
duas  virgatas    terrae,  unam    scilicet    quae  est  de 


intuitu,  dedisse  et  concessisse  dilectii  filiabus  in 
Christo,  monialibus  Sancti  Michaelis  extra  burgum 
Stauneforde,  duas  partes  ecclesiae  de  Corby,  quae 
de  dono  Mathildae  de  Diva,  et  de  dono  Ascelinae  de 
Watervilla  ct  haeredum  suorum  ;  de  dono  etiam  Ha- 
monis  Peche,  ad  ipsarum  monialium  advocationem 
pertinent  :  habendas  eisdem,  et  in  propriis  usibua 
in  perpetuum  possidendas  :  salva  liugonis  de  Osber- 
neby  portione  sua  ibidcm,  quoad  vixerit ;  et  salva 
vicaria  pcrpetua,  cum  manso  competenti,  quam  Hi- 
larius  capellanus  obtinet  de  dicti  portionibus,  sibi 
et  successoribus  suis  dictarum  portionum  vicariis 
assignata.  Prsedictae  autem  moniales  omnia  onera 
episcopalia  et  archidiaconialia  saepe  dictas  duas  par- 


terra  de  assarta  cum  quietancia  pannagii;  quae  per-     tes  contingentia,  sustinebunt,  salvis  etiam  in  omni- 
tinet  ad  Halsow  et  cum  Messuagio  quse  ad  prsedictam  ^  bus   episcopalibus    consueludinibus ;    Lincolniensis 


virgatam  pertinet,  quae  est  in  Brakele,  ad  caput 
fontis  de  Gotdcwelie;  et  unam  aliam  virgatam  quae 
pertinet  ad  Brakele,  cum  messuagio  suo,  quae  est 
aubtus  juxta  rivulum  ejusdem  fontis  quam  virgatam 
Swerman  pater  magistri  Salomonis  tenuit. 

Ex  donatione  Gilbeni  de  Monte  xxiii  acras  terrae 
in  dominico  suo  mensuratas  per  perticam  in  Sto- 
chinga  in  parte  versus  Brakele  et  pratum  Ringes- 
ham,  prout  charla  ipsius  Gilberti  exinde  facta  roani- 
festat.  Ex  dono  Heliee  de  Hinton  pratum  quod  dicitur 
Herlesham,  et  aUud  pratum  quod  dicitur  Ferham. 
Ex  dono  Aliciae  de  Romeli  quatuor  acras  terrae  in  ea 
parte  culturae  de  Wcrveldiche,  et  ea  parte  quae  ex- 
tenditur  versus  Halsow. 


Ecclcsiae  dignitate  :  quod  ut  perpetuam  obtineant 
firmitatem,  praesentem  charlam  sigillo  nostro  ,  una 
cuni  sigillo  praedicti  capiluli  nostri  duximus  munien- 
dam. 

His  testibus,  Willielmo  decano,  Joanne  praecen- 
tore,  etc.  Data,  etc,  in  capitulo  Lincolniensi,  %m 
Kal .  Maii,  pontificatus  nostri  xvii. 

m. 

Charta  Hugonis  Lincolniensis  episcopi  donatorum 
concessiones  monasterio  S.  Osivalai  de  Bardeney 
recitans  et  confirmans, 

{Monasticon  Anglic.  tom.  I,  p.  850,  ed.  1673.) 

HuGO,  Dci  gratia  Lincolniensis  episcopus,  univer- 


Ex  dono  Thomae  Sorel  et  Simonis  filii  ejus  qua-  D  sis  sanctae  matris  Ecclesiae  filiis  salulcm. 


tuor  acras  in  Siresham  ;  totam  quoquc  terram  quam 
habuit  in  Eswich,  sicut  chartae  donatorum  mani- 
festant. 

Libcrtates  etiam  ct  liberas  consuctudines  praedi- 
ctis  fratribus  conccssas,  sicut  in  chartis  patronorum 
continentur  expresse....  statuimus  et  praecipimus 
inviolabiliter  observari.  Ut  igitur....  donationes  et 
libertates  memoratis  fratribus,  sicut  chartae  donato- 
rum  testantur  praeconcessae,  prout  rationabiliter  eis 
sunt  factae,  perpetuae  stabilitatis  obtineant  firma- 
mentum,  nostrae  confirmationis  cisdem  duximus.... 
arc...  sidium  et  ad  notitiam  posterorum  super  his 
praesenti  scripto  et  sigilli  nostri  appositione  episco- 


Rcligiosorum  virorum  justis  petitionibus  episco- 
palis  auctoritas  sollieite  debet  sufTragari,  ne  bene- 
ficia  eis  canoiiice  coUata  maUgnantium  inquieta- 
tionibus  aliquatenus  perturbentur,  aut  importunis 
vcxationibus  alienentur.  Proinde  dilectis  61iis  nostris 
abbati  et  monachis  de  Bardeney,  in  monasterio 
S.  Oswaldi  divina  gralia  congregatis,  omnes  res  el 
possessiones  eorum  in  terris,  in  hominibus,  in  ec- 
clesiis,  in  decimis  et  in  caeteris  rebus,  quae  in  prae- 
senliarum  juste  et  canonice  possident,  et  authentica 
scripta  habcnt,  episcopali  auctoritate  confirmamus 
et  praesentis  scripti  munimine  roboramus.  Quaecun- 
que  ergo  Gilbertus  de  Gaunt   primus,  et  Aliz  de 


1119 


ORDENIS  CARTHUSIANI. 


1120 


Muntfort  sponsa  ejus  reparatores  praBfati  monasterii ;  A  dedit  monachis  in  excambio.  In  Horkeston  dedmam 


Waltenis  de  Gaunt  et  comes  Gilbertus  filius  ejus, 
nec  non  et  homines  feudicorum,  pro  salute  anima- 
rum  suarum^  titulo  donationis,  in  eleemosyna,  prar- 
dicto  monasterio  contulerunt,  sicut  chartse  eorum 
testantur,  libera  et  soluta  ab  omni  terreno  servitio 
et  praestatione  in  perpetuum  fore  decrevimus ;  simi- 
liter  vero  qunecunque  comes  Simon,  qui  comitissam 
Aliz,  filiam  comitis  Gilberti,  uxorem  duxerat,  cum  hae- 
reditate  praenominatorum  virorum  dedit,  et  chartis 
suis  confirmavit. 

Haec  sunt  omnia  possessionum  collatarum  :  Bar- 
deney,  et  Osgotebi  cum  pertinentiis  suis.  In  Stepings 
habent  praescripti  monachi  quatuor  carucatas  terrse, 
et  duas  bovatas,  et  ecclesiam  de  Frisebi.  In  Schen- 


dominii.  In  Torpe  totam  decimam  dominii.   In  Fol- 
kingham  ecclesiam  cum  terris  et  decimis  suis. 

Ex  dono  Erberti  de  Gaunt  ecclesiam  de  Irnham, 
cum  terris  et  decimis  suis.  In  Afwardebi  duas  par- 
tes  decimae  domini.  In  Wilegbi  duas  partes  doniini. 
In  Staunton  totam  decimam  dominii.  In  Surray  to- 
tam  lerram  quae  fuit  Ivonis  filii  Schardman,  CDm 
essarto  suo ;  et  essartum  Williehni  filii  Haconis  in 
territorio  ejusdem  villae,  et  essartum  Willelmi  Bi- 
gol,  cum  terra  Gippolf  in  eadem  villa.  In  Suttont 
dimidiam  carucatam  terrse  cum  pastuns  et  pratis 
adjacentibus,  et  prato  in  territorio  dc  Hotoft.  In 
Scrubbi,  duas  bovatas  et  dimidiam.  In  Wdetorpe 
unam  bovatam  terrae ;  et  Thuait  cum  terra  appen- 


delbi  ecclesiam  S.  Petri,  cum  terris  ct  decimis  suis ;  ]g  dcnte,  et  molendinum  de  Wilieme.    Hertelhohne 


et  ad  austrumejusdemvillae,  capellam  Sancti.  Jacobi 
cum  virgulto  proximo,  et  duo  molendina  ejusdem  ; 
ct  terram  Tholi,  et  scrvitium  ejus,  et  terram  Gunnes 
cum  servitio  cjus.  In  Partenay  ecclesiam  S.  Nicolai 
cum  pertinentiis  suis,  et  capellam  S.  Mariae  in  eadem 
villa,  et  decimam  molendini  ejusdem  villae.  In  Braj; 
toft  dominii  Simonis  filii  Willielmi,  totam  dicimam. 
In  Croft,  ex  dono  Philippi  de  Kima,  XX  sextaria  sa- 
lis  ex  redditibus,  ejusdem  villae,  Ex  dono  Gatteri  de 
Braitoft,  X  acras  prati,  in  territorio  de  Frisebi.  Ex 
dono  Herberti  filii  Alardi ,  XII  acras  prati  ultra 
Scalslet.  Ex  dono  Radulphi  filii  Gilberti,  pro  anima 
Hugonis  fratris  sui,  terram  quam  tenuit  in  Frisebi, 
et  quam  habulL  in  Ingaldelmeles  et  Derflcles  Croft, 
ecclesiam  de  Stepinge. 

In  Wainflet  unam  bovalam  cum  salimis  appenden-  ^ 
tibus.  In  Haltano,  ex  dono  Willielmi  de  Rumara 
quinque  bovatas  terrae  et  dimidiam  ;  el  molendinum, 
et  nonam  partem' alterius  molendini.  In  Hagiordin- 
gham,  ex  dono  Walteri  de  Gaunt,  sex  bovatas  terrae, 
et  ecclesiam  ejusdcm  villae,  et  ex  dono  Gilbcrti  de 
Gaunt  feudum  militis,  quod  habuit  in  eadem  villa. 
In  Lucebi  duas  bovatas  terrae  et  ecclesiam  cjusdem 
villae,  cum  pertinentiis  suis ;  et  mansionem  unam, 
et  molendinum  unum  in  territorio  ejusdem  villae ;  et 
unam  bovatam  in  Wincebi,  et  Tonnecroft.  Juxta 
Lyme.  Ex  dono  Ranulphi  comitis.  Cestriae  molen- 
dinum  de  Bradewad,  et  unam  marcam  argenti  de 
redditu  molendini  de  Braeebrigge.  Molendinum  de 
Strattone.   Edlingtone,    cum    universis  pertinentiis 


cum  terris  et  redditibus,  Ecclesiam  de  Bulthalm  cum 
appendiciis  suis.  In  Bracebrige,  ex  domo  Willielmi 
filii  Waltcri  Winterhard,  unam  bovatam  terrae.  In 
Edelesberg  ecclesiam  cum  pertinentiis  suis.  In  Hale 
ecclesiam  cum  pertinentiis  suis.  In  Hekington  eccle- 
siam  cum  pertinentiis  suis. 

Praenominata  itaque  omnia  quae  praedecessores 
nostri  eis  rationabiliter  confirmaverunt,  cum  liber- 
tatibus  et  consuetudinibus  et  immunitatibus  suis,  si- 
cut  munimenta  eorum  teslantur,  sub  protectione 
nostra  suscipimus,  tuilionem  ecclcsiasticam  impen- 
denles  ;  salvis  in  omnibus  episcopalibus  consuetudi- 
nibus,  et  Lincolniensis  Ecclcsiae  dignitatibus.  His 
testibus,  Ilomone  decano  Lincolniae,  Wilhlroo  sub- 
decano,  magislro  StephanOi  etc. 

IV. 

Charta  Confirmaiionis  donationum  per  Hugonem 
Lincolniensem  episcopum  pro  ecclesia  Saneii 
Andrece  Norihamptonoe, 

{Monastic.  Angl.,i.  1,  p.  681,  edit.  1673  el  1682.) 

Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  praesens  scri- 
ptum  pervenerit,  Hugo  Dei  gratia  Lincolniensis 
episcopus  salutem  in  Domino. 

Nostrum  est  justis  petitionibus  acquiescere  et 
quidquid  possumus  auxilii  filiis  sanctse  Ecclesiae  im- 
pertiri ;  unde  et  fratribus  nostris  monachis  Eccle- 
siae  Sancti  Andreae  de  Northampton  speciali  aucto- 
ritate  qua  fungimur  confirmamus,  scihcet  eccle- 
suis.  Ex  donocomilisGilbertitertiam  partem  Baum-D  siam  Omnium  Sanctorum  de  Northamptona,  cum 

m  villaj.  Ecclesiara  de     omnibus    pertinentiis    suis ;    et  ecclesiam     Sancti 


burgi,  et  molendinum  ejusdem 
Sotteberi,  cum  terris  ct  decimis  suis.  Ecclesiam 
S.  Hilarii  de  Spridclingtona,  cum  decimis  suis.  In 
Burtona  tres  carucatas  terrae.  In  Schamtona  cum 
terris  et  decimis  suis.  In  Edelingtona  ecclesiam, 
cum  omnibus  pertinenliis  suis. 

Ex  dono  Roberti  Marmirem  Buteyake,  cum  omni- 
bus  pertincntiis  suis.  In  Barlona  ecclcsiam  sancti 
Pctri,  cum  capella  omnium  sanctorum,  cum  terris 
et  decimis  suis,  ct  omnibus  pertincntiis ;  et  deci- 
mam  molendinorum  ejusdem  villae.  Ex  dono  Gil- 
berti  comitis  unam  bovatam  terrae  pro  anima  Seer 
de  Arcels  :  et  ad  austrum  ejusdem  villae  terram  quam 


iEgidii  cum  omnibus  pertinentiis  suis ;  et  ecclesiam 
Sancti  Michaelis  cum  omnibus  pertinentiis  suis ;  et 
ecclesiam  Sancti  Sepulchri  cum  omnibus  p^ertinen- 
tiis  suis ;  et  ecclesiam  Sanctae  Mariae  cum  omnibos 
pertinentiis  suis  ;  et  ecclesiam  Sancti  Gregorii  cum 
omnibus  pertinentiis  suis,  et  ecclesiam  Sancti  Petri 
cum  omnibus  pertinentiis  suis,  scilicet  cum  eccle- 
sia  de  Thorp  et  capella  de  Uplon  cum  omnibus  aliis 
perlinenliis  suis  ;  et  ecclesiam  sancti  Edmundi  cum 
omnibus  perlinentiis  suis ;  et  ecclesiam  Sancli  Bar- 
tholomei  cum  omnibus  perlinentiis  suis,  et  capellam 
Sancti  Thomae  cum  omnibus  pertinentiis  suis  :  ct 


1121 


DIPLOMATA. 


1122 


ecclesiam  de  Ryall  cum  omnibus  pertinentiis  suis ;  A  slro  Samsone  de  Bereheby,   magistro   Roberto  de 


et  ecclesiam  de  Erton  cum  omnibus  pertinentiis 
suis  ;  et  ecclesiam  dc  Newenton  cum  omnibus  per- 
tincntiis  suis ;  et  ecclesiam  de  Syvell  cum  omnibus 
pertinentiis  suis ;  et  ecclesiam  de  Multon  cum  om- 
nibus  pertinentiis  suis ;  et  ecclesiam  de  Braufelde 
cum  omnibus  pertinentiis  suis;  et  ecclesiam  de 
Preston  cum  omnibus  pertinentiis  suis ;  et  eccle- 
siam  de  Byllyng  cum  omnibus  pertinentiis  suis  ;  et 
ecclesiam  de  Ilawton  cum  omnibus  pertinentiis 
suis ;  et  ecclesiam  de  Nuenton  cum  omnibus  perti- 
nenliis  suis  ;  et  ecclesiam  dc  Hardyngystorn  cum  om- 
nibus  pertinentiis  suis ;  et  ccclesiam  de  Stotysbury 
cum  omnibus  pertinentiis  suis ;  et  ecclesiam  de  Sul- 
grave  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  et  duas  partes 


Mellum,  magistro  Roberto  Grosteste. 

V. 

Confirmaiio  Huaonis  episcopi  Lincolniensii  de  Lc- 
clesia  de  Waldene. 

{Monast.  Angl,,  tom.  I,  p.  819,  edit.  1673.) 
Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  praesens  scri- 
ptum  pervenerit,  Hugo  Dei  gratia  Lincolniensit  epi- 
scopus,  salutem  in  Domino. 

Noverit  universitas  vestra  nos  pietatis  intuitn 
concessisse  et  praesenti  charta  confirmasse  cano- 
nicis  ordinis  de  Semplingham  apud  Malton,  domino 
servientibus,  ecclesiam  de  Waldene,  cum  pertinen- 
tiis  suis  in  perpetuum,  sicut  eis  rationabiliter  col- 
lata  est  ex  dono  Walteri  de  Nevile  et  Alani  Ay- 


decimae  totius  decimationis  dominii  comitis  David  in  gruum,  ejusdem  ecclesise  patronum,  salvis  episcopa- 


Yordele,  et  in  Bartone,  et  in  Dodyngtonne  et  de 
naryogwith.  Et  tertiam  partem  totius  decimse  do- 
minii  comitis  David  in  Fodryngeya.  Et  tertiam  par- 
tem  totius  decimae  dominii  de  Dvertoo.  Et  duaspar- 
tes  totius  decimae  dominii  de  Styvede?Etvigintiso- 
Hdos  de  molendinis  de  Ptrton  ad  vinum  emendum 
ad  missas.  Et  de  horto  comitis  David  in  Bertona 
ires  summas  frumenti  ad  oblatas  faciendas.  Et  duas 
partes  totius  decimae  dominii  de  Wllastona.  Et  duas 
partes  decimae  dominii  Walleri  fiiii  Winemeri  in 
Throp.  Et  duas  partes  decimae  Dominii  Walteri  prae- 
dicti  in  Wustoo.  Et  duas  partes  decimae  dominii 
Achardi  de  Sproxton  in  Sproxton,  et  in  Wythyn,  et 
in  Stratlona.  Et  duas  partes  totius  decimae  dominii 
quod  fuit  Rogeri  filii  Aze  in  Psham.  Et  duas  partes 


libus   consuetudinibus,   et  Lincolniensis    EcclesiA 

dignitate.  His  testibus,  etc. 

VI. 

Con/irmatio  sancii  Hugonis  Lincolniensis  episcopi 
ecclesiarum  de  Thorneberg  et  Dodeford  monacMS 
Luffeldensis  monasterii, 

{Monasticon  AngL,  tom.  I,  p.  522,  edit.  1682.) 
Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  praesens  scri- 
ptum  pervenerit,  Hugo  Dei  gratit  Lincolniensis  epi- 
scopus  aeternam  in  Domino,  salutem. 

Ut  ea  quae  religiosis  locis  Dei  intuitu  t  fidelibus 
collata  sunt,  absque  perturbatione  possideantur,  prio- 
rum  sollicite  procuravit  prudentia,  ipsa  eis  scriptis 
authenticis  confirmando.  Quorum  nos  vestigia  se- 
ctantes,  dilectis  filiis  nostris  in  Christo  monachis  de 


loiiusdecims  dominii  Henrici  de  Cogenho  inHorro-  C  mffeld  beneficia  qnje  eis  fidelium  contulit  donalio 


wedon.  Et  duas  partes  totius  decimae  dominii  Wil- 
lielmi  fiiii  Burchardi  in  Flore.  Et  duas  partcs  totius 
decimae  dominii  Henrici  de  Armenteri  in  Stowe,  et 
in  Ryslyngburg,  quas  tenent  ad  firmam  de  monachis 
Sancti  Projecti  dc  Vermendes.  Et  duas  partes  deci- 
ma»  dominii  Walteri  Luvel  in  Lyslynghury.  Et  eccle- 
siam  de  Postona  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  et 
in  eadem  villa  duas  virgatas  terrae  et  viginti  acras 
de  bruera;  et  duas  partes  decimae  dominii  Ri- 
chardi  de  Heyforde  in  Herleston.  Et  duas  partes 
totius  decimae  dominii  Andreae  de  Braybroocke.  Et 
tertiam  partem  totius  decimae  dominii  Richardii 
Foxle  in  Forle ;  et  duas  partes  totius  decimae  domini 
de  parva  Hoctona  juxta  Langeporte,   quas  habent 


sicutipsis  et  domui  eorumrationabilitercollatasunt, 
confirmare  et  in  prsesenti  scripto  annotare  dignum 
duximus.  Exdomo  Radulphi  de  Caignes,  ecclesiam 
Sanctae  Mariae  de  Dodeford.  Ex  dono  Hamonis  filii 
Memphilini  ecclesiam  de  Thomeberg.  Ex  dono  Ri- 
chardi  filii  Nigelli,  medietatem  eccletise  Sanctae  Ma- 
riae  de  Beckhampton.  Haec  omnia  bencficia  cum 
omnibus  ad  ea  pertinentibus,  sicut  in  chartis  dona- 
torum,  atque  archidiaconorum  a  quibus  in  ipsis  jam 
dicti  monachi  sunt  instiluti,  continetur,  eis  conce- 
dimus  in  perpetuum  possidenda,  praesentisque  scri- 
plo  atque  sigilli  nostri  patrocinio  confirmamus  ; 
salvis  episcopalibus  consuetudinibus  et  Lincolnien- 
sis  Ecclesise  dignitate,  his  testibus  Roberto  abbate.  » 


ex  donatione   Godefridi  de  Boloigne.    Et  ut  hajcD  RogerodeRolve8lon,magistroRicardodeSwalewoel. 


omnia  prsefatis  monachis  sancti  Andrea;  rata  et  illi- 
bata  permaneant,  sicut  ipsis  juste  et  rationabiliter 
collata  sunt,  praesentis  scripti  et  sigilli  nostri  atte- 
slatione  communimus,  salva  in  omnibus  Lincolnien- 
sis  Ecclesiae  dignitate.  Testibus  his,  Roberto  ab- 
batc  de  Nuttelega,  Walkelino  abbate  de  sancto  Ja- 
cobo,  Walkelino  priore  de  Londa,  magistro  Roberto 
de  Harding,  magistro  Rogero  de  Rolveston,  magis- 
tro  Simonc  de  Sywel,  magistro  Willielmo  de  Monte, 
niagistro  Richardo  de  Dodcforde,  Henrico  filio  Pe- 
tri,  magistro  Warino  de  Bedforde,  Simone  decano 
de  Witlyngbere,  Rogero  decano  dePateshyll,  mtgi- 


Galfrido  de  Leichelave,  Robertode  Capella,  Johanne 

decano  de  Lieston,  Eustachio  de  Wiltona,  et  aliis 

multis. 

VU. 

ChartaHuaonis  Lincolniensis  episcopi  deconfirmar 
iione  donaiionis  Rodulfi  ae  Aoi  ad  abbatiam 
construendam  apud  Grenefeild, 

{Monastic.  Ang,,  tom.  I,  p.  881,  edit,  1682.) 
Omnibus  Christi  fidelibus  ad  quos  praesens  scri- 

ptum  pervenerit,  Hugo  Dei  gratia  Lincohiiensis  cpi- 

scopus,  salutem  in  Domino. 
Ne  donationcs  locis  religiosis  a  fidelibus  factae 


1123 


ORDINIS  CARTHDSIANI. 


il2i 


aliqua  malignantium  machinatione  possint  in  irri-  A 
tum  revocari,  solers  antiquorum  cavit  prudentia  eas 
episcopali  auctoritate  confirmari ;  inde  est  quod 
nos  eorum  sequentes  vestigia,  et  domui  de  Gene- 
feld  atque  monialibus  in  ea  Deo  servientibus  quan- 
tum  in  nobis  est  providere  videntes,  ea  quae  ipsis  pie 
collata  sunt  auctoritate  qua  fungimur  duximus  ipsis 
confirmare,  et  ea  propriis  vocabulis  annotata  scripto 
authentico  imprimere,  videlicet,  ex  dono  Eudonis 
de  Grenesbi  et  Radulfi  filii  cjus  fundatorum  praefati 
locif  ecclesiam  de  Abi  cum  omnibus  pertinentiis 
suis,  et  culturam  de  Boland  et  de  Wargarthweit,  et 
de  Catecrooft»  cum  culturajuxta  boscum  de  Swine- 
wit,  et  pratum  quod  pertinet  de  Catecroft.  Sexde- 
cim  acras  praii  in  campis  de  Abi,  et  boscum  de 
Aitterlund  et  Tiedolf  Bamewde,  et  decimam  molen-  ^ 
dinorum  de  Abi ,  et  totum  boscum  de  Croxhage 
quod  Normannus  habuit.  Ex  dono  Roscelini  de  Rig- 
gesbi  et  Jodlani  filii  ejus  quicquid  ipsi  habuerunt  in 
Wlurikehage.  Ex  dono  Gilberti  de  Riggesbi  et  Her- 
berti  filii  ejus  quidquid  ipsi  habuerunt  in  Wlurike- 
hage  et  Prestehage,  et  sartum  justa  Prestehage,  et 
quatuor  acras  terrae  in  Heregerethage  cum  omni 
pastura  de  Riggesbi.  Ex  dono  Ainfridi  de  Hage 
quinquaginta  quinque  acras  de  terra  culta,  et  quin- 
que  acras  prati  in  communi  pastura  dc  Hage.  Ex 
dono  Alani  de  Munbi  et  Eudonis  filii  ejus  quidquid 
ipsi  habuerunt  in  Wlurikehage,  et  ecclesiam  de 
Combrewrth  quantum  ad  ipsos  pertinebat,  scilicet 
tres  partes  ejusdem  ecclesiae.  Et  Snoutecroft  cum 
communi  pastura  de  Sutton  et  unum  toflum  quod 
fuit  Gunebien  et  pasturam  ad  trecentas  oves  in^ 
pastura  ultra  Habedic  de  Munbi.  Ex  dono  Willielmi 
filii  Otveri  triginta  tres  acras  in  campis  de  Abi  et 


Toresbi.  Ex  dono  Ivonis  de  Strubi  et  Henrici  filii 
ejus  quadraginta  duas  acras  terrae  in  Crareker  et 
Croxhage.  Ex  dono  Willielmi  de  Wdetorp  el  Alani 
filii  ejus  Motteker,  et  unam  bovatam  terrae  in  Far- 
ford  cum  tofto  uno.  Ex  dono  Wiliielmi  de  Welle 
et  Roberti  filii  ejus  sex  acras  terrae  in  territorio  de 
Wiem  in  loco  qui  vocatur  Harlham.  Ex  dono  Here- 
berti  de  Alebi,  et  Walteri  et  Willielmi  filiorom  ejns 
quidquid  ipsi  habuerunt  in  Wlurikehage,  et  Preste- 
hage,  et  quidquid  ipsi  habuerunt  inter  Bolandewange 
et  Derwennehille,  et  intcr  abbatiam  et  fossatom  de 
Crakethweith  per  metas  dispositas  a  Crakethweit 
usque  Trentesic,  cum  communi  pastura  de  Abi.  Ex 
dono  Gunteri  de  Alebi  quidquid  ipse  habuit  in  Wlu- 
rikehage,  et  quidquid  habuit  inter  culturam  de  Pre- 
sthage,  et  terram  Gilberti  de  Campania.  Ex  dono 
Picoti  de  Houton  et  Richardi  filii  ejus  unam  salinam 
in  marisco  de  Newton  ;  et  quinque  acras  prati  in 
Twaflates  et  in  Westinges.  Ex  dono  Thomae  Bar- 
gefurn  duas  acras  terrae  in  territorio  de  Hage,  et 
totam  terram  suam  in  Northon  quae  jacet  inter  viam 
et  culturam  suam.  Ex  dono  Gilberti  Testard  tres 
perticatas  terrae  in  territorio  de  Abi.  Ex  dono  Wil- 
lielmi  Burgefum  unam  acram  terrae  in  territorio  de 
Swabi,  in  cultura  quae  vocatur  Brerthebuskewange. 
Haec  omnia  sicut  eis  juste  collata  sunt  et  rationabtli- 
ter,  praesenti  scripto  et  sigilli  mei  patrocinio  con- 
firmo.  Salvis  episcopalibus  consuetudinibus  et  Lin- 
colniensis  Ecclesiae  dignitate,  his  testibus,  Haimone 
decano  Lincolniensis  Ecclesiae,  magistro  Rogerode 
Roveltonarchidiacono  de  Leicestria,  MagislroRicardo 
de  Swalewecliva,  Galfrido  de  Lechedale ,  Roberto 
de  Capella,  Eustachio  de  Wilton  et  aliis  multis. 


STATUTi  ANTIQDA  ORDINIS  CARTBIISIANI. 

(Dom.  Mabillon.,  Annal.  Bened,  \l,  App.  p.  685.) 


MONITUM. 


Vixerant  primum  sub  episcoporum  jurisdictione  Majoris  Carthusiae  monachi,  in  suis  cellis  visitati  ab  eis. 
ct  prout  libebat  emendati.  Sed  cum  in  illis  magis  quid  mirarentur,  quam  quod  corrigerent,  deprehendis- 
sent,  sponte  se  sua  jurisdictione  in  sanctissimos   eremitas  exuerunt,  eamquein  manus  capituli  generalis  ct 

Erioris  CarthusiaB  deposuerunl,  plena  eis  quoad  regiminis  disciplinam  libertate  concessa.  Hanc  dudum  li- 
ertatem  optabant  alii  ejusdem  mslituti  pnores,  scribentes  Anthelmo  Majoris  Carthusiae  priori,  ac  instanter 
petentes  ab  eo  in  generali  capitulo,  ad  quod  praefixo  tempore  convenirent,  emendari.  Pium  illorum  pro- 
positum  laudavit  Anthelmus,  consultoque  Hugone  II,  Gratianopolitano  episcopo,  gui  fuerat  monachus  Car- 
thusianus,  rescripsit  ut  jure  hoc  in  negotio  precederent,  et  episcoporum  m  singulis  domorum  suaruin 
dioecesibus,  fratrumque  omnium  in  conventibus  suis  consensum  expeterent.  Quo  facile  oblento,  Portarum 
prior  Bemardus,  Soflfordus  Excubiarum,  Lazarus  Durbonis,  Stephanus  Majorevi,  Joannes  Alvcriae  conve- 
nemnt  ad  Majorem  Carthusiam,  et  cum  Anthelmo,  mirae  sanctitatis  viro,  primum  capitulum  generale  ccle- 
braverunt,  cujus  acta  et  statuta  et  quorumdam  aliomm  capitulorum  exbibemus. 


il25 


STATUTA  ANTIQUA. 


1126 


I 

ACTA  PRIMI  CAPITULI  ORDINIS  CARTflUSIENSiS. 
(Ex  ms.  cod.  Montis  Dei.) 


Omnibus  sancts  et  catholicae  Ecclesise  fidelibusA 
praesentibus  et  futuris  notum  sit  quod  Carthusiensis 
propositi  priores,  Portarum  videlicet  Bemardus,  et 
Soffordus  Excnbiarum  prior,  Durbonis  quoque  prior 
Stephanus,  atque  Alveriae  prior  Joannes,  diu  pro  te- 
nore  stabili  et  firmilate  pra^fati  propositi  a  prioribus 
et  fratribus  Carlhusiae  petierunt,  quatenus  in  eadem 
domo  Carthusiae  commune  capitulum  eis  licerel  ha- 
bere,  obtentu  correctionis  et  emendationis  totius 
propositi.  Hac  igitur  precum  instantia,  et  quasi  im- 
portunitate  assidua,  prior  Carthusiae  Anthclmus  cum 
fratribus  suis  consilio  domni  Hugonis  U,  venerabilis 
Gratianopolitanae  ecclesiae  episcopi,  tandem  consen- 
serunt,  bac  tamen  conditione,  ut  singuli  priorum 
acceptis  ab  archiepiscopis  et  episcopis  suis,  et  a  com- 
muni  capitulo  fratrum  suorum  litteris,  in  quibus  ^ 
gencrali  capitulo  omnium  quae  corrigenda  et  emen- 
danda  essent  in  ipso  proposito  potestas  daretur  per 
omnes  domos,  annotando  diem  quo  ^nvenirent. 
Accepto  igitur  cum  gratiarum  actione  tam  deside- 
rabili  consensu,  et  litteris  impetratis,  die  qui  prae- 
notatus  fuerat,  convenenmt  :  et  quoniam  ab  archi- 
episcopis  et  episcopis  et  ab  ipsis  capitulis  consimiles 
datae  sunt  litterae,  placuit  unas  episcoporum  et  unas 
capitulorum  inscribere  litteras  in  hunc  modum  : 

«  Falco  Lugdunensis  Ecclesiae  minister  dilecto 
fratri  Anthelmo  Carthusiae  priori,  cunctisque  priori- 
bus  sub  Carthusiensi  ordine  Deo  militantibus,  et  qui 
cum  eo  sunt  fratribuspaupertatispraemiumadomino 
obtinere.  Domum  Portarum  et  domum  Majorevi  ve- 
strae  religionis  aemulas  pro  voto  et  petitione  sua  ad  ^ 
tenorem  et  confirmationem  ordinis  vestri,  sicut  com- 
muni  consilio  capituli  decretum  fuerit,  episcopali 
auctoritate  concedimus  et  trtdimus  in  perpetuum 
corrigendas.  > 

ff  Patribus  et  dominis  reverendissimis  et  Dei  gra- 
tia  Carthusiae  priori  et  qui  sub  ejus  regimine  Christo 
iLilitant  fratribus,  Portarum  fratres  universi  pacem 
et  salutem  aetemam  a  Domino.  Quod  tandem  assen- 
sum  prabuistis,  ut  ad  domum  vestram,  quae  nostri 
propositi  mater  est,  nostrae  et  caeterarum  domorum 
priores  opportuno  sicut  statutum  fuerit,  tempore 
conveniant,  ut  de  his  quae  unitatem  ac  stabilitatem 
sive  firmitatem  ordinis  nostri  valeant  diligentissime 
tractare,  non  solum  concedimus  et  laudamus,  sed 
etiam  cum  gratiarum  aclione  suscepimus.  In  omni- 
bus  igitur  quae  ad  tenorem  ordinis  nostri  et  confir-  D 
mationem  pertinent,  sicut  universalis  capituli  com- 
muni  consilio  decretum  fuerit,  concedimus  et  tradi- 
mus  vobis  et  successoribus  vestris  domum  nostram 
in  perpeluum  conservandam  atque  corrigendam.  » 

Hi^us  itaque  universalis  capituli  decreta  per  sin- 
gulas  capitdorum  distinctiones  placuit  adnotari. 


Primum  itaque  capituloram  hanc  habet  continen- 
tiam,  ut  divinum  Ecclesiae  officium  prorsus  per  om- 
nes  domos  uno  rilu  celebretur,  et  omnes  consuetu- 
dines  Carthusienses  domus,  quae  ad  ipsam  religionem 
pertinent,  unimode  habeantur. 

Secundum  autem  capitulum  de  priorilms  decretum 
est,  ut  si  quis  priorum,  quod  absit  1  contra  religio- 
nem  et  proposilum  egerit,  semcl,  bis  et  ter  a  fratri- 
bus  privatim  et  in  capitulo  suo  admonitus,  si  incor- 
rectus  permanserit,  prior  Carthusiae  ex  communi 
concilio  generalis  capituli,  aut  eum,  si  fieri  potest, 
corrigere,  aut  pro  incorrigibili  alium  substituere 
habeat  potestatem.  Hoc  idem  de  priore  Carthusiae 
et  emendatione  ipsius  domus  statutum  est.  Ipse 
vero  supradictus  iocorrigibilis  depositus,  postea  vel 
in  eadem  domo,  si  tamen  cum  pace  domus  ipsius 
fieri  possit,  permaneat,  vel  ad  aliam  ipsius  propositi 
domum,  in  qua  jussus  fuerit,  transire  non  differat. 
Prior  autem  qui  substituendus  in  illa  domo  fuerit, 
secundum  praescriptas  institutiones  de  fratribus 
ejusdem  domus,  si  tamen  rationabiliter  fieri  possit, 
assumetur.  Sin  autem,  juxta  considerationem  com- 
munis  capituli  de  aliqua  aliamm  domorum,  excepta 
Carthusiensi  domo,  prior  desolatis  fratribus  detur. 
Id  quoque  de  electione  prioris  post  obitum  sui  an- 
tecessoris  fieri  decretum  est. 

Tertium  quoque  capitulum  continet,  ut  si  prior 
vel  fratres  cujuslibet  domus  higus  propositi,  propria 
voluntate  sua  domum  ipsam  ad  alterius  propositi 
religionem,  quod  absit  1  transferrevoluerint,  eis  sicut 
jure  perpetuo  huic  proposito  confoederatis  nullatenus 
iiceat. 

Quartum  proinde  capitulum  est  statutum,  ut  nnlla 
domus  nova  hujus  propositi,  sine  assensu  communis 
capituli  exstruatur,  et  institutiones  dari  a  nullo 
priorum  praesumatur. 

In  qiiinto  autem  capitulo  continetur,  quod  si  do- 
mui  Carthusiae,  quae  aliaram  mater  est  et  nutrix, 
haec  necessitas  ingruerit,  ut  de  alia  aliqua  quam  de 
sua  domo  sibi  priorem  asciscat,  quamlibet  perso- 
nam,  exceptis  domorum  prioribus,  de  domo  quali* 
bet  hujus  propositi  sibi  assumat. 

Sextum  deinde  capitulum  hqjusce  continentiam 
habet,  ut  si  alicui  domorum  jam  saepe  dicti  propositi 
cansa  intercesserit  de  qua  ad  praesens  tractare  ne- 
cessarium  sit,  prior  Carthusiae  statim  ad  praefatam 
causam  tractandam^  tot  ad  se  convocet  priores  si 
per  se  facere  non  poterit,  quot  ad  eam  definiendam 
sibi  sufficientes  esse  videantur.  Homm  autem  defini- 
tio  haud  secus  quam  universalis  capituii  rata  ba- 
beatur. 

Septimum  demum  capitulum  de  his  habetur«  ut 
neqoeprioriCarthasise,  neqne  csBteris  qoibnsUbet 


1127 


ORDINIS  CARTHUSIANI. 


1128 


prioribus  his  omnibus  quae  vel  ad  divinum  oflBcium,  A  diderunt,  ei  hujus  sanctae  obedientiae  jugum  soave, 


vel  ad  csBleras  quaslibet  hujus  religionis  institulio- 
nes  pertinent,  sine  communi  consilio  generalis  capi- 
tuli  demere  aliquid,  vel  addere  licitum  sit.  Commune 
autem,  sive  universale  capitulum  vocamus  eos  qui 
convocati  convenenint.  Ut  igitur  haec  omnia  insti-' 
tuta,  quae  ad  sanctaehujus  religionis  firmitatem,  atque 
indeficientem  stabilitatem  pertinent,  a  sanctis  viris 
utiliter  inventa  et  saluberrime  considerata,  perpe- 
tuam  habeant  perseverantiam^  cuncti  priores  humi- 
litatis  vestigia  sectantes,  sese  huic  sanctae  disciplinae 
et  perseveranti  correctioni  cum  omni  devotione  sub- 


ct  onus  leve  infatigabiliter  atque  indeficienter  se 
ferre  professisunthis  verbis  :  Ego  frater  Stephantu 
prior  MajoreuipromUtoobedientiam  communi  capi' 
iulo. 

Aderat  autcm  praesens,  quod  praetermittendum 
non  arbitramur,  venerabilis  jam  prsedictus  episco- 
pus,  ejusdem  Carthusiensis  domus  pater  et  mona- 
chus,  cujus  manum,  in  qua  omnes  has  prapscriptio- 
nes  tenebat,  flexisgenibusosculantes,hanc  professio- 
nem  fecerunt. 


II 

ITEM  CAPITULA  ALTERIUS  CONVENTUS. 

(Ez  eodem  ms.) 

1.   Capitulum  primum  continet,  quod  psissiones  B  quia  peccavi  tibi,  eademque  repctatur  post  (P^enta. 


Domini,  sicut  et  caetera  evangelia,  cantentur. 

2.  Secundum  capitulum  habet  quod,  quando  Na- 
tivitas  Domini  quarta  feria  evenerit,  sequenti  Do- 
minica  responsorium  sicut  in  die  Nativitatis  Domini 
cantetur.  In  missa,  Puer  natus  est  nobis.  Oratio, 
Concede,  qumsumust  omnipofens  Deus,  ut  nos  Uni- 
geniti.  Epistola,  Apparuit  benignitas,  Evangelium,  In 
principio,  eic,  sicut  in  Dominicali  Nativitatis. 

3.  Tertium  capitulum  est,  quod  in  ea  Dominica, 
in  qua  est  evangelium  Erat  Joseph ,  cantetur  anti- 
phona  Erat  Joseph  in  Sabbato  ad  Vesperas,  eadem- 
que  repetatur  ad  Benedictus.  Idemque  contigit  in 
Dominica  post  Ascensioncm,  ut  videlicet  antiphona 
de  evangelio,  et  ad  Vesperas  in  Sabbato,  et  ad  Bene^ 
dictus,  cantetur. 

4.  Quartum  capitulum  est,  quod  sexta  Dominica 
post  Epiphaniam ,  quae  praecedit  Septuagesimam, 
cantetur  cvangelium,  Confitebor  tibi,  Domine  pater 
casli  et  terrcBt  et  Antiphonae  ex  eodem  evangelio, 
Tollitejugum  meum  super  vosad  Benedictus,  Jugum 
enim  meum  ad  Magnificat. 

5.  Quintum  capitulum  est,  quod  repetitio  respon- 
sorii,  Ego  dixi^  Domine,  sit,  Sana  animam  meam. 


6.  Sextum  capitulum  est,  ut  illa  qoae  emendata 
sunt  in  psalterio,  emendentur  in  responsorio,  verbi 
gratia  :  Si  mei  non  fuerint  dominati,  Ipse  liberavU 
me,  et  Exaltabo  mane  misericordiam,  et  in  genera- 
tione  et  generationem. 

7.  Septimum  capitulum  est,  ut  post  Yenitey  can- 
telur  ^teme  rerum  Conditor.  Ad  Laudes,  Splendor 
patemm  glorice.  Ad  Vesperas,  Deus  Creator,  elc.  Ad 
Complelorium,  Christe,  qui  lux  es. 

8.  Octavum  capitulum  est,  ut  ab  octavis  Pente- 
costes,  usque  ad  Adventum  Domini  omnibus  feriali- 
bus  diebus,  exceptis  festis,  Dominicales  orationes 
dicantur  ad  Vesperas  et  ad  Laudes. 

9.  Nonum  capitulum  est,  ut  in  responsorio  unius 
Q  martyris  in  tertio  noctumo  dicatur  versiculos,  Lcb- 

tabitur  justus  in  Domino. 

10.  Decimum  capitulum  est,  ut  in  festo  sancti 
Andreae,  si  in  Adventu  contingat,  semel  tantom 
comedatur,  sed  nihilominus  ad  collationem  ve- 
niatur. 

1 1 .  Statutum  est  etiam  ut  pro  charis  in  convento 
aliquid  facere,  in  ordinatione  prioris  et  soi  capitoli 
arbilrio  consistat. 


m 

ALIA   STATUTA. 
(Ex  eodem  ms.) 

1.  Statutum  in  Carthusiensi  capitulo,  ut  in  claustro  D  contigerit,  m  cunctis  nostri  ordinisdomibus,  excepto 

anniversario,  et  quod  in  martyrologio  non  scribator. 


post  nonam  secundum  arbitrium  prioris  pro  sermone 
solito  lectio  habeatur. 

2.  Deinde  decretum  est,  ut  quomodo  de  equitatione 
fratrum  caetcrarum  domorum  statutum  fueral,  sic  et 
in  Carthusiensi  servetur,  ila  duntaxat  ut,  cum  ad 
capitulum  venermt,  vel  per  capitulum  aliqui  pro 
aliquo  negotio  missi  fuerint,  liceat  eisdem  domibus, 
unde  fratres  mittentur,  prout  necessitas  postulaverit, 
solito  more  fratrem  equitando  foras  mittere. 

3.  Item  communi  assensu  decrevimus,  quatcnus 
pro  domno  P.  Cloniacensi  abbatCi  quando  eum  obire 


idem  ac  per  officium  £at  quod  pro  priore  vel  pro- 
fesso  fieri  consuevit.  Prae  caeteris  vero  totius  ordinis 
Cluniacensis  defunctis,  praeter  privatas  oratlones, 
semel  in  anno  generale  officium,  tam  de  missa  quam 
de  agenda  in  conventu,  celebrabitur.  A  singolis 
quoque  sacerdotibus  unum  psalterium,  a  laicis  300 
Dominicae  orationes  persolventur.  Hoc  vero  obse- 
quium  singulis  annis  ab  ipso  capitulo  usqoe  ad  Nati- 
vitatem  Domini  expleri  iqjonximos.  Pro  domno  Tero 
Ainrico  Wintoniensi  episcopo,  necnon  pxo  prsfoti 


ili9 


STATUTA  ANTIQUA. 


1130 


abbalis  succcssoribus,  post  obitum  ipsorum,  generale 
officium  in  convenlu  similiter  celebrabitur. 

4.  Rursum  sancitum  est ,  ut  si  domus,  aut  qusli- 
bet  persona  nostri  ordinis  a  Romana  curia  per  se, 
vel  pcr  alium  litteras  contra  instituta  communis  ca- 
pituli  postulaverit,  a  socielate  universi  ordinis  sepa- 
retur ,  nisi  per  idem  commune  capilulum  reconci- 
lielur. 

5.  Pra?terea  stabilitum  est ,  ut ,  quia  certus  est 
numerus  habitatorum  locorum  nostrorum,  certus 
etiam  in  animalibus  et  mercenariis  haberetur  et  mo- 
dus.  Proptcr  modestam  igitur  unitatem  ubique  ser- 
vandam,  statutum  esl,  ut  nuUa  ordinis  nostri  domus 
ultra  25  mercenarios  nec  ultra  1200  tam  oves  quam 
capras ,  exceptis  hircis  ,  nec  ultra  12  canes ,  nec 
ultra  32  boves,  ac  20  vitulos,  nec  ultra  6  sagmarios 
ulterius  habeat. 

6.  De  submovendis  quoque  ac  substituendis  prio- 
ribus  ,  hoc  etiam  judicavimus  esse  servandum  ^  ut 
nulli  ordinis  nostri  congregationi  viventem  priorem 
liceat  ab  officio  suo  amovere,  nisi  ex  consensu  com- 
munis  capituli ,  neque  ipsi  capitulo  liceat  ejusdem 
Aggregationis  ,  fratribus  inconsultis  ac  nolentibus, 
absque  culpa  condigna,  priorem  dare  vel  auferre.  Si 
vero  a  fratribus  cujuslibet  domus  ergapriorem  suum 
pro  suis  excessibus,  qua^tio  suborta  fuerit,  idemque 
prior  ab  eisdem  saepius  admonitus ,  seipsum  emen- 
dare  noluerit,  causa  ipsa  ad  consilium  communis 


A  capituli   "deferatur ,    ejusque  judicio    terminetur. 

7.  Dictum  est  etiam ,  ut  nulla  omnino  domus  pro 
suo,  aut  alieno  negotio ,  ad  personam  domni  papae 
scribere  praesumat ,  sine  consilio  communis  capi- 
tuli. 

8.  Item  statutum  est ,  ut  si  quilibet  prior,  vel  per 
se,  vel  per  subjectum  suum  instituta  capituli  violare 
prsBsumpserit,  postquam  transgressio  manifesta  fue- 
rit ,  in  conspectu  totius  capituli  culpam  professus 
extra  capitulum  egrediatur^  nudatus  pedes,  vestibus 
pro  consuetudine  detractis ,  manu  virgas  portans 
ante  conventum  pro  suscipienda  disciplina  humili- 
ter  revertatur.  Ipse  quoque  in  domo  sua,  suifl 
subjectis  pro  simili  culpa  similem  imponat  disci- 
plinam. 

^  9.  Decretum  est  etiam  ,  ut  si  quis  praescriptum 
animalium  numerum  excesserit ,  ex  decreto  capituli^ 
quod  superfuerit ,  pauperibus  erogetur. 

10.  Prseterea  institutum  est ,  ut  monachorum  ve- 
stimenta  a  semipede  terram  non  tangant ,  laicorum 
quoque  fratrum  vestes  ultra  ora  calciamentonun  non 
descendant. 

11.  Etiam  hoc  statuimus ,  ut  de  Cisterciensium, 
sive  praemonstrati  congregationibus  propter  ipsorum 
reverentiam  et  pacem,  nulla  ulterius  persona  in  no- 
strum  ordinem  suscipiatur.  Quod  institutum  si  quis 
nostrorum  transgressus  fuerit,  etiam  professum 
expellere  cogatur ,  et  a  toto  ordine  separare. 


IV 

ANTIQUA  STATUTA  ORDINIS  CARTHUSIENSIS  DE  SACRIS  RITIBUS. 

(Ex  ms.  Colbert.  3808.) 


1 .  In  omni  missa  de  vivis  quae  volvitur  celebranda 
per  singulos  dicilur  :  Omnipotens  sempiteme  Deus 
qui  vivorum. 

2.  Declaramus  quod  raissa  benefactorum  nun- 
quara  debet  reddi  in  festis  xii  lectionum ,  etiam 
tricenario  currente ,  si  tamen  alia  vacaveril  in  qua 
possit  rcddi. 

3.  Quacunque  die  contingant  octavae  Apparitionis. 
si  aliter  dici  non  possit  responsorium  Ne  in  ira,  ipsae 
octavae  fient  in  Sabbato. 

4.  Declaramus  quod  missa  Dominicalis  non  impe- 
dialur  propter  missam  anniversarii ;  sed  tunc  dica- 
tur  missa  anniversarii  privalira ,  et  missa  Domini- 
calis  in  conventu,  nisi  alia  dies  vacet  in  ipsa  hebdo- 
mada,  in  qua  dici  possit  missa  dominicalis. 

5.  Cum  dominus  noster  summus  pontifex  ordina- 
verit,  et  districle  praeceperit  in  virtute  sanctae  obe- 
dientiae  solemniter  celebrari  ab  oranibus  festum  Cor- 
poris  Christi ,  nos  ob  Dei  et  sancti  praecepti  reve- 
rentiam  ordinamus,  et  eodem  modo  quo  in  decretali 
praecipitur,  praecipimus,  ut  festum  fiat  in  nostro  or- 
dine ,  et  tam  in  officiis ,  quam  in  missis  aliis  cum 
candelis  solemniter  celebretur,  scillicel  feria  v  post 
octavam  Pentecostes.  Et  fiant  octavaB  de  praedicto 

Pateol.  CLIII. 


Q  festo,  eo  ritu  et  ea  solemnitate ,  quibus  octavae  As- 
sumptionis  B.  Mariae  celebrantur. 

6.  Praecipimus  et  monemus  omnes  priores  et  con- 
ventus  nostri  ordinis,  ut  quolibet  anno  non  omittant 
facere  tricenarium  olim  concessum  domino  Ambltrdo 
episcopo  Mauriennensi. 

7.  Declaramus  quod  quando  vigilia  Natalis  Do- 
mini  accidit  in  die  Dominico ,  responsoria  mututta, 
scillicet  Ecce  dies  veniunt,  eiAvet  Jlfaria,  debent dicL 

8.  Declaralur  quod  in  die  Exaltationis  sanctae  Gru- 
cis  possit  fieri  dormitio  secundum  antiqua  statutt. 

9.  Ordinamus  quod  de  caetero  pax  sumatur  in 
ecclesia  in  tabula,  in  qua  sit  depicta  imago  Ciiristi 
crucifixi. 

10.  Omni  tcmpore  in  elevatione  corporis  Christi 
in  missis  conventualibus  cereus  accendatur,  excepto 
tempore  interdicti  et  cessationis  a  divinis. 

11.  Dcclaramus  quod  secundum  privilegia  nostra 
et  statula^  et  secundum  dccretalem  positam  in  titulo 
de  privilegiis  in  secundo  libro  in  fine  dictae  decreta- 
liS;  possumus  ministrare  ecclesiastica  sacramenta 
servitoribus  nostris  domesticis. 

12.  Declaramus  quod  priores  et  vicarii  monialium^ 
si  contingeret  eos  ipori  in  domibus  quibus  prssunt 

30 


D 


il31 


ORDINIS  CARTHUSUNI. 


1132 


non  amittant  associalioncs  domorum  pcopriarum, 
nisi  in  domibus  in  ({uibus  sunt  priores  vel  vicarii 
fecerint  professionem. 

13.  Quando  festum  Annuntiationis  celebratur 
infra  octavas  Pascbae ,  in  primis  vesperis  dicantur 
illi  psalmi,  qui  dicuntur  infra  dictas  octavas,  scilicet 
Dixit  Dominui» 

14.  Dcclaramus  quod  secunda  missa  Nativitatis 
Domini  cclebrelur;  et  si  non  apparuerit  aurora, 
redcant  monachi  ad  ccllas  anlequam  missa  cele- 
bretur. 

15.  Inbibcmus  quod  cum  cucullis  de  tela  factis 
amplius  non  scrviatur  in  conventu ,  nec  etiam  in 
privato. 

16.  Priores  vel  monachi  nostri  ordinis,  vel  con- 
versi  de  caetero  non  eant  ad  sepulturas,  nisi  forte 
principum  et  magnorum  pra^latorum  ,  vel  patris  et 
matris  eorum  de  ordine  ,  si  sepelirentur  infra  ter- 
minos  domorum  suarum. 

17.  Statutum  factum  de  prsesentia  episcoporum, 
quod  priores  dimittant  sedes  suas  in  ecclesia  ipsis 
episcopis  praesentibus,  intelligilur  quando  sunt  prse- 
sentes  in  ecclesia. 

18.  Ordinamus  ut  jejunia  quarti  temporis  in  Se- 
ptembri  in  qualibet  domo  nostri  ordinis  secundum 
consuetudinem  suae  dioecesis  celebrentur. 

19.  Ordinamus  quod  si  contingat  evenire  festum 
triam  lectionum  habens  officium  missae  proprium, 
feria  iv  capituli  generalis  dicatur  missafesti,  missa 
vero  Salxu  populi  privatim  ab  aliqno  persolvatur. 

20.  Secundum  consuetudinem  domus  Carthusiae 
antiphonae  resumantur,  scilicet  in  voce  in  qua  psal- 
modia  est  finita. 

21 .  Criminosi  reconciliati  ordini  spirituale  bene- 
ficiuni  habeant,  juxta  gradum  ad  quem  fuerunt  re- 
stituti. 

22.  Ordinamus  quod  quando  plura  tricenaria  erunt 
inchoanda^  incoepto  primo  tricenario  a  priore  vel  ab 
antiquiori ,  caetera  incipiantur  ab  eis ,  quibus  missa 
tricenarii  jam  inccepti  contigerit  celebranda. 

23.  Prscipitur  ut  districtius  et  efficacius  potest 
fieri,  omnibus  personis  ordinis  ut  nullo  modo  ,  quo- 
vis  colore  ,  per  se  vel  alium,  direcle  vel  indirecte 
factis,  verbis,  vel  litteris  aliquam  personam,  cujus- 
cunque  conditionis  existat ,  inducat  ad  petendum  ab 
ordine  aliquod  beneficium  spiriluale  prajter  recom- 
mendationem  generalem,  quae  prccibus  ordinis  fieri 
consuevit ,  nec  leviter  concedant  anniversarium  in 
dominibus  suis,  nec  ullo  modo  pro  temporalibus  ad 
spiritualia  se  obligent,  nisi  prout  licite  fieri  poterit, 
juxta  consilium  peritorum. 

24.  Ordinamus  quod  de  Cietero,  propter  praece- 
ptum  Ecclesiae ,  quod  per  omnes  domos  ordinis  in 
festis  duodecim  apostolorum  semel  in  anno,  evange- 
listarum  etquatuor  doctorum  olim  non  fecimus  festum 
capituli ;  fiat  festum  capituli  quantum  ad  monachos 
etconversi  in  prajdictis  festis  in  operibus  occupati, 
non  cessent  ab  eis,  nec  propter  capitulum  ad  domum 
•npenorem    ascendant.    Nomina  apostolorum  sunt 


A  Petrus,  Paulus,  Andreas,  Jacobus,  et  Joannes,  Zebe- 
dipi,  Philippus,  Thomas,  Bartholomaeus ,  Matthaeus, 
Jacobus  Alphaei,  Simon,  Judas  et  Mathias. 

25.  Ut  uniformitas,  sicut  in  statutis  conlinctur,  in 
divino  servitio  servetur  in  ordine.  procurent  omnes 
priores  et  vicarii  habere  legendam  quae  legitur  in 
Carlhusia  in  octavis  et  per  octavas  euchari.-itiae, 
cujus  legendae  copia  in  Carthusia  poterit  reperiri. 

26.  Priori  el  conventui  Liminati,  et  aliis  quibus 
placuerit  concedilur',  ut  festum  Conccptionis  B.  vir- 
giuis  Mariae  possint  solemniter  celebrare,  el  fiat  offi> 
cium  sicut  in  Nativitate,  innomen  Concepiionis  no- 
mine  Nativitatis  commutato. 

27.  Conceditur  domui  Carlhusia»,  ut  possit  facere 
festum  capituli  de  domno  Ugonc  Lincolniensi  epi- 

n  scopo ,  qui  fuit  monachus  Carthusiae. 

28.  Temporc  paschali  dicatur  evangelium  Ego  sum 
vitis  vera  in  festo  B.  Ambrosii  et  B.  Ugonis,  si  in 
dicto  tempore  dicta  fesla  contigcrit  celebrari. 

29.  Monemus  ut  in  omnibus  domibus  conversorum 
a  domibus  superioribus  separatis,  quibus  est  capella ; 
cessante  justo  impedimento,  celebrctur  missa  a 
priore  vel  procuratore ,  bis  vel  terad  minus....  Si 
vero  prior  in  praemissi^  defecerit  explcndis,  clamet 
culpam  suam  in  capitulo  proximo. 

30.  Tricenarium,  quod  concessum  est  domino  Ain- 
blardo  annis  singulis  persolvendum,  circa  festum  S. 
Marci  evangelistae  debite  persolvatur,  sicut  fit  Car- 
thusiae ,  videlicet  ut  pro  ipso  et  suis  parentibus  di- 
catur  prima  oratio  Inclina,,.,  famulorum  et  famu- 

Clarum ;  dcinde  consuetae. 
31 .  Licet  statutum  sit  quod  super  annum  dicantur 
sub  certo  numero  centum  breves,  et  non  debent 
omitti,  nec  de  caetero  omittatur  antiqua  consuetudo 
in  statutis  contenta  do  mittendo  et  nuntiando  per 
domos  ordinis  breves  obeuntium  personarum,  ut 
pro  eis  dicatur  oratio  specialis,  et  consequenter  pro 
aliis  dicatur  generalis,  videlicet  pro  uno  singularis, 
et  pro  pluribns  singularis,  sicut  habetur  in  statu- 
tis. 

32.  Ordinationem  olim  factam  admonendo  quate- 
nus  omni  die  dicatur  missa  B.  Mariae  post  missam 
conventualem ,  alio  impedimento  cessante ,  sicut  fit 
Carthusiae,  approbamus,  et  ut  praemissum  est,  fiat. 
Item  ordinamus  et  volumus  quod  dicatur. 

33.  Declaramus  quod  in  domibus  monialium  et 
D  monachorum  ,   quibus  non  sunt  tot  sacerdotes  quot 

missas  debitas,  etiamsi  ultra  illam  qua  debentur 
hebdomadam  differantur,  reddere  non  sufficiunt ;  pro 
qualibet  missa  debita ,  quae  solvi  non  potuerit,  psalrai 
quinquaginta  dicantur,  juxta  ordinationem  et  dispo- 
sitionem  prioris  vel  vicarii. 

34.  Consuetudinem  domorum  ordinis  ,  in  quibus 
singulis  diebus  missa  de  B.  Maria  virgine  dicitur, 
tanquam  sanctam  et  laudabilem  approbamus  ct  con- 
firmamus,  et  admonentes  in  Domino  nonnullos  prio- 
res  et  monachos  ordinis  praefatae  consuetudini  con- 
trarios,  quod  ad  honorerc  Dei  et  B.  Virginis  dictam 
consuetudinem  devotionis  specialis  intuitu  imitemur. 


4133 


STATUTA  ANTIQUA. 


1134 


35.  Qaia  per  Dei  gratiam  nuroerus  personarum  A 
augmenlalur  et  doraorum,consequenterbreviler  or- 
dinamus,  quod  a  capitulo  generali  usque  ad  instan- 
tem  Nativitatem  Domini  omni  anno  breves  50,  et  a 
Nativitate  usque  ad  capitulum  sequens  totidem  dici 
possint,  brevibus  aliis  qui  super  annum  mittuntur 
in  hoc  numero  computatis  :  ita  tamen  quod  duo  brc- 
ves  in  hebdomada  persolvantur. 

36.  Novam  coustitutionem  de  monachis  semel  in 
mense  communicandis  per  sedem  apostolicam  spe- 
cialiter  editam,  causa  devotionis  extendi  volumus  ad 
nostros,  cum  prae  caeteris  religiosis  devotioni  debea- 
mus  intendere :  statuentes  ut  quilibet  monachus  non 
sacerdos,  clericus,  redditus  apud  nos  in  prima  Do- 
roinica  mensis  cujuslibet,  ad  roinus  juxta  tenorem 
prsedictae  constitutionis  cum  debita  praeparatione  ^ 
eucharistiae  recipiat  sacramentum. 

37.  Monemus  autem  sacerdotes  raro  celebrantes, 
quod  de  caetero  se  prseparent  et  disponant. 

38.  Propter  officiura  benefactorura  S.  Stephani, 
Cluniacensis  et  capituli  generalis,  ne  nirais  differa- 
tar,  concedit  quod  possit  transferri  anniversanura  : 
alia  non  anniversaria  quae  transferuntur,  solvantur 
et  reddantur  quando  et  sicut  in  nostris  constitutio- 
nibus  continetur. 

39.  Qud^stioni  factae  de  festo  B.  Antonii  et  ejus 
officio  respondetur,  et  sicut  fit  in  Carthusia,  serroo 
in  roatutinis  Omne  quod  agimus,  etc,  evangelium 
taro  ad  roatutinas  quaro  ad  roissaro,  SiquU  venit  ad 
me,  etc,  horoiliaB.  Gregorii  papae,  Siconsideremus. 
Introitus  roissae  OsjusH,  et  epistoleL  Justumdeduxit. 

40.  Cam  secundum  statutum  ordinis  raonachi  non 
sacerdotes  et  moniales  Iccoraiss8etricenarii50psal- 
mos  dicere  teneantur  :  similiter  declaramus,  quod 
in  domibus  monialium  et  monachorura,  ubi  non  sunt 


C 


tot  sacerdotes  quot  missas  debitas,  etiam  si  ultra 
illara  qua  debenlur  hebdomadam  differantur,  reddere 
non  sufficiunt,  pro  qualibet  missa,  quae  solvi  non 
potuit ,  psalmi  50dicanturjuxta  ordinationem  et  dis- 
positionem  vicarii  et  rationis,  non  tamen  propter 
hoc  moniales  omittant  reddere  pro  brevi  unura  psal- 
teriura,  sicut  in  novis  statulis  continetur. 

41.  Dominica  infra  octavas  eucharistiae  dicitur 
titulus  pinraae  lectionis  Ex  dictis  sanctorum. 

42.  Ordinaraus  quoi  festum  B.  Hugonis  episcopi 
Lincolniensis,  quondara  monachi  Carthusiae  et  prio- 
ris  de  Vitam  cum  candelis  et  capitulo  per  totum  or- 
dinem  celebretur.  Conversi  ab  operibus  non  cessent, 
nec  habeant  capitulum.  In  primis  vesperis  super 
psalmosdebet  diciantiphona  prima  de  laudibusfcc^ 
sacerdos  magnus^  et  secundum  responsoriuro,  et 
missa  sine  syrobolo. 

43.  Declaratur  quod  roissa  festi  triuro  lectionum 
eveniens  in  die  Cineruro  et  deinceps,  propter  roissam 
jejunii  non  iropeditur,  sed  ab  hebdoroadario  est  di- 
cenda. 

44.  Item  declaratur  quod  quando  plures  bretes 
eveniunt  in  hebdoroada,  et  roissas  reddi  secundum 
antiqua  statuta  cum  suis  propriis  orationibus,  noa 
obstante  quod  de  duobus  brevibus  dicendis  in  heb« 
domada  est  statuturo.  Si  tamen  plures  quam  dao 
breves  in  hebdomada  contigerint  evenire,  quol  plus 
evenient,  tot  minus  dicentur  in  hebdomada  subse- 
quenti. 

45.  In  festo  de  Conceptione  B.  Mariae  dicatur  loe6 
Conceptionis,  Sanctificationis. 

46.  Declaramus  quod  quando  occurrit  anniversa- 
rium  praesente  defuncto,  duae  agendae  eodemdie  de- 
bent  dici,  una  videlicet  anniversarii  post  vesperas  in 
ecclesia,  et  alia  more  solitoprope  funus. 


STATIJTA  CAPITULI  GENERALIS  ORDINIS  CARTIIUSIENSIS  EDITA  ANNO  1261. 

(Ex  ms.  Colbert.  3807.) 


1.  AnnoDomini  1261,  stalutum  est  quod  prior  et 
procurator  possunt  dicere  Placebo  et  Dirige  post 
nonaro,  quando  sunt  extra  conventum,  et  infirmi 
similiter. 

2.  Itera,  quod  domus  Vallis  Viridis  possit  scribere 
domino  papae  pro  sibi  necessariis. 

3.  Itero,  conventus  non  comedant  extra  doroos. 

4.  Recepti  et  recipiendi  de  ordine  Minorum  et 
Praedicatorum  non  possunt  habere  obedientias  cum 
cura,  sine  dispensatione  summi  pontilicis.  Ipsi  ctiam 
qui  professi  fuerunt  in  praedictis  ordinibus  vel  in  Ci- 
sterciensi,  non  possunt  aliquas  obedientias  etiam 
sine  cura  habere  in  ordine  nostro  sine  dispensatione 
capiluli  generalis. 

5.  Priores  non  dent  vicariis  generalem  potesta- 
tem,  nisi  in  casu  evidentis  necessitatis  vel  utili- 
tatis. 

6.  BeneQcia  anniversariorum  privatorum  non  fiant 
diebus  secundum  antiquam  consuetudinem  absti- 


nentiae  deputatis  ;  possunt  tamen  fieri  in  quibuslibet 
festis  capituli,  cujuslibet  domus  consuetudine  non 
obstante .  Illud  etiam  quod  dabitur  feria  iii,  vel  Sab- 
bato,  possit  pro  beneficio  anniversarii  computari, 
quidquidsit  illud. 
D  7.  Staluturo  de  facienda  coquina  per  monachos 
seroel  in  mense  revocatur. 

8.  Nullus  appcUet  nisi  ad  capitulum  generale  yel 
adpriorem  Carthusiae,  aliterappellansordinemamit- 
tat.  Si  autem  judicio  capituli  pronuntiatum  fuerit 
ipsam  appellationem  injustam  fuisse,  is  qui  sic  ap* 
pellavit  juxta  modum  culpae  graviter  puniatur. 

9.  Nullus  appcllet,  ct  correclionem  nisi  gravem 
et  manifcstam  contineret  iniquitalem.  Appellationein 
autem  quacunque  ex  causa  emissam  non  prosequa- 
tur  in  propria  persona,  sed  per  nuntium  et  litteras, 
et  priores  teneantur  in  hoc  casu  ministrare  subditis 
suis  nuntium  et  expensas. 

10.  Conversi  et  redditi  teneantur  ostendere  et  ex- 


1135 


ORDINIS  CARTHUSUNI. 


1136 


ponere    voluntati  prioris,  vel    cliam  procuratoris  A  professiouero,  ut  promittat    priori  obedientiam  in 
quidquid  babent  ia  cellis  vel  alibi,    quosticscunque      convcnlu. 


ab  ipsis  super  boc  fuerint  rcquisiti,  ne  sculcntiam 
excommunicationis  contra  proprietarios  latam  incur- 
rant. 

110.  Quando  aliquis  monacbus  de  ordinc  Cistcr- 
cieusi  vel  Nigrorum  apud  nos  facit  professionem, 
non  bcnedicitur,  si  iu  suo  ordine  fuorit  benedictus. 
Ca^tera  tamcn  facit,  videlicet  vcrsum  Suscipe  me^ 
Dominc,  orari  pro  sc  porlula!,  profcssioncm  lcgit  et 
communicat. 

12.  Si  aliciuis  infirmctur  infra  tcrminos  nostros 
tam  graviler,  quod  non  possct  inlrare  tcrminos  pe- 
des  vel  eques,  non  potcst  rccipi  vel  indui  ordinate. 

13.  Novitii  nonfaciant  professioncm   nisi  proprio 


24.  In  octava  Nativilatis  Domini  dicitur  pr^^fatio 
dc  nativitate,  et  Communicanles,  et  Hanc  igitur. 

25.  Quando  Apparitio  Domini  in  dominica  con- 
tingit,  fit  commemoratio  de  dominica,  et  sunt  anti- 
phonae  Cum  factus  e&scty  elc. 

26.  Post  lectiones  de  propbetis,  cum  terminautur 
cum  Explicitf  dicitur:  Tu  autem^  Domine, 

27.  In  festo  inventionis  S.  Stepbani  dicuutur  anti- 
pbonac  et  responsoria,  sicut  in  octava  natalis  ejusdem. 

28.  Feria  iv  et  vi  jejuniorum  quadragesiroalium, 
post  alias  orationes  dicitur  oratio,  Omnipotens,  qui 
vivorum, 

29.  In  missis  defunctoruro,  in   quibus  ex   ordine 


priore  praesente,  vel  alio  deordinc  nostropcrvolun- 3  ^^jjg^  jl^j  ^^^^^^3  j^^  profundis,  dicatur  introitus. 


tatem  ejus,  si  prxscns  non  possit  esse. 

14.  Cuibbet  staluum  nostri  ordinis,  scilicet  roo- 
nachoruro,  conversoruro  et  redditorum,  loco  triuro 
inutilium  possunt  addi  tres  uliles. 

15.  Nullus  praesumat  proponerc  aliquid  ad  statuen- 
dum,  per  quod  antiquus  rigor  ordinis  minuatur,  qui- 
cunque  vero  hoc  feceiit,  et  monitus  a  priore  Car- 
thusiae  vel  a  definitoribus  cessare  noluerit,  ipsofacto 
ordine  sit  privatus. 

16.  Yisitationes  domorum  Catalonise,  Angliae  et 
Sclavoniae  et  S.  Bartbolomaei  et  cseteraruro  doroo- 
rummulturo  rerootaruro  a  Carthusia  non  fiant  nisi 
anno  bissextili,  nisi  capitulo  vel  priori  Carthusiae  vi- 
deretur  quandoque  aliter  facienduro. 


Requiem  ceternam» 

30.  Qualibet  hebdomada  totius  anni  dicuntur  duo 
breves,  et  non  plures  usque  ad  capitulum  generale, 
nisiin  una  hebdomada  plures  personae  in  aliqua 
domo  decedercnt,  vel  aiia  subesset  aliqua  jui^ta  cau- 
sa.  Naro  post  capitulum  generale  dicunturplures,  si 
non  sufficcrent  antedicti. 

31.  Priores  non  teneantur  sequi  consilium  con- 
versorum  in  reccptionealiorum,  nisividerinl  expe- 
dire. 

32.  Conversi  et  redditi  comrounicaredebentindie 
professionis  sua6. 

33.  Hospitantes  in  doroo  de  Plantatis  nihil  ibidem, 
praeter  ea  quae  per  illos  de  S.  Roberto  promissa 


17.  Quicunque  de  incontinentia  indicibili  convicti  Gsunt,  requirant. 


faerint  vel  confessi,  perpetuo   carceri  roancipentur 
sine  spe  deliberationis. 

18.  Singulae  domus  noslri  ordinis  carcerero  suffi- 
cientem  habeant,  in  quo  ad  agendaro  pocnitentiaro, 
recludantur  criminosi,  et  omnis  qui  minalur  mortero 
vel  ignero,  donec  de  ipsis  per  capituluro  alitcr  ordi- 
netur.  Ad  incarcerandos  vcro  pra?diclos  criroinosos 
teneanlur  subditi  suis  prioribus  vel  vicariis,  aut  vi- 
sitatoribus  obedirc. 

19.  Prior  Carthusiae  possit  reconciliareordini  quos- 
cunque  criroinosos,  scrvata  ordinis  disciplina,  pro- 
pter  cavenduro  scandalum  ct  periculum  animarum  , 
et  etiam  prior  proprius  ipsorum  criminosoruro  in 
articulo  mortis. 


34.  In  stando  in  eeclesia  superiori  conversi  ct 
redditi  debent  monachos  iroitari. 

35.  Laicoruro  nuroerus,  quos  conversos  vocamus, 
tresdecim  est  statutus,  et  redditorum  duo  possunt 
esse  clcrici,  et  intrare  chorum  monachorum,  etiam 
sine  cappa ,  et  officium  monachoruro  praeter  missas 
faccre,  capitulo  interesse,  et  in  refectorio  mona- 
choruro  corocdere,  curo  a  prioribus  eorum,  ut  in 
praedictis,  gratiaeis  fiat. 

36.  Redditi  laici  coroedantin  refectorio  cum  con- 
versis,  tempore  quo  comedent  ipsi  redditi  in  domo 
superiori. 

37.  Nulla  roonialis  possit  eligi  de  caetero  in  prio- 


*.  rissaro,  nisi  triginta  annos  aetatis  habeat.  In  qualibet 
«0.  Fugitivi  reperti  absque  litteris  prioris  Carthu-  ^  ^omo    raonialiuro  priorissa  promittat  obedienliam 

vicario,  et  rooniales  tanturomodo  priorissse.Honachi 


sise  vel  prioruro  suorum,   per  quoscunque  priores 
ordinis  licite  possunt  capi. 

21 .  Diffinitores  fugitivorum  non  se  dcbent  intro- 
mittere  de  reconciliatione  vel  disciplina  fugitivorum, 
qui  causa  reconciliationis  veniunt  ad  capituluro,  scd 
diffinitores  capiluli  generalis. 

22.  Capituluro  generale  potest  ex  plcnitudincpote- 
statis  quarocunque  ordinis  pcrsonam  collocare  ex 
causa  rationabili  in  quacunque  doroo  ordinis  ad  pro- 
fessionero  etiam  faciendam. 

23.  Si  quis  seroel  profcssus  fuerit  in  aliqua  doroo 
ordinis,  et  iteruro  profiteatur  in  alia,  sufficiat  ei  ad 


vero  qui  suntin  aliqua  doroo  monialium,  capellani 
atque  conversi  et  redditi  promittant  obedientiam 
vicario  tantum. 

38.  Capellani  et  clerici  et  redditi  curo  monachis 
vel  monialibus  conversanles,  teneant  ordinem  in 
jejuniis  sicut  rooniales  et  monachi  supra"dicti. 

39.  Declaramus  quod  ordinem  tenere  est  ferian 
et  IV  esse  contentum  pane  et  vino  et  coquina  ;  feria 
in  et  Sabbato,  pane,  vino  et  coquina  sine  piltantia  ; 
feria  VI,  pane  et  aqua ;  festis  capituli  et  feria  v,  sicul 
et  alii  ex  debito. 


1137 


STATUTA  ANTIQUA. 


1438 


40.  Qoam  cito  Sanetui  incipitur;  caputiam  indui-  A  correclionibus,  domum  suam  perpetuo  amittant,  mo- 

nachi  vero  voce  careanl  in  setemum. 

59.  Si  quis  volueril  exire  ordinem,  vel  alium 
exire  soUicitaverit,  per  visitatores  perpetuo  vocc 
privelur. 

60.  ProBcipimus  ut  cum  duo  in  cella  fuerlut,  primo 
oslio  penitus  aperto,  secundum  ostium  nullatenus 
obseretur. 

61 .  Ordinamus  et  volumus  quod  redditi  clerici  in 
illis  casibus,  in  quibus  conversi  amiltunt  barbam  et 
cellam,  ex  nunc  puniantur  sic,  quod  nunquam  por- 
tent  cappam  nisi  grisam,  ct  caputia  habeant  ad  mo- 
dum  novitiorum,  dimidiam  tortam  panis  monacho- 
rum  cum  pane  famiiia;  tantummodo.  Et  idem  dici- 
rous  de  redditis  laicis  suo  modo. 


tur. 

41.  Inpluribus  tricenariis  simul  inchoandis,  quili- 
bet  suam  habet  missam  et  propriam  oraiionem,  et 
postea  addentur  simul  in  oralione  plurali. 

42.  Tapetia  universa  et  quarrelli  pictutari  vel  cu- 
riosi  de  cellis  amoveantur. 

43.  Pictunc  curiosse  de  ecclesiis  et  hospitiis  de- 
leantur. 

44.  Statutum  est  ne  aliquis  de  ordine  nostro  pos- 
sU  praefici  in  priorem  de  catero,  quoad  usque  a  tem- 
pore  professionis  per  duos  annos  iaudabiiiter  in 
ordine  nostro  fueritconversatus. 

45.  Novitii  qui  veniunt  ad  ordinem  nostrum  sibi 
provideant  de  vestibus,  si  babeant  unde. 


46.  Sacerdos  qui  non  potest  celebrare  missam,  in  g     62.  Ordinamus  et  volumus  modis  omnibus,  quod 


conventu  inutilis  reputatur. 

47.  Clericum  redditum  priorcs  recipiant;  consullis 
monachis. 

48.  Statutum  quod  termini  deinceps  per  duos  prio- 
res  limitati  morc  solito  el  scripti  ad  scquens  capitu- 
lum  apportentur,  et  ibi  rationabiliter  examinali  per 
omnes  diffinitorcs  confirmentur,  et  sigillenlur,  ct  ex- 
tonc  habcant  roboris  firmitatcm,  approbatur  et  con- 
firmatur. 

49.  Si  contigerit  mori  equitaluram  visitando, 
emendationes  quindecim  librarum  non  excedant ;  si 
minus  valet,  emendatio  minuctur. 

50.  NuUa  domus  habeat  colloquium  praeter  festum 
xu  lectionum. 

•  51 .  Hortamur  et  volumus  quod  priores  quorum 
conventus  propter  paupertatem  dividuntur,  nullos 
novitios  interim  recipiant  absque  licentia  prioris 
Garthusiae  vel  capituli  generalis. 

52.  Monitio  sit  effectuosa  et  districta,  ut  nullus 
prior  vel  alia  persona  ordinis  libros  vel  quaecunque 
alia  obstinate  sibi  appropriet  per  usum  fructum  sibi 
concessum. 

53.  Qui  reconciliatus  fuerit  ordini ,  licet  alibi 
obierit,  et  sepultus  fuerit,  non  caret  beneficio  ordi- 
nis. 

54.  Procuratores  ordinis  in  domo  superiori  sine 
licentia  speciali  nihil  debent  dare  vel  possunt,  nisi 
manifeste  eis  conceditur  in  statutis. 

55.  Illi  qui  volunt  ostium  chori  aperire,  in  eleva- 
tione  habeant  fracticum  oslium,  quod  aperiatur 
tantum  in  elevatione ,  et  postea  claudatur. 

56.  Cum  communitas  praeferenda  sit  proprietati, 
nemo  de  Cct^tero  suadeat,  consulat  vel  procuret  elce- 
mosynas  assignari  ad  pittantiam,  infirmariam  vel  sa- 
cristiam  vel  aliquid  tale. 

57.  Monemus  ne  portetur  potus  a  monachis  foris, 
nec  super  hoc  credatur  prioribus  vel  hospitibus  ad- 
ventitiis,  et  patres  domomm,  quantumpossunt,  dis- 
suescant. 

58.  Ordinamus  praecise,  et  irrevocabiliter  volumus 
observari,  quod  conversi  et  reddili,  qui  de  caotcro 
ad  dominos  saeculares  recurrent,  conquerendo  et  de- 
nuntiando  per  se  vel  per  alium  de  ordinationibus  seu 


0 


quaelibet  domus  cuslodiat  deposita  sub  duabus  vel 
tribus  clavibus,  quanim  unam  custodiat  prior 
aliam  vel  alias  cuslodiant  illi  quibus  prior  duxcrit 
commiltendum. 

63.  Associalionem  triccnarii  faciendam  staluimus 
primo  anniversario  posl  inca»ptionem  triccnarii. 

64.  Non  credimus  clericos  redditos  teneri  ad  psal- 
teria. 

65.  Sacerdos  ad  altare,  quando  se  vertit  ad  popu- 
lum,  jungat  manus,  nec  retorqueat  ad  pectus  ad 
Domintis  vobiicum, 

66.  Novilii  conversi  et  redditi  possunt  roitti  extra 
terminos  pro  utilitate  domus  suac. 

67.  Conversi  sc  vocent  ad  invicem  fratres;  qui 
contra  fecerit,  veniam  accipiat. 

68.  Nec  monachi,  nec  conversi  praesumant  de  cae^ 
tero  sigilla  servare,  vel  sculpere  ;  sed  qui  habent, 
statim  reddere  teneantur. 

69.  Quoties  aliquis  constituitur  novitius,  novitiorum 
propter  disciprnam  ultimus  intelligitur  eomm  quos 
invenerit,  nisi  allud  exprimatur. 

70.  Quando  in  festo  Trinitatis  commemorationem 
fieri  contigerit,  fiat  de  officio  paschali. 

71.  Yolumus  et  monemus  ut  visitatores  vigilent 
et  intendant,  nec  mittant  hospites,  ubi  hospites  tres 
sciverint  esse. 

72.  Stola  non  concellata,  sed  uniformiter  depor- 
tetur. 

73.  Caveant  visitatores,  quantum  polemnt,  ne 
conversi  et  servientes  sui  culpas  et  modum  visita- 

^  tionum  domorum  quas  visitabunt,  sciant,  vel  inqui- 
rant  et  rcvelent. 

74.  Qui  voluerinl  de  caelero  aliqua  proponere  ca* 
pitulo  gcnerali,  proponanl  in  scriplis  sub  brevibus 
verbis,  et  tradanl  lectori. 

75.  Capellani  et  clerici  cum  monachis  et  moniali- 
bus  conversantes  teneant  ordinem  sicut  moniales  et 
monachi  injcjuniis.  Beneficia  temporalia  habentsi- 
cut  conversi,  et  spiritualia  sicut  monachi,  et  ad  red- 
denda  ea  pro  aliis  sicut  et  ipsi  teneantur. 

76.  Non  detur  pittantia  monachis  in  coena  car- 
nis  privii  in   refeclorio,  nec  conversis  in  cellis. 

77.  Fiat  commemoratio  in  festo  sanctae  Crucis,  si 


ii39 


ORDINIS  CARTflUSIANI. 


iUO 


sit  m  Dominica,  primo  de  Dominica,  post  de  octava  A 
Marise,  et  post  de  martyribus. 

78.  Qui  professionero  fecerit  in  ordine  nostro,  et 
exierit,  et  postea  redierit,  non  faciat  iterum  profes- 
sionem,  sed  statim  promiltat  obedientiam. 

79.  Monachi  qui  non  sunt  sacerdotes,  dicantunum 
psalterium  pro  tricenario  concesso  illis  qui  non  sunt 
de  domo. 

80.  Sabbato  jejuniorum,  legat  prior  quintam  lec- 
tionem,  licet  in  mane  celebraverit. 

8i .  Ad  preces  priorum  supervenientium,  nisi  ipsis 
pra^sentibus;  non  detur  monachis  pitlantia  diebus  ab 
ordine  concessis,  nec  exeant  domum,  causa  spa- 
tiandi. 

82.  Ordinatum  est  ut  novitii ,  recitata  lectione  in 
capitulo  ,   et    propositis  quae  proponenda  sunt   ag 
priore,  confestim  a  capitulo,  et  omnino  de  capituio 
generali  excludanlur. 

83.  Oratio  de  vigilia  S.  Andres  et  festi  S.  Syles 
bis  contiuualim  dicantur. 

84.  Inobedientes  scicnter  visitatoribus,  a  suis 
prioribus  absolvi  non  possunt. 

85.  Yisitatores,  ubi  invenerint  quod  monachi  ex- 
tra  clausuras  domorum  comedere  consuevemnt, 
consuetudinem  reprehcndant  et  castigent. 

86.  Non  revelentur  secreta  ordinis. 

87.  Credit  ordo,  quod  statutum  Lugdunensis  con« 
eilii  non  arceat  nos  ad  inclinandum,  quoties  hoc  no- 
men  Jesu  auditur ;  sed  fiat  sicut  ante. 

88.  Aliqua  monialis  non  miltatur  de  domo  suaper 
fisitatores,  nisi  pro  nova  plantula  construenda,  et  p 
twic  de  licencia  prioris  Carthusiae  vel  capiluU  gene- 
ralis. 

89.  Monachi  qui  missi  sunt,  et  qui  mittentur  de 
detero  ad  domos  ordinis  ad  professionem  faciendam, 
illam  faciant  infra  mensem. 

90.  Priores  qui  exonerantnr  de  hospitibus,  illis 
tenentur  expensas  necessarias  ministrare. 

9i .  Missa  beneficiorum  debet  reddi  in  festo  xii 
lectionum,  etiam  tricenario  durante. 

92.  Quacunque  die  contingit  octava  Apparitionis, 
n  aliter  dici  non  possit  responsorium  Domine,  ne 
in  ira^  etc,  ipsae  octavae  fiant  Sabbatopraecedenti. 

93.  Ordinamus  et  volumus,  ut  praebendarii  saecu* 
lares  de  caetero  non  rccipiantur  in  ordine  sine  li- 
centia  capituli  generalis  vel  prioris  Carthusiae  super^ 
annum. 

94.  Onines  ludi  manuales  a  personis  ordinis 
evitentur. 

95.  Garciones  non  permittantur  exire  potestalem 
Carthusiae,  sedente  capitulo  generali,  nec  priores 
eonim  dent  eis  pecuniam  ad  bibendum. 

96.  Ordinamus  et  volumus,  quod  si  aliquae  perso. 
nse  de  ordine  Mendicantium  receptse  sunt,  vel  reci- 
piantur  (quod  vix  fiat)  non  possinl  habere  obedicn- 
tiam  sine  licentia  capiluH  generalis. 

97.  Priori  Vallis  Viridis  conceditur  lerlius  cleri- 
cus. 


98.  Inhibemus  ne  de  cstero  eonversi  vel  redditi 
equitent  in  campis  [/*.  in  cappis]  nigns. 

99.  Injungitur  prioribus  in  virtute  sanctae  obe- 
dientiae  et  praecipitur  ne  praesumant  dare  parentibus 
vel  cognatis  sine  consensu  aliquid  vel  aliqua  de 
bonis  domus,  unde  domus  gravetur. 

100.  Declaramus  etvolumus,  quod  de  caetero  nul- 
lus  prior  recipiat  aliquam  personam  ad  ordinem  sine 
consensu  et  voluntate  conventus  sui  vel  majoris  par- 
tis. 

iOi.  Ordinamus,  quod  redditi,  tam  clerici,  quam 
laici  teneantur  ad  silentium  :  aliquando  ratione  loci 
sicut  in  ecclesia  ct  in  refectorio,  vel  in  mensa,  vel 
in  claustro ;  aliquando  ratione  personae,  sicut  cum 
personis  quae  tenentur  ad  silentium. 

i02.  De  festisSS.  Benedicli,  Hugonis,  Ambrosii, 
quando  paschali  tempore  evenerint,  nihil  immutatur, 
quin  fiat  sicut  ante  Pascha,  quantum  ad  homelias 
et  evangclia  et  epistolas,  tam  in  missa  quam  in  ma- 
tutinis. 

i03.  Yisitatores  non  possint  emittere  hospites  ex- 
tra  provinciam  quam  visitant,  nisi  mitterent  in  do- 
mum  unde  ultimo  fuerint  professi. 

i04.  Statutum  de  velatione  monialium,  qus  officia 
habuerint  et  dimiserint,  approbatur  et  confirroatur. 

i05.  Injungimus  visitatoribus  ordinis,  quod  non 
vereantur  injungere  prioribus  quod  petant  raiseri- 
cordiam,  quoliescunque  rationabilem  causam  vide- 
rint  apparere ,  et  maxime  illis  quos  in  hoc  viderint 
obstinatos. 

i06.  Deliberatione  provida  statuendum,  quod  qul- 
cunque  subditus  monachus  vel  conversus  sea  reddi- 
tus,  commiserit  crimen  furti,  seu  alienationis,  vel 
proprietatis  ultra  valorem  trium  solidonim,  nec 
ipse  priori  suo  saltem  constitutis  temporibus  in  sta- 
tutis  confessus  fuerit,  ipso  facto  sententiam  excom- 
municationis  incurrat,  et  hanc  sententiam  denun- 
tient  annis  singulis  priores,  vel  ipsis  absentibus 
vicarii  in  domihus  suis  in  Dominica  Ramis  palmarum 
latam  per  capitulum  gcnerale ;  hoc  addito  quod 
priores  possint  absolvere  sicut  prius,  et  vicarii  usque 
ad  adventum  prioris. 

107.  Statutum  est  ut  quicunque  conversus  de  cae- 
tero  peccatum  incontinentiae  commiserit,  domum 
suam  perpctuo  amittat,  et  ad  statum  redditi,  quoad 
victum  et  barbam  rcducantur,  et  cellam  amittant 
sine  spe  dispcnsationis. 

108.  Siroiliter  ccllam  amittit  quicunque  priorem 
suum  diffamaverit,  aut  damnum  domus  procuravc- 
rit,  sollicitando  creditores  ad  recuperanda  debita, 
vel  exhortando  aUquos  ad  capienda  bona  domus, 
vel  alia  damna  inferendo. 

109.  Illud  idem  observetur  in  de  furto  et  proprie- 
tate  convictis. 

110.  Slatulum  factum  circa  victualia  conversorum 
stet,  de  duobus...  panum  etpane  avenaceo,  et  de 
vino  dando  solummodo  temporibus  statutis,  sc- 
cundum  formam  in  statutis,  contentam  firmiter 
observetur :  ita  quod,  non  obstantibus  aliqaibus  con- 


1141  STATUTA  ANTIQUA.  1142 

suetudinibas  contrariis  aliquarum  domorum,  praedi-  A     115.  Ad  stalutum  cpiod  conversi  se  vocenl  ad  ia- 


ctum  statutum  a  modo  teneatur ;  nisi  priores,  quali- 
tate  regionis  et  personarum  et  domorum  considerata, 
duxerint  cum  eis  misericorditer  dispensandum.  Si 
vero  propter  hoc  vel  aliud  a  laboribus  se  subtraxe- 
rint,  aut  minus  fideliter  laboraverint,  aut...  laborem 
fecerint,  et  hoc  constiterit  priori  vel  procuratori ,  et 
monili  se  non  correxerint ,  prior  de  conventus  sui 
vel  majoris  partis  consilio  miltat  eos  ad  priorem 
Carthusiie  alibi  sustenlandos. 

111.  Cum  conversi  et  redditi  recipiantur  post  sa- 
lutem  animarum  praecipue  pro  labore  ,  et  nonnuUi 
propria  manu  laborare  recusent,  statuimus,  ut  qui^ 
cunque  super  hoc  a  priore  vel  procuralore  repre- 
hensi  fuerint,  et  monili  non  se  emendaverint,  vino 

et  pittantia  priventur,  quandiu  priori  videbilur,  nisig  slatim  probentur  et  confirmentur. 
eos  evidens  necessitas  excusaret. 

H2.  Conversi  infra  terminos  domorum  suanim 
non  equitent,  nisi  ita  essent  debiles  et  infirmi,  quod 
pedes  ire  non  possent,  nec  extra ,  nisi  secundum 
quod  scriptum  est  in  statutis. 

113.  Prior  et  procurator  quotiescunque  eis  pla- 
cuerit,  vel  saltem  semel  in  mense  cellas  et  officinas 
conversorum  diligenter  visilent,  etinquirant,  etipsi 
conversi  eis  omnia  exponerc  tencantur.  £t  si  aliquis 
cibaria  praeter  licila  et  debita  in  cella  assuelus  fue- 
ril  reponere  et  tenere,  et  monitus  non  se  correxerit, 
cella  perpetuo  privelur.  Et  amodo  seras  clandestinas 
non  habeant  sub  pcena  contenta  in  statutis  ;  in  ostio 
vero  anteriori  seras  possint  habcre,  si  priori  videlur 
expedire,  cujus  clavem  quotiescunque  extra  domum 

exierint  tradant  coquinario  :  quod  qui  non  fecerint,  0  Assumptionis  B.  Mariae. 
sequenti  die  quo  dabitur  vinum  et  pittantia  ,  careant 
ipsi. 

114.  Exhortamur  priores,  ut  in  correctione  con- 
versorum  sint  pervigiles  et  intenti ,  et  in  receptione 
eonim  non  teneantur  sequi  consilium  «converso- 
rum. 


vicem  fralres  ,  additur  quod  qui  contra  fecerit,  in 
sequenli  capitulo  clamet  culpam  suam,  et  sine  mise- 
ricordia  accipiat  disciplinam. 

116.  Statula  de  novo  facta  conversis  imraediate 
post  serraonem  legantur  ab  illo  cui  prior  duxerit 
injungendum ,  quater  in  anno  vel  amplius,  si  priori 
vidcbitur. 

117.  Tcrrae  inutiles,  remotae  et  steriles  ad  tempus 

possint  dari  in  emphitheosim  de  consensu  conven- 

tuum,  secundum  quod  sibi  videbitur  faciendum.  Si 

vero  aliqui  conversi  praedicta  impedire  palam  vel 

occulte  tentaverint,  ita  quod  possit  probari,  redditi 
efficiantur. 

118.  Ordinamus   etiam    quod  praedicta  statuta 


119.  De  tribus  vero  personis,  in  quibus  priorCar- 
Ihusiae  polerat  disponsare  supra  annum  ultra  nu- 
merum  tresdecim  conversorum ,  uUerius  cum  domi- 
bus  qua;  mullum  indigebant ,  ordinamus  quod  illae 
trcs  personae  in  reddilis  recipiantur ,  hoc  adjecto 
quod  si  aliqua  persona  valde  domibus  necessaria  et 
utilis  appareret,  quod  praedictus  prior  inspecta  qua- 
litate  pcrsonae  possit  dispensarc  cum  uno  vel  duo- 
bus  de  illis  tribus ,  ut  conversi  efficiantur. 

120.  Volumus  omnimodo  quod  pracdicta  statuta 
observenlur  et  in  sequenti  capitulo  confirmentur. 

121.  Quater  in  anno  leganlur  haec  statuta  conver- 
sis  et  redditis  omnibus  congregatis  in  capitulo  ipso- 
rum,  videlicet  iu  feslo  Purificationis,  S.  Joannis,  et 


NoTA.  —  Etsi  haec  statuta  annum  1261  praeGxum 
habeant,  non  omnia  tamen  eo  anno,  sed  aliqua  sub- 
sequentibus  annis  edita  esse  oportet.  Id  patet  ex 
statuto  87  in  quo  fit  mentio  decreti  editi  in  concilio 
Lugdunensi. 


VI 

STATUTA  EDITA  IN  CAPITULO  GENERAIJ  ORDINIS  CARTHUSIENSIS  ANNO  1289. 


1.  Anno  Domini  1289  ,   de  novo  statuimus  quod 
quaelibet  domus  ordinis  possit  habere  duos  clericos  D 
redditos,  qui  sint  de  numero  vii  redditorum. 

2.  Item  pro  personis  in  domibus  associatis  per- 
solvant  priores ,  sicut  pro  personis  propriis  ,  nisi 
mutua  pactio  aliud  contineat. 

3.  Item  de  novo  statuimus ,  ut  deinceps  termini 
per  duos  priores  more  solito  limitati  et  scripti  ad 
sequens  capitulum  apportentur,  et  ibi  rationabiliter 
examinati  per  omnes  diffinitores  approbentur  et 
sigillentur,  et  extunc  habeant  roboris  firmita- 
tem. 

4.  Item  de  novo  statuimus  quod  priores  et  procu- 
ratores,  qui  reperti  fuerint  culpabiles  negligenlia  vel 
alio  modo  de  evasione  incarceratorum ,  sequenti  ca- 
pitulo  clament  culpam  suam ,  etsi  judicio  capituii 


dignum  fuerit ,  obedientiis  priventur ;  alii  vero  qui 
evasionis  causam  dederint,  obedientias  de  caetero  non 
habeant  et  locum  subeant  evadentis. 

5.  Item,  de  novo  staluimus  quodmonachi  conyersi 
et  reddili  de  incontinentia  convicti  et  contessi,  si 
contigerit  aliquo  tcmpore  reconciliari  eos  ordini, 
nuUo  modo  fiat  in  domibus  in  quibus  convictr  fae- 
rint,  nisi  ad  perpetuum  carcerem,  de  quo  ai  educe- 
rentur,  nulio  modo  ibi  remaneant ,  sed  alibi  eollo- 
centur  sub  debita  disciplina. 

6.  Item,  cum  scandaluMnon  modicum  et  inter 
magnos  in  terra  ista  ortum  fuerit  propter  scyphos 
argenteos  a  quibusdam  prioribus  deportatos ,  inhi- 
bemus  districtc  nc  de  caetero  exlra  domos  per  ali- 
quem  de  ordine  deporlentur. 

7.  Item,  de  novo  statuimus  quod  visitatores  quos 


1143  ORDINIS  CARTHUSIANI.  1144 

obire  contigerit  inlra  domum  aliquam  ordinis ,  ibi  A  10.  Ilem,  ad  quaedam  verba  prioris  Vallis  S. 

habeant  monachatum  ;   et  si    prope ,   tricenarium  Petri  respondelur,  quod  per  modum  statuli  non  fuit 

habeant  in  domo  in  qua  sepelientur.  concessum  quod  prior  Carlhusiae  posset  compellere 

8.  Item,  inhibemud  ne  quis  per  se  impetrel  vel  percensuram  ccclesiasticam  domos  quae  ei  debeant, 
impetrari  faciat  a  principibus  vel  aliis  quibuscum-  et  ideo  non  oporlet  quod  statutum  revocetur,  quia 
que  litteras  rogatorias  pro  seipsis.  nullum. 

9.  Item,  associationem  tricenarii  faciendam  sta-  ll.Item,  domus  Belli  Larici  vocetur  de  caelero 
tuimus  primo  anniversario  post  incoeptionem  trice-  Bellus  Locus. 

narii. 


VII 

STATUTA  EDITA,  ANNO  1290. 

1.  Anno  Domini  1290  statutum  de  duobus  cle-  4.  Item,  statutum  quod  monachi  vel  convcrsi  aut 
ricis  habendis  approbatur ,  et  de  comedendo  in  redditi  de  incontinentia  convicti ,  si  conlingat  eos 
refectorio  cum  monachis.                                             aliquo  tempore  reconciliari  ordini ,  nuUomodo  hoc 

2.  Ilem  ,  si  cathedra  S.  Pelri  aocidit  in  quadra-  fiat  in  domibus  principalibus ,  vel  inquiDus  convicti 
gesima,  missa  ejus  dicetur  in  mane,  nisi  acciderit  B  fuerint,  nisi  ad  perpeluum  carcerem,  etc,  ut  supra 
in  Sabbato  vel  Dominica.  approbatur  et  confirmatur. 

3.  Item ,  quicunque  causam  evasionis  dederint  S-  Item  statutum  de  brevi  dando  illis  qui  habent 
incarceratis,  obedientias  amittant ,  et  locum  subeanl     parlicipationem  confirmatur. 

evadentis  quandiu  placuerit  capitulo  generali. 


vra 

STATUTA  ANNI  1291. 

1.  Anno  Domini  1291  concessa  sunt  auctoritate  causa  vel  utili  eam  viderit  faciendam.  Item,  quod 

eapituli  generalis  per  diffinitores  datos  ab  eodem  ubicunque  in  tractatibus  ordinis  duplicem   vocem 

soper  litem  quae  erat  in  ordine,  pro  littera  a  domino  habeat  ad  rigorem  ordinis  observandiun.  Item,  quod 

Gregorio  papa  X  impetrata ,  domno  priori  Carthu-  quilibet  prior  Carthusiae  semel  in  toto  tempore  suo 
aiae  qui  nunc  est ,  et  illis  omntbus  qui  pro  tempore  p  tantum  possit  mittere  duos  ex  monachis  suis  ad  alias 

faerint ,  h«c  quae  "sequuntur ,  videlicet  omnimoda  domos  ipsius  ordinis ,  cum  pace  tamen  ipsomm  et 

potestas  in  foro  poenitentiali  audiendi  confessiones  convenlus  dictie  domus,  si  contingeret  quod  aliqua 

prionim  ,  et   absolvendi  eosdem  qui  ei  voluerint  bona  persona  veniret  ad  dictam  domum  Carthusi», 

eonfiteri.  Item ,  quod  4>088it  facere  misericordiam  nec  posset  ibi  recipi  propter  multitudinem  mona- 

prioribus  super  annum  eam  petentibus ,  si  ex  juxta  chorum. 


IX 

STATUTA  NOVA  CAPITULI  GENERALIS. 

1 .  Professio  non  sit  a  novitiis ,  nisi  priore  pne-  7.  A  quarto  Nonas  Novembris  usque  ad  Septua- 
sente.  gesimam,  agendam  (1)  prseter  laudcs  in  cella  dici- 

2.  Recepti  ad  statutum  terminum  venientes ,  si  "™"8 ,  post  Nonam  vel  post  vesperas  in  festis  xiii 
prior  absens  fueril  et  multum  remotus,  nihUominus  Lectionum ;  ferialibus  vero  diebus  post  vesperas 
a  convcntu  induantur  et  incellentur.  D  «^icimus  propriam  sive  specialem  cum  tribus  anti- 

3.  VisitaUo  Scal«  Dei  fiat  anno  bissextili.  P^.°°^^'  ^.^  '^  leclionibus ,  quotidhinam   vero  cum 

prima  antiphona  et  tnbus  lectionibus.  Et  scicndum 

4.  Concessum  est  dom.bu»  Scale  Dei,  Angli»,  j  ;„      ^^j^t^  ^  ^    di^„„t„,   „^3   prima. 

S.  Bartholomei,  Hibemias ,  Sclavonite ,  quod  vica-  ^^^^^^^^^  jj^^us  dominicis,  etc. ,  per  ordiaem. 

rius  cum  antiquiore  possit  confirmare   electioncm  g    p^j^^  Carthusiaj  polesl  mutare  visitalores  ei 

prioris  a  conventu ,  si  prior  non  fuerit  in  illis  par  •  ^„«0 

tibus .  qui  pro  con6rmanda  electione  possit  vocari.  9    corpus   Domini  servetur  in  capella  infcriori 

6.  Injungitur  prioifllks  ,  ut  se  defendant  per  pri-  cum  sera  a  quibuscunque  placuerit,  ita  tamen  quod 

vilegium  indultum  a  praestatione  decimarum.  renovetur  in  qualibet  hebdomada,  si  commode  fieri 

6.  Post  completorium  dicatur  antiphona  Sancia  potest.  Missa  B.  Mariae  in  Sabbatis,  in  festis  capituli 

Maria,  et  oratio  Concede  nos,  et  candelarum  dicalur  privatim ,   exceptis  diebus 

(1)  Agenda  est  officium  defunctomm. 


1145 


STATUTA  ANTIQDA. 


1146 


Natalis  Domini,  Sabbalo  sancto ,  et  quatuor  festis  A     32.  Omn^s  monachi  sepeliantur  cum  cilicio,  tu- 


B.  Mariae. 

10.  Vicarius  dical  BeTiedicite  etiam  prioribus  ex- 
traneis  supervenientibus,  absente  priore. 

11.  Pro  tricenario  inchoando  possit  transferri 
annivcrsarium. 

12.  Agricultura  non  exerceatur  in  agirelariis. 

13.  Loco  trium  personarum  inutilium  possunt 
recipi  tres  utiles,  ita  quod  quilibet  numerus  non 
excedatur. 

14.  Novitii  possunt  celebrare  missas  privatas,  et 
ad  eas  servire  ad  arbitrium  prioris. 

15.  Nullus  prspsumat  contendere  vel  ludere  pa- 
lam  vel  privatim  cum  priore  secundum  regulam  S. 
Benedicti. 


nica  et  cucuUa  et  caligis  et  peduHbus. 

33.  Conversus  aliquis  non  serviat  ad  missas. 

34.  Quando  contigerit  duo  festa  transferri,  ofH- 
cium  majoris  festi  fiat  prima  die,  et  aliud  sequenli ; 
ct  si  conlingat  anniversarium  die  illa,  non  impediatur 
translatione. 

35.  Omnes  qui  minitantur  mortem  vel  ignem,  vel 
aliquid  simile,  cuicunque  person»  ordinis,  possint 
incarcerari  juxta  arbitrium  suorum. 

36.  Missa  de  Cathedra  S.  Petri  in  die  Cinenim  et 
post  dicetur  ab  hebdomadario,  nisi  acciderit  in 
Sabbato,  vel  Dominica,  nec  dicetur  tractus  in  ea. 

37.  Si  aliquis  prior  prioratui  cedens  non  invenerit 
locum  vacantem  in  domo  sua,  prior  possit  eum  po- 


16.  Capitulum  privatum  compellat  eum  propter^  nere  in  hospitio  vel  in  cella,  et  alium  de  monachia 


quem  vocabiturad  solvendasexpensasquaefientineo. 

17.  Pro  sepultura  redditorum  laicorum  non  co- 
medilur  in  refectorio,  nec  vigilatur  a  monachis,  nisi 
eos  obire  contigerit  in  domo  superiori. 

18.  Prior  non  ccsset  ab  officio  in  festo  reliquia- 
rum  ecclcsise  inferioris  propter  fragilitatem  (2),  sicut 
nec  in  festo  dedicationis  ejusdem. 

19.  la  festis  Purificationis  et  Annuntiationis  di- 
catur  Gloria  in  excelsis,  quandocunque  contingant. 

20.  Sine  consilio  procuratoris,  vicarii  et  sacristae 
prior  non  possit  mutuo  dare  ultra  decem  libras  si- 
mul  vel  per  parles. 

21.  Orationes  in  missis  septenarium  numerum 
non  excedant,  nisi  necessitas  orationum  incumbat. 

22.  Dedicatio^  non   mutetur  nisi  propter  festum 


removere  de  cella  ct  in  hospilio  ponere,  cum  pace 
et  cum  bona  voluntate  monachi. 

38.  Quando  Annunliatio  Dominica  celebrabitur 
post  Pascha,  dicatur  responsorium  Prope  est  Do^ 
minus,  alleluia.  Surrexit  Dominus. 

39.  Novitii  excludantur  a  capitulo,  si  priori  vide- 
bitur. 

40.  Conversi  se  vocent  fratres,  qui  contra  fece* 
rit^  veniam  accipiat. 

41.  Quotiescunque  dicitur  In  unitate  Spiritui 
sancti  Deus  in  aliqua  oratione,  quando  postea  di- 
cendum  est  Deus  in  adjutorium,  wlmisericors  Domi^ 
nus  erigamur,  cum  In  unitate,  etc. 

42.  Statutum  est  quod  nuUus  appellet  nisi  ad 
capitulum  generale,  et  appellans  juste  non  posait 


candelarum,  et  tunc  cum  tota  solemnitate  sua  cele-  ^  excommunicari,  et  lata  excommunicationis  senten- 


bretur,  et  comeditur  in   refectorio  :  tamen  possunt 
conversi  et  familia  laborare. 

23.  Quando  vigilia  contingit  die  Dominico  fiat 
jejunium  et  conmiemoratio  die  Sabbati. 

24.  Infirmus  in  ecclesia  sedeat  in  loco  suo,  vel 
stet  si  placuerit,  nec  transeat  ad  locum  inferiorem. 

25.  Comedatur  in  refectorio  in  sepultura  prsla- 
torum. 

26.  Pro  tricenario  sive  psalteriis  dicant  clerici 
vel  monachi  non  sacerdotes  l  psalmos  et  laici  l 
Pater  noster. 

27.  Clericus  redditus  quando  fit  monachus,  in  suo 
habitu  cum  cappa  probetur. 

28.  Infra  octavam  Apparitionis,  Ascensionis,  et 


tia  contra  juste  appellantem  non  teneat ;  aliter  ap- 
pellans  incarcerari  possit. 

43.  Noviter  celebrantes  non  descendant  a  grada 
altaris  pro  oblationibus  recipiendis. 

44.  Convictus  vel  confessus  de  incontinentia 
qualicunque,  si  contingat  illum  reconciliari,  nullo 
tempore  possit  eligi  in  priorem. 

45.  Clerici  redditi  gaudeant  eodem  privilegio  quo 
conversi  in  victualibus,  et  comedendo  in  refectorio, 
et  veniendo  admandatum. 

46.  Festum  B.  Dionysii  in  domibus  ordinis  noatri 
in  regno  Franciae  possit  cum  capitulo  celebrari. 

47.  Haec  dictio  Litium^  in  plurali  uniformiter 
pronuntictur  per  /. 


Assumptionis  ac  Nativitatis  B.  Mariae  dicatur  feriale  D     48.  Quando  duo  festa  candelarum  immediate  soc- 


Kyrie  eleyson  sinc  Gloria  in  excelsis,  nisi  in  Sabbato 
autfesto  XII  Lectionum. 

29.  Prior  debet  dicerc  primam  missam  triccnarii 
cujuslibet,  si  sit  paratus,  ^tiamsi  sit  hebdomadarius. 

30.  In  fcsto  reliquiarum  et  dedicalionis  inferius 
non  frangatur  jejunium.  Ilem,  propter  hospites  jeju- 
nium  non  frangatur. 

3i.  Pro  archiepiscopo  vel  episcopo  dicatur  oratio 
Da  nobiSt  Domine,  ut  animamfamuli  tui  sacerdotis 
et  ponti/icis,  etc. 


cedunt,  vesperae  subsequentis  festi  a  capitulo  inci- 
piant,  exccptis  illis  de  quibus  expresse  contrarium 
sialutum  est. 

49.  Declaratio  quod  a  die  Paschae  in  officio  B. 
Mariae  duplex  Alleluia  dicatur,  approbatur,  nisi  in 
fcsto  Annnntiationis  quando  fit  post  pascha,  in  qno 
dicitur  responsorium  Prope  est  Dominus, 

50.  Stalutum  de  faciendl^  carceribus  approba- 
tur,  quibus  includantur  falsarii,  incendiarii,  homi- 
cidan,  vel  minantes  mortem ,  vel  ignem,  et  vagantes 


(2)  Id  est  illusioDem  noctnmam,  pro  qua  veteres  monachi  solebaot  a  celobrationc  abatinere. 


fU7 


ORDINIS  CARTHUSIANI  STATUTA. 


il48 


per  mundami  et  caeteri  de  quibus  scriptum  est  ct  A  sequentem  rasuram,  praeter  abstinentias  ab  ordine 


statutum. 

51.  Post  quinquagesimam  usque  ad  Pascha  pro 
nuUo  festo  frangitur  jcjunium. 

52.  Statutum  esl  quod  priores  non  permittant 
monachos  vel  conversos  seu  redditos  professos  ali- 
qua  ex  causa  servare  denarios,  suis  vel  extraneis 
usibus  appropriatos  vel  propriandos. 

63.  Statutum  est  quod  qui  leviter  protulerint 
Prius  dimitterem  ordinem,  sive  spquipollenlia  verba, 
quam  faeerem  vel  obmitterem  hoc  vel  illud  ;  si  prior 
fnerit,  sit  extra  sedem  suam  in  ecclesia  per  unum 
diem  ;  si  subjectus,  recipiat  in  capitulo  disciplinam 
pro  qualibet  vice. 

54.  Ex   praicepto    et  decreto    ordinis  teneantur 


constitutas. 

63.  Instituta  facta  de  numero  conversorum  re- 
dacto  ad  xiii  confirmalur,  hoc  addito  quod  in  magna 
necessitate  prior  Carlhusiae  super  annum  vel  capi- 
tulum  generale  cum  domo  indigente  usque  ad  wi 
polerit  dispensare. 

64.  Quicunque  celaverint  visilatoribus  ea  quae 
dcbent  revelari  eis,  non  possint  a  prioribus  suis  ab- 
solvi,  nisi  injuncta  eis  poenitentia  septem  abstinen- 
tiarum  continuarum,  diebus  abstinentiae  deputatis, 
ultra  abstinentias  debitas,  quam  pcenam  caute  et 
diligenter  faciant  observari. 

65.  Statutum  quod  priores  qui  reperti  fuerint 
culpabiles  negligentia  vel  alio  modo  de  evasicne  in- 


priores  recjpere  et  afferre  tempore  competenti  ca-  t>  carccratorum,    in  quibusdam  confirmatur  chartis. 


pitulo  generall  vel  priori  Carthusiae  denuntialiones 
conventuum  secundum  ordinis  instituta,  alioquin  sc 
noverint  puniendos. 

55.  Sententia  excommunicationis  quae  fertur  in 
Ramis  palmarum  a  priore  ,  praesentibus  monachis , 
conversis  et  redditis,  in  scriptis  proferatur. 

56.  In  missis  ad  Gloria  in  cxcelsis  et  ad  Credo  ad 
nomen  Jesu  modice  inclinetur. 

57.  Pelliciosos  vulpinos  et  de  besliolis  silves4i'i- 
bus,  et  calceamenta  curiosa  et  plicata  reprobamus, 
et  de  caetero  non  habeantur. 

58.  In  omni  missa  quae  de  vivis  volvitur  celebran- 
da,  per  singulos  dicitur  Omnipotens  ;iui  vivorum. 

59.  Priores  possunt  dare  potestatem  vicariis  ab- 
solvendi  in  absentia  sua  de  quolibet  peccato  :  ita 


Post  hoc  verbum  incarceratorum  sequitur  :  obedien- 
tias  amiltant,  et  eidem  pcenae  subjaceant  subditi, 
locumque  subeant  evadentis,  quandiu  videbitur 
capitulo  gencrali.  Sequenti  capilulo  clament  culpam 
suam,  et  si  judicio  capituli  dignum  fueril,  gravis- 
sime  puniantur.  Alii  vero  qui  evasionis  causam  dede- 
rint,  obedicntias  de  csetero  non  habeant,  et  locum 
subeant  evadenlis,  quandiu  placuerit  capitulo.  Idem 
faciant  ct  recipianl  procuratores  coram  visitalori- 
bus  vel  per  eos,  approbatur  et  confirmatur. 

66.  Statutum  quodpriores  omnem  subditum  suum 
convictum  vel  confessum  de  quocunque  crimine, 
quod  secundum  ordinis  instituta  consueverunt  de 
ordine  penitus  expelli,  teneant  in  carcere  angusto 
usque  ad  capitulum  generaie,  vel  visitatores  gene- 


tamen  quod  de  mortali   cferto,  quod  absit,  priori  ^  rales,  vcl  speciales,  ut  materia  evagandi  de  caelero 


teneatur  iterum  confiteri. 

60.  Festum  B.  Magdalenae  cum  candelis  solemni- 
ter  celebretur,  non  tamen  dicatur  CredOy  nec  com- 
municet  diaconus.  In  ipso  festo  propria  oratio  Lar^ 
giref  ad  sextam  vero  Deus  qui  nos  annua^  ad  nonam 
Exaudi, 

61 .  Simplices  monachi  vel  clerici  vel  redditi  no- 
stri  venientes  ad  capitulum,  exeant  de  capitulo  obla- 
tis  petitionibus ;  nec  redeant,  nisi  vocati  quandiu 
habetur  ibi  tractatus.  Conceditur  omni  priori  Car- 
thusiae  qui  pro  tempore  fuerit,  ut  quilibet  tempore 
suo  tres  monachos  ordinis  possit  accipere  de  domi- 
bus  ordinis  cum  pace  personae  vocatae,  et  ad  pro- 
fessionem  admittere  in  domo  Carthusiae.  Cum  tri- 
eenarium  occurrit  alteri  tricenario  saccrdotis,  pro 
incipiendo  dicatur  Da  nohis^  et  pro  praecedenti  Deus 
cui  proprium  est.,,  famuli  et  sacerdotis  tui.  Deinde 
adducuntur  in  plurali  numero,  scilicet  Da  nobis, 
DominCj  ut  animas,  etc. 

62.  Conversi  qui  contra  formam  ordinis  inventi 
fuerunt  se  cum  novacula  rasisse  grennones  (3),  se- 
cunda,  quarta  et  sexta  feria  a  vino  abstineant  usque 
ad  aliam  rasuram  :  priores  vero  et  procuratores, 
qui  haec  observari  non  fecerint,  postquara  scivcrint, 
pbstineant  a  vino  semel  in  septimana,  quousque  ad 


amputetur,    approbatur  et  confirmatur,   et  ad  hoc 
agendum  subditi  tcuentur  obedire. 

67.  Statutum  quod  monachi  et  conversi  et  red- 
diti  convicti  de  incontinentia,  si  contingat  aliquo 
tempore  eos  reconciliari,  nullo  modo  hoc  fiat  in 
domibus  principalibus,  vel  in  quibus  convicti  fue- 
rint  nisi  ad  perpetuum  carcerem  de  quo  si  educe- 
rentur,  nullomodo  ibi  remaneant,  sed  alibi  collo- 
centur  sub  debita  disciplina,  approbatur  et  confir- 
matur. 

68.  Ordinatio  quod  clerici  redditi  non  legant 
evangelium  sine  licentia  priorum  suorum,  nec  co- 
medant  in  rcfectorio,  nec  intersint  capitulo  sine 
mandato  praedicto,  approbatur  et  confirmatur. 

69.  Statutum  quod  moniales  teneantur  reddere 
breves  ordinis  atque  missas,  sciiicet  pro  missa  una 
psallerium  unum,  et  nos  faciamus  pro  eis  secundum 
ordinis  instituta,  sicut  pro  aliis  pcrsonis  nostri  or- 
dinis,  approbatur  et  confirmatur.  Pro  tricenariis 
solvant  quaelibet  quinquaginta  psalmos  sicut  mona- 
chi  non  sacerdotes. 

70.  Statutum  quod  conversae  monialium,  quae  de 
caetero  recipientur,  non  portent  velum  nigrum,  et  si 
aliqua  monialis  de  cactero  de  incontinentia  convicta 
fuerit,  inler  caeleras  poenas  velo  careat  nigro  in  per- 


(5)  Grenones  seu  graniones  sunt  ea  barbae  pars  quae  infra  narcs  est. 


1149  ADDENDA.  —  MAGISTRI  LAMBKRTf  STATUTA.  115* 

petuum,  sine  spe  aliqua  rehabendi,  approbatur  etA  scapulariis  more  roonachonim,  conversse  vero  noD| 
confirmatur.  approbalur  et  confirmatur. 

71.  Statutum  quod  moniales  habeant   vittas  in 


STATUTA  ANNI   1332. 

1.  Anno  1332.  Qui  non  fecerint  carcerem  in  do-  ad  requirendum  priorcm  elcctum  exterius. 

mibus  suis  infra  primorum  visitatorum   advenlum,  5.  Quicunque  indisciplinali  vel  contentiosa  verbi 

in  futuro  capitulo  generali  clament  culpassuas.  im  colloquiis  proferre  fuerinl  assueti,  ad  priorum 

2.  Festa  apostolorum  Petri  et   Pauli,   Joannis,  suorum  arbitrium  a  coUoquiis  excludantur. 

Jacobi  utriusque,  Andreae,    Philippi,  Thomae,  Bar-  Nunquam  vadal  monaclius  deinceps   ad  generale 

tholomxi;    Matthaei,   Simonis  et  Juds,  et  Mathiae,  capitulum  cum  pripre. 

quatuor  evangelistarum  qualuorque  doctorura  sc-  7.  Prioreset  vioariidominarum   legendam    sibi 

mel  in  anno  cum  capUulo  celebrentur.  ncc  oh  hoc  ,,^..1.  qu«  legitur  in  Carthusia  in  Octobri  et 

amphus  sohto  cessent  a  ncgotus,  vel  ascendant  su-  ^^,  ^^.    ^_  c„«u«l:.»-«v 

V     .           ..                 .  per  oclavam  hucnanstiae. 

penus  m  operibus  occupati.  ., . , 

3.  Priores  ordinis  portent  ubique   fissos   solula-  .  ^'  ^^'^"^^^"  ^'^^^*^   ^^  ^^'"^^  "^^'««'   '^*^^™  «^- 
res,  cappas  totahter  nigras ;  inter  duo  linteamina  B  '*"*  profileantur. 

non  jaceant,   neque  duo   minislrent  hospitibus,  nec  ^-  P^iores  sibi  ad  invicem  scribentes,  dicant  Pa- 

unquam  dent  ad  mensam  nisi   duo  fercula  ad  plus  ^^  vcnerabili  vel   dilecto. 

post  coquinam,  10.  Liltcrae  de  vocandis  monachis  aliisve  perso- 

4.  Monachus  a  confirmatoribus  cligatur,  qui  vadat  nis  ordinis,  ullra  triennium  nihil  valent. 


ADDENDA 


ANNO  MGXXV 


MAGISTER    LAMBERTUS 

GARTHUSIENSIS 

DOMUS  SQUILLAGENSIS  PRIOR 


NOTITIA. 

(Mabillon,  Annal,  Bened,,  tom.  VI,  lib.  Lxxni,  n.  92,  ex  archivo  Garthusis  Majorid. 

In  Galabria,  cum  in  domo  Squillaccnsi  pcr  annos  fere  scptemdccim  prioris  seu  magistri  (sic  enim  tum 
vocabantur  priepositi)  munus  rccte  gessissct  Lanuinus  hoc  anno  (1119)  decessisse  memoralur.  Beatus  ap- 
pellatur  Lanuinus^  cujus  reliquiae  cum  rehquiis  S.  Brunonis  permistim  asservari  dicuntur.  Hjus  successor  a 
nonnullis  ponitur  magister  becherus,  ab  ahis  Lamberlus,  qui  primus  statuta  cdidit  lam  pro  anachoretis 
quani  pro  coenobilis  qui  xMentauri  haud  longe  a  Squillaco  in  S.  Stephani  monasterio  degebant. 


MAGISTRI  LAMBERTI  STATUTA. 

(Mabill.,  ibid.,  tora.  VI,  app.  p.  638.) 

Dc  anachorelis,  Ut  illi  de  cellis  jcjunium  conli-  tutum  est  silentium  teneri,  sicut  in  regularibus  te- 

nuum  et  continuum  tencant  silentinm,  sicut  melius  netur  monastcriis  in  Quadragesima,  videlicet  se-> 

tenebatur  in  diebua  magistri  Brunonis.  cunda,    quarta  et  sexta  feria. 

Pro  camolnHs,  In  inferiori  autem  coenobio  consti-         llem  pro  anachoretis,  Si  in  Adventa  DomixLv  ^&sft>. 


1151 


INDBX  IN  S.  BRUNONEM. 


il5t 


contingat  iestiva,  fratres,  non  reficientur  nisi  semel,  A 
exceptis  diebus  Dominicis.  Ab  Idibus  igitur  Septem- 
bris  usque  ad  Adventum  Domini  constituit  magister 
Bruno  in  quarta  et  sexta  feria  consuetudinaliter 
jejunium  teneri  in  pane  et  aqua,  secunda  autem 
et  septima  feria  habent  fratres  unum  pulmentum  et 
vinum ;  tertia  vero  et  quinta,  duo  pulmenlaria  cum 
pittancia»  si  fuerit  unde.  Ab  adventu  Domini  prius 
deposito  caseo  et  ovis  usque  ad  Natalem  Domini, 
secnnda,  quarta  et  sexta  feria  in  pane  et  aqua,  Sab- 
btto  vero  vinum  babeant  et  pulmentum  unum,  ter- 
tia  yero  et  quinta,  duo  pulmenta  et  vinum.  In  Na- 
tale  vero  usque  ad  octavas  bis  reficiant  in  refectorio, 
neut  ubique  babetur  in  consuetudine.  Ab  octavis 
Domini  usque  ad  octavas  Epiphaniae ,  semei  refi- 
dant  fratres  in  ceilis,  excepto  die  Epiphanise  et  fc-  -n 
stis  duodeciro  lectionum.  Ab  octavis  vero  Epipha- 
nise  usque  ad  caput  jejuniorum,  quarta  et  sexta 
feria  in  pane  et  aqua,  in  Septuagesiroa,  caseo  depo- 
tito  et  ovis,  in  solemnitatibus  semel  reficiant,  ex- 
cepto  festo  B.  Marise  candelabric®...  A  capite  je- 
juniorum  tres  dies  in  hebdomada  in  pane  et  aqua 
nsque  ad  pascha,  excepto  die  Coenae  Domini  et  cse- 
teris  festis,  in  quibus  debent  refici  in  refectorio. 
A  pascha  usque  ad  octavas  bis  reficiant  fratres  in 
refectorio  sicut  in  diebus  festis  Natalis  Domini.  Ab 
octavis  Paschse  usque  ad  Pentecosten  vino  et  pul- 
mento  cum  aliqua  pitlancia,  si  fuerit  unde,  semel 
reficiant  fratres  per  quatuor  dies  hebdomad®,  ter- 
tia  vero  et  quinta   feria  bis  reficiant,  excepta  Lita- 


nia  majore  et  Rogationibus,  in  quibus  semel  debent 
refici  fratres.  In  festo  octavarum  Pentecostes  in 
refectorio  reficiant  fratres  sicut  in  festo  paschali, 
exceptis  jcjuniis  Quatuor  Temporum,  in  quibus  se- 
mel  in  refectorio  reficiant,  caseum  habentes  et  ova. 
Ab  octavis  vero  Pentecostes  usque  ad  Idus  Septem- 
bris  tertia  et  quinta  feria  bis  reficient,  reliquis  ao- 
tem  quatuor  diebus  sicut  ab  Idibus  Septembris  usque 
ad  Adventum  Domini.  Notandum  autem  quod  hoc 
tempore  remissius  agebat  magister  (id  est  prior)  circa 
fratres  pro  qualitate  temporis  et  laboris  et  «egntudi- 
num. 

Item  pro  casnMtis.  Fratres  vero  de  Sancto  Ste- 
phano  a  Pascha  usque  ad  Adventum  Domini  reii- 
dant,  sicut  praecepit  beatus  Benedictus,  exceptis 
Rogationibus  et  Litania  majori,  in  quibus  semel  re- 
ficiant.  In  adventu  Domini  sexta  feria  in  pane  et 
aqua,  secunda  et  quarta  feria  vinum  habeant  et 
unum  pulmentum.  A  Natali  usque  ad  octavas  Epi- 
phaniae  bis  reficiant,  excepta  vigilia  Epiphaniae.  Ab 
octavis  Epiphaniae  usque  ad  Septuagesimam  semel 
reficiant,  exceptis  festis  duodecim  lectionum.  Inl 
Septuagesima  dimittant  caseum  et  ova ;  similiter 
incipiente  Adventu  Domini.  In  Septuagesima  bis 
non  reficient  in  aliquo  festo,  excepto  festo  sanctae 
Mariae.  In  Quadragesima  reficient  sicut  in  Adventu 
Domini.  Magister,  cum  non  longe  equitaverit,  quin- 
que  ducat  equitaturas  vel  minus,  si  potest ;  si  autem 
longe,  septem  vel  novem. 


TNDEX 


IN  OPEBA  DIVI  BRUNONIS. 

Numert  Arabici  Lectorem  ad  ciff^az  cratsiorei  teootui  insertat  revocant;  Bomani  vero  Opi 

rum  S.  Brunonit  partem  $€u  tomum  significant. 


Aaron  montanns  interpretatar,  I, 
535.  Quomodo  electus  in  pontiflcem, 
II,  374.  Ejus  domos  prselatorum  col- 
lectio,  I,  456.  Virga  vemm  sacerdo- 
tiom  sigDiflcat,  II,  391. 

Abba  quid  signiflcet,  II,  47. 

Abiroelech.  I,  99. 

Abraham  duos  fllios  habuit,n,  221. 
Fides  commendatur,  II,  403. 

Absalon  flguta  Judse  prodiloris,  I, 
7. 

Absolvi  nemo  potest  nisi  per  minis- 
stros,  II,  311. 

Abundantes  qui  dicantur,  I,  141. 
•  Abyssus  nimia  profunditas,  I,  265. 

Acbaia  provincia,  II,  157. 

Accusare  qnid  sit.  II,  50. 

Adam  vesper  dicitur,  et  cur,  I,  85. 
Omnes  corrupit,  II,  31.  In  eopost 
peccatom  ratio  non  extincta,sed  debi- 
litaU,  1, 129.  Figuravit  Ctaristum,  II, 
33.  Ecdesie  costos,  II,  32. 


Adtpsquidstt,  1,121. 

Adoptatio  duplex,  II,  48. 

Adttlatio  oleum  vocatur,  I,  560. 

Adultera  preflgurat  castum,  bonos 
malum  citra  iiyuriam,  1, 168. 

iEgyptus  significat  tenebras,  1, 249. 
Et  afflictionem,  I,  327. 

iErugo  luxuriam  designat  et  cur,  I, 
311. 

^tas  messem  etemam  d6signat, 
1,285. 

Affectiones  pedibus  comparalae,  I, 
36.  Manuum  nomine  appellata  et  cur, 
1, 57.  Item,  1, 75.  Labiis  comparantur, 
I,  265. 

Afflictio  corporis  parum  utilis,  II, 
525. 

iEmulatio  motus  animi,  II,  192. 

Agar  quos  signiflcet,  I,  11.  Quid 
signiflcet,  II,  222. 

Alse  pro  protectione,  I,  194.  Qiiid 
signiflcet,  1«  215. 

Alleluia  in  titulo  qnorumdam  Psal- 
morum  bis  positum,  et  cnr,  1, 427. 


AUophyli  Jodaeos  denotan^  1, 189. 

Alpbabeti  inscriptio  in  dedicatione 
Ecclesi»,  III,  16. 

Amalecits  quos  designent,  I,  1 17. 
Ambulare  secundum  camem,  II,  189. 

Andreae  apostoU  testimonium  de 
Encharistia,  I,  67. 

Augeli  nontes  dicnntnr  et  cur  I, 
364.  Ventis  comparantur,  1, 537.  An 
loquantur  inter  se,  n,  I3ft.  Nomlna  el 
offlcia  cessabunt,  II,  147. 

Anima  nomina,  1, 89.  Vires  dos, 
336.  Pavimentum  caro,  I.  475.  Qna- 
tuor  principales  virtutes,  I,  484.  Sa- 
ginatur  bonis  operibus,  I,  112.  Qno- 
modo  facies  habere  dicatur,  I,  494. 
Os,I.552.  Prsstantia,  1. 137.  Totum 
hominem  aliquando  designat,  11,  71. 

Animi  passiones,  1, 133. 

Annuntiare  dicitur  de  ftituro,  1, 187 . 

Appetitusaliudest  qnam  intellectas, 

I,  489. 
ApoUoarchiepiscoposyGoriDUi.,  II. 

88. 


1153 

Apostoli  nominantur  arietes,  I,  82. 
Dli,  el  cur.  I,  453.  Coelum,  I,  497. 
SapientGS  incantatores,  I,  99.  Fontes 
Ecclesie,  I,  247.  OcoliCbristi,  1, 351. 
Oculi  Eeclesix,  I,  350.  Foptantes,  I, 
347.  Fundamenta,  I.  346.  Nubes,  I, 
386.  Genna  Cbristi,  1,  442.  Turres,  I, 
547.  Excussons,  I,  524. 

Aquse  populos  significant,  I,  44. 
Cur,  I,  83.  Prosperitatem,  I,  25i. 

Aquilarum  astus,  I,  403,  Diaboli 
typus,  I.  441. 

Aquilodiabolus,  1, 454.  Ejus  latera, 
diaboli  gens,  1, 154. 

Arabia  quid  signif.,  1,  270  ;  H,222. 

Arcs  cumEcclesia  comparatio,  I, 
532,  34.  Designat  populum  gentilem, 
!,  268. 

Arcus  pro  deceptione  et  dolositate. 
1.  412, 454.  Pro  occulta  defensione, 
1,  438.  Tribulatione  temporali,!,  210. 

Aries  rebeUe  animal,  1, 235. 

Arietes  duces  fldelium,  1, 454. 

Arianomm  error,  I,  515. 

Arma  signiflcant  manifestam  impu- 
gnationem,  I,  154.  Miracula,  II,  489. 

Asapbidem  quod  Synagoga,  I,  461, 
1,286. 

Aspicere  pro  diiigere,  1,  235. 

Aspiscallida,  1,199. 

Atrium  pro  amplitudine,  1,  228. 

Auctor  Epistolae  ad  Hebraeos,  2. 

Auditus  anlm»  intellectus,  I,  76. 

Aures  pro  intellectu,  I,  426.  Auris 
Dei  benigniUs  dicitur,  I,  87.  Potentia 
Dei  misericordiae,  I,  342. 

Aurum  designat  perfectionem  virtu- 
tum, !,  446.  Cbaritatem,  1,  447. 

Austeritas  nimia  quandoque  pecca- 
tum  generat,  11,286. 

Avarus  pecuniam  Deum  faciti  II, 
249. 

Azymus  quid  sit,  II,  402. 

B 

Baptismus  tripliciter  dicltur,  II, 
377.  Janua  salutis,  I,  68.  Diluvium 
dicitur  et  nu.  I,  84.  Mare,  1, 304.  Qui- 
busdam  occasio  salutis,  quibusdam 
perditionis,  I,  542.  Eo  Dimittuntur 
omnia  peceata  etiam  actualia  II,  32. 

Ad  salutem  necessarius  etiam  pue- 
ris,  II,  5i.  l'eccaU  tollit,  II,  280. 

Baptizati  pro  mortuis,  II,  448. 

Barba  Aaron,  I,  535. 

Barbari,  II,  9. 

Barjona  fllius  columbae.  II,  97. 

Basiliscos  fetore  anbelitus  sui  ne- 
cat,  1,374. 

Beatitudo  aeterna  spoliiscomparatur. 

I,  509. 

Beatus  quis  dicitur.  II,  314. 

Benedicero  pro  exaltare  1, 186. 

Bersabee  qold  designet,  I,  468. 

Bona  temporalia  vocantur  Insanla 
faisa,  I,  426. 

Bonum  multis  modis  dicltur,  1, 179. 
Ejus  dno  genera.  II,  477.  Ignoratum 
minus  diligitur,  II,  241. 

Bonus  quilibet  praesumitur,  274. 

Boni  bomlnes  vocantur  divini,  II, 
10.  Eos  aeroulari  debemus,  II,  220. 

Boves  significant  predicatores,  1, 22. 

Bravium,  Jicitnr  praemlum  laboris, 

II,  267. 

C 

Cancer  morbos  tandem  oceidit, !!, 
304. 
GflBsar  et  Pompeius  se  invicem  pati 


INDBX  IN  S.  BRUNONEM. 

ncdebait,  11, 13. 

Calamu^  similis  linguse,  1,448. 

Calumnia  quid  sit,  I,  499. 

Calcaneus  quid  signif.,  I,  158.  Pro- 
flne  et  pro  lapsu  ponitur,  I,  194. 

Canes  linguosi, !,  246. 

Canticum  quid  sit,  I,  9,  2,  250. 

Cantica  canticorum  qualis  liber,  I, 
4. 

C^pellus  pro  vanitate,  I,  246. 

Carbones  desolatorii  vocantur  pro- 
pbfet»,  I,  513. 

Caro  animae  paflmentum,  1, 475.  Ei 
quid  debeamus,  II,  46.  Ejus  inquloa- 
menta  qu»  sint,  11, 479.  Ejusgloria 
non  cst  secundum  Deum,  II,  491. 

Carnales  persequuntur  spirituales, 
II,  223. 

Casia  exaltationem  signiflcat,  I, 
445.  Itembaptismumetfldem,  46. 

Castitas  gemma  virtutnm  in  juvene, 
II ,  324. 

Gatbedra  pro  gubematione,  !,  433. 

Cathoiicum  quid»  II,  347. 

Cauteriare  quid,  I,  324. 

Cervi  natura  post  devoratum  ser- 
pentem,  1,  433. 

Cbamus  quid  designet,  I,  95. 

Cbaritas  per  aurum  signif.,  !,  447. 
Radix  virtutum,  I,  506.  Facit  opus 
meritorium,  1, 258.  Est  vinculum  alia- 
rum  virtutum,  II,  285.  Domusvocatur, 
1,  337.  Ei  nullum  malum  baest,  II, 
137. 

Cbarisma  gratuitnm  dicitur,  II,  436 

Chernbln  plenitudo  scientlae,  1, 322. 

Chore  calvariam  signiflcat,  1, 132. 

Cbristns  In  Psalmis  quomodo  orat, 
1, 132.  Vir  dicitur  in  Psalrois  primo, 
I,  2.  Lignum  vltae, !,  3.  Facies,!,  32. 
Vermis,  I,  63.  Comparaturdiluculo,!, 
85.  Dicitur  os  Del,  I,  96.  Numerus  et 
cur,  1,  123.  VeriUs,  I,  423.  Llber  et 
cur.  I,  427.  Verbuffl  1,  442.  Frater 
noster  est,  I,  458.  Pro  salvandis  Un- 
tum  oranti,  1,  158.  In  morte  Lazari 
cur  lacrymatus,  1, 192.  Morte  sua  po- 
tius  quam  potentia  bomines  redimere 
volult,  I,  224.  Frumcntum  dicitur,  I, 
234.  Virtus  Palris,  I,  248.  Finis  legis 
et  propbetaruui,  I,  324  et  130.  Primo- 
genitus  moriuomro,  I,  359.  Manus 
Patris,  1,443.  Paetlicariquando  ccepit, 

I,  269.  Cur  craci  afllxus,  II,  36.  Dictus 
peccatam,  II,  45  Curante  oranes  in- 
cormptibilis  suscitatus,  II,  46.  Cur 
assumpsit  corpus  cum  anima,  II,  48. 
Cur  primogenitus  mortuoram,  II,  49. 
Quomodo  Interpellat,  II,  50.  Varie  vo- 
cat,  II,  440.  An  primus  resurrexit,  II, 
447.  Dicltur  imago  Dei,  II,  468.  Pec- 
catum  factus  est,  II,  475.  Mediator, 

II,  348.  Fecit  se  ab  angelis  cc^noscl, 
II,  323.  Solus  a  mortuis  resurrexlt, 
II,  338.  Gioria  et  honore  coronatus, 
II,  363.  Cur  homo  fleri  voluit,  cum  es- 
set  Deus,  II,  365.  Cur  pontifex,  II, 
366.  Saepe  lacrymatus,  II,  375.  Liber 
dictus,  II,  398. 

Christl  vestimenta  divisa  quid,  I, 
64.  Membra  annuntiant  incaraationem 
ejus,  I,  426.Corpus  etiam  Judas  acce* 
pit,  I,  432.  Resurrectlo,  153.  Hum^ni- 
tascircuitusdicitur,!,  462.  Timorante 
passionem  non  In  passione,  1, 194.  Ti- 
tulus,  I,  193.  Humanitas  per  calcea- 
menUdesignata,  1, 212.  Humanitasco- 
lumna  nubis,  I,  392.  Gharitas  incom- 
prehensibllis,  II,  241 .  iEtas  plena  in 
quaomnesresurgent,  II,  2i5.  Diesqnis 


1154 

dicatur,  II,  256.  Sepultora  et  resarrec- 
tio  inbaplismo  significantur,  11,340. 
Saccrdotium  maoet  in  aeteraum,  11, 
357.  Sacrificium  fuit  perfeclum,  11, 
393.  Sanguinem  poUutum  qui  ducant, 
II,  400.  Christum  imitari  debemus, 
per  puritatem,  II,  49.  Confltebuntur 
omnes  in  judicio  velint,  nolmt,  11, 
350. 

Christiani  cum  Judaeisnon  capti,  I, 
200.  Quomodo  haraedes  Dei,  II,  47. 

Chusi,  quid  signiflcet,  I,  16. 

Ciliciorum  usus  apud  aliquos,  I, 
253. 

Ginis  designnt  poenitentes,  I,  398. 

Gircumci  sio  quid  signif.  18. 

Cithara,  1, 95.  Slgniflcat  Cbristi  hu- 
manitatem,  I,  199. 

Givitas  quae  dicuntur,  !,  24.  Pro 
congregatiooe,  1, 184.  Signif.  perfeo- 
tos  fidelcs,  I  523. 

Claudus  quis  dicatur,  I,  53. 

Clerus  quid  signif.,  1,  241. 

Clericoram  et  monachoram  congre- 
gationes  sunt  Dei  vineae,  I,  434. 

foagulum  quid,  I,  243. 

Concilium  quid,  I,  4. 

Concupiscentia  fomes  peccati,  I, 
418.  Pcena  peccati  origlnalis,  1,262. 

Confessionissacramentnm,  1,447. 

Confusio  quid,  I,  263. 

Gognitlonis  duo  genera,  II,  60. 

Goiumba  dicitur  Ecclesia,  I,  241. 

Complecti  pro  dillgere,  1, 156. 

Conscientia  lecto  similis,  1, 15.  Fa- 
cies  dicitur  et  cur,  I,  335.  EJus  pnri- 
tas  stratum  dicltur,  I,  221. 

Gonsecratlonemini  citoimpertienda, 
II,  329. 

Constantia  quando  neceasaria,  U. 
303. 

Gonvailis  pro  humOltate,  I,  214. 

Consuetudinls  pravae  reliquiae.  I. 
403. 

Continentia  quando  et  quibus  ne- 
cessaria,  11,109. 

Cubilla  propria  feraram,  1, 10. 

Gorrectio  non  debetesse  rigida,  IL 
77. 

Cor  duplex,  I,  31.  Dicitur  slnus,  I, 
320.  ' 

Cor  pro  anima,  I,  67.  Essentia  pi- 
teraa.  1, 142.  Pro  pronmditate,  1, 449. 
Quando  dicitur  esse  Dei  et  quando 
peccatoris,  I,  214.  Escis  non  sUbi- 
liendum,  II,  412. 

Corinthus  in  Achaia,  H,  154. 

Corlntbiorum  errores,  II,  84.  De 
resurrectione  dubitatio,  II,  406. 

Corau  designat  superbiam,  I,  287. 
Potentiam,  I,  257.  Virtutem,  I,  357. 
Dlvinitatem  Chrisli,  1, 467. 

Corpus  dominl  etiam  Judas  accepit, 

I,  132.  Framentum  dicitur,  I,  304. 
Corpora  humana  sunt  vasa  flctilia, 

II,  Domus  terrestris,  II,  172. 
Corvus  quos  signif.,  III,  5. 
Creatio  duplex,  I,  393 . 

Crax  secundum  Priscianum  duhii 
generis,  II,  229.  Ejus  mysterium,  II, 
211.  Partes  quid  representant,   II, 

211. 

Crystallus  quid,  I,  584. 
Giipiditas  radix  omnium  maloram. 
II,  332.  Ei  vacantes  errant,  H,  332. 
Curiosl  deslgnati  per  plsces,  I,  22. 
Guriositas  reprobatur,  II,  296. 
Gustodia  pomoram  quid.  1. 318. 
Gymbala,  1, 592. 


1155 


D 


Dammitio  perpetua,  i,  201.  Est  cf- 
feelus  peccati,  II,  166. 

Dxmones  tempestatis  nomine  si- 
gnantur,  et  cur,  I,  164.  Per  dracones, 
I,  284.  Eorum  officia,  n,50.  Quomodo 
damnabuntur,  II,  104.  Habcnt  quan- 
doque  potestatem  in  aere,  II,  235. 

David  Christi  figura  in  multis,  I, 
44.  Item  Ecclesix,  I,  44.  Ter  unctus, 
I,  76.  Insaniam  simulat,  I,  99.  Ejus, 
cantores,  1, 161.  AduUerium  ct  homi- 
cidium,  1, 167.  Mosenon  minor,!,  309 

Deargentatum  quid,  I,  242. 

Decachordum  est  anima  servans  De- 
Qcm  praecepta,  1,  571. 

Delictum  quid  sit,  I,  94. 

Descendere  quid  sit,  1,  186. 

Dcsiderlum  majus  concupiscentia, 
i,  474. 

Dcsperatioper  grandinem  designata, 
1,311. 

Deus  quomodo  audiat,  I,  29.  Tnnus 
et  unus,  I,  129.  Legalia  nunc  non  ac- 
ceptat,  I,  173.  Dicitur  sol,  I,  268. 
Non  est  aoctor  mali,  I,  3,  5.  Quomodo 
fenerator,  I,  440.  Quomodo  puniat 
fllios  ob  peccata  parentum,  I,  440. 
Pater  Filio  noa  major,  I,  445.  Manu 
ndn  operatur,  1,  486.  Quae  nesciat,  I, 
549, 1,  555.  Quae  intelligut,  I,  555. 
Dat  s^ipsum,  U,  167.  Ccelestia  et  ter- 
rena  gubernat,  11,  168.  A  principio 
mundi  semper  habuit  in  quibus  gloria- 
retur,  )I,  242.  Est  ubique  diversis 
modis,  II,  279.  Venit  ad  fidclcm  in 
morte,  11,  332.  Habitat  luccm  inac- 
cessibilem,  II,  333.Dicitur  requievisse 
licet  non  sit  fatigatus,  II,  370.  Cum 
flft  ubique,  quomodo  in  utero,  II,  219. 
Pater  tanquam  medicusvisitavil  Chris- 
tum  in  sepulcro,  II,  363.  Hab  t  dupli- 
cem  Tolumtatem,  II,  312.  Dei  viae 
quae,  I,  72.  Respondere  quid,  I,  80. 
VnUus  et  ira  quid,  I,  103.  Mandaia 
justiflcationes  vocantur,  I,  471.  Voca- 
tiones  diversimods,  II,  5.  Odium 
qnid,  II,  54.  Indurarc  quid,  II,  55. 
Sapientia  et  scientia,  II,  67.  Donis 
Don  obest  ministri  malitia,  II,  119. 
In  humine  duae  electiones,  II,  321. 
Sermo  multos  gradus  continet,  II, 
376.  Pflpnilentia  quae,  I,  426.  Dco  gra- 
tias  agere  quid  sit,  II,  8.  Nihil  conlin- 
gcns,  11,  65.  Deum  ignorantes  aut  ab 
eo  apostatantcs  impii  vocantur,  I,  2. 
In  veritate  quis  invocet,  I,  57"?.  Glori- 
flcare  et  portarc  quid,  II,  107. 

Dextra  et  sinistra  quid,  I,  40.  Dex- 
tra  Christus  dicitiu*,  I,  389.  Dexlra 
significat  potentiaro,  vel  Pietatem,  I, 
156.  Favorem,  I,  232.  Pietatem  Dei, 
I,  325. 

Diabolus  caluniniator,  1, 267.  Assur, 
I,  333.  Laqueus  venantium,  1, 366.  In- 
teliigilur  peraquilam,I,  411 .  Perrep- 
tilla,  1, 414.  Pharaonem,!,  538.Prin- 
cipio  Deus  habuit  suum  regBum,  I, 
34^. 
Diaconi  ofiicium,  11,321. 
Dicarc  est  devere,  1, 148. 
Dies  boni  quid,  I,  102.  Domini  et 
hominis,  II,  96.  Prosperitatcm  signi- 
flcat,!,  135. 

Dii  apostoli  nominantur  et  cur,  I, 
153.  Dii  aliquando  dicuntur,  II,  114. 
Dilectio  est  clavus  ligans,  II,  245. 
Valida  sicut  mors,  II,  342. 
Discrimen  inter  egenam  et  paupe- 


INOEX  IN  S.  BRUNONEM. 

rem,  1, 106.  Inter  annuntiare  et  loqoi, 

I,  \1Q.  Stultum  et  iosipientem,  1, 159. 
Orare  et  deprecari,  I,  182.  Judicium 
et  justiliam,  I,  499.  Inter  roansuetu- 
dinem  et  modestiam,  II,  188.  Inter 
delicta  et  pcccata,  II,  235.  Orationero 
et  obsecrationem,  11,  254.  Exspecta- 
tionem  et  spem,  II,  258.  Signa  et 
prodigia,  II,  306.  Frui  et  uti,  II,  333. 
Mercedem  et  retributionem,  II,  362. 
Signa  et  potentia,  11,  365.  Dona  et 
sacrificia,  II,  374.  Iniquitates  et  pec- 
cata,  II,  388.  Hostkm  et  oblaUones, 

II,  397. 

Dispositio  divina  inceita  in  homini- 
bus,  II,  355. 

Divites  fumo  similes,l,  114.  Eornm 
instructio,  II,  333. 

Divitiae  brachium  vocantur  et  cur, 
I,  113.  Interiores  et  exteriores  qu», 
I,  177.  Vocanturiniqoitas,  etrapinae, 

I,  219. 

Docere  et  Axhortari  quorum  sit,  II, 
69. 

Doctor  multum  prodest  populo,  II, 
309. 

Doctrina  Dei  pia,  II,  331. 

Doctrina;  astutae  seducuntsimplices, 

II,  245. 

Domus  pro  cony  ersatione,  I,  146. 

Donec  in  sacris  litteris  quid  signifi- 
cat,  I,  269. 

Dormiens  in  peccato  quomodo  sur- 
gerc  debeat,  II,  249. 

Dracones,  I,  586. 

£ 

Ecce  pro  palam,  l,  205. 

Ecclesia  universalis  designata  per 
lunam,  1,  21,  268.  Particulares  per 
stellas  I,  21.  Ecclesia  nomen  collecti- 
vum,  II,  86.  Non  nisi  una,  I,  258. 
Non  poteritpessumdari,  1,407.  Atrium, 
I,385.EstvestimentumDei,  I,  535.  In 
Judaea  ccepit,  II,  9,  16.  Creatura  Dei, 
II,  47.  Ejus  caput  Christus,  II,  275. 

Ecclesiastae  liber  mysticus,  I,  1. 

Electio  non  ob  merita,  sed  ex  gra- 
tia,  II,  63. 

Eleemosyna  substantia  vocatur,  II, 
186. 

Enoch  translatus  ne  videret  mor- 
tem,  II,  403. 

Episcopus  superintendens  dicitar, 
II,  320.  Habeat  spiritualia  arma  non 
corporalia,  II,  32l.NonsUneophytus, 
11,  321.  Nimia  humilitate  non  incom- 
modetEcciesiae,  H,  346. 

Esdras  Psalmis  titulos  prsfixit,  I, 
266.  Idque  Spiritu  Dei,  I,  435. 

Eucharistiae  veritas  contra  haereti- 
cos,  I,  66,  n,  102,  382.  Mysteria,  H, 
123.  Quomodo  per  signa  significata, 
1,66. 

EvangcUum  legis  supplementum, 
II,  1.  Tripliciter  quis  erubescU,  II,  9. 
Beatitudinem  promittit,  H,  276.  Quid 
significct,  II,  314. 

EiXcommunicare  quid,  II,  516. 

Excommunicatio  infligitur  ut  spiri- 
tns  salvetur.  II,  102.  Non  debctin- 
ferri  occulla,  II,  103. 

Exemplu  sanctorum  muniunt  nos 
conlra  irruentia  mala,  II,  406. 

Exemplar  et  cxemplum  quid,  II, 
386. 

Exercitatio  propassione,  1, 182. 

Exhortatio  multum  valet,  II,  286. 

Exstasis  quid,  I,  87. 

Exsultare  quid,  I,  22. 


1166 


F 


Fabula  quid,  II,  312. 

Facies  pro  cognitione  ponitur,  1, 10. 
Pro  considentione,  1, 171.  Pro  prae- 
sentia,  I,  210.  PulchrUudine,  %  338. 
Benevolentia,  I,  352. 

Ferrum  pro  duritia  tribulationls,  I, 
420. 

Fidcs  non  salvat  sine  operibus,  I,  4 
Fundamentum  omnium  vlrtutum,  I, 
55.  Non  eget  miraeulis,  II,  142.  Est 
res  voluntaria,  II,  160.  DoDum  Dei, 
II,  257.  Ejus  gressus  primusetsecun- 
dus,  II,  408.  CoromenOatur  fides  Noe, 
Abrahae,  Sarae.  II,  403  etseq. 

Fideles  quidam  dicuntur  iiiopeset 
cur,  1,141. 

Filius  Don  est  qui  non  corripitur, 
I,  407. 

Fnius  Dei  os  Patrls  dicitur,  I,  485. 
Patri  consubstantialis  et  coaeternus,  11, 
275.  Splendor  gloriae  Patris. 

Fimbriae    perfectionem    sigDif,    I, 
147. 
*  Flumina  propraedicatoribus,  1, 433. 

FcBnnm  dcslgnat  paupcres,  I,  111 . 

Foenum  tectorum  qui,  I,  527. 

Fomes  peccati  cur  relictus,  II,  43. 

Fornicatio  quid,  II,  12.  Fugienda 
non  expectanda,  et  cur,  II,  106. 

Framea  pro  vindicta,  I,  104. 

Frater  noster  Chrislus  est,  1, 1S8. 

Fratres  peccantes  non  sunt  superbi 
deserendi,  II,  399. 

Fremere  leonum  est,  1, 5. 

Fnictus  vcnlris  tilii  spirituales,  L 
533. 

Fructus  spiritus  quis,  II,  227. 

Fugere,  quid,  I,  98. 

Fulgur  est  illuminatio  cognitionis 
divinae,  I,  537. 

Funes  peccatomm  lenocinia,  1, 485. 

Funiculus,  mensuram  designat,  I, 
312. 

Funus  quanto  plus  ascendit,  tanto 
magis  eyanescitll,  11. 

Furor  pro  vindicta  aeterna,  I,  256. 

a 

Galaad  acervus  testimonii,  I,  211. 

Galatia  ubi  sita,  II,  203. 

Gaudium  ultra  Deum  quaerens,  II, 
260. 

Genitivus  pro  ablativo,  I,  106. 

Gentes  cur  aquas  nominentur,  I,  83. 
De  ignorantia  excusabiles,  II,  14. 

Gentilium  cum  Judaeis  expostulatio, 
n,  3. 

Geth  pnssionis  figura,  I,  190. 

Gigni  filium  a  patre  quid  sit,  I.  219. 

Glidii  ancipites,  I,  589. 

Gladius  denotat  persecutionem,  I, 
113.  Apertam  dcfensionem,   I,  139. 

Gloria  coelestis  non  omnilius  aequa- 
lis,  II,  184. 

Glorificare  Deum  quid  sit,  II,  107. 

Graduum  cantica  cur  vocentur,  I, 
511. 

Grando  desperationem  signif,  1,311 

Gratia  pro  facie,  1, 254. 

Gratia  data  unicuique  nostrum,  II, 
243.  Dei  est  diversa,  U,  244. 

Gratias  agere  Deo  quid,  11,  8.  Gra- 
tiarum  actio  multura  valet  ad  impetran 
duro,   II,  286.  Quid  dicatur,  11,  317. 

Gutta  species  mediconioi,  sigiiat 
humilitatem,  I,  145.  Gharitalem,  1. 
45. 


Wol 


INDEX  IN  S.  BRUNONEM. 


1458 


H 


Hxroticus  non  cst  habcndus,  qui 
iinprudenler  «rratjl,  352. 

Hxrelici  aliquanJo  in  adviTsis  intrc- 
pidi,  I,  'ii.  Pervertunt  Scripturas  sa- 
cras,  1,50.  Et  lacerant,],  64.  Sinistre 
eas  exponunt,  I,  2t8.  Feroces,  imo 
fers  in  Ecclesia  Dei,  I,  248.  Tauri 
cervicosi,  I,  248.  De  veritate  corporis 
Cbnsti  dubitantes,  I,  303.  Idiotas  po- 
tissimum  invadunt,  1, 43i.  Compiran- 
turserpentibus,  1, 556.  Vera  falsis  mis- 
cent,  1,572.  Obstinuti  rxcommunicnn- 
di,  1,  590.  Cx)ntra  eos  agere  poriculo- 
sius,  qoam  contra  blasphcmos,  I,  513. 

Hxreticonim  sententiae  sagitts  par- 
vulorum,  I,  50.  Impostura,  1,  217. 
Fraudes,  I,  369.  Loquelae,  merae  gar- 
rnlitates,  1,  479.  Impuguatio,  I,  55. 
Doctrina,  aqua  turbida,  I,  571.  Nequi- 
tia  ct  impostura,  II,  334. 

Hennon  quid  i^ignif.,  I,  551. 

Herodius  qualis  avis,  I,  411.  Per 
earo  qui  iiitelligantur,  I,  4H. 

Holera  dcsignant  divites,  I,  ili. 

Holocaustum  unde  dicitur  I,  58. 
Unde  derivatur,  I,  127. 

Homicidia  tiunt  dupliciter,  II,  i2. 

Homincs  tense  comparantur,  II, 
378. 

Hoino  primus  in  multa  claritate  for- 
matus,  II,  268.  Superbiendo  cecidit, 
II,  22. 

Homoduplex,  H,  41. 

Horarum  Canonicarum  usus,  I,  509 

Hospitalitas  Deo  grata,  H,  41 1. 

Hostia  maxima,  I,  559. 

Hostia  quid  sit,  11,271.  Abel  fuit 
gratia  Ciiin  vero  ingrata,  11,  405. 

Huraili^iriquidsit,  n,270. 

Humilitas  capnt  caeterarum  virtu- 
lum,  I,  506.  Ejus  necessitas,  I,  207. 

Humilitate  non  iudignitate  tacen- 
dum,  I,  122. 

Hymni  quid  sint,  I,  i,  H,  250. 

Hysopus  qualis  herba,  I,  i7l.  Quid 
significet,  II.  595. 

I 

Idioma  quid,  II,  141. 

Idithum  quid  sit,  I,  121. 

Idolorum  cultura  fugienda,  II,  125. 

Ignis  emendatorius,  II,  96.  Ante 
judicium  qualis,  I,  163.  Signif.  adver- 
sitatem,  I,  254. 

Imago  et  umbra,  II,  597. 

Impii  qui  dicantur,  I,  2. 

Infemus  civitas  munita.etquomodo. 

I.  457. 

Infidelitas  somnus  vocatur,  I,  290. 
Intideles   jumenta   Antichristl,  II, 
308. 

Iniqui  quomodo  odio  habendi,  1, 496. 
Injustitia  quae  dicatur,  I,  99. 
Inobedientes  dure  arguendi,  II,  350. 
Inobedientia  quap  dicatur,  II,  362. 
Instantia  plus  est  quam  sollicitudo. 

II,  195. 

Iracundus  quis,  J,  55. 

Isalas  a  Judaeis  interfectus,  et  cur. 

n,  61. 

J 

Jacob  gentes  designat,  I,  152.  Ali- 
quando  etiam  Judaicum  populum,  I, 
295.  t  y        y   , 

Jacobi  apostoli  dcvotio,  II,  146. 
Jerusalem  pro  Judaico  populo.   I, 
248.  Salem  dicta,  II,  38i. 


Jesu  fundamentum  dilectionis,  II, 
354. 

Job  tentatio  non  decidit  in  impa- 
ticntiam,  II,  50. 

Jonatbas  quis  fuerit,  et  quem  desi- 
gnet,  I,  260. 

Jordanis  pro  baptismo,  I,  154. 

Joscph    gentiles   designat,  I,  296. 

Juda  confessio  interpretatur,  1,1, 
258. 

Judspi  unde  dicti,  II,  17.  Quomodo 
duces  caecorum,  II,  17.  Dicuntur  rooe- 
chari,  II,  17.  Per  orbem  dispersi,  II, 
22.  Non  tam  graviter  pcccarunt  quam 
gentilcs  II,  257.  Unicornes  dicti,  ct 
cur.  I.  85.  Caro  voluptuosa,  II,  207. 
Descrtum  Cades,  1,  84.  Vinea  Dei,  1, 
525.  Frustra  de  lege gloriantur,  II,  14. 
Eorum  duplex  confusio.  1, 445.  Fabulae 
(!e  lapide  anjsulari,  1, 466.  Cum  genti- 
bus  expostulatio,  II,  3. 

Judas  etiam  corpus  Domini  accepit, 
I,  152.  Miracula  fecit.  I,  292. 

Judicans«seipsum  non  judicatur  a 
Deo,  II,  151. 

Judices  cur  olim  in  portis  sederint,  I, 
255.  Sedes  nominantur  et  cur,  I,  516. 

Judicii  dies  varie  explebitur,  I,  4. 
Vocatur  diluvium,  I,  94.  Dies  gencra- 
tionis  et  gcnerationis,  I,  213 

Judlcium  utrum  vocale  futurum,  I, 
4.  Utrura  de  die,  II,  298. 

Juramentum  finis  controversiae,  II, 
380.  Quid  sit,  II,  380. 

Justus  quando  gaudium  habet  de 
fide,  11,  259. 

Justi  quare  opprimuntur  ab  impils, 
n,  502. 

Justi  omncs  qul  sancti,  III,  28. 

Justificatus  nuUam  habet  maculam, 
n,5i5. 


Labia  dolosa  quis  habeat,  I,  90. 

Labor  non  otium  cougruit  militanti, 
I,  338. 

Lacus  peccatonim  profunditas,  1, 
125. 

Lana  charitatem  significat,  II,  595. 

Laus  cur  a  Deo  requiritur,  II,  253. 

Lectus  doloris  quid,  I,  130. 

Lcgaha  non  acceptat  Deus,  I,  173. 

Lex  vetus  jugum  dicitur,  II,  177. 
Testimonium,  I,  56.  Factorum,et  cur, 
II,  25.  Tribus  niodis  habebaturin  tera- 
pore  suo,  II,  54.  Ad  tempus  posita, 
II,  216.  Sacrificium  vespertinum,  I, 
559.  Eam  nunc  servare  est  ferme  ido- 
la  colerc,  II,  219.  In  ea  praevaricari 
quid  sit,  II,  18. 

Lex  nova  est  declaratio  vet«  ris,  I, 
500.  Ejus  cum  veteri  conjunetio,1, 19. 

Libanus  quid  signif.  I,  83.  Pro  can- 
dore  et  prosperitate  positus,  I,  272. 

Liber  vitae  mens  divina,  II,  269.  Eo 
deleri  quid  sit,  I,  257. 

Libertas  arbitrii,  1,91.1,  217.  I. 
259. 1,  497.  Non  beatificat  sine  gratia 
remissionis  peccatorum,  I,  92.  Coope- 
ratur  gratiae  divinae,  1, 218.  Debilitata, 
I,  516.  Non  sublata,  1,597,  509.  Os 
anirajE,  I,  552. 

Lingua  pro  verbo,  1, 145.  Pro  pra- 
cepto,  1,  527. 

Litigare  ad  quid  utile,  11,  359. 

Luna  cutera  denigrat,  I,  515.  Signi- 
ficat  Ecclcsiam  universalem,  I,  21. 
Omnem  creaturam,  I,  268. 

Luxuria  quid  vocatur,  II,  226. 

Lyptote  quid  sit,  I,  127. 


M 

Maceria  quid  sit,  I,  217.  H,  258. 

Macula  nulla  est  in  justificato,  11, 
315. 

Maledicerc  pro  deprimere,  I,  186. 

Manasscs  oblivio,  I,  57i . 

Mandata  Dei  vocantur  justificatio- 
nes,  I,  471. 

Mane  pro  diluculo,  1, 150.  Prosperi- 
tate,  I,  229. 

Manichseorum  error  contra  Christi 
humanitatem,  I,  347.  Error,  I,  5i5. 
Veteris  lej^is  contemptus.  1, 477  et  492. 

Munsuctudo  et  modestia  difTerunt, 
H,  188. 

Manus  pro  potentia,  I,  60.  Impul- 
sione,  1, 11 1.  Vindicta,!.  187.  Auiilio, 
1,371. 

Maranatha  quid  sit,  II,  i54. 

Mare  pro  amaritudine,  I,  228. 

Maria  (S.)  ab  omni  peccato  libera, 

I,  400. 

Martyres  acervus  vocantur,  I,  211. 
Item  juvenes,  I,  264.  Eorum  constan- 
tia  multum  profuit  gentilitati,  I,  284.. 
Eorum  natalitia,  I,  465. 

Martinus  (S.)  semimartyr,  I,  465. 

Medium  pro  manifestatione,  I,  155. 
Pro  plebe,  I,  184.  Communi,  I,  242. 

Melchisedech  sacrificium,  I,  446. 
Rex  jiistitiie  interpretatur,  II,  381. 

Melota  quid,  II,  405. 

Mcndacium  dicitur  omne  peccatum, 

II,  20.  Non  est  cum  Spiritu  sancto,  II, 
160. 

Mens  pro  altari,  I,  468. 

Merces  et  retributio  quomodo  diffe- 
runt,  H,  362. 

Meretrici  adhxrendo  quomodo  qois 
ejus  membra  fieri  dicatur,  II,  106. 

Mesopotamia  qui(i  signif.,  I,  207. 

Ministri  malitia  nonobestDei  donis« 
II,  119. 

Miracula  per  fulgura  designantur, 

I,  44.  Per  coruscationes  et  cur,  1, 570. 
Misericordia  et  miseratio  quomodo 

difTerunt,  I,  72.  Misericordia  pios 
affectus,  II,  260. 

Missae  sacrificium  ex  Paulo  proba- 
tur,  H,  317. 

Moab  quid  signif.  I,  335.  Exlex,  I, 
212. 

Mors  tenebrae  vocantur,  I,  183.  Ca- 
lix,  I,  460.  Ejus  dominia  quse,  II,  36. 
Viri  solvit  muherem,  II,  39. 

Mortuis  prosuot  suffragia  vivorum, 

II,  175. 

Mundus  per  mare  designatus,  I, 
155.  Ejus  sex  setates,  1,  575. 

Mulier  ad  generationem  concurrit, 
H, 128. 

Mulieres  audiant  et  non  interrogent 
in  Ecclesia,  II,  319.  Non  debent  domi- 
nari  in  vinim,  II,  519.  Nec  aliquibus 
prffesse,  II,  519.  lis  duae  virtutes  ne- 
cessaria»,  II,  519. 

Myrrha  signif.  incorruptibiiitatem, 
145.  Virginitatem,  I,  145. 

N 

Narrarc  dicitur  de  praeterito,  1, 187. 
Necessitate  nemo  peccat,  1,  109. 
Negare  Dei  quid  sit,  II,  339. 
Nemo  sibi  vivit,  II,  75. 
Neomenia  quid  signiflcat,  I,  326. 
Undedicta,  II,  281. 
Nero  cur  Antichristus  dictus,  II,  99« 
Nicolaitanim  error.ll,  S46.  Iteresis. 
,292.  ' 


1159 


INDEX  IN  S.  BRUNONEM. 


4160 


Noe  fides  commendatur,  II,  403. 

NoTaculae  similis  persecutor,  1, 176, 

Nox  adversitatem  signif.,  I,  135. 

Numerare  pro  custodire,  I,  580. 

Numenis  non  est  in  Trinitatis  es- 
8entia,1, 580.  Numerus  electorum  Deo 
cognilos,  262.  Numerus  septenarius 
quid,  1, 3S0.  Totam  vitam  hominis  si- 
«nif.,  1,509  et  513.  Octoiiarius,  1,468 
Quin  denarius,  I,  512. 

Nunc  signum  causale,  I,  li4. 

Nunquam  nimis  dicitur,  quod  non' 
quam  nimis  fit,  II,  269. 

Nycticorax,  I,  308. 

0 

Obsecratio  quid,  sit,  I,  564,  II,  317, 

Occultanon  debent  excommunica- 
tione  plecti,  II,  103. 

Ocuii  pro  potentia  providentiae,  1, 
41. 

Odium  iniquum,  I,  74. 

Odium  Dei  quid,  II,  54. 

Opuslegis  quid,  II,  16.  Opus  bonum 
involuntanum  non  laudatur,  II,  183. 

Opera  bona  dicuntur  semina,  I,  73. 
Pnlli,  I,  337.  Carnis  qus,  1,226.  Spi- 
rltiu  neminem  redigunt  sub  lege,  H, 
316.  Mortua  quae,.  II,  377,  393. 

Orare  et  deprecari  quomodo  diffe- 
mnt,  1,  182. 

Oratio  et  sacrifium  pro  defuiictis,  1, 
4.  Pro  salvandis  tantum,  1, 129.  Per  in- 
censum  significata,  II,  271.  Qualis  re- 
quiratnr  ad  illam  praeparatio,  11,  319. 

Orbis  et  circuli  perfectio,  1, 69. 

Organum,  I,  592. 

Originale  peccatum  cur  primogeni- 
tnm  vocetur,'I,  537.  Ejus  pcena  per 
baptismum  non  tollitur,  II,  408. 

Otium  generat.egestatem,  II,  297. 


Panis  vits  est  doctrina  Dei,  1, 119. 

Panes  propositionis  dicebantur  oUm 
oblationes,  II,  248. 

Parabolae  dicjntur  propositiones,  I, 
158.  Quid  sint,  I,  297. 

Paries  quid,  I,  217. 

Parturire  quid,  II,  221. 

Parvuli  non  baptizati  damnantur 
poena  damni,  II,  173. 

Pascha  transitus  dicitur,  II,  102. 

Passio  cur  exercitatio  dicitur,  11, 
182. 

Passiones  animi,  1,  133 

Pater  quomodo  non  judicet  quem- 
quam,  1, 267.  Patris  iniquitatem  quo- 
modo  portet  fllius,  I,  319.  Patnim  in 
limbo  voces,  I,  400. 

Patientia  non  esset,  si  uon  esset 
persecutio,  II,  340.  Opus  Spiritus 
sancti,  II,  217.  Inutilis  nisi  adsit  hu- 
militas,  II,  257. 

Patienttse  partes  multae  sunt,  II, 
176. 

Patrini  in  baptismo,  I,  14. 1,  307. 

Paulus  Hebnea  lingua  quietus  so- 
nat,  II,  5.  Cur  tantum  deccm  epistolas 
scripserit,  11, 1.  Cur  epistolae  ad  He- 
braeos  nomen  suum  non  praefixit,  II,  1 , 
Dirimit  contentionem  Judaeorum  et 
gentilium,  II,  4.  Cur  miijores  peise- 
cntiones  sustinuit  caeteris  apostolis, 
II,  52.  Virginem  se  testatur,  II,  109. 
Prophetare  quid  vocet,  II,  127.  Abor- 
timm  se  Tocat,  II,  146.  An  omnes  fi- 
deles  eonverterit,  II,  189.  Raptus 
Qtmm  in  corpore,  II,  197.  Quae  arcana 


viderit  in  raptu,  11, 198.  A  quo  acce- 
pit  Evangelium,  II,  206.  Magnus  fuit 
persccutor,  H,  206.  Cucurrit  et  labo- 
ravit,  II,  262.  Alhenis  misit  Episto- 
lam  ad  Thessalonicenses,  11,294.  Quid 
recerit  die  ac  nucte,  II,  308.  Conver- 
tit  Timotheum,  II,  311.  Laudes,  H, 
00.  Magna  praestantia,  II,  28. 

Peccatum  dicitur  spina  et  cur,  1,93. 
Iniquitas,  1, 169.  Est  corrupta  natura, 
II,  41.  Opus  mortuum  vocatur,  H. 
393.  Duobus  modis  committitur,  I, 
325.  Dicilur  mendacium,  II,  20.  Ei 
consentire  quid  sit,  II,  13. 

Pecc^tores  pereffiuunt,  II,  362. 

Pellicanus,  I,  397. 

Pennae  pro  agilitate,  I,  183. 

Penula  quid  fuerit,  H,  345. 

Peregnnatio  nostra  duplex,  I,  226. 
Peregrinus  quis,  II,  233. 

Perfectus  quis  dicitur,  II,  267. 

Pei  fecti  quidam  damuantur  et  quo- 
modo,  I,  316. 

Pericula  quatiior  ex  quibus  eripien- 
di  boni,  1,  427. 

Persecutor  similis  novaculae,  1, 176. 

Pes  pro  affect:one  ponitur,  I,  111. 
Pro  humilitate,  velocitate  et  securi- 
tate,  I,  233.  Pro  discursoribus,  1, 246. 

Pestilentia  qualis  morbus,  I,  2. 

Petitio  quando  invalescit  apud 
Deum,  II,  269. 

Petrus  a  Paulo  publice  reprehen- 
sus,  H,  210. 

Pharisaeus  unde  dicitur,  II,  265. 

Philosophi  cognoverunt  onam 
Deum,  H,  10. 

Pietas  nonestqoaestus  temporalium, 
H,  531. 

Pilatus  unde  nomen  Pontii  haboe* 
rit,  H,  332. 

Pisces  et  aves  ex  aquis,  111, 68.  De- 
signant  cariosos,1, 22.  Et  philosophos 
1,22. 

Plasmare  quid  sit,  I,  486. 

Plateae  pro  principibus,  I,  184 

Plato  agnovit  Trinitatem,  I,  429. 
Unum  Deum,  11, 10. 

Paedagogus  quis  dicitur,  11,  2)6, 

Poenitentia  operatur  tristitiam  se- 
cunduro  Deum,  II,  180. 

Ponere  pro  humiliare,  I,  234. 

Ponlifex  Rom  pastor  dmnium  Ec- 
clesiarum,  H,  86. 

Populus  gentilis  caro  dicitur,  II, 
211. 

Portare  Deum  quid  sit,  II,  107. 

Praecepta  moralia  perdurant  in  utra- 
que  lege,  H,  314. 

Praedestinare  de  quo  dicitur,  H,  7. 

Praedicandi  tempus,  I,  552. 

Praedicatores  designuti  per  boves,  I, 
22.  Calceamenta,  I,  212.  Aquas,  I, 
230.  Montes  et  colles,  1,267.  Flumina, 
I,  14,  33.  Coelum,  I,  581.  Sunt  odor 
Chisti  bouus,  II,  163.  Exempla  bono- 
rum  operum,  H,  349.  Vivant  de  bonis 
illorum  quibus  praedicant,  H,  328. 
Eorum  qualitates,  II,  337. 

Praedicatio  non  vendenda,  II,  338. 

Praejudicium  dupliciter  accipitur,  II, 
329. 

Prxlati  terra  dicuntur,  1,410.  Mon- 
tes  et  colles,  I,  454.  Serae  portarum 
Ecclesiae,  I,  582.  Ultra  praecepta  non 
cogant,  II,  68.  Possunt  judicare  sub- 
ditos,  II,  74.  Etiam  mali  possunt  dare 
Spiritum  sanctum,  U,  311. 

Praeparatio  ad  orandum  qualis,  II, 
319. 


Pi  aescientia  Dei  non  potest  immn- 
tari,  2,  9. 

Presbyteri  boni  duplici  honore  di- 
gni  sunt,  II,  328. 

Prxvaricatio  quid,  II,  362. 

Principes  dicuntur  flumioa,  I,  70. 
An  timendi,  H,  72. 

Prophetiae  plura  genera,  I,  1 .  Visio 
dicilur,  II,  316. 

Prophctae  de  futuris  quasi  de  prae- 
seritibus  et  futuris  loquuniur,  I,  2. 
Vocantur  cataractae,  I,  13.  laibia  Dei, 
I,  360.  Carbones  desolatorii,  I,  13. 
Portae  Ecclesiae,  I,  523. 

Prophetare  Paulos  quid  vocet,  11, 
127. 

Propositiones  quae  vocentur,  I,  297. 

Proscriplus  quis  dicitur,  221. 

Psallere  quid,  I,  20.  Est  orare,  II, 
111. 

Psalmus  quid  sit,  1,  5. 1, 9, 250.  Pro 
bono  opere  ponitur,  I,  96.  Primus  ti- 
tulo  caret,  et  car,  I,  2.  Ejiis  intentio, 
I,  2.  Sccundus  est  primus  habens  ti- 
tulum,  I,  5. 

Psalmi  quomodo  compositi,   I,   1. 

Psalterium  quale  instrumentam 
Musicum,  I,  1.  I,  158. 

Psalterium  liber  hymnorum,  I,  1. 
Ejus  intentio  seu  argumentum,  I,  1. 
In  eo  quomodo  Christus  orat,  I,  2.  Pro 
Christi  humanitate,  I,  196. 

Pseudo-canes  vocantur,  II,  26-i. 

Publice  peccans  publice  arguendns, 
H,  210. 

Pueris  sine  baptismo  morientibus 
Deus  omnem  gratiam  denegat,  et  cur, 
11,54. 

Pulli  corvorum  qui,  I,  581. 

Purgatorium  asseritur,  1, 14, 1,  507. 
Gladius  versatilis,  I,  507. 


Quatuor  virtutes  principales,  I,  38. 

Quatuor  angelorum  ordines,  ano  lo 
co  a  B.  Paulo  enumerati,  II,  234. 

Quies  Dominisignum  nostrae  quietis, 
II,  371. 

R 

Rana  garrulitatem  signif.  I,  310. 

Ratio  in  Adamo  post  peccatum  non 
exstincta,  sed  debilitata,  I,  129.  Sen- 
sualitatem  regere  debet,  H,  128. 

Reditus  noster  duplex,  I,  226. 

Regnare  poccati  quid,  II,  37. 

Regnum  Dei  quid,  II,  151. 

Remissione  etiam  sancti  egent,  I, 
94.  Ejus  gratia  dicitur  oleum,  1,  442. 

Renes  delectationes  signif.,  I,  278. 

Respondere  Dei  quid,  I,  80. 

Respuere  est  plus  quam  spernere, 
H,  220. 

Resurrectio  Christi,  I,  155.  Quid 
operetur  in  nobis,  II,  280. 

Resurrectio  mortuorum  probatur, 
II,  297.  Per  legem  naturae,  II,  149. 
An  eam  tuba  prsecedat,  II,  151. 

Retrorsum  ire  quid  sit,  I,  79. 

Rhamnus  quid,  I,  201. 

Roma  caput  orbis,  H,  8. 

Romani  de  Judaeorum  vistatione 
gavisi,  I,  281. 

Romanorum  Epistola  cur  prima,  II, 
1. 

S 

Saba  qaid  signif.,  I,  270. 
Sabbatom  «temam  reqoiem  slgni- 
flcat,  1,117. 


1161 


INDEX  IN  S.  BRUNONEM. 


1162 


Sabbatismas  quid,  II,  371. 

Sacerdotium  Christi  manet  in  aeter- 
Dum,  11,  575.  EJu8  commendatio,  II, 
384. 

Sacerdotes  interdum  episcopi  no- 
minati,  II,  256.  Non  consecrandi  sine 
examine,  II,  329.  Non  licet  iis  matri- 
monio  jungi,  II,  108. 

Sacramentum  quasi  secretum,  II, 
252.  Sacramentum  confessionisJ,4i7, 
Sacramentorum  quorum,  qui  ministri, 
II,  88. 

Sacrarium  quid,  II,  1 18. 

Sacrilegium  quid,  II,  18. 

Sacnflcia  votiva  quae,  1, 165. 

Sacrorum  librorum  triplex  sensus, 
1,1. 

Sagittse  mortalitatem  signif.,1, 118. 
Sententias  praedicatorum,  1, 144. 

Salem  quid  sig.,  II,  581. 

Salices  sunt  impii,  I,  544. 

Salomon  paciflcus,  I,  266. 

Samaritani  qui,  II,  119. 

Sanctum  sanctorum,  I,  281. 

Sanctum  pro  amabili,  I,  391. 

Sancti  egent  remissione,  I,  94. 

Orant  pro  nobis,  I,  520.  Etiam,  post 
mortem,  I,  540.  Eorum  exempla  mu- 
niunt  nos  contra  ingruentia  mala,  II, 
406. 

Sanguines  pro  peccato,  1, 173. 

Sanguis  interdum  pro  morte,  1, 173. 
Ejus  mira  commistio,  II,  251. 

Sanguinem  Cbristi  qui  pollutum  du- 
cunt,  II,  400. 

Sapientes  mundi  per  pereontes  no- 
tati,  II,  88. 

Sapientia  interior  est  quasi  adeps, 

I,  221. 

Sarae  fldes  conunendatur,  H,  403. 
D«signat  Ecclesiam,  II,  11. 

Saul  mortem  designat,  1,  44.  Ejos 
inobedientia,  II,  44. 

Satanae  tradere  est  excommunica- 
re,  II,  101. 

Scapolae  significat  doctrinam  prsdi- 
catorum,  I,  369. 

Scientiae  modos,  II,  114.  Evacnatio, 

II,  137. 

Scripturse  cur  obscurae,  I,  31 .  De- 

.signatae  per  palpebras,  I,  31.  Plu- 

viam,l,31.  Stateram,  1,218.  Mensam, 

1,255.  Ccelos,  1,304.  Earum  commen- 

datio,  I,  348. 

Scurrilitas  quid,  II,  249. 

Scutum  designat  falsas  rationes,  I, 
151. 

Senum  instructio,  II,  349. 

Sensus  mundi  vanitas  est,  II,  246. 
Hominis  port»  sunt  animae,  II,  413. 

Separatio  a  veritate,  error  est,  II, 
313. 

Sermo  quid  sit,  I,  192. 

Sermonis  divini  efficacia,  II,  372. 

Servorum  instmctio,  II,  349. 

Servire  debemus  Deo  cum  metuet 
reverentia,  II,  410. 

Signa  et  prodigia  quid,  11,80.  Diffe- 
runt,  II,  363. 

Sinai  mons  in  Arabia,  II,  222. 

Slnistrorsum  ire  quid  sit,  I,  79. 

Sion  mons,  plebs  Judaeorum,  1, 154. 
Pro  Ecdesia,  I,  535. 

Sol  mundi  creationem  desig.,  I, 
272. 

SoUicitudines,  ntves  dicuntnr,  I, 
155. 

Sonus  pro  manifestatione,  1, 134. 

Sors  pro  electione,  1, 90, 11,  235. 

Patrol.  GLIII. 


Spelunca  quid,  II,  405.  Christi  hu- 
manitas,  I,  194. 

Sperare  corde  quid.,  1, 82.  Sensual  - 
tate  quid,  I,  82. 

Sperare  bealum  est,  II,  234. 

Spes  quae  sit,  II,  28,  48,  311. 

Spina  in  corpore  humano  quid,1, 95. 

Spiritus  quid  appelUtur.  1, 172. 

Spiritussancti  agilitas,  1, 2.  A  Patre 
et  Filio  procedit,  I,  172,  II,  46.  Non 
minor  Patre  et  Filio,  II,  48.  Quomodo 
postulet,  II,  48.  Quomodo  scrutatur, 
II,  93.  Datur  per  impositionem  manus, 
II,  325.  Est  arrha  immortalitatis,  II, 
17.  Calor  dicitur,  I,  55.  Flumen,  I, 
150.  Auster,  I,  522.  Misericordia  Pa- 
tris  et  Filii,  1, 478.  Ceriior  in  apostolis 
quam  in  prophetis,  II,  47.  EJus  dona 
per  terram  promissionis  designata.  I , 
312.  Futurum  ipsi  praesensest,  I.  2. 

Stadium  quid,  et  unde,  II,  120. 

Stare  dicitur  operari,  1, 110. 

Stellae  designant  particulares  Eccle- 
slas,  I,  21. 

Stigma  quid,  II,  229. 

Stipendium  quid,  II,  38. 

Stratum  quid,  I,  521 . 

Subsannare  quid,  1,  6,  I,  107,  I, 
140. 

Superaedificare  quis  dicatur,  II,  95, 

Superbia  delictum  maximum  et  cur, 
I,  57.  Per  comu  designata  ,  1 ,  287. 
Vitiorum  omnium  regina,  1, 287.  Pa- 
rem  non  patitur,  11,  227. 

Superstitio  quid,  II,  283. 

Synagoga  ante  Christi  adventiim 
qoalis,  I,  161 . 

Syria  quid  signlflcat,  I,  207. 


guntur,  II,  240.  Vocantur  fluctus,  I, 
135.  Vioum  compungens,  I,  210.  Ea- 
rum  virtus,  II,  30. 

Tributum  quid,  II,  72. 

Trinitas  in  personis,  unitas  in  es- 
sentia,  II.  133.  Judicat,  I,  266.  Signi- 
ficatur  a  Psalmista,  I,  325.  Ejus  Si- 
gnificatio,  1, 376.  Praefiguratio,  1,383. 
firevis  et  bona  declaratio,  II,  07, 372. 
Eam  Plato  agnovit,  I,  429. 

Triplex  scriptorum  sensus,  1, 1. 

Tuba  an  praeccdat  resurrectionem 
11,51. 

Turpiludinem  quid  vocet  Apostolus, 
II,  249. 

Tutorquisdicrtur,1I,  217. 

Tympmum,  1, 100.  Camis  morti* 
ficationem  signif.,  I,  326. 

Tympanistriae  quae,  1, 47. 

Tyrus  gentilitatem  desig.,  I,  146, 
I,  333. 

U 

Ultio  bona,  I,  320. 
Ungula  discretionem  signif.,  1, 257. 
Unicoraes  Judaei  cur  dicti,  I,  83. 
Unum  sequendum  non  duo,  II,  267. 
Usura  pcenas  aetemassignif.  et  nu., 
1,271. 
Uteras  pro  conceptione,  1, 198. 
Uxor  cur  a  viro  dilig^nda,  II,  251  • 


Tabernaculum  pro  militia  ,1,  211. 
Domo,  1,  256. 
Tabulae  Decalogi,  II,  252. 
Tempestatis  nomine  daemones  si- 
gLif.,  I,  64. 

Tcmpus  Cbristi  dicitur  consumma- 
tio,  II,  395.  Gratia  plenitudo  tempo- 
ris  dicitur,  II,  232.  Tempus  pro  de- 
fectu,  I,  329.  Tempus  quo  licet  prae- 
dicare,  1, 352.  Tempus  redimere  quid, 
II,  250.  Perdit  qui  male  agit,  II,  250. 
Dies  malus  dicitur,  II,  253. 

Tentationum  tria  gencra,  I,  371. 

Terra  Judaeos  signif.,  mare  gentile^ 
I,  258. 

Testamentum  vetus  umbra  novi ,  I, 
493.  Novum  uon  fuisset  confirmatum 
nisi  Christus  mortmis  fuisset,  II,  39. 

Testamentum  suum  habuit  quilibet 
propheta,  II,  237. 

Tharsis  quid  signif.,  I,  270. 

Tirootheus  a  Paulo  conversus,  II, 
31 1 .  Fuit  episcopus  Ephesiorum,  II, 
320. 

Timor  Christi  tnte  passionem,  I, 
191. 

Timores  duo,  I,  56. 

Timor  servilis  via  ad  timorem  ca- 
stum,  I,  449. 

Titulus  Christi  non  corrumpenius, 
I,  193. 

Tituli  Psalmoram,  I.  5.  Eorum  u- 
ctor  Esdras,  I,  266. 

Topazius  lapis  pretiosus,  I.  500. 

Torcularia  sunt  Ecclesiae,  I,  20. 
Pressurae  tribulationum,  I,  335. 

Tribulationes  cur  quibusdam  infli- 


Vectigal  quid,  II,  72. 

Vellus  Judaicum  populum  signif.,  I, 
268. 

Veniali  peccato  nemo  liber,  I,  228. 

Venter  multoram  Deus,  II,  268. 

Ver,  bonoram  operum  laborem  de- 
signat,  1, 285. 

Verbum  folium  dicitur*  et  cur,  I, 
36.  Dei  fllius,  1, 142.  Quid  sit,  1, 19. 

Vertex  pro  superbia,  1,  246. 

Veritas  umbram  fUgare  debet,  II^ 
39.  Membrum  Christi,  II,  247. 

Vespasianus  aper  de  silva,  I,  324. 

Vesper  cur  Adam  Hicitur,  I,  85. 
jGUs  sexta  1,204.  AdVersitas,  1, 229. 
Vestimenta  Christi  divisa  quid  desi- 
gnent,  1,  64. 

Vetularam  morbus,  II,  349. 

Viduae  verae  quae,  II,  327.  Earam 
bona  judicia,  II,  327. 

Viae  Domini  quae,  I,  72, 1,  79. 

Vigiliarum  commendatio,  I,  220. 

Vineae  Dei  sunt  congregationes  cle* 
ricorum  et  monachorum,  1, 434. 

Vinum  compungens  dicitur  tribulft' 
tio,  I,  210. 

Vinum  septiformis  gratiae  spiritus 
sancli,  I,  410. 

Vino  uU  stomacho  prodest,  II,  329. 

Vir  gloria  Dei,  II,  127.  Caput  mn- 
lieris,  11,250,  II,  106.  Ejus  mors  sol- 
vit  mulierem  a  lege  viri,  II,  39. 

Viri  sanguinum  dicuntur  ammaram 
interfectores,  I,  76. 

Virgaetbaculumquidslg.,  I,  69. 

Virga  Aaron  qoid  sig.,  II,  391. 

Virga  regiscerea  esse  solet,  11,360. 

Virginitas  an  praecepta,  II,  111. 
Quse  meritoria,  II,  342. 

Virtutes  quatuor  principales,  I,  38. 

Virtutis  definitio,  I,  355.  Est  cibuft 
animae,  I,  328.  Perficit  inflrmitaB,  II 
198.  Ejns  arma,  II,  253« 

37 


1163 


Virtutes  coelonim  quid,  1,  585. 

Viscera  proanima,  I,  172. 

Visiones  cur  dormientibus  magis 
qoam  vigilantibus  ostendantur,  11, 
353. 

Vita  aetema  designata  per  terram 
Chanaan,  1,  418.  Contemplativa  me- 
lior  activa,  I,  574.  Eam  perdit  qui 
discedit  a  Deo,  II,  3G7. 

Vitia  popuiinominesignif.,  I,  146. 

Vivens  et  viviflcans  differunt,  II, 
150. 


ORDO  RERUM  QVJE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 

Vocaliones  Dei  diversimodse,  H,  5. 

Voluntas  vullus  dicitur,  et  cur,  41. 

Voluntas  mala  quando  dicitur  inte- 
riora  carnis  in>rare,  1,  441.Quaudo 
vero  ossi,  I,  441. 

Voluntas  Dei  duplex,  II,  317. 

Votum  rcddere  perfectius  quam  vo- 
vere,  I,  227. 

Vox  bujus^magis  afficit  quam  lectio^ 

II,  325. 


1164 


Vultus  pro  voloiitate  poDltor,  I, 
100. 

Pro  simillludine,  1, 13i.  Pro  gratb, 
I,  138.  Pro  pulchritudine,  I,  147.  n- 
lioDei,  1,236. 

Vulva  pro  genitora,  I^  198. 


Zipbaei  quos  designent,  I,  180. 
Zymut  fermentum  dicitur,  II,  102. 


ORDO  RERUM 

QU^  IN  HOC   TOMO   GONTINENTUR. 


.S.   BRUNO  CARTHUSUNOnUM  INSTITUTOR. 


OPERUM  TOMUS  SEU  PARS  II 

EXPOSITIONES  IN  OMNES  EPISTOLAS  PAULI 

SanctlHieronymipraefaiio  in  Epistolas  Pauli. 

ProloKus  specialis  in  Epistolam  ad  Romanos. 

Prologus  B.  Brunonis. 

EPISTOLA  AD  ROMANOS. 

Prologusin  primam  Epistolam  ad  Corinthios.    . 

Argumentum. 

Argumentum  B.  Brunonis  in  eamdem . 

EPISTOLA  l  AD  CORINTHIOS. 

Prologus  in  secundam  Epistolam  ad  Conntbios. 

Argumentum  in  eamdem. 

EPISTOLA  II  AD  CORINTHIOS. 

Argumentum  in  Epistolam  ad  Galatas. 

Prologus  beati  Brunonis  in  eamdem. 

EPISTOLA  AD  GALATAS. 

Argumentum  in  Epistolam  Pauli  ad  Epbesios. 

Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 

EPISTOLA  AD  EPHESIOS. 

Argumentum  in  Epistolam  ad  Pbilippenses. 

PrologusB.  Brunonis  in  eamdem. 

EPISTOLA  AD  PHILIPPENSES. 

Argumenlum  in  Epistolam  Pauli  ad  Golossenses. 

Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 

EPISTOLA  AD  COLOSSENSES. 

Argumentum   in  Epistolam    primam  ad  Thessalo- 

nicenses. 
'Prologus  B.  Bnmonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  I  AD  THESSALONICENSES. 
Argumentum    in  Epistolam  secundam  ad  Tbessalo- 

nicenses. 
Prologua  B.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  H  AD  THESSALONICENSES. 
Argumentum  in  Epistolam  primam  ad  Timotheum. 
Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  I  AD  TIMOTHEUM. 
Argumentum    in   Epistolam  secundam    ad    Tlmo- 

tbeum. 
Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  II  AD  TIMOTHEUM. 
ArgumentJm  in  Epistolam  ad  Tilum. 
Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  AD  TITUM. 
Argumentum  in  Epistolam  ad  Pbilemonem. 
PrologusB.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  AD  PHILEMONEM. 
Argumentum  in  Epistolam  ad  Hebrxos. 
Prologus  B.  Brunonis  in  eamdem. 
EPISTOLA  AD  HEBHiEOS. 
Epistola  B.  Pauli  ad  Laodicenses. 
Uecatosticbon  apologeticum.  D.  Jacobi  Hieronymi 
Cartusiae  Parisiensis  alumni. 
DIVI  BRUNOMS  EPlSTOLiE  BINiE. 
SERMO  DE  CONTSMPTU   DIVITIARUM. 


9 
11 
13 
13 
15 
121 
121 
121 
125 
217 
217 
217 
279 
279 
281 
315 
317 
317 
349 
349 
351 
373 
373 
373 

397 
397 
397 

413 
413 
413 
423 
423 
425 

457 
457 
459 
473 
475 
473 
483 
483 
483 
487 
487 
489 
565 

565 
569 
569 


CONFESSIO  S.  BRUNONIS.  571 

Appendix  ad  S.  Brunonem.  —  De  origine  sacri  Cartbo- 

siensis  ordmis,  auctore  Zacbaria  Benedictino^   VicentiDO, 

Cartbusiano.  571 

GUIGO  I  CARTHUSIjE   MAJORIS  PRIOR  GENERA- 

LIS  QUINTUS. 
Notitia.  *  581 

Notitia  altera.  591 

EPISTOLiE.  595 

I .  —  Ad  Durbonenses  fratres.  —  De  suppositltlls  beati 
Hieronymi  epistolis.  595 

II.  —  Ad  Petrum  Venerabilem,  cluniaceDsem  abbatem. 

594 

III.  —  Ad  Haymericum  cardinalem  et  cancellarium.  — 
Monet  duos  esse  bostes  quibuscum  maxime  slt  pogDan- 
dum,  et  contra  Ecclesix  adversarios  non  armis  corporali- 
bus,  sed  bumilitate  et  pcenitentia  atendana.  595 

IV.  —  Ad  Hugonem  S.  militis  priorem.  Docet  qiia 
ratione  bellum  spirituale  sit  agendum.  598 

V.  —  Ad  Innocentium  papam  II.  —  GoDsolator  sdiih 
mum  pontificem  adversos  scbismatis  molestias  600 

VI.  —  Hugunis  Gratianopolitani  episcopi,  Golfonis  et 
Cartbusiensium  firatrum  epistola  ad  Patres  in  synodo  I 
Otrensi  congregatos  propter  necem  Tbomae,  Sancti  Victo- 
ris  Parisiensis  prioris,  ab  impiis  crudeliter  occisi.      600 

MEDITATIONES.  601 

Cap.  1 »  De  veritate  et  pace,  et  qnomodo  per  solam 

veritatem  pax  babetor.  601 

Cap.  II.  De  ntili  displlceDtia  sni  ipsiaSf  et  do  bDmili 

confessione  peccati.  604 

Cap.  III.  »  De  Toluptatibos  ac  ▼ilibos  delectatioDibos 

quinque  sensuum.  605 

Cap.  IV.  »  De  vanis  tlmoribns,  dolorlbus  et  croclatibus 

flliorum  b^jus  ssecull,  quos  contrabont  ex  peritnrorum  eu- 

piditate  et  amore.  606 

Cap.  V.  ^  De  cupiditate,  amore  et  gloriatiooe  terreno* 

rum  et  temporalium,  et  quomodo  per  ea  yera  mlseria  noo 

tollatur,  sed  augeatur.  609 

Cap.  VI.  »  De  inutili  et  vili  appetita  laudum  et  glo- 

rise,  vel  favoris  bumani.  611 

Cap.  VII.  —  De  vera  laude  justorum,  et  ▼itoperatione 

malorum,  et  quls  sit  laude  dignos  vel  iDdignus.  613 

Cap.  VIII.  —  De  bls  qui  volunt  amari  et  admirationi 

baberi,  et  quomodo   per  talem  appetitam  homo  diabolo 

assimllatur,  et  seipsum  facit  Idolum  cseterorum.  613 

Cap.  IX.  —  De  anima  qu»  per  fruitionem  et  amorem 

teroporalium  a  Deo  recedit,  et  a  daemonibas  constupratur. 

61!» 

Cap.  X   —  De  Impudentia  et  frontositate  animae  for- 

nicantis,  qu(e  petit  a  Deo  in  suo  scelere  confoveri.    616 

Cap.  XI.  —  De  IgnoranUa  sul  ipsios  qaa  homo,  per 

amorem  terrenorum  extra  seipsum  effosas,  se  considerare 

nonpotest.  617 

Cap.  XII.  —  De  vera  utilitate  bominis,  et  qaallter  om- 

nium  bomiDam  est  aaa  et  eadem  Dtilitas.  61 7 

Gap.  XIII.  —  De  pradenti  eaatda  qaa  otendom  est  ad 


*     «r- 


'-Jk 


1165 


ORDO  RERUM  QUJS  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1166 


suam  utilitatem  quibuslibet  prosperis  et  adversis.      619 
Cap.  XIV.  —  J)e  adversitatibus  hujus  sxculi,  qualiter 

tolerandsR  sunt,  quia  pec  eas  cogimur  utiliter  ad  Deum 

redire.  6:20 

Cap.  XV.  —  De  vera  patientia ,  qua  tolerandi  et  amaii- 

di  sunl  pcccatores  et  infirmi,  pie  sperando  correctioncm 

eorum.  6^1 

Cap.  XVI.  —  De  pia  compassione  et  medicamine  infir- 

morum,  et  quomodo  mente  incorrupta  vivendum  est  inter 

eos.  622 

Cap.  XVII.  —  De  virtute  et  effectu  amoris  Dci  et  pro- 

ximi,  et  quemadmodum  charitas  optanda  est  et  impen- 

denda.  6U 

Cap.  XVin.  —  De  pe>*fecta  angelorum  justitia,  et  quae 

sit  difl^erentiainlerjustiliam  illorum  et  nostram.       627 
Cap.  XIX.  — -  De  vera  et  interioi  i  animae  pulchritudine 

et  in  quo  consistat  omnis  hominis  vera  perfectio.         628 
Cap.  XX.  De  incarnatione  Verbi,  et  quemadmodum  in 

seipso  nobis  perfeclionem  prsedictam  pienissime  demons- 

traverlt.  630 

CONSUETUDINES  CARTHUSIENSES.  631 

Monitum.  631 

Prologus.  635 

Cap.  I.  —  De  oflBcio  divino.  639 

Cap.  II.  —  Item  de  eadem  re.  639 

Cap.  III.  —  Item  unde  supra.  641 

Cap.  IV.  —  llem  undc  supra.  641 

Cap.  V.  —  Item  unde  supra.  647 

Cap.  VI.  —  Item  unde  supra.  647 

Cap.  VII.  —  De  officio  Dominicali.  647 

Cap.  VIII  —  Item  de  officio  divino.  651 

Cap.  IX.  —  Quoties  radamur  in  anno.  655 

Cap.  X.  —  Quales  hospUes  introducantur  in  chorum. 

655 
Gap.  XI.  —  De  officio  defunctorum.  655 

Cap.  XII.  —  De  visitatione  aegroti.  655 

Cap.  Xlll.  —  Quomodo  tractandus  sit  qui  moritur.  657 
Cap.  XIV.  —  Item  de  cura  mortuorum.  659 

Cap.  XV.  De  ordinatione  prioris.  661 

Cap.  XVI.  —  De  procuratore  domus  inferioris.      667 
Cap.  XVII.  —  Ue  infirmo  qui  mittitur  ad  infcriorem  do- 

mum.  667 

Cap.  XVIII.  —  Itcm  de  procuratore  669 

Gap.  XIX.  —  De  equitaturis  hospitum.  671 

Cap.  XX.  —  De  pauperibus  et  eleemosynis.  673 

Cap.  XXI.  —  De  mulieribus.  681 

Cap.  XXII.  —  De  novitio.  681 

Cap.  XXIII.  —  Profcssio  novitii.  685 

Cap.  XXIV.  —  Oratio  super  cucullam.  .         689 

Cap.  XXV.  —  Oratio  super  noviiium.  691 

Cap.  XXVI-  —  De  ordine  congregationis.  691 

Cap.  XXVII.  —  De  aetate  suscipiendorum.  691 

Cap.  XXVlII.  —  De  utensilibus  cellae.  693 

Cap.  XXIX.  —  Qtio  tcmpore  de  celia  exeatur  et  devigi^ 

liis  et  distinctione  horaium.  695 

Cap.  XXX.  —  De  his  qui  in  cella  manentibus  impor- 

tune  se  ingerunt»  et  de  coquinario.  701 

Cap.  XXXI.  -  Item  de  cella.  703 

Cap.  XXXII.  —  De  fratribus  qui  in  aliquo  opere  occu* 

pantur.  703 

Cap.  XXXIII.  —  De  jejuniis  atque  cibis.  705 

Cap.  XXXIV.  —  De  roensura  vini  et  casei.  707 

Cap.  XXXV.  —  Quod  nulli  liceat  majora  exercitia  fa- 

cere,  nisi  favente  priore.  709 

Cap.  XXXVI.  —  De  hospitibus  suscipiendis.  711 

Cap.  XXXVII.  —  De  tractando  consilio.  713 

Cap.  XXXVIII.  —  De  cura  inflrmorum.  7l3 

Cap.  XXXIX.  -  Deminutione.  715 

Cap.  XL.  —  De  ornamentis.  717 

Cap.  XLI.  —  Ut  nulla  extra  eremum  possideantur,  et  de 

sepultura  peregrinorum.  719 

Cap.  XLII.  —  De  divino  officio  fratrum  laicorum.     723 
Cap.  XLIII.  —  Item  de  eadem  re,  et  quo  tempore  ad  ie- 

ctos  redeant.  725 

Cap.  XLIV.  —  Quis  prsesidere  vel  respondere   debeat. 

727 
Cap.  XLV.  —  Quod  cum  praelato  suo  fratribus  loqui  li- 

ceat.  727 

Cap.  —  XLVl.  —  De  coquinario.  727 


Cap.  XLVII.  —  De  pUtore.  729 

Cap.  XLVIIL  —  Desutore.  729 

Cap.  XLIX.  —  De  prseposito  agriculturse.  729 

Cap.  L.  —  De  magistro  pastorum.  729 

Cap.  LI.  —  Quo  temporo  vinum  fratreshabeant.  731 
Cap.  LII.  —  De  jejunio  fratrum.  733 

Csp.  Llll.  —  Quo  tcmpore  vescantur  avenario  pane.  735 
Cap.  LIV.  —  De  niinutione  eorum.  737 

Cap.  LV.  —  De  silentio  ad  prandium.  737 

Cap.  LVI.  —  Quid  agendum  sit  in  periculis.  737 

Cap.  LVII.  —  De  vestitu  fralrum  et  utcnsilibus  cellae. 

737 
Cap.  LVIII.  —  Quod  loqucndi  cum  extraneis  licentiam 

non  quaerunt.  739 

Cap.  LIX.  —  Quid  fiat  de  re  alicui  nostrum  missa.  739 
Cap.  LX.  —  Quid  de  re  inventa  facicndum  sit.  741 
Cap.  LXI.  —  Dc  brachis  et  parvis  pelliciis  fratrum.  741 
Cap.  LXII.  —  De  fratre  qui  sagmarios  curat.  741 

Cap.  LXIII.  —  De  horto.  743 

Cap.  LXIV.  —  De  custode  pontis.  743 

Cap.  LXV.  —  De  disciplinis  fratrum.  743 

Cap.  LXVI.  —  De  cinere.  743 

Cap.  LXVII.  —  Quid  faciant  pro  missa.  743 

Cap.  LXVIII.  —  De  Ccena  Domini.  743 

Cap.  LXIX.  —  De  Parasceve.  7*5 

Cap.  LXX.  —  Quomodo  se  habeant  in  solemnitatibus. 

746 
Cap.  LXXI.  —  Quid  faciant  pro  defunctis.  745 

Cap.  LXXII.  —  De  rasura  fratrum.  745 

Cap.  LXXIII.  —  De  novitio  suscipiendo.  743 

Cap.  LXXIV.  —  Professio  laici.  747 

Cap.  LXXV  —  Quomodo  se  habeat    frater  postquaro 

susceptus  est.  747 

Cap.  LXXVI.  —  De  hospitio  fratrum  qui  foras  mittun- 

tur.  749 

Cap.  LXXVII.  —  De  fugitivis,  sive  expulsis.  749 

Cap.  LXXVIII.  —  De  numero  habitatorum.  751 

Cap.  LXXIX.  —  Quare  tam  parvus  sit  numerus.  753 
Cap.  LXKX.  —  De  commendatione  solitariae  vitae.  755 
VITA  S.  HUGONIS,  EPISCOPl  GRATIANOPOLITANI. 

759 
Monitum.  759 

Epistola  Innocentii  II  papae  761 

Incipit  vita.  761 

Prologus.  —  Ad  pontificem  Romanum.  761 

Cap.  I.  —  Sancti  Hugonis  parentes,studia,  canonicatus. 

763 
Gap.  II.  —  Episcopatus    Gratianopolitanus  susceptus. 

765 
Gap.  III.  —  Monachatus  Cluniacensis  per  annum.  Fre- 

queiis  in  Cartbusia  cum  S.  Brunone  et  aliis  conversatio. 

Inter  afflictiones  donum  lacrymanim.  768 

Cap.  IV.  —  Oculorum  et  aliorum    sensuum   ac  linguae 

sancta  custodia.  772 

Cap.  V.  —  Elecmosynae  factae,  munera  spreta,  dissi- 

dia  sublata,  conciones,  auctoritas  summorum  pontificom 

defensa.  773 

Cap.  VI.  —  Moribus,  visitantibus  monita  data,  mors,  se- 

pultura.  779 

GUIGO  CAnWUSrjE  MAJOim  PlilOR  GENERALIS 
HUJUS  NOMINIS  SECUNDUS;—  BERNARDUS, 
JOANNES,  STEPHANUS  DE  CHALMETO  CAR- 
THUSIANl. 

Notitia  in  Guigonem.  785 

SGALA  PARADISI  seu  Tractatus  dc  modo  orandi  et  de 

vita  contemplativa,  auctore,  ut  videtur,  Guigone.  785 
De  Guigonis  et  aliorum  Garthusianorum  opusculis  prx- 

fatio  787 

LIBER  DE  QUADRIPERTITO  EXERGITIOCELLiE.  787 
Cap.  I.  —  De  roodo  et  causa  adventus  priorum  ordinis 

Garthusiensis  ad  annuum  capituUim,  et  de  triplici  fructu 

adventus  eorum.  80  i 

II.  ~  De  suavitate  sublimi,  et  sublimitate  suavi, 
quae  in  ordine  Garthusiensi  in  trihus  specialiler  consislit. 

805 

III.  —  De  spirituali  conversatione  fratrum  Garthuslen- 
sium  in  qua  eunt  post  Christum,  per  Christum,  ad  Gbri- 
stum.  807 

IV.  —  Quid  spiritualiter  debeat  accipi  per  vilitatem  et 


!167 


ORDO  RERUM  QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


1168 


isperitatem    habitus  Carthusiensium,  et  de  paupertate 
Tictus  eonim.  808 

V.  —  De  puritate  conteroplationis  internae,  quae  ad 
eellae  potissimum  solitudinem  spectat.  810 

VI.  —  Qualiter  snavis  cellae  quies,  et  quieta  ejus  suavi- 
tas  in  quibusdam  sacrie  Scripturx  locis  expressa  sit     811 

VII.  —  Itera  de  eadem  quiete  cell»  ;  qualiter  pcr  vi- 
ros  sanctos  a  Moyse  usque  ad  Isaiam  ejus  secretum  sit 
expressum.  812 

VIII.  —  De  quibusdam  viris  sanctis  qui  ab  Isaia 
fUerunt  usque  ad  Cbristum,  et  de  quibusdam  qui  fue- 
rnnt  post  advenlum  Cbristi,  qualiter  per  eos  figurata  sit 
cellae  quies.  813 

IX.  —  De  quiete  cellae ;  et  quod  non  expediat  ei  qui  in 
ea  babitat,  ut  curiositate  temeraria  nimis  diu  eitra  eam 
moretur.  815 

X.  —  De  eo  quod  cella,  ab  eo  qui  eam  inhabitat  jugiter 
tencnda  est ;  et  quod  ci  pcriculum  eveniat,  si  temerarie 
ab  ea  fuerit  egressus.  817 

XI.  —  De  magnis  multisque  pcriculis  quse  ille  incurrit 
qui  habitalor  cst  cellap,  et  de  illa  male  exit ;  et  de  eo 
quod  magnam  anims  sanctae  confcrt  quietem  plona  ac 
-perfecta  abjcctio  saecularium  rerum.  819 

XII.  —  De  saecularium  (cui  praecipue  intendunt  Carthu- 
slenses)  negotiorum  et  solicitudinura  et  possessionum 
abjectiono.  821 

XIII.  —  De  loco  sanctae  votuptatis,  et  de  spirituaM  fuga 
sancti  Job.  822 

XIV.  —  Quomodo  spiritualiter  egrediatur  fluvius  de- 
loco  voluptatis  ad  irrigandum  paradisum  •  et  quis  ille  flu- 
Tius  sit.  824 

XV.  —  Quod  qui  ad  annuum  conveniunt  capitulum 
prlores,  ordinis  debent  diligenter  intendere  renovationi ; 
et  de  quatuor  sanctis  exercitiis,  quibus  sollicite  studere 
debet  omnis  qui  in  cclla  vult  fructuose  eommorari.       825 

XVI.  —  De  commendatione  cellae,  et  de  quatuor  ca* 
pUibus  illis  in  quae  fluvius  dividiiur,  qui  ad  irrigandum, 
paradisum  de  loco  voluptatis  egreditur.  827 

XVII.  —  Quod  qui  habitalor  est  cellae  omnem  debeat 
illicitam  devitare  loculionem :  ( t  quae  illa  sint  bona  ad 
quae  nos  sacra  lectio  provehit.  829 

XVIII.  —  De  generibus  sanctaruro  meditationum  qui- 
bus  intendere  debet  qui  in  cella  solitnrius  sedet,  et  de  stu- 
dlosa  sacrae  Scripturae  recordatione,  830 

XIX.  —  De  illo  meditationis  modo  qui  in  aniroo  medi- 
tantis  timoris  gignit  causam  et  doloris,  qui  in  octo  modos 
dividilur.  831 

XX.  —  De  generali  resurrectione  mortuorum,  et  pae- 
nis  damnatorum,  et  qualiter  repeti  debeant  illi  octo  ciodi, 
in  quibus  timoris  existit  causa  et  doloris.  854 

XXI.  —  Qualiter  in  animo  meditantis  timor  expellit 
elationera  ;  et  de  tertio  meditationis  modo,  qui  occasio- 
nem  administrat  amoris  et  consolationis.  836 

XXII.  —  De  quarto  meditationis  modo,  qui  causam  gi- 
gnit  in  animo  meditantis  pietalis  et  compassionis:  et  quod 
quaedam  quae  videmus  ab  aliis  mala  tieri,  magis  debea- 
mus  intra  nos  plerumque  excusare  quam  temere  judi- 
care.  838 

XXIII.  ~  Qualiter  quintum  meditationis  modum  oppo- 
nere  debeamus  in  mente  nostra,  contra  illam  qua  jugitcr 
pulsamur  tentationem  carnis,  diaboli  et  mundi.  8i0 

XXIV.  —  De  taediu  quod  aliquis  patitur  qui  cellae  habi- 
tator  est:  ct  quomodo  illud  a  se  repellere,  seque  renovare 
ac  reparare  possit.  841 

XXV.  —  De  hisquae  in  carne  operatus  est  Christus  :  et 
de  laboribus  sanctorum  suorum.  842 

XXVI.  —  De  septimo  meditationis  modo,  qui  stuporis 
in  mente  meditantis  causam  gignit,  et  admirationis :  et 
de  eo  quod  per  ea  quae  facla  sunt  conspicitur  ipse  qui 
fccit.  845 

XXVII.  —  De  vocibus  et  locutionibus  quas  anima  spiri- 
tualiter  audit :  et  qualiter  anima  ad  imaginem  Dei  facta 
sit,  et  qoem  motum  susclplat,  et  cujus  motus  susceptibilis 
non  sit.  848 

XXVIII .  —  De  illis  beatis  spiritibus,  qux  vidclicet  illa 
sint  quae  ad  eos  pertinent ;  et  quid  de  illis  in  pura  medita- 
tione  sua,    cellae  debeat  intra  se  habitator  revolvere. 

850 

XXIX.  ^  De  illo  meditationis  genere  qaod  intra  nos  in 


ipsis  intimis  cordis  nostri  debemus  habere,  cum  de  Deo 
studemus  cogitare  :  et  qualiter  de  illo  nos  deceat  et  liceat 
sentire.  955 

XXX.  —  De  Trinitate  personarum,  et  unitate  substan- 
tiae  quae  Deus  est,  et  quod  praejudicium  aliquod  nec  Trlni- 
tatis  unitati,  nec  unitas  facit  Trinitati.  859 

XXXI.  —  Dc  diiigpnti  sollicitudine,  et  sollicita  diligen- 
tia  quam  orationi  nostrae  quando  ei  incumbimos  debemus 
iropendere :  et  de  magna  instabilitate  qua  in  corde,  ora- 
tionis  tempore,  per  otiosa  etnociva,  dispersis  cogitatio- 
nibus  nostris,  misere  ac  miserabiliter  fluctuamus,  ot  per 
innumera  evagamur.  862 

XXXII.  —  De  mentis  evagatione,  quam  nobis  oratioDis 
tempore  inesse  sentlmus :  etqualiter  et  quare  per  tertium 
qui  de  loco  voluptatis  egreditur  fluvium,  qui  etTigris  vo- 
catur,  orationis  accipienda  devotio  sit.  864 

XXXIII.  —  Quales  nos  exhibere  debeamus  priusquam 
ad  orationem  accedamus ,  ut  cum  ad  eam  venerimus ,  sic 
eam  Deo  offeramus,  ut  ipse  eam  et  sibi  acceptam,  et  nobis 
misericorditer  efficiat  fructuosam.  869 

XXXIV.  —  De  eo  quod,  cum  ad  orationem  accedimus, 
et  illis  qui  in  nos  deliqucrunt,  ex  puro  rx>rde  dimittere,  et 
si  sunt  qui  habent  aliquid  adversum  nos,  plene  eis  ac  pcr- 
fecte  reconciliari  debemus.  871 

XXXV.  —  De  quatuor  cogitationum  generibus,  quae  no- 
bis  necessarium  est  in  mente  habere,  si  pure,  et  devote, 
atque  fructuose  Dominum  volumus  orare.  875 

XXXVI.  —  De  opere  manuum,  cuidebct  cellae  inhabi- 
tator  intendere,  et  quibus  horis  spiritualibus  exercitiis, 
et  quibus  insistere  debcat  manuum  operibus,  etdeplunbus 
alliis  quae  ad  eumdem  cellae  incolam  pertinent.  880 

BERNAIWVS  CARTHUSI^PORTAHUM  PRIOR. 

EPISTOLiE  trcs.  885 

Epist.  I.  —  Ad  Aymonem  de  Varennes  ct  Aymonem  de 
Rohoria.  —  De  fuga  saecnli.  885 

Epist.  II.  —  Ad  moniales  de  Lugduno.  —  Hortatur  U- 
las  ad  capessendam  magno  animo,  quam  recens  suscepe- 
rant  strictiuremdisciplinam.  889 

Epist.  III.  —  Ad  Rainaldum  inclusum.  —  Qualiter  co- 
ram  Domino  sit  vivendum-  892 

JOANNES    CARTHUSI^    PORTARUM    MONACHCS. 

EPISTOLiE  quinque.  «99 

Epist.  I  —  Ad  Stephanum  fratrem  came  et  spiritu.  — 
De  fuga  saeculi.  899 

Epist.  II.  — <  Ad  Latoldum.  —  De  modo  orandi.      913 

Epist.  III.  —  Ad  Hugonem.  —  De  modo  orandi  ac  prae- 
sei  tim  de  gratiarum  actione.  918 

Epist.  IV.  —  Ad  Bcrardum.  —  De  custodia  cordis.  924 

Epist.  V.  —  Ad  Bernardum  ncpotem  sunm,  qui  de 
Carthusicnsi  ad  alium  ordinem  transire  cogitabat.  —  De 
constantia  in  proposito.  926 

STEPHANUS  DE  CHALMETO. 

EPISTOLA  DE  PERSEVERANTIA  ORDINIS  ad  novi- 
tios  Sanctl  Sulpitii  ord.  Cisterc.  931 

Epistola  Alexandri  papx  III  ad  Arthaudum  priorem  AI- 
veria?,  de  schismate  illius  temporis.  953 

Appendix.  933 

SANCiUS  HUGO    EPISCOPUS  LINCOLNIENSIS  IN 
ANGLIA    ORDINIS  CARTHUSIENSIS. 

Hugonis  Vita.  —  Monitum.  937 

Dissertatio  de  anno  quo  S.  Hugo  in  episcopum  Lincol- 
niensem  consccratus  sit.  97)9 

Incipit  Vila  —  Prologus.  0-43 

LlBER  PRIMOS. 

Cap.  I.  —  Qualiter  Hugo  genitricis  solatio  destitutus, 
et  rcgulari  collegio  clericorum  una  cum  genitore  socia- 
tus,  jugum  Domini  ab  infantia  portavcrit ;  et  insenmtur 
de  sua  institutionc  pucrili  verba  ejusdem.  9^45 

Cap  II.  —  De  cjusdcm  profectu  in  scientia  ct  virtute, 
et  quam  devotus  ac  sedulus  in  divinis  officiis  ac  fratrum 
obsequiis  existebat,  946 

Cap.  III.  —  De  patris  sui  commendatione,  et  quam  hu- 
militer  ac  devote  ministraverit  et  Hugo  nostcr,  ejusdem 
obsequiis  spccialiter  dcputatus.  047 

Cap.  IV.  —  Qualiter  ordinatus  levita,  mox  praedicatio- 
nis  studio  plebem  informins,  cellulam  S.  Maximi  regen- 
dam  accepit,  et  ita  laudabiliter  rexit.  Et  sub  hoc  comprc- 
henditur  quintum  capitulum  magnae  Vitae.  948 

Cap.  V.  —  Qualiter  iUud  evangdicum  : «  Si  peccave- 


1169 


ORDO  RERUM  QUiE  IN  HOC  TOBK)  CONTINENTUR. 


1170 


rit  !n  te  flrater  tnus.  »  circa  qaemdam  dict»  eelluUe  pa- 
rochianum  exsecutus  estde  peccato  adulterii  diffamatum. 

Cap.  VI.  —  Qualiter  cum  priore  suo  Cartbusiam  invi- 
sit,  et  visam  dilexit.  9Si 

Oap.  VII.  —  Qualiter  ad  prioris  sui  instantiam  fide  in- 
terposita  juravit,  quod  ipso  siiperstite  ad  ordinem  Cartho- 
siensium  nullatenus  transvolaret ;  et  fldem  non  se rvavit, 
nec  tamen  de  fidei  transgressione  scrupulum  habuit,  unde 
profectum  tantum  cepit.  9S2 

Cap.  VIII.  —  De  tentatione  gravissima,  quae  post  ordi- 
nis  CartbuRiensis  ingressum  ipsum  trripuit :  nec  tamen 
deruit  ei  tuitio  salutaris .  954 

Cap.  IX.  —  De  commendatione  ordinisCarthusiensis,  et 
profectu  in  eodem  nostri  Hugonis :  et  qualiter  senior  ad 
cujus  obsequinm  fuerat  deputatus,  ipsum  de  suscipiendo 
ordine  sacerdotali  tentavil,  et  ipsum  futumm  episcopum 
praenuntiavit.  Et  sub  hoc  capitulo  comprehenduntur  10  et 
11  capitulansagnx  Vitae.  956 

Cap.  X.  —  De  ipsius  in  devotione  profectu»  postquam 
est  sacerdos  effectus,  et  corporaiis  asperitatis  ac  abstin.^n- 
tis  rigorc.  957 

Cap.  XI.  —  Qualiter  Petri  trchiepiscopi  Tarentaciensis 
obsequio  deputatus,  tam  in  Scripturarum  perscrutatione, 
quam  in  omnibus,  quae  poterant  reverentise  congrua,  aut 
animo  grata  esse,  devotissime  ministrabat,  ab  ipso  quoti- 
die  recipicns  benedictionem,  absolutionem  et  instructio- 
nem  salubrem.  958 

Cap.  XII.  —  Qualiter  domus  Carthusiae  procurator  ef- 
fectus,  ipsam,  spirituaMter  quam  temporaliter  strenue  ga- 
bernabat,  omnibus,  se  reddens    merito  commendatum 

959 

Cap.  XIII.  —  De  tentatione  iilius  alia  ab  illa  de  qua  su- 
pra,  capitulo  octavo,  et  qualiter  ab  ipsa  per  illum  sanctum 
quondam  priorem  Carthusiae  Basiliuro,  quem  suum  nutri- 
torem  vocavit,  exstitit  liberatus.  Et  inseritur  haec  tentatio 
in  magna  Vita  libro  secundo.  959 

Prologus  libri  secundi.  961 

LlBER  SECUIfDUS.  96t 

Cap.  I.  —  Qualiter  pro  domo  Carthusiensis  ordinis,  in 
Anglia  apud  Withamiam  construenda,  mittitur  ad  quaeren- 
dum  Hugonem.  961 

Cap.  II.  —  Qnaliter  nuntii  ad  Carthusiam  venientes  pu- 
pcr  pelitione  sua  invenerunt  fratres  dissentientes,  et  qua- 
lis  erat  sententia  ipsiusde  ipsa  exaudienda,  et  hoc  est  cap, 
5,  in  serie  magnae  Vitae.  964 

Cap.  III.  —  Qualiter  demum  cbtentum  est,  ut  adiret 
Angliam  Hugo  ad  regem  veniens ,  et  qualiter  Withamiam 
cum  honore  deductus  5it.  966 

Cap.  IV.  —  Qualiter  statu,  quem  invenit  apud  Witha- 
roiam,  visitato,  ad  regem  reversus,  fccerit  villae  de  Wit- 
ham  habitatoribus,  inde  discessuris,  largissime  provideri. 

968 

Cap.  V.  —  Qualiter  loci  constructione  pro  suroptuum 
defectu  nullatenus  procedente,  fratre  Girardo  regem  ad- 
eunte  cum  nostro  Hugone,  et  regi  verba  asperrima  pro- 
ferente,  Hugonis  eicstitit  patientia  approbata,  cujus  ex 
tunc  ad  regem  familiaritas  est  vehementius  confirmata. 

970 

Cap.  VI.  —  Quod  rex  Hugoni  credidit  prae  caeteris 
omnibus  in  his  quae  suae  snlutem  aniroae  contingebant ;  et 
quod  a  multis  regis  filius  putabatur  :  et  i^uod  ipsum  super 
varii  excessibus  arguendu,  non  cessabat  sacris  informare 
exhortationibus,  quia  ejus  varia  consolatione  levius  fere- 
bat  adversa,  et  fretus  ejus  orationibus  superabat  facilius, 
et  consiliis  instructus  circorospectius  declinahat.        972 

Cap.  VII.  —  Quaiiter  rex  in  pcricujo  maris  Britannici 
constitutus,  liberationem  suam  Hugoni  ascripserit :  et 
vovere  diccbatur  quod  ad  pontificalem  gradum  niteretur 
eum  quantocius  promovere,  si  ad  portum  incolumis  per- 
veniret.  975 

Cap.  VIII.  —  Qualiter  devotioni  totaliter  Hugo  inten- 
debat,  ita  quod  in  somnis  hanc  dictionem,  Amen,  de  con- 
suetidine  proferebat;  et  qualiter  etiam  se  gerebat  in 
mensa  :  et  quod,  qnarocunque  habebat  in  manibus  otcu- 
pationero,  se  totum  ei  daltat.  976 

Cap.  IX.  —  Qualiter  ad  ipsum  apub  Witharoiam  con- 
fluebatur  pro  solatio  capiendo ;  et  quod  rouUi  cum  eo  re- 
ligionis  suae  vitam  ducere  cupiebant,  Fose  tamen  nec  eito, 


nec  facile  pulsantes  reeipiebat.  977 

Cap.  X.  —  De  apostatationc  fratrum  Andreae  et  Alezao- 
dri,  et  de  conviciis  ac  blasphemiis  eorumdem  in  Hugo- 
nem  et  ordinem  Carthusiensem  iUatis.  977 

Cap  XI.  —  Qualiter  diflicllem  se  habuerit  noster  Hugo 
ad  eorum  receptionem,  qui  semel  apoetatassent :  et 
quam  tenere  persistentium  in  sua  religione  quietem  di- 
lexerit.  979 

Cap.  XII »  Qualiter,  licet  esset  de  libris  congregt- 
tionis  suae  necessariis  perquirendis  sollicilus,  bibliotbe- 
cam  tamen  per  regem  sibi  a  monaehis  Withtniensibas 
acquisitam  ex  inaudito  charitatls  affectu  ultro  roldi  fedt 
Unde  convaluit  ex  lllo  pnesertim  tempore  ioier  mont- 
chos  Wintonienses  et  Withamienscs  eremitas  dilectio 
specialis,  per  quam  Robertus  prior  cathedralis  ecclesUe, 
et  Radulphus  sacdsta,  Withamienses  effecti  solitarii  sunt ; 
quorum  instantiam  inscripsisse  se  asserit  Vitam  nostrl 
Hugo  ejnsdem  dictator.  9^ 

Prologus  libri  tertii.  981 

LlBEII  TERTIUS.  985 

Cap.  I.  —  Qualiter  Hogo  in  episcopaturo  est  electos. 

983 

Cap.  II.  —  Qualiter  Hugo  electionem  primo  de  se  tk» 
ctam  reputans  irritam  et  ioanem,  ad  se  venieutibos  per- 
suasit  ut,  ad  cathedralem  eccl^iam  remeantes,  dectiooem 
Ibidem  canonicam  celebrarent.  985 

Cap.  III.  —  Qualiter  pro  electione  seconda  apod  Lin- 
coloiam  celebrata,ad  se  missis  responderit  se  shie  prioris 
Carthusiae  obedientia    episcopale  onus    non   snbitumni 

986 

Cap.  IV.  »  Qoaliter  missi  priorem  Carthusiae  require- 
bant ;  et  Hugo  ipse  devotioni  fortius  insistens  se  contra 
juguro  f  piscopale  sibi  imminens  praeparabat.  987 

Cap.  V.  —  Qualiter  nuntiis  a  Carthusia  regressis,  pre- 
catione  Jam  tertia  de  domo  sua  exire  compulsus,  versus 
Lundinum  pro  consecratione  recipieDda  se  trtnsferens» 
lllam  nondum  sui  ordhiis  humilitatem  deseroit ;  qoin  po- 
tius  post  sellam  equitando  sarcinulam  deferret :  in  sot 
consecratione  a  regia  muniflcentia  largissime  honoratos. 

989 

Cap.  VI.  —  Qualiter  incathedratus  apud  Lincoteiam 
archidiacono  Cantoariensi  rcsponderit  quantum  pro  mitrt 
dederat,  tanturo  cl  pro  cathedra  se  daturum.  Qualiter 
etiam  responderit  procuratori  domus  suae  de  capiendamm 
numero  damaruro  :  tt  de  avis  apud  Stewam  mirabilitate, 
quaro  retnlit  archidiaconus  Menevensis.  990 

Cap.  VII.  —  Quaro  sollicitus  erat  Hugo  noster  de  per- 
sonis  idoneis  in  Lincolniensi  Ecclesia  coUocandis,  et  pro- 
incumbentis  sibi  oneris  supportatione  suo  lateri  adjun* 
gendis.  Et  est  hoc  capitulum  in  serie  magnae  Vit»  oett- 
vum  995 

Cap.  VIII.  ~  Qualiter  Hugo  noster  summom  regts  fo- 
restarium  excommunicando,  et  se  a  conferendt  prcbenda 
ab  ejusdem  instantia  excusando,  ipsius  regis  incurrit  of- 
fensam.  994 

Cap.  IX.  —  Quallter  praedictis  offensis  t  rege  ▼ocatos 
ita  se  habnit  respondendo,  quod  cum  ejus  benevoIeQtit 
liber  abscessit.  995 

Cap.  X.  —  Quod  in  ecclesiis  praebendatos  teneri  ad  re- 
sidentiam  reputabat ;  et  secunduro  hoc  magistro  Parisiea* 
si  respondit,  qui  praebendari  in  Ecclesia  Lincolniensi 
affeetavit ;  et  quod  Inter  fratres  seu  homines  qoosqoe  di- 
lexit  praecipue  unitatem.  997 

Cap.  XI.  •—  Qualiter  tam  Baldewino  Cantuarlensi  tr- 
chiepiscopo,  quaro  ejus  successori,  eapellarom  eonstm- 
ctior.i  insistere  dissuaserit,  ex  qua  inter  ipsos  et  suos 
monachos  Cantuarienses  gravissiroa  discordlt  exorta  fuit, 
Inter  quos  pacem  reformavlt.  •     999 

Cap.  XII.  —  Quomodo  in  mensa  et  in  victotlilNis  se  Hugo 
habebat ;  et  quam  potenter  in  exsecutione  eomm,  qoae 
sui  erant  offlcii,  se  gerebat ;  et  quam  humfliter  ac  devota 
circa  pueros  conflrmandos  et  alios  inflrmittte  detentes 
tstabat.  1001 

Cap.  XIII.  —  Qualiter  ex  dulcedlne  affectionis  infanta- 
lis  adjocabatur,  qui  vice  versa  eidem  mirabUiter  applto- 
debant.  1003 

Prologus  libri  quarti.  1003 

LlBER  QUARTUS.  1005 

Cap.  I.  —  De  Martini  nostri  Hugonis  scriniarii  tonsio- 


1171 


OIDO  RERUM  QUJS  IN  HOG  TOMO  GONTINBNTUR. 


1172 


ne,  ad  religionem  conTersione,  et  profectione  in  eadem. 

1005 

Cap.  II.  —  De  oecnlo  leprosomm  et  mulUplici  consula- 
tione,  verbis  nostri  Hugonis,  de  dnlcedine  Salvatoris,  e 
eleemosyne  largissima  distributionc.  —  Et  hoc  est  capi- 
tolum  in  serie  roagnse  Vits  libro  quarto.  i007 

Gap.  IIL  —  Quam  con^tanter  rcbellibus  se  opposuit,  et 
inDeum  contumaciter  delinquentes  ecclesiastica  censura 
punivit.  1008 

Gap.  IV.  —  De  partus  ab  uxore  cujusdam  militis  sup- 
positione»  eC  eorum  punitione  qui  tanto  facinori  consen- 
senmt,  de  nomine  forestarii,  et  de  crudeli  cujusdam 
episcopi  maledictionem  retinentis  interfectione.         1009 

Cap.  V.  —  De  quodam  diacono,  qui  roilitem  quemdam 
snper  crimen  regiae  proditionis  acriter  impetebat.  —  Et 
hoc  capitulnm  inseritur  magnse  Vitae  cap.  6,  lib.  iv.  1014 

Gap.  VI.  —  De  adolescentula  Oxoniae,  quae,  priore 
sponso  contempto»  de  facto  alteri  conjugata  et  super  hoc 
convicta,  parere  contempsit  beato  Hugoni.  —  Et  est  hoc 
similiter  capitulum  in  magna  Vita  sub  capilulo  sexto.  1015 

Gap.  VII.  —  De  elerico  Eboracensis  dioecesis,  qui  super 
ecelesia  dimittenda,  de  qua  contra  eum  a  beato  Hugone 
anctoritate  deiegata  ferebatur  sententia,  parere  noluit 
Judicatis  —  Et  est  adhnc  capitulum  hoc  sub  eodem  capitulo 
sexto  in  magna  Vita.  1016 

Gap.  VIII.  —  Qualiter  a  rege  Richardo  redemlt  pallii 
servitutem,  et  quam  liberaliter  contribuit  clerus  dioecesis 
niae  ad  illam  redemptionem,  et  quod  etiam  pcenam  pecu- 
niariam  recipi  prohibuit  pro  delictis.  —  Et  hoc  est  c  ipi- 
tnlum  in  magna  Vita  sub  cap.  7.  1017 

Gap.  IX.  —  Qualiter  jus  advocatiae  abbatiae  de  Eynes- 
haim  oontra  rogem  Richardum  illud  sibl  vindlcantem,  per 
inquisitionem  solemnem  evicerit  —  El  est  hoc  capitulum 
in  magna  Vita  cap.  8.  1020 

Cap.  X.  —  Quod  annis  siogulis  ferc  Withamian  decll- 
naverlt,ubi  cornutam  faciem  gerere  videbatur.  Et  qualiter 
saecularibus  ibidem  praedicando  de  tribus  specialiter  eos 
instruere  nitebatur,  scUicet  de  cordis  chat  itate,  veritate 
oris  et  corporis  castitate,  et  quam  stricte  servare  apud  se 
nitebatur  veritalem.  —  £t  hoc  capltulum  est  in  magna 
Vita  sub  capite  9.  1022 

Gap.  XI.  Qualiter  Withamlam  veniens  nitorem  habuerit 
inEolltum,  colore  rublcundo  superfusum,  ad  primum  loci 
conspectum  ineffabili  quadam  spiritualis  gaudii  jucunditate 
sentiens  se  perfhndl ;  et  qualis  erat  conversationis,  dum 
morabatur  ibidem  —  £t  est  hoc  c^pitulum  In  magna  Vita 
caput  decimum.  1024 

Gap.  XII.  —  Qualiter  fratrer  Eynardo  in  arieptione  itl- 
neris  constituto,  ut  Witharaiam  relinquens,  Carthuslam 
remearet,  reductus  est  a  beato  Hugone,  inito  inter  eos 
Yiclssim  foedere,  quod  ncc  ille  Withamiam,  nec  Istc  Lin- 
colniam  desereret  in  futurum.  1025 

Gap.  XIII.  —  De  peracto  innoxle  coquinae  Incendio  in 
nostri  Hugonls  flnall  de  Withamla  recessu.  1026 

Protogus  librl  quinti.  i027 

LllAR  QUINTUS.  1029 

Gap.  1.  —  De  Immensltate  divinae  ad  homines  dilectio- 
nis  quae  in  sepulturae  humanae  offir.io  notabiiiter  demon- 
stratur,  et  de  nostri  Hugonls  circa  hujus  officlum  affectione 
immensa.  1029 

Gap.  II.  —  De  cujasdam  pauperis  sepultura  in  North- 
mannia,  et  plurimum  In  Llncolnla,  et  prxlati  c^jusdam  in 
Bermundesia.  1031 

Gap.  III.  »  De  contentione  Inler  ipsum,  et  comitem 
Leycesiriae  super  pago  quodam  Lei^cestriae  contiguo.  — 
Et  est  hoc  In  magna  Vita  sub  capitulo  secundo.  1034 

Gap.  IV.  —  De  revelatione  clerico  insiuuata,  qui  Inter 
manus  episcopi  celebrantis  formam  vldit  pueri  Mib  hostia 
salutari.  ~  Et  est  tertium  capitulum  In  magna  Vita.  1035 

Cap.  V.  —  De  stupendo  valde  miraculo  quod  In  Fran« 
cia  de  corpore  Chrlstl  contigerat  inter  manus  Indlgni  sa- 
cerdotis,  et  de  sententia  rolrabill  nostri  Hugonis  ad  vi- 
sendum  illud  mlraculum  Invltati.  —  Et  est  capitulum 
quartum  in  magna  Vita.  1039 

Cap.  VI.  —  Qualiter  Hugo  noster  suum  corrlpuit  me- 
tropolitanum,  ct  quam  soilicitus  crat  de  moribus  subditi^- 
rum.  —  Et  est  hoc  capltulum  quintum  in  serie  magnae 
Vltae.  1042 

Gap.  Vll.  —  Qualiter  in  concilio  Oxonieosi  petltioni  re- 


sistit  de  auxlllo  petlto  a  rege  Rlchardo,  a  quo  tamen  fuit 
susceptus  honorifice  post  offensam.  ~  Et  continetur  hoc 
capituluro  sub  capite  quinto  in  serie  roagnae  Vitae.       1043 

Cap.  VIll.  —  Quaiiter  sedata  regis  offensa  eumdem 
corripuit,  et  ab  eodem  honoratua  recessit ;  cui  etiam  post 
recessum  rex  contingentem  sibl  de  hospitibus  victoriam 
nuntiavit.  1047 

Cap.  IX.  —  Quam  constant^r  se  ad  mandatum  regum 
excusavit,  quo  sibi  mandatur,  ut  ad  ipsum  mitteret  duo- 
decim  de  personis  suae  Linculniensis  Ecclesiae  qui  ad  sua 
forent  nuntia  expedleiida  aptiores,  contra  exsecutores 
datos  ad  confiscandum  omnia  bona  sua  ccnsuraiu  exerc^n- 
do  ecclesiasticam.  —  Et  hoc  est  capit.  7,  In  serie  ma^nae 
Vltae.  1049 

Cap.  X.  —  Quod  archiepiscopo  consulentl,  ut  mitteret 
pecuniam  regi,  qui  eam  siUebat,  slcut  hydropicus  aquam, 
respondit :  «  Sl  hydroplcus  est,  ego  aqua  non  ero.  >  et  de 
curatione  apud  Gastrehant  furibundl.  1053 

Gap.  XI.  —  Qualiter  mulierculam  quamdam  a  spiritu 
pythonico  iiberavlt.  —  Et  est  capit.  octavnm  in  magna 
Vita.  1055 

Gap.  XII.  —  Qualiter  muiierem  aliam  liberavita  daemone 
incubo.  —  Et  contlnetur  hoc  capit.  in  magna  Vita  sub 
capit.  octavo.  1056 

Gap.  XIU.  —  De  furis  ereptlone,  qui  ad  suspendlum 
ducebatur,  et  qualiter  baronibus  scacaril  est  locutus.  Et 
continetur  hoc  capit,  sub  capite  nono  in  magna  Vlta.  i038 

Gap.  XIV.  —  Dc  juvene  quem  apud  urbem  Roffensem 
desperatum  Invenit,  cujus  postmodum  computrult  caro  se- 
cus  utrumque  femur,  qui  per  nostrum  Hugonero  tam  in 
corpore,  quam  in  anlma  est  curatus.  <—  Et  hoc  est  ex 
capit.  2  in  roagna  Viti,  libro  iv.  1061 

Cap.  XV.  —  Quod  ad  clerici  ordinationem  in  subdlaco- 
num  inducl  uon  poterat.  qul  futurus  erat  leprosus.  Et 
quaro  violentae  fiebant  sibl  persuasiones,  ut  regis  no&tri 
Iram  sedaret  pecunia  mediante,  et  qualiter  superveniente 
de  morte  regis  rumore  ei  suadcri  non  poterat,  quln  ejtis 
sepulturam  adiret.  —  Et  hoc  est  cap.  10  in  serie  magn» 
VitMi.  1063 

Cap.  XVI.  —  Qualiter  Joannes,  rex  futurus,  post  sepul- 
turam  fratris,  apud  Fontcm  Ebrandi  accesslt  et  quaha  se 
facturum  monialibus  per  nostrum  Hugonoro  prumiserit,  et 
de  plurlbus  gestis  ejusdem  Joannls,  suam  insinuantibus 
reprobationcm  futuram.  1068 

Cap.  XVII.  —  Quallter  posl  mortem  rcgis  Rlchardl  re- 
patriando  hostium  evaserit  violentias,  et  a  sibi  occur- 
rcntibus  cum  gaudio  slt  susceptus.  —  Et  hoc  cst  cap.  12 
in  magna  Vita.  1072 

Gap.  XVIII.  —  Qualiter  habens  iu  votisCarthusiam  vi- 
sitare,  ccdendi  petitam  licentiam  non  obiinuit,  et  quam 
slrenue  so  gesserit  In  causis  sibl  delegatis,  et  speclallter 
contra  querodam  Jordanum  de  Turri,  et  quam  grave  fue- 
rit  sibi  se  dc  negotlis  ssecularlbus  personaliter  Introroit- 
tere,  quae  aliis  iroponcnda  censult^  fidelibus  ct  discrctis. 

1073 

Cap.  XIX.  —  Qualiter  pace  inter  rcges  Franciae  et  An- 
gliffi  reforroata,  cui  et  noster  Hugo  intererat,  a  rege  et 
archicpiscopo  accepta  licentia  ut  Carthusiam  decJioaret, 
Parisius  vcniendo,  ibidero  Ludovico  rcgis  Francise  filio, 
et  Arthuro  Joannis  nepoti  saluberrima  cst  locutus  ;  et  de 
quodam  sibi  occurrente  et  absolutionem  petente,  quem  in 
Anglia  excommunicaverat  multo  tempore  tunc  eiapso.  Et 
hoc  est  capit.  13  in  serie  roagnae  Vilae,  sub  quo  etiam 
continetur  capitulum  praecedens.  1077 

Cap.  XX  —  De  adventu  illius  et  reo^tu  apud  Gratia- 
nopolim,  et  Carthusiam,  et  qualiter  se  in  locis  illis  gere- 
bat.  De  pacls  pcr  ipsum  reformatione  Inter  episcopum  et 
consulem  Genevenses,  ct  qualiter  a  Carthnsia  recessunis 
dc  rellquiis  ordlnaverit  a  se  et  suo  monacho  exqulsitls. 

1080 

Cap.  XXI.  —  Quam  devotus  exstiterat  in  reliquiarum 
sanctorum  visitatione  et  conquisitione  earum,  et  qualiter 
de  eis  finaliter  ordinavlt.  —  Et  contlnetur  In  magna  Vita 
sub  cap.  1  i,  circa  medium  illius  capituli.  1 083 

Cap.  XXII.  —  De  locis,  quae  pertransivit  dc  Carthusia  in 
Angliam  revertendo,  et  de  ejus  gestis  in  ilsdem,  et  qua- 
liter  fuerit,  antequam  Londonlum  veniret,  aHprltudine  per- 
gravatus.  1086 

Gap.  XXIU.  —  Qualiter  Londoniis  in  sua  aegroUtione 


1173 


ORDO  RERUM  QUiE  IN  HOG  TOMO  GONTINENTUR. 


1174 


mala  Aogliae  venfara  praedixit,  sacram  unctionem  sosce- 
pit,  suadentibus  ei  testamentum  essc  faciendum  respondit, 
et  zclum,  quem  semper  ad  divinum  orficium  habuerat, 
non  dimisit  et  qualiter  ad  regero  Joannem  et  archiepisco* 
pum  se  babuit  causa  visitandi  accedcntibus  ad  eumdem 

1094 

Cap.  XXIV.  »  Qualiter  magistro  rabricie  Lincolniensis 
Ecclesiae  de  facienda  prxparatione  contra  generale  collo- 
quium  ibidem  in  brevi  futurum  injunxit,  et  qualiter  ea 
descripserit  quae  circa  ejusdem  exsequias  et  sepulturam 
volnil  observari,  et  qualiter  se  habuit  ad  suasioncm  de  esu 
carninm  sibi  factam.  1098 

Gap.  XXV.  —  Qualiter  ab  hac  vlta  discesserit.  —  Et 
continentur  hoc  capitulum  in  magnaVitasub  capit.  16. 

1103 

Gap.  XXVI.  —  De  visione  cadtntis  arboris,  ex  qua  sum- 
pta  est  illa  antiphona :  Arbor  cadit  mystici  index  sacra- 
menti,  ctc.   Et  est  hoc  capit.  in  magna  Vita,  cap.  18. 

1104 

Gap.  XXVII.  —  De  corporis  defcncti  praeparatione,  ex- 
sequarium,  ut  descripserat,  celebratione,  ejusdem  apud 
Lincolniam  delalione,  miraculorum  in  itinerc  contingen- 
tium  recitatione,  et  de  occursu  regum  et  alianim  subli- 
mium  persooarum.  Et  est  in  serie  magnse  Vitae  sub  capit. 

19.  \m 

Gap.  XXVin.  De  Gorporis  per  civitatem  deportatione, 
ejusdem  nova  praeparatione,  miraculorum  ostentatione, 
oblationis  magnitudine,  et  versuum  subscriptione,  Ponti- 
flcum  baculus,  etc.  In  loco,  ubit  praeceperat,  sepelitione. 
Et  continetur  hoccapit.  in  serie  magnae  Vitae  subcapitulo 
20.  1111 

LITTER^    CONSTITUTIONUM    IN    VISITATIONE. 

1113 

DIPLOMATA  1115 

I.  —  Gharta  donatorum  concessionds  recitans  et  con- 
firmans.  1 1 15 

II.  »  Charta  domini  Hugonis  episcopi  et  capitoli  Lin- 
colniensis  de  duabus  partibus  ecclesiae  de  Corbi.       1118 


IIL  —  Charta  Hugonis  Lincolniensis  episcopi  donato- 
rum  concessiones  monasterio  S.  Oswaldi  de  Bardeney 
recitans  et  confirmans.  1118 

IV.  —  Charta  confirmationis  donatium  per  Hugonem 
Lincolniensem  episcopum  pro  ecclesia  Sancti  Andreae 
Northamptionae .  1 120 

V.  —  Confirmatio  Hugonis  episcopi  Lincolniensis  de 
ecclesia  d  e  Waldene .  1 1 22 

VI.  —  Confirmatio  sancti  Hugonis  Lincolniensis  episcopi 
ecdesiarum  de  Thomeberg  et  Dodeford  monachis  Luffel- 
densis  monasterii.  1122 

VII.  —  Chaita  Hugonis  Lincolniensis  episcopi  de  con- 
firmatione  donationis  Rodulfi  de  Abi  ad  abbatiam  con- 
struendam  apud  Grenefeild.  1122 

STATUTA  ANTIQUA  ORDINIS  CARTHUSIANI 
Monitum.  1123 

I.  »  Acta  primi  capituU  ordinis  Carthusiensis.      1125 

II.  » Item  capitula  alterius  conventus.  1 127 
HI.  »  AliastatuU.                                              1127 

IV.  »  Antiqua  staiuta  ordinis  Carthusiensis  de  sacris 
ritibus.  1129 

V.  »  Statuta  capituli  generalis  ordinis  Carthusiensls 
edita  anno  1261  1133 

VI.  ^  Statuta  edita  in  capitulo  generalis  ordinis  Gar- 
thusiensis  anno  1289.  1141 

VII.  »  Statula  edita  anno  1290.  1 143 
Vni.—  SUtuU  anni  1291.  1143 

IX.  —  SUtuU  nova  capituU  generalis.  1 143 

X.  »  SUtuU  anni  1332.  1149 

AODEIfDA.  1149 

MAGISTER  LAMBERTUS  CARTHUSIENSIS  DOMUS 
SQUILLACENSIS  PRIOR 


Notitia. 

MAGISTRI  LAMBERTI  STATUTA. 

INDEX  in  opera  divi  Brunonis. 


1149 
1149 
1151 


FINIS  TOMI  CENTESIMI  QUINQUAGESIMI  TERTII. 


5593  Oi*0 


Ex  typis  DUPONT  et  G*,  P^riguenx. 


■  I 


•   •    .    -,     y       1 


3  2044  054  760  111